Imam Darimi (الامام الدارمي) - 3469 حديث
حديث
Imam Darimi : 361
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِمْرَانَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَمَانٍ قَالَ سَمِعْتُ سُفْيَانَ مُنْذُ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ مَا كَانَ طَلَبُ الْحَدِيثِ أَفْضَلَ مِنْهُ الْيَوْمَ قَالُوا لِسُفْيَانَ إِنَّهُمْ يَطْلُبُونَهُ بِغَيْرِ نِيَّةٍ قَالَ طَلَبُهُمْ إِيَّاهُ نِيَّةٌ
اسان کي [عبدالله بن عمران] ٻڌايو آهي [يحييٰ بن يمان] چيو آهي ته؛ 'مون [سفيان] کي چاليهه سال اڳ ٻڌو هو، هن چيو هو؛ 'اڄ حديث جي ڳولا کان وڌيڪ اهم ڪجهه به ناهي.' انهن سفيان کي تبصرو ڪيو؛ 'گهڻو ڪري اهي ان کي بغير ارادي جي ڳوليندا آهن'. نقد سفيان چيو؛ 'حديث جي ڳولا ڪرڻ جي انهن جي ڳولا پاڻ ۾ هڪ ارادو آهي'.
حديث
Imam Darimi : 362
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْأَجْلَحِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ طَلَبْنَا هَذَا الْعِلْمَ وَمَا لَنَا فِيهِ كَبِيرُ نِيَّةٍ ثُمَّ رَزَقَ اللَّهُ بَعْدُ فِيهِ النِّيَّةَ
اسان کي ٻڌايو آهي [عبدالله بن سعد] اسان کي ٻڌايو آهي [عبدالله بن العجله] مون کي [منهنجي پيءُ] [مجاهد] کان ٻڌايو آهي ته هن چيو ته؛ 'اڳ ۾ اسان صحيح نيت کان سواءِ هي علم ڳوليندا هئاسين. پوءِ الله اسان کي ارادا ڏنا - اسان لاءِ - مستقبل ۾'.
حديث
Imam Darimi : 363
أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ ثَابِتٍ الْبَزَّارُ حَدَّثَنَا حَسَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ الْحَسَنِ قَالَ لَقَدْ طَلَبَ أَقْوَامٌ الْعِلْمَ مَا أَرَادُوا بِهِ اللَّهَ وَلَا مَا عِنْدَهُ قَالَ فَمَا زَالَ بِهِمْ الْعِلْمُ حَتَّى أَرَادُوا بِهِ اللَّهَ وَمَا عِنْدَهُ
اسان کي ٻڌايو آهي [بصير بن ثابت البزار] اسان کي ٻڌايو آهي [حسن بن مسلم] [يونس بن عبيد] [الحسن] کان، هن چيو ته: 'يقيناً ڪجهه ماڻهو اهڙا آهن جيڪي علم جي ڳولا ڪن ٿا پر اهي ان کي الله جي رضا لاءِ نٿا چاهين ۽ نه ئي ان کي حاصل ڪرڻ لاءِ جيڪو ان وٽ آهي، تنهن ڪري اهي ڪڏهن به علم جي ڳولا کي نه ڇڏيندا آهن جيستائين اهي ان کي الله جي رضا لاءِ ۽ ان کي حاصل ڪرڻ لاءِ نه چاهين.'
حديث
Imam Darimi : 364
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ قَالَ قَالَ أَبُو مُسْلِمٍ الْخَوْلَانِيُّ الْعُلَمَاءُ ثَلَاثَةٌ فَرَجُلٌ عَاشَ فِي عِلْمِهِ وَعَاشَ مَعَهُ النَّاسُ فِيهِ وَرَجُلٌ عَاشَ فِي عِلْمِهِ وَلَمْ يَعِشْ مَعَهُ فِيهِ أَحَدٌ وَرَجُلٌ عَاشَ النَّاسُ فِي عِلْمِهِ وَكَانَ وَبَالًا عَلَيْهِ
[سليمان بن حرب] اسان کي [حماد بن زيد] [ايوب] کان [ابو قلابه] تائين ٻڌايو آهي ته؛ '[ابو مسلم الخولاني] هڪ ڀيري چيو هو ته؛ 'ٽي عالم آهن؛ پهريون، اهو عالم جيڪو پنهنجي علم سان زندگي گذاري ٿو ۽ ٻيا ماڻهو پنهنجي علم سان زندگي گذارين ٿا، ٻيو، اهو عالم جيڪو پنهنجي علم سان زندگي گذاري ٿو ۽ ڪو به ان مان ڪو به فائدو حاصل نٿو ڪري، ۽ ٽيون، اهو عالم جنهن جا ماڻهو پنهنجي علم سان زندگي گذارين ٿا، پر سندس علم اصل ۾ پاڻ کي نقصان پهچائي ٿو'.
