Imam Darimi (الامام الدارمي) - 3469 حديث

حديث

Imam Darimi : 281

أَخْبَرَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنَا بَيَانٌ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ قَرَظَةَ بْنِ كَعْبٍ أَنَّ عُمَرَ شَيَّعَ الْأَنْصَارَ حِينَ خَرَجُوا مِنْ الْمَدِينَةِ فَقَالَ أَتَدْرُونَ لِمَ شَيَّعْتُكُمْ قُلْنَا لِحَقِّ الْأَنْصَارِ قَالَ إِنَّكُمْ تَأْتُونَ قَوْمًا تَهْتَزُّ أَلْسِنَتُهُمْ بِالْقُرْآنِ اهْتِزَازَ النَّخْلِ فَلَا تَصُدُّوهُمْ بِالْحَدِيثِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا شَرِيكُكُمْ قَالَ فَمَا حَدَّثْتُ بِشَيْءٍ وَقَدْ سَمِعْتُ كَمَا سَمِعَ أَصْحَابِي

اسان کي [سهل بن حماد] ٻڌايو آهي اسان کي [صيوبة] اسان کي [بيان] ٻڌايو آهي [عاص سيابي] کان [قرضه بن ڪعب] کان؛ '[عمر] انصار سان گڏ هو جڏهن اهي مديني شهر مان نڪتا، پوءِ هن چيو؛ 'ڇا توهان کي خبر آهي ته مان توهان کي ڇو وٺي ويو؟'، اسان جواب ڏنو؛ 'انصارن جي حقن جي ڪري'، هن چيو؛ 'توهان اهڙي قوم وٽ آيا آهيو جن جون زبانون کجيءَ جي وڻ جي لڏڻ وانگر لرزنديون آهن، تنهنڪري انهن کي رسول الله صلي الله عليه وسلم جي حديث پهچائڻ کان نه روڪيو جڏهن ته مان اڃا تائين توهان سان گڏ آهيان. قرضه چيو؛ 'تنهن ڪري مون رسول الله صلي الله عليه وسلم کان معمولي حديث به نه ٻڌائي، جيتوڻيڪ مون ان کي ٻڌو جيئن منهنجن دوستن پڻ ٻڌو - اهي حديثون-'.

حديث

Imam Darimi : 282

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا أَشْعَثُ بْنُ سَوَّارٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ قَرَظَةَ بْنِ كَعْبٍ قَالَ بَعَثَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَهْطًا مِنْ الْأَنْصَارِ إِلَى الْكُوفَةِ فَبَعَثَنِي مَعَهُمْ فَجَعَلَ يَمْشِي مَعَنَا حَتَّى أَتَى صِرَارَ وَصِرَارُ مَاءٌ فِي طَرِيقِ الْمَدِينَةِ فَجَعَلَ يَنْفُضُ الْغُبَارَ عَنْ رِجْلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّكُمْ تَأْتُونَ الْكُوفَةَ فَتَأْتُونَ قَوْمًا لَهُمْ أَزِيزٌ بِالْقُرْآنِ فَيَأْتُونَكُمْ فَيَقُولُونَ قَدِمَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ قَدِمَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ فَيَأْتُونَكُمْ فَيَسْأَلُونَكُمْ عَنْ الْحَدِيثِ فَاعْلَمُوا أَنَّ أَسْبَغَ الْوُضُوءِ ثَلَاثٌ وَثِنْتَانِ تُجْزِيَانِ ثُمَّ قَالَ إِنَّكُمْ تَأْتُونَ الْكُوفَةَ فَتَأْتُونَ قَوْمًا لَهُمْ أَزِيزٌ بِالْقُرْآنِ فَيَقُولُونَ قَدِمَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ قَدِمَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ فَيَأْتُونَكُمْ فَيَسْأَلُونَكُمْ عَنْ الْحَدِيثِ فَأَقِلُّوا الرِّوَايَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا شَرِيكُكُمْ فِيهِ قَالَ قَرَظَةُ وَإِنْ كُنْتُ لَأَجْلِسُ فِي الْقَوْمِ فَيَذْكُرُونَ الْحَدِيثَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي لَمِنْ أَحْفَظِهِمْ لَهُ فَإِذَا ذَكَرْتُ وَصِيَّةَ عُمَرَ سَكَتُّ قَالَ أَبُو مُحَمَّد مَعْنَاهُ عِنْدِي الْحَدِيثُ عَنْ أَيَّامِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ السُّنَنَ وَالْفَرَائِضَ

اسان کي خبر ڏني آهي [يزيد بن هارون] اسان کي خبر ڏني آهي [عاص بن سووار] [عاص شعبي] کان [قراضه بن ڪعب] تائين ٻڌايو آهي ته؛ '[عمر] رضي الله عنه انصار مان ڪيترن ئي ماڻهن کي ڪوفه شهر ڏانهن موڪليو، پوءِ مون کي انهن سان گڏ موڪليو. هو اسان سان گڏ هليو جيستائين اسان شرار پهتاسين - شرار مديني جي رستي تي هڪ ڍنڍ آهي - پوءِ هن پنهنجي پيرن جي مٽي صاف ڪئي، پوءِ چيو؛ 'توهان ڪوفه ايندا، پوءِ توهان هڪ اهڙي قوم سان ملندؤ جيڪي قرآن جي تسبيح ڪن ٿا، اهي توهان سان ملندا، اهي ضرور چوندا؛ 'محمد جا اصحاب آيا آهن، محمد صلي الله عليه وسلم جا اصحاب آيا آهن، اهي ملندا ۽ توهان کان حديث بابت پڇندا، تنهنڪري توهان کي خبر هجڻ گهرجي ته حقيقت ۾ وضو ٽن ڌوئڻ سان مڪمل آهي، پر ٻه ڌوئڻ پڻ ڪافي آهن. پوءِ هن چيو؛ 'توهان ڪوفه ايندا، ۽ توهان هڪ اهڙي قوم سان ملندؤ جيڪي قرآن جي تسبيح ڪن ٿا، پوءِ اهي چوندا؛' 'محمد ﷺ جا اصحاب آيا آهن، محمد ﷺ جا اصحاب آيا آهن، پوءِ اهي ايندا ۽ توهان کان حديث بابت پڇندا، تنهن ڪري جڏهن مان توهان سان گڏ هجان ته رسول الله ﷺ کان حديث ٿورو بيان ڪريو. قراضه چيو؛ 'مان هڪ ڀيرو ماڻهن جي هڪ ٽولي سان گڏ ويٺو هوس، ۽ انهن رسول الله ﷺ جي هڪ حديث جو ذڪر ڪيو جيتوڻيڪ مان اهو شخص هوس جنهن انهن مان سڀ کان وڌيڪ حديث ياد ڪئي هئي. جڏهن مون کي عمر رضي الله عنه جي وصيت ياد آئي ته مان خاموش رهيس. ابو محمد چيو؛ 'منهنجي خيال ۾ ان جو مطلب رسول الله ﷺ جي زماني ۾ پيش ايندڙ واقعن بابت آهي، سنت جي عملن ۽ فرضن جو معاملو ناهي'.

حديث

Imam Darimi : 283

أَخْبَرَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ ارْتَعَدَ ثُمَّ قَالَ نَحْوَ ذَلِكَ أَوْ فَوْقَ ذَاكَ

اسان کي [مجاهد بن موسيٰ] ٻڌايو آهي اسان کي [ابن نمير] ٻڌايو آهي [مالڪ بن مغول] کان [عاص سيعبي] عن [علقمه] چيو آهي ته؛ '[عبدالله] چيو؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو؛ پوءِ هو ڏڪڻ لڳو، پوءِ چيائين: '۽ ان جهڙو يا ان کان وڌيڪ ڇا آهي؟'

حديث

Imam Darimi : 284

أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ الْحَكَمِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ صَحِبْتُ ابْنَ عُمَرَ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلَمْ أَسْمَعْهُ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِحَدِيثٍ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُتِيَ بِجُمَّارٍ فَقَالَ إِنَّ مِنْ الشَّجَرِ شَجَرًا مِثْلَ الرَّجُلِ الْمُسْلِمِ فَأَرَدْتُ أَنْ أَقُولَ هِيَ النَّخْلَةُ فَنَظَرْتُ فَإِذَا أَنَا أَصْغَرُ الْقَوْمِ فَسَكَتُّ قَالَ عُمَرُ وَدِدْتُ أَنَّكَ قُلْتَ وَعَلَيَّ كَذَا