حديث
Imam Darimi : 365
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ عَطَاءٍ قَالَ قَالَ مُوسَى يَا رَبِّ أَيُّ عِبَادِكَ أَحْكَمُ قَالَ الَّذِي يَحْكُمُ لِلنَّاسِ كَمَا يَحْكُمُ لِنَفْسِهِ قَالَ يَا رَبِّ أَيُّ عِبَادِكَ أَغْنَى قَالَ أَرْضَاهُمْ بِمَا قَسَمْتُ لَهُ قَالَ يَا رَبِّ أَيُّ عِبَادِكَ أَخْشَى لَكَ قَالَ أَعْلَمُهُمْ بِي
اسان کي [عبيدالله بن موسيٰ] عثمان بن الاسود کان [عثمان] کان روايت ڪئي آهي ته هن چيو ته: 'حضرت موسيٰ عليه السلام؛ 'اي ربي، توهان جي ٻانهن مان ڪير سڀ کان وڌيڪ عقلمند آهي؟' الله جواب ڏنو؛ 'يعني اهو جيڪو انسانن کي اهڙي سزا ڏئي ٿو جيئن هو پاڻ کي سزا ڏئي ٿو. هن اهو به چيو؛ 'اي منهنجا رب، توهان جي ٻانهن مان ڪير سڀ کان وڌيڪ امير آهي؟' الله جواب ڏنو؛ 'اهو اهو شخص آهي جيڪو ان کي قبول ڪرڻ لاءِ سڀ کان وڌيڪ تيار آهي جيڪو مان ان سان شيئر ڪريان ٿو'. هن اهو به پڇيو؛ 'اي منهنجا رب، توهان جي ٻانهن مان ڪير توهان کان سڀ کان وڌيڪ ڊڄي ٿو؟' الله جواب ڏنو؛ 'اهي مون کي سڀ کان وڌيڪ سڃاڻن ٿا.'
حديث
Imam Darimi : 366
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ قَالَ كَانَ يُقَالُ الْعُلَمَاءُ ثَلَاثَةٌ عَالِمٌ بِاللَّهِ يَخْشَى اللَّهَ لَيْسَ بِعَالِمٍ بِأَمْرِ اللَّهِ وَعَالِمٌ بِاللَّهِ عَالِمٌ بِأَمْرِ اللَّهِ يَخْشَى اللَّهَ فَذَاكَ الْعَالِمُ الْكَامِلُ وَعَالِمٌ بِأَمْرِ اللَّهِ لَيْسَ بِعَالِمٍ بِاللَّهِ لَا يَخْشَى اللَّهَ فَذَلِكَ الْعَالِمُ الْفَاجِرُ
اسان کي [محمد بن يوسف] [سفيان] کان رپورٽ ڪندي چيو ته؛ 'اهو چيو ويندو آهي ته ٽي عالم آهن، پهريون، هڪ عالم جيڪو الله کي سڃاڻي ٿو، الله کان ڊڄي ٿو، پر الله جي حڪمن کي نٿو ڄاڻي، ٻيو، هڪ عالم جيڪو الله کي سڃاڻي ٿو، سندس حڪمن کي سُبْحَانَ اللهِ وَتَعَالٰي، ۽ الله کان ڊڄي ٿو، اهو هڪ ڪامل عالم آهي، ۽ ٽيون اهو عالم جيڪو الله جي حڪمن کي ڄاڻي ٿو، پر الله کي نٿو سڃاڻي ۽ الله کان نٿو ڊڄي، اهو هڪ فاجر - فاحشه - عالم آهي'.
حديث
Imam Darimi : 367
أَخْبَرَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ الْحَسَنِ قَالَ الْعِلْمُ عِلْمَانِ فَعِلْمٌ فِي الْقَلْبِ فَذَلِكَ الْعِلْمُ النَّافِعُ وَعِلْمٌ عَلَى اللِّسَانِ فَذَلِكَ حُجَّةُ اللَّهِ عَلَى ابْنِ آدَمَ أَخْبَرَنَا عَاصِمُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ فُضَيْلِ بْنِ عِيَاضٍ عَنْ هِشَامٍ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَ ذَلِكَ
اسان کي [مڪي بن ابراهيم] ٻڌايو آهي ته اسان کي [هشام] ٻڌايو آهي ته [الحسن] چيو ته؛ 'علم جا ٻه قسم آهن، هڪ دل ۾ علم، جيڪو مفيد علم آهي ۽ ٻيو اهو علم جيڪو وات ۾ آهي، اهو ابن آدم لاءِ الله جي حجت آهي.' [عاشم بن يوسف] اسان کي [فضيل بن عياض] کان [هشام] کان [الحسن] کان رسول الله ﷺ کان اهڙي طرح بيان ڪيو آهي.'
حديث
Imam Darimi : 368
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ تَعَلَّمُوا تَعَلَّمُوا فَإِذَا عَلِمْتُمْ فَاعْمَلُوا
اسان کي خبر ڏني آهي [عمرو بن عون] اسان کي خبر ڏني آهي [خالد بن عبدالله] [يزيد بن ابو زياد] [ابراهيم] [علقمه] [عبدالله] کان، هن چيو ته: 'سڀني جو مطالعو ڪريو، سڀ سکيو، جيڪڏهن توهان سڀ اڳ ۾ ئي ڄاڻو ٿا ته پوءِ ان تي عمل ڪريو'.
حديث
Imam Darimi : 369
أَخْبَرَنَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ سَلَّامٍ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْمَعِيلَ هُوَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمُؤَدِّبُ عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ عَنْ مَنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ مَنْ طَلَبَ الْعِلْمَ لِأَرْبَعٍ دَخَلَ النَّارَ أَوْ نَحْوَ هَذِهِ الْكَلِمَةِ لِيُبَاهِيَ بِهِ الْعُلَمَاءَ أَوْ لِيُمَارِيَ بِهِ السُّفَهَاءَ أَوْ لِيَصْرِفَ بِهِ وُجُوهَ النَّاسِ إِلَيْهِ أَوْ لِيَأْخُذَ بِهِ مِنْ الْأُمَرَاءِ
اسان کي [ابو عبيد القاسم بن سلام] ٻڌايو آهي [ابو اسماعيل ابراهيم بن سليمان المعديب]، [عاشم الاهول] کان [ڪنهن] جنهن ان کي [ابو وائل] کان [عبدالله] ٻڌايو ته: 'جيڪو به چئن شين جو علم حاصل ڪرڻ چاهيندو اهو دوزخ ۾ ويندو - يا ان جهڙو ڪجهه - عالمن سان بحث ڪرڻ، بيوقوف ماڻهن سان بحث ڪرڻ، ماڻهن جا منهن پاڻ ڏانهن ڪرڻ - بت ۽ ڌيان جو مرڪز بڻجڻ - يا حڪمرانن جو ڌيان ڇڪائڻ'.