اسان کي ٻڌايو آهي [بصير بن الحڪم] اسان کي ٻڌايو آهي [سفيان] [ابن ابو نجيح] کان [مجاهد] تائين ٻڌايو آهي ته هن چيو ته؛ 'مان مديني ۾ [ابن عمر] رضي الله عنه سان دوستي ڪري رهيو هوس، ۽ مون ڪڏهن به هن کي رسول الله ﷺ جي حديث ٻڌائيندي نه ٻڌو سواءِ هڪ ڀيري - هن هڪ ڀيرو چيو؛ 'مان رسول الله ﷺ سان گڏ هوس، پوءِ هن کي هڪ کجيءَ جو وڻ ڏنو ويو، پوءِ هن چيو؛ 'وڻن مان هڪ وڻ آهي جيڪو مسلمان وانگر آهي'، مان اندازو لڳائڻ چاهيان ٿو ته - اهو وڻ جنهن جو هو ذڪر ڪري رهيو آهي اهو کجيءَ جو وڻ آهي. مون پنهنجي چوڌاري ڏٺو، ظاهر آهي ته مان سڀ کان ننڍو ماڻهو هوس، تنهنڪري مان خاموش رهيس. پوءِ عمر چيو؛ 'جيتوڻيڪ مان واقعي چاهيان ٿو ته توهان - عبدالله بن عمر - ان جو جواب ڏيو'.

تائيدي حديثون (22)

حديث

Imam Darimi : 285

أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ الْحَكَمِ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ يَزِيدَ الْهَدَادِيُّ حَدَّثَنَا صَالِحٌ الدَّهَّانُ قَالَ مَا سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ زَيْدٍ يَقُولُ قَطُّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِعْظَامًا وَاتِّقَاءً أَنْ يَكْذِبَ عَلَيْهِ

اسان کي ٻڌايو آهي [بصير بن الحڪم] اسان کي ٻڌايو آهي [خالد بن يزيد الحدي] اسان کي ٻڌايو آهي [صالح عاد دهان] ته هن چيو ته؛ 'مون ڪڏهن به [جابر بن زيد] کي اهو چوندي نه ٻڌو آهي ته؛ 'رسول الله ﷺ فرمايو آهي؛ - سندس نالي تي ڪوڙ ڳالهائڻ کان احترام ۽ احتياط جي طور تي'.

حديث

Imam Darimi : 286

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَخْبَرَنَا رَوْحٌ عَنْ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ قَالَ جَاءَ أَبُو هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِلَى كَعْبٍ يَسْأَلُ عَنْهُ وَكَعْبٌ فِي الْقَوْمِ فَقَالَ كَعْبٌ مَا تُرِيدُ مِنْهُ فَقَالَ أَمَا إِنِّي لَا أَعْرِفُ لِأَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَكُونَ أَحْفَظَ لِحَدِيثِهِ مِنِّي فَقَالَ كَعْبٌ أَمَا إِنَّكَ لَنْ تَجِدَ طَالِبَ شَيْءٍ إِلَّا سَيَشْبَعُ مِنْهُ يَوْمًا مِنْ الدَّهْرِ إِلَّا طَالِبَ عِلْمٍ أَوْ طَالِبَ دُنْيَا فَقَالَ أَنْتَ كَعْبٌ قَالَ نَعَمْ قَالَ لِمِثْلِ هَذَا جِئْتُ

اسان کي [محمد بن عبدالله] ٻڌايو آهي ته اسان کي [روح] [ڪحمس بن الحسن] کان [عبدالله بن شقيق] ٻڌايو آهي ته: 'ابو هريره رضي الله عنه ڪعب وٽ آيا ۽ ان کان پڇيو، جڏهن ته ڪعب اڃا تائين ماڻهن سان گڏ هو. ڪعب پڇيو؛ 'توهان پنهنجي سوال مان ڇا چاهيو ٿا؟'، -ابو هريره- چيو؛ 'منهنجي لاءِ، هن وقت مون کي لڳي ٿو ته رسول الله ﷺ جي ساٿين مان مون کان وڌيڪ ڪنهن به حديثون ياد نه ڪيون آهن'. پوءِ [ڪعب] چيو؛ 'ڪنهن وقت توهان ڏسندا ته جيڪي ماڻهو ڪجهه ڳوليندا آهن اهي مطمئن ٿيندا، سواءِ علم جي طلبگارن يا دنيا جي طلبگارن جي'، هن پڇيو؛ 'ڇا توهان ڪعب آهيو؟'، هن جواب ڏنو؛ ها، مان ڪعب آهيان'. -ابو هريره تبصرو ڪيو؛ 'اهو انهي مقصد سان آهي ته مان آيو آهيان - توهان کي ڳولي رهيو آهيان-'.