حديث
Imam Darimi : 370
أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ عَنْ هِشَامٍ صَاحِبِ الدَّسْتَوَائِيِّ قَالَ قَرَأْتُ فِي كِتَابٍ بَلَغَنِي أَنَّهُ مِنْ كَلَامِ عِيسَى تَعْمَلُونَ لِلدُّنْيَا وَأَنْتُمْ تُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ عَمَلٍ وَلَا تَعْمَلُونَ لِلْآخِرَةِ وَأَنْتُمْ لَا تُرْزَقُونَ فِيهَا إِلَّا بِالْعَمَلِ وَإِنَّكُمْ عُلَمَاءَ السَّوْءِ الْأَجْرَ تَأْخُذُونَ وَالْعَمَلَ تُضَيِّعُونَ يُوشِكُ رَبُّ الْعَمَلِ أَنْ يَطْلُبَ عَمَلَهُ وَتُوشِكُونَ أَنْ تَخْرُجُوا مِنْ الدُّنْيَا الْعَرِيضَةِ إِلَى ظُلْمَةِ الْقَبْرِ وَضِيقِهِ اللَّهُ نَهَاكُمْ عَنْ الْخَطَايَا كَمَا أَمَرَكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّيَامِ كَيْفَ يَكُونُ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مَنْ سَخِطَ رِزْقَهُ وَاحْتَقَرَ مَنْزِلَتَهُ وَقَدْ عَلِمَ أَنَّ ذَلِكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ وَقُدْرَتِهِ كَيْفَ يَكُونُ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مَنْ اتَّهَمَ اللَّهَ فِيمَا قَضَى لَهُ فَلَيْسَ يَرْضَى شَيْئًا أَصَابَهُ كَيْفَ يَكُونُ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مَنْ دُنْيَاهُ آثَرُ عِنْدَهُ مِنْ آخِرَتِهِ وَهُوَ فِي الدُّنْيَا أَفْضَلُ رَغْبَةً كَيْفَ يَكُونُ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مَنْ مَصِيرُهُ إِلَى آخِرَتِهِ وَهُوَ مُقْبِلٌ عَلَى دُنْيَاهُ وَمَا يَضُرُّهُ أَشْهَى إِلَيْهِ أَوْ قَالَ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِمَّا يَنْفَعُهُ كَيْفَ يَكُونُ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مَنْ يَطْلُبُ الْكَلَامَ لِيُخْبِرَ بِهِ وَلَا يَطْلُبُهُ لِيَعْمَلَ بِهِ
[سعيد بن عامر] اسان کي ڪتاب عاد دستوائي جي ليکڪ [هشام] کان ٻڌايو، جنهن چيو: 'مون هڪ ڀيرو هڪ ڪتاب ۾ پڙهيو هو، مون کي اهو معلوم ٿيو ته اهو حضرت عيسيٰ عليه السلام جي قول مان آهي: 'توهان دنيا لاءِ نيڪ ڪم ڪندا آهيو، جڏهن ته توهان کي ان ۾ نيڪ ڪم ڪرڻ کان سواءِ رزق ڏنو ويندو آهي، ۽ توهان آخرت لاءِ نيڪ ڪم نه ڪندا آهيو، ۽ جڏهن ته توهان کي ان ۾ نيڪ ڪم ڪرڻ کان سواءِ رزق نه ڏنو ويندو آهي. افسوس آهي توهان تي، 'سعو' جي عالمن - بڇڙن عالمن -، توهان اجر وٺندا آهيو، جڏهن ته توهان جا عمل ضايع ٿي ويندا آهن. توهان ڊڄو ٿا ته نيڪ ڪمن جو مالڪ - الله - انهن لاءِ پڇندو، ۽ توهان ڊڄو ٿا ته توهان هن وسيع دنيا کي قبر جي اونداهي ۽ ان جي تنگي ۾ ڇڏي ويندا. الله توهان کي غلط ڪم ڪرڻ کان منع ڪري ٿو جيئن هو توهان کي نماز ۽ روزو رکڻ جو حڪم ڏئي ٿو. ڪو ماڻهو ڪيئن عالم ٿي سگهي ٿو جيڪڏهن هو پنهنجي رزق جي باري ۾ پريشان ٿئي ۽ پنهنجي حيثيت کي گهٽائي ڇڏي جڏهن ته هو ڄاڻي ٿو ته اهو الله جي علم ۽ سندس تقدير مان آهي؟' ، ڪنهن کي ڪيئن عالم سمجهي سگهجي ٿو جڏهن ته هو الله جي مرضي جي خلاف ڪفر ڪري ٿو، ۽ هو ان شيءِ تي خوش نه آهي جيڪا ان تي اچي ٿي؟ . ڪنهن کي عالم ڪيئن سمجهي سگهجي ٿو، جيڪو آخرت جي مقابلي ۾ دنيا کي ترجيح ڏئي ٿو ۽ دنيا جي معاملن ۾ وڌيڪ دلچسپي رکي ٿو؟ , ڪنهن کي عالم ڪيئن سمجهي سگهجي ٿو، جيڪو آخرت ڏانهن هلي رهيو آهي، پر هو هميشه دنيا جي پيروي ڪري ٿو، ۽ جيڪو ان لاءِ نقصانڪار آهي ان کي ترجيح ڏني وڃي ٿي - يا هو چوي ٿو؛ مون کي ان کان وڌيڪ پيار آهي - ان کان جيڪو ان کي فائدو پهچائي ٿو؟ , ڪنهن کي عالم ڪيئن سمجهي سگهجي ٿو، جيڪو صرف ڄاڻ حاصل ڪرڻ لاءِ الڪلام - علم - ڳولي ٿو ۽ نيڪي ڪرڻ لاءِ ان جي ڳولا نٿو ڪري؟ '.
حديث
Imam Darimi : 371
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ حَدَّثَنَا حَرِيزٌ عَنْ حَبِيبِ بْنِ عُبَيْدٍ قَالَ كَانَ يُقَالُ تَعَلَّمُوا الْعِلْمَ وَانْتَفِعُوا بِهِ وَلَا تَعَلَّمُوهُ لِتَتَجَمَّلُوا بِهِ فَإِنَّهُ يُوشِكُ إِنْ طَالَ بِكُمْ عُمُرٌ أَنْ يَتَجَمَّلَ ذُو الْعِلْمِ بِعِلْمِهِ كَمَا يَتَجَمَّلُ ذُو الْبِزَّةِ بِبِزَّتِهِ
اسان کي [عبيدالله بن عبدالمجيد] ٻڌايو آهي ته اسان کي [حارث] [حبيب بن عبيد] کان ٻڌايو آهي ته هن چيو ته؛ 'علم پڙهو ۽ ان مان فائدو وٺو، ۽ ان جو مطالعو نه ڪريو ڇو ته توهان علم سان پاڻ کي بهتر بڻائڻ چاهيو ٿا. ڪير ڄاڻي، شايد توهان گهڻو وقت جيئرو رهندا، ۽ جڏهن اهو وقت هڪ شخص جنهن وٽ علم آهي اهو پنهنجي علم سان پاڻ کي سينگاريو جيئن ڪو ماڻهو جنهن وٽ ڪپڙو آهي ۽ ان کي پاڻ کي سينگار ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري ٿو.'
حديث
Imam Darimi : 372
أَخْبَرَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ عَنْ الْأَحْوَصِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الشَّرِّ فَقَالَ لَا تَسْأَلُونِي عَنْ الشَّرِّ وَاسْأَلُونِي عَنْ الْخَيْرِ يَقُولُهَا ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ أَلَا إِنَّ شَرَّ الشَّرِّ شِرَارُ الْعُلَمَاءِ وَإِنَّ خَيْرَ الْخَيْرِ خِيَارُ الْعُلَمَاءِ
اسان کي [نعيم بن حماد] ٻڌايو آهي ته اسان کي [بقية] ٻڌايو آهي ته [الاحواش بن حڪيم] پنهنجي پيءُ کان چيو ته: 'هڪ شخص رسول الله ﷺ کان گناهن بابت پڇيو، پوءِ رسول الله ﷺ جواب ڏنو: 'مون کان برائي بابت نه پڇو، ۽ مون کان خير بابت پڇو.' رسول الله ﷺ ٽي ڀيرا چيو، پوءِ فرمايائون: 'ڄاڻو ته بدترين برائي عالمن جي برائي آهي، ۽ بهترين ڀلائي عالمن جي ڀلائي آهي'.