حديث

Imam Darimi : 287

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا شِبْلٌ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ طَاوُسٍ قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ قَالَ مَنْ جَمَعَ عِلْمَ النَّاسِ إِلَى عِلْمِهِ وَكُلُّ طَالِبِ عِلْمٍ غَرْثَانُ إِلَى عِلْمٍ

اسان کي خبر ڏني آهي [يعقوب بن ابراهيم] اسان کي خبر ڏني آهي [يحييٰ بن ابي بڪر] اسان کي خبر ڏني آهي [سبل] [عمرو بن دينار] [ثوص] کان، هن چيو ته پڇيو ويو ته يا رسول الله صلي الله عليه وسلم، انسانن مان سڀ کان وڌيڪ علم وارو ڪير آهي؟، پاڻ جواب ڏنو: 'ڇا ڪو اهڙو آهي جيڪو ٻين ماڻهن جو علم حاصل ڪرڻ لاءِ گڏ ڪري، ۽ هر علم جو طالب ضرور ڪڏهن به ان علم سان مطمئن نه ٿيندو جيڪو ان وٽ آهي'.

حديث

Imam Darimi : 288

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ عَنْ الْخَلِيلِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ قَالَ كُنْتُ فِي حَلْقَةٍ فِيهَا الْمَشْيَخَةُ وَهُمْ يَتَرَاجَعُونَ فِيهِمْ عَائِذُ بْنُ عَمْرٍو فَقَالَ شَابٌّ فِي نَاحِيَةِ الْقَوْمِ أَفِيضُوا فِي ذِكْرِ اللَّهِ بَارَكَ اللَّهُ فِيكُمْ فَنَظَرَ الْقَوْمُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ فِي أَيِّ شَيْءٍ رَآنَا ثُمَّ قَالَ بَعْضُهُمْ مَنْ أَمَرَكَ بِهَذَا فَمُرْ لَئِنْ عُدْتَ لَنَفْعَلَنَّ وَلَنَفْعَلَنَّ

[سعيد بن عامر] اسان کي [الخليل بن مُرّہ] کان [معاويه بن قرّہ] کان روايت ڪئي آهي ته: 'مان هڪ ڀيري شيخن جي هڪ حلقي ۾ هوس جڏهن اهي بحث ڪري رهيا هئا. انهن ۾ 'عيد بن عمرو' به هو. پوءِ هڪ نوجوان چيو: 'الله جو ذڪر وڌايو، توهان تي رحم ڪيو وڃي!'، ماڻهن هڪ ٻئي ڏانهن ڏٺو ۽ تبصرو ڪيو: 'اهو اسان کي ڏسي ڇا ڪري رهيو آهي؟'، پوءِ انهن مان ڪجهه چيو: 'توهان کي اهو چوڻ جو ڪنهن حڪم ڏنو آهي؟ مهرباني ڪري اٿي بيهو، جيڪڏهن توهان اهو ٻيهر ورجايو ته اسان ضرور توهان تي هڪ چالبازي ڪنداسين ۽ اسان توهان تي هڪ چالبازي ڪنداسين.'

حديث

Imam Darimi : 289

أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى أَخْبَرَنَا أَبُو عَامِرٍ حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ عَوْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ نِعْمَ الْمَجْلِسُ مَجْلِسٌ يُنْشَرُ فِيهِ الْحِكْمَةُ وَتُرْجَى فِيهِ الرَّحْمَةُ

اسان کي خبر ڏني آهي [يوسف بن موسيٰ] اسان کي خبر ڏني آهي [ابو عامر] اسان کي [قرة بن خالد] [عون بن عبدالله] کان خبر ڏني آهي، هن چيو ته؛ '[عبدالله] چيو آهي:' بهترين مجلس اها آهي جيڪا حڪمت سان ڀريل هجي ۽ اميد رکي ته الله جي فضل نازل ٿيندو.