حديث
Imam Darimi : 373
أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ أَخْبَرَنَا بِهِ حُمَيْدُ بْنُ الْأَسْوَدِ عَنْ عِيسَى قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ يَقُولُ إِنَّمَا كَانَ يَطْلُبُ هَذَا الْعِلْمَ مَنْ اجْتَمَعَتْ فِيهِ خَصْلَتَانِ الْعَقْلُ وَالنُّسُكُ فَإِنْ كَانَ نَاسِكًا وَلَمْ يَكُنْ عَاقِلًا قَالَ هَذَا أَمْرٌ لَا يَنَالُهُ إِلَّا الْعُقَلَاءُ فَلَمْ يَطْلُبْهُ وَإِنْ كَانَ عَاقِلًا وَلَمْ يَكُنْ نَاسِكًا قَالَ هَذَا أَمْرٌ لَا يَنَالُهُ إِلَّا النُّسَّاكُ فَلَمْ يَطْلُبْهُ فَقَالَ الشَّعْبِيُّ وَلَقَدْ رَهِبْتُ أَنْ يَكُونَ يَطْلُبُهُ الْيَوْمَ مَنْ لَيْسَتْ فِيهِ وَاحِدَةٌ مِنْهُمَا لَا عَقْلٌ وَلَا نُسُكٌ
اسان کي [سعيد بن عامر] ٻڌايو آهي ته اسان کي [حميد بن الاسود] ٻڌايو آهي ته [عيسيٰ] چيو ته: 'مون هڪ ڀيري [عاشق شعبي] کي چوندي ٻڌو هو ته: 'صرف اهي جيڪي علم جي ڳولا ڪن ٿا - هي دين - اهي آهن جن پاڻ ۾ ٻه شيون گڏ ڪيون آهن؛ عقل ۽ عبادت لاءِ قرباني، جيڪڏهن ان ۾ صرف عبادت لاءِ قرباني جي فطرت آهي پر عقل نه آهي، ته هو چوندو ته؛ 'هي مذهبي علم صرف انهن ماڻهن کان سواءِ حاصل نٿو ڪري سگهجي جيڪي سمجهن ٿا'، تنهن ڪري هن ان جي ڳولا نه ڪئي. ۽ جيڪڏهن هو عقلمند ماڻهو آهي پر عبادت لاءِ قرباني جي روح نه آهي، ته هو چوندو ته، 'هي هڪ اهڙو معاملو آهي جيڪو انهن کان سواءِ حاصل نٿو ڪري سگهجي جن ۾ عبادت لاءِ قرباني جي روح آهي' ۽ پوءِ هو ان جي ڳولا نه ڪندو. اشعبي چيو ته: 'مون کي واقعي ڊپ آهي ته اڄ مذهبي علم ڪنهن اهڙي شخص کان حاصل ڪيو وڃي ٿو جنهن ۾ مٿي ڏنل خوبين مان ڪا به خوبي نه آهي؛ نه عقلمند ۽ نه ئي انهن ۾ عبادت لاءِ قرباني جي روح آهي'.
حديث
Imam Darimi : 374
أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ قَالَ زَعَمَ لِي سُفْيَانُ قَالَ كَانَ الرَّجُلُ لَا يَطْلُبُ الْعِلْمَ حَتَّى يَتَعَبَّدَ قَبْلَ ذَلِكَ أَرْبَعِينَ سَنَةً
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [ابو هاشم] چيو ته؛ 'مون کي لڳي ٿو ته [سفيان] هڪ ڀيري مون کي چيو هو؛ 'هڪ ماڻهو هو جيڪو علم جي ڳولا نه ڪندو هو جيستائين هو عبادت لاءِ قرباني ڪرڻ لاءِ تيار نه ٿئي، ۽ ان ۾ چاليهه سال لڳي ويا'.
حديث
Imam Darimi : 375
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ بُرْدِ بْنِ سِنَانٍ أَبِي الْعَلَاءِ عَنْ مَكْحُولٍ قَالَ مَنْ طَلَبَ الْعِلْمَ لِيُمَارِيَ بِهِ السُّفَهَاءَ وَلِيُبَاهِيَ بِهِ الْعُلَمَاءَ أَوْ لِيَصْرِفَ بِهِ وُجُوهَ النَّاسِ إِلَيْهِ فَهُوَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ
اسان کي [محمد بن يوسف]، [سفيان]، [برد بن سنان ابو الاعليٰ]، [مڪحل] کان روايت ڪئي آهي ته: 'جيڪو به صرف بيوقوف ماڻهن سان بحث ڪرڻ، عالمن سان مقابلو ڪرڻ ۽ انسانيت جي چهري جي ڳولا ڪرڻ لاءِ علم حاصل ڪري ٿو، اهو دوزخ ۾ ويندو'.