حديث

Imam Darimi : 290

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ جُبْيَرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَشَخَصَ بِبَصَرِهِ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ قَالَ هَذَا أَوَانُ يُخْتَلَسُ الْعِلْمُ مِنْ النَّاسِ حَتَّى لَا يَقْدِرُوا مِنْهُ عَلَى شَيْءٍ فَقَالَ زِيَادُ بْنُ لَبِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ يُخْتَلَسُ مِنَّا وَقَدْ قَرَأْنَا الْقُرْآنَ فَوَاللَّهِ لَنَقْرَأَنَّهُ وَلَنُقْرِئَنَّهُ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا فَقَالَ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يَا زِيَادُ إِنْ كُنْتُ لَأَعُدُّكَ مِنْ فُقَهَاءِ أَهْلِ الْمَدِينَةِ هَذِهِ التَّوْرَاةُ وَالْإِنْجِيلُ عِنْدَ الْيَهُودِ وَالنَّصَارَى فَمَاذَا يُغْنِي عَنْهُمْ قَالَ جُبَيْرٌ فَلَقِيتُ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ قَالَ قُلْتُ أَلَا تَسْمَعُ مَا يَقُولُ أَخُوكَ أَبُو الدَّرْدَاءِ فَأَخْبَرْتُهُ بِالَّذِي قَالَ قَالَ صَدَقَ أَبُو الدَّرْدَاءِ إِنْ شِئْتَ لَأُحَدِّثَنَّكَ بِأَوَّلِ عِلْمٍ يُرْفَعُ مِنْ النَّاسِ الْخُشُوعُ يُوشِكُ أَنْ تَدْخُلَ مَسْجِدَ الْجَمَاعَةِ فَلَا تَرَى فِيهِ رَجُلًا خَاشِعًا

اسان کي [عبدالله بن صالح] ٻڌايو آهي اسان کي [معاويه] [عبدالرحمٰن بن جبير بن نفير] کان سندس پيءُ - [جبير بن نفير] - کان، [ابو درداء] رضي الله عنه کان، هن چيو ته: 'اسين رسول الله ﷺ سان گڏ هئاسين، پاڻ پنهنجي نظر آسمان ڏانهن کني، پوءِ چيو: 'هاڻي اهو وقت آهي جڏهن ماڻهن جي گرفت مان علم کسي ورتو ويو آهي، تنهنڪري اهي ان جي ڪا به قدر نٿا ڪن'، پوءِ زياد بن لبيد انصاري رضي الله عنه پڇيو: 'يا رسول الله ﷺ، اسان کان اهو علم ڪيئن کسي سگهجي ٿو جڏهن ته اسان هميشه قرآن پڙهندا آهيون؟، الله جو قسم اسان هميشه ان کي پڙهندا رهنداسين ۽ پنهنجي زالن ۽ ٻارن کي سيکاريندا رهنداسين. پوءِ هن چيو: 'اي زياد، توهان تي افسوس! مون توهان کي مديني جي ماڻهن لاءِ فقيه سمجهيو هو.' ڇا توريت ۽ انجيل اڃا تائين يهودين ۽ عيسائين جي هٿن ۾ نه آهن، ۽ ڇا اهو انهن کي روشن نه ڪندو؟" جبير چيو؛ "پوءِ مان [عباده بن الشميت] رضي الله عنه سان مليو، مون پڇيو؛ 'ڇا توهان ٻڌو آهي ته توهان جو ڀاءُ ابو درداء رضي الله عنه ڇا چيو؟' پوءِ مون کيس ٻڌايو ته هن ڇا چيو هو، هن چيو: 'ابو درداء رضي الله عنه صحيح آهي، جيڪڏهن توهان چاهيو ته مان توهان کي پهرين علم بابت ٻڌائيندس جيڪو ماڻهن کان کسيو ويندو آهي، يعني عاجزي، جيستائين توهان مسجد ۾ داخل ٿيڻ جي ويجهو آهيو ۽ توهان کي اتي ڪو به عاجز نه ملندو."

تائيدي حديثون (6)

حديث

Imam Darimi : 291

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ جَمِيلٍ الْكِنَانِيُّ حَدَّثَنَا مَكْحُولٌ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِي عَلَى أَدْنَاكُمْ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ { إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ } إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ وَأَهْلَ سَمَاوَاتِهِ وَأَرَضِيهِ وَالنُّونَ فِي الْبَحْرِ يُصَلُّونَ عَلَى الَّذِينَ يُعَلِّمُونَ النَّاسَ الْخَيْرَ

اسان کي ٻڌايو آهي [يعقوب بن ابراهيم] اسان کي ٻڌايو آهي [يزيد بن هارون] اسان کي ٻڌايو آهي [الوليد بن جميل الڪِناني] اسان کي ٻڌايو آهي [مڪُل] هن چيو ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي؛ 'عبادت ۾ ماهر کان علم رکندڙ شخص جي فضيلت اهڙي آهي جيئن توهان مان گهٽ ۾ گهٽ شخص تي منهنجي فضيلت، پوءِ پاڻ هي آيت پڙهيائون؛ 'انما يخسي الله من عباده العلماء' - الله کان سندس ٻانهن مان صرف اهي ڊڄندڙ عالم آهن - -قسط فاطر؛ 8-، بيشڪ الله، ملائڪ، آسمانن ۽ زمين جا رهواسي، ۽ سمنڊ ۾ مڇيون - هميشه - انهن تي رحمتون نازل ڪن ٿيون جيڪي انسانن کي نيڪي سيکارين ٿا.

حديث

Imam Darimi : 292

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَسَدٍ أَبُو عَاصِمٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَمَانٍ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ لَيْثٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ لَا يَكُونُ الرَّجُلُ عَالِمًا حَتَّى لَا يَحْسُدَ مَنْ فَوْقَهُ وَلَا يَحْقِرَ مَنْ دُونَهُ وَلَا يَبْتَغِيَ بِعِلْمِهِ ثَمَنًا

اسان کي [احمد بن اسد ابو عاصم] ٻڌايو آهي ته اسان کي [يحيى بن يمان] ٻڌايو آهي ته [سفيان] کان [ليطس] کان [ڪنهن] [ابن عمر] کان ۽ هن چيو ته: 'ڪو به ماڻهو عالم نه ٿو بڻجي جيستائين هو انهن تي حسد نه ڪري جن جو علم هن کان مٿي آهي، ۽ انهن کي حقير نه سمجهي جن جو علم هن کان هيٺ آهي، ۽ پنهنجي علم مان اجر جي اميد نه رکي.'

حديث

Imam Darimi : 293

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ أَبِي أُسَامَةَ عَنْ مِسْعَرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الْأَعْلَى التَّيْمِيَّ يَقُولُ مَنْ أُوتِيَ مِنْ الْعِلْمِ مَا لَا يُبْكِيهِ لَخَلِيقٌ أَنْ لَا يَكُونَ أُوتِيَ عِلْمًا يَنْفَعُهُ لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى نَعَتَ الْعُلَمَاءَ ثُمَّ قَرَأَ الْقُرْآنَ { إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ إِلَى قَوْلِهِ يَبْكُونَ }

اسان کي [سعيد بن سليمان] [ابو اسامه] کان [مصر] تائين ٻڌايو آهي ته: 'مون هڪ ڀيري [عبدالاعليٰ التيميءَ] کي چوندي ٻڌو هو ته: 'جنهن کي علم ڏنو ويو آهي ۽ سندس علم ان کي الله ڏانهن روئڻ تي مجبور نٿو ڪري، ان جو مطلب اهو آهي ته ان کي اهڙو علم مليو جيڪو مفيد نه آهي، ڇاڪاڻ ته الله عالمن سان سلوڪ ڪيو، پوءِ هو قرآن پڙهي ٿو. اناللّٰه عوطُ العلماء - يقيناً جن کي علم ڏنو ويو آهي - سندس ڪلام ڏانهن ايندا آهن؛ 'يَبْقُون' - اهي هميشه روئندا آهن - -قُصَ الإِسْرَاء؛ 107-108-' '.

حديث

Imam Darimi : 294

أَخْبَرَنَا عِصْمَةُ بْنُ الْفَضْلِ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ عَنْ مُبَارَكِ بْنِ فَضَالَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ عَنْ أَبِي حَازِمٍ قَالَ لَا تَكُونُ عَالِمًا حَتَّى يَكُونَ فِيكَ ثَلَاثُ خِصَالٍ لَا تَبْغِي عَلَى مَنْ فَوْقَكَ وَلَا تَحْقِرُ مَنْ دُونَكَ وَلَا تَأْخُذُ عَلَى عِلْمِكَ دُنْيَا

اسان کي ٻڌايو آهي [اشمه بن الفضل] اسان کي ٻڌايو آهي [زيد بن حباب] [مبارک بن فضلله] [عبيدالله بن عمر العمري] [ابو حازم] کان، هن چيو ته: 'تون عالم نه ٿي سگهندين جيستائين تو ۾ ٽي شيون نه هجن: تون انهن ماڻهن سان حسد نه ڪر جن جو علم تو کان مٿي آهي، ۽ تون انهن ماڻهن کي حقير نه ڪر جن جو علم تو کان هيٺ آهي، ۽ تون پنهنجي علم سان دنيا جي ڳولا نه ڪر'.