حديث
Imam Darimi : 376
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ بِسْطَامَ عَنْ يَحْيَى بْنِ حَمْزَةَ حَدَّثَنِي النُّعْمَانُ عَنْ مَكْحُولٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ طَلَبَ الْعِلْمَ لِيُبَاهِيَ بِهِ الْعُلَمَاءَ أَوْ لِيُمَارِيَ بِهِ السُّفَهَاءَ أَوْ يُرِيدُ أَنْ يُقْبِلَ بِوُجُوهِ النَّاسِ إِلَيْهِ أَدْخَلَهُ اللَّهُ جَهَنَّمَ
اسان کي [يحييٰ بن بِتشام] [يحييٰ بن حمزه] کان ۽ اسان کي [عنعمان] [مڪحل] کان ٻڌايو آهي ته: رسول الله ﷺ فرمايو: "جيڪو به عالمن سان مقابلو ڪرڻ، يا بحث ڪرڻ ۽ ماڻهن جي چهري جي ڳولا ڪرڻ - ڌيان ڇڪائڻ لاءِ - علم حاصل ڪري ٿو، الله ان کي دوزخ ۾ وجهي ڇڏيندو."
حديث
Imam Darimi : 377
أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ أَبَانَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَمَانٍ عَنْ الْمِنْهَالِ بْنِ خَلِيفَةَ عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ إِنَّمَا يُحْفَظُ حَدِيثُ الرَّجُلِ عَلَى قَدْرِ نِيَّتِهِ
اسان کي [اسماعيل بن عبان] ٻڌايو آهي ته اسان کي [يحيى بن يمان] ٻڌايو آهي ته [منهال بن خليفا] کان [مثر الوراق] کان [سياحر بن حوصيب] کان [ابن عباس] رضي الله عنهما فرمايو ته: 'انسان جا لفظ ان جي نيت جي سطح مطابق ياد رکيا ويندا آهن'.
حديث
Imam Darimi : 378
أَخْبَرَنَا يَعْلَى حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ الْقَاسِمِ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ إِنِّي لَأَحْسَبُ الرَّجُلَ يَنْسَى الْعِلْمَ كَانَ يَعْلَمُهُ لِلْخَطِيئَةِ كَانَ يَعْمَلُهَا
اسان کي [يعليٰ] ٻڌايو آهي [المسعودي] کان [القاسم] چيو آهي ته؛ [عبدالله] مون کي چيو؛ 'منهنجو عقيدو آهي ته هڪ شخص پنهنجي غلطين - گناهن - جي ڪري جيڪو علم ڄاڻي ٿو اهو وساري ڇڏيندو آهي'.
حديث
Imam Darimi : 379
أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ ابْنِ أَبِي حُسَيْنٍ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ قَالَ بَلَغَنِي أَنَّ لُقْمَانَ الْحَكِيمَ كَانَ يَقُولُ لِابْنِهِ يَا بُنَيَّ لَا تَعَلَّمْ الْعِلْمَ لِتُبَاهِيَ بِهِ الْعُلَمَاءَ أَوْ لِتُمَارِيَ بِهِ السُّفَهَاءَ أَوْ تُرَائِيَ بِهِ فِي الْمَجَالِسِ وَلَا تَتْرُكْ الْعِلْمَ زُهْدًا فِيهِ وَرَغْبَةً فِي الْجَهَالَةِ يَا بُنَيَّ اخْتَرْ الْمَجَالِسَ عَلَى عَيْنِكَ وَإِذَا رَأَيْتَ قَوْمًا يَذْكُرُونَ اللَّهَ فَاجْلِسْ مَعَهُمْ فَإِنَّكَ إِنْ تَكُنْ عَالِمًا يَنْفَعْكَ عِلْمُكَ وَإِنْ تَكُنْ جَاهِلًا يُعَلِّمُوكَ وَلَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يَطَّلِعَ عَلَيْهِمْ بِرَحْمَتِهِ فَيُصِيبَكَ بِهَا مَعَهُمْ وَإِذَا رَأَيْتَ قَوْمًا لَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ فَلَا تَجْلِسْ مَعَهُمْ فَإِنَّكَ إِنْ تَكُنْ عَالِمًا لَا يَنْفَعْكَ عِلْمُكَ وَإِنْ تَكُنْ جَاهِلًا زَادُوكَ غَيًّا وَلَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يَطَّلِعَ عَلَيْهِمْ بِعَذَابٍ فَيُصِيبَكَ مَعَهُمْ
اسان کي [حڪم بن نافع] ٻڌايو آهي ته اسان کي [سيوب] [ابن ابو حسن] کان [سيهر بن حوصيب] کان ٻڌايو آهي ته مون کي خبر پئي آهي ته لقمان الحڪيم پنهنجي پٽ کي چيو ته اي منهنجا پٽ، علم کي عالمن سان مقابلو ڪرڻ، يا جاهل ماڻهن سان بحث ڪرڻ يا مذهبي مجلسن ۾ ريا ڪرڻ لاءِ نه پڙهه، ۽ ذوق جي کوٽ ۽ جهالت ۾ لذت جي سببن جي ڪري علم کي نه ڇڏي ڏي. اي منهنجا پٽ، اهي مجلسون چونڊيو جيڪي توهان کي پنهنجي نظر ۾ سٺيون لڳن. جيڪڏهن توهان ڪنهن قوم کي الله جو ذڪر پڙهندي ڏسو ته انهن سان گڏ ويهو. يقيناً، جيڪڏهن توهان پرهيزگار بڻجي وڃو ٿا، ته توهان جو علم توهان کي فائدو ڏيندو ۽ جيڪڏهن توهان بيوقوف بڻجي وڃو ٿا، ته اهي توهان کي سيکاريندا، ۽ الله انهن تي پنهنجي رحمت کولي ته جيئن هي رحمت توهان کي ۽ توهان سان گڏ ماڻهن کي ڏني وڃي. ۽ جيڪڏهن توهان اهڙي قوم ڏسو جيڪا الله کي ياد نه ٿي ڪري ته انهن سان گڏ نه ويهو، ڇاڪاڻ ته جيڪڏهن توهان پرهيزگار آهيو ته توهان جو علم توهان کي ڪو به فائدو نه ڏيندو، ۽ جيڪڏهن توهان بيوقوف آهيو ته اهي توهان کي جهالت کان سواءِ ڪجهه به نه وڌائيندا. ڪير ڄاڻي ته الله انهن کي سزا ڏيندو ۽ اهو عذاب انهن سان گڏ توهان تي به پوندو.
حديث
Imam Darimi : 380
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا حَرِيزٌ عَنْ سَلْمَانَ بْنِ سُمَيْرٍ عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ قَالَ لَا تُحَدِّثْ الْبَاطِلَ الْحُكَمَاءَ فَيَمْقُتُوكَ وَلَا تُحَدِّثْ الْحِكْمَةَ لِلسُّفَهَاءِ فَيُكَذِّبُوكَ وَلَا تَمْنَعْ الْعِلْمَ أَهْلَهُ فَتَأْثَمَ وَلَا تَضَعْهُ فِي غَيْرِ أَهْلِهِ فَتُجَهَّلَ إِنَّ عَلَيْكَ فِي عِلْمِكَ حَقًّا كَمَا أَنَّ عَلَيْكَ فِي مَالِكَ حَقًّا
[يوسف بن موسيٰ] اسان کي ٻڌايو آهي ته [اسحاق بن سليمان] اسان کي [حارث] [سلمان بن سمير] کان [قطير بن مرہ] ٻڌايو آهي ته: 'عقلمند ماڻهن سان ڪوڙ نه ڳالهايو، ڇو ته اهي توهان کان نفرت ڪندا، ۽ بيوقوفن سان حڪمت نه ڳالهايو، ڇو ته اهي توهان کي رد ڪندا، ۽ علم وارن کي پنهنجو علم ڏيڻ کان نه روڪيو، ڇو ته توهان گنهگار ٿيندا، ۽ علم کي ٻين جي هٿن ۾ نه ڏيو، ڇو ته توهان بيوقوف بڻجندا. بيشڪ، توهان جو پنهنجي علم تي فرض آهي، جيئن توهان جو پنهنجي مال تي فرض آهي.'