حديث

Imam Darimi : 295

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَسَدٍ حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ عَنْ بُرْدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى الدِّمَشْقِيِّ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَ لَا تَكُونُ عَالِمًا حَتَّى تَكُونَ مُتَعَلِّمًا وَلَا تَكُونُ بِالْعِلْمِ عَالِمًا حَتَّى تَكُونَ بِهِ عَامِلًا وَكَفَى بِكَ إِثْمًا أَنْ لَا تَزَالَ مُخَاصِمًا وَكَفَى بِكَ إِثْمًا أَنْ لَا تَزَالَ مُمَارِيًا وَكَفَى بِكَ كَاذِبًا أَنْ لَا تَزَالَ مُحَدِّثًا فِي غَيْرِ ذَاتِ اللَّهِ

اسان کي [احمد بن اسد] ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابتصار] [برد بن سنان] کان [سليمان بن موسيٰ عاد دماسيقي] کان [ابو درداء] رضي الله عنه ٻڌايو ته: 'توهان عالم نه ٿيندا جيستائين توهان علم جا طالب نه بڻجو - پهرين -، ۽ علم سان توهان عالم نه ٿيندا جيستائين توهان ان تي عمل نه ڪريو، جيڪڏهن توهان بحث ڪندا ته توهان کي گنهگار سمجهيو ويندو، جيڪڏهن توهان بحث ڪرڻ پسند ڪندا ته توهان کي گنهگار سمجهيو ويندو - صرف کٽڻ لاءِ -، ۽ جيڪڏهن توهان الله جي ذات کان سواءِ ٻيون ڪهاڻيون ٻڌايو ته توهان کي ڪوڙو سمجهيو ويندو'.

حديث

Imam Darimi : 296

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ حَدَّثَنَا الْمُبَارَكُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَخِيهِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ عِمْرَانَ الْمِنْقَرِيِّ قَالَ قُلْتُ لِلْحَسَنِ يَوْمًا فِي شَيْءٍ قَالَهُ يَا أَبَا سَعِيدٍ لَيْسَ هَكَذَا يَقُولُ الْفُقَهَاءُ فَقَالَ وَيْحَكَ وَرَأَيْتَ أَنْتَ فَقِيهًا قَطُّ إِنَّمَا الْفَقِيهُ الزَّاهِدُ فِي الدُّنْيَا الرَّاغِبُ فِي الْآخِرَةِ الْبَصِيرُ بِأَمْرِ دِينِهِ الْمُدَاوِمُ عَلَى عِبَادَةِ رَبِّهِ

اسان کي ٻڌايو آهي [الحسن بن عرفه] اسان کي ٻڌايو آهي [المبارک بن سعيد] پنهنجي ڀاءُ - [سفيان الثوري] - کان، [عمران المنقاري] کان، هن چيو ته؛ 'هڪ ڏينهن مون الحسن کان ڪنهن شيءِ بابت پڇيو، هو تبصرو ڪندو رهيو؛ 'اي ابو سعيد، ڇا اهو فقيهن چيو ناهي؟'، پوءِ [الحسن] جواب ڏنو؛ 'توهان تي افسوس، توهان پاڻ کي فقه جو ماهر سمجهيو آهي، صرف فقه جو ماهر اهو آهي جيڪو دنيا جي چمڪ کان زاهد هجي ۽ آخرت سان پيار ڪري، جيڪو پنهنجي دين جي معاملن ۾ ڄاڻو هجي، ۽ هميشه پنهنجي رب جي عبادت کي برقرار رکي.'

حديث

Imam Darimi : 297

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ إِسْمَعِيلَ الْبَجَلِيُّ عَنْ مِسْعَرٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ قَالَ قِيلَ لَهُ مَنْ أَفْقَهُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ قَالَ أَتْقَاهُمْ لِرَبِّهِ

اسان کي [الحسن بن عرفه] ٻڌايو آهي [عنضر بن اسماعيل البجلي] [مصر] کان [سعد بن ابراهيم] کان ٻڌايو آهي ته؛ 'انهن کان پڇيو ويو ته؛ 'مديني جي ماڻهن ۾ فقه جو سڀ کان وڌيڪ علم رکندڙ ڪير آهي؟'، هن جواب ڏنو؛ 'يعني، اهو شخص جيڪو پنهنجي رب لاءِ سڀ کان وڌيڪ وقف آهي'.

حديث

Imam Darimi : 298

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ إِنَّمَا الْفَقِيهُ مَنْ يَخَافُ اللَّهَ

اسان کي [الحسن بن عرفه] ٻڌايو آهي [الحسين بن علي] [ليث بن ابو سليم] کان [مجاهد] ٻڌايو آهي ته: 'فقيه صرف اهو آهي جيڪو الله کان ڊڄي ٿو'.

حديث

Imam Darimi : 299

أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ أَبَانَ عَنْ يَعْقُوبَ الْقُمِّيِّ حَدَّثَنِي لَيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ يَحْيَى هُوَ ابْنُ عَبَّادٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ قَالَ إِنَّ الْفَقِيهَ حَقَّ الْفَقِيهِ مَنْ لَمْ يُقَنِّطْ النَّاسَ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ وَلَمْ يُرَخِّصْ لَهُمْ فِي مَعَاصِي اللَّهِ وَلَمْ يُؤَمِّنْهُمْ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ وَلَمْ يَدَعْ الْقُرْآنَ رَغْبَةً عَنْهُ إِلَى غَيْرِهِ إِنَّهُ لَا خَيْرَ فِي عِبَادَةٍ لَا عِلْمَ فِيهَا وَلَا عِلْمٍ لَا فَهْمَ فِيهِ وَلَا قِرَاءَةٍ لَا تَدَبُّرَ فِيهَا

اسان کي [اسماعيل بن ابان] [يعقوب القمي] کان روايت ڪئي آهي، هن چيو آهي، مون کي [ليث بن ابو سليم] [يحييٰ بن عباد] کان، هن [علي بن ابو طالب] کان بيان ڪيو آهي، هن چيو ته: 'فقه جو حقيقي ماهر اهو آهي جيڪو ماڻهن کي الله جي رحمت کان مايوس نه ڪري، انهن کي راحت نه ڏئي - جيستائين اهي الله جي نافرماني ۾ نه ڦاسي پون، انهن کي الله جي عذاب کان محفوظ محسوس نه ڪرائي، ۽ قرآن کي ان ڪري نه ڇڏي جو اهي ان کان نفرت ڪن ۽ ڪنهن ٻئي شيءِ ڏانهن رخ ڪن. يقيناً، عبادت ۾ ڪا به نيڪي ناهي بغير ان جي ڄاڻ، ان کي سمجهڻ کان سواءِ ڪو به علم، ۽ پڙهڻ بغير تدبر جي - ان تي غور ڪرڻ جي ڪوشش'.

حديث

Imam Darimi : 300

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ لَيْثٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبَّادٍ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ الْفَقِيهُ حَقُّ الْفَقِيهِ الَّذِي لَا يُقَنِّطُ النَّاسَ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ وَلَا يُؤَمِّنُهُمْ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ وَلَا يُرَخِّصُ لَهُمْ فِي مَعَاصِي اللَّهِ إِنَّهُ لَا خَيْرَ فِي عِبَادَةٍ لَا عِلْمَ فِيهَا وَلَا خَيْرَ فِي عِلْمٍ لَا فَهْمَ فِيهِ وَلَا خَيْرَ فِي قِرَاءَةٍ لَا تَدَبُّرَ فِيهَا

اسان کي [الحسن بن عرفه] ٻڌايو آهي ته اسان کي [اسماعيل بن ابراهيم] ليث کان [يحييٰ بن عباد کان] ٻڌايو آهي ته چيو آهي ته؛ '[علي] رضي الله عنه فرمايو آهي ته؛ 'فقه جو حقيقي ماهر اهو آهي جيڪو ماڻهن کي الله جي رحمت کان مايوس نه ڪري، انهن کي الله جي عذاب کان محفوظ محسوس نه ڪرائي ۽ انهن کي سهولت نه ڏئي جيستائين اهي آخرڪار غير اخلاقي ڪمن ۾ نه پئجي وڃن. يقيناً، عبادت ۾ ڪا به نيڪي ناهي جيڪا علم جي بنياد کان سواءِ ڪئي وڃي، سمجھ کان سواءِ علم ۾ ڪا به نيڪي ناهي ۽ قرآن پڙهڻ ۾ ڪا به نيڪي ناهي بغير ان جي معنيٰ تي غور ڪرڻ جي.'