Imam Ahmad : 1
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسٍ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } وَإِنَّا سَمِعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ فَلَمْ يُنْكِرُوهُ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمْ اللَّهُ بِعِقَابِهِ
Watiphalira [Abdullah Bin Numair] kuti wakati; watimanyiska [Isma’il] kufuma ku [Qais] wakati; [Abu Bakr] wakayimilira na kulumba Allah na kumutozga ndipo wakati; Imwe ŵanthu, nadi mukuŵazga vesi ili: ‘Imwe ŵakugomezga, jipwelelerani; Palije munthu wakubudika uyo wangamupwetekani usange mwapokera ulongozgi’. -QS Al Maidah vesi 105-. Ndipo nadi tikapulika Mtumiki wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam wakuti: ‘Nadi, usange ŵanthu ŵawona uheni ndipo pamanyuma ŵakuwukana yayi, mbwenu Allah wazamuŵapa chilango pafupifupi wose’.
Imam Ahmad : 2
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ وَسُفْيَانُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ الثَّقَفِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ الْوَالِبِيِّ عَنْ أَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ الْفَزَارِيِّ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنْتُ إِذَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثًا نَفَعَنِي اللَّهُ بِمَا شَاءَ مِنْهُ وَإِذَا حَدَّثَنِي عَنْهُ غَيْرِي اسْتَحْلَفْتُهُ فَإِذَا حَلَفَ لِي صَدَّقْتُهُ وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَدَّثَنِي وَصَدَقَ أَبُو بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْ رَجُلٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا فَيَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ قَالَ مِسْعَرٌ وَيُصَلِّي وَقَالَ سُفْيَانُ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ فَيَسْتَغْفِرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِلَّا غَفَرَ لَهُ
Wakati watiphalira [Waki’] wakati; Pakuti wakatiphalira [Mis’ar] na [Sufyan] kufuma kwa [Uthman Bin Al Mughirah Ats Tsaqafi] kufuma kwa [Ali Bin Rabi’ah Al Walibi] kufuma kwa [Asma’bin Al Hakam Al Fazari] kufuma kwa [Ali], wakati; Usange napulika hadith kufuma kwa Mtumiki wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam, mbwenu Allah wakunipa vitumbiko kufuma mwa iyo kuyana na ivyo wakukhumba. ndipo usange munthu munyake wakuniphalira, mbwenu nkhumupempha kuti walape, usange wanilapa mbwenu nkhukhozgera. Nadi, Abu Bakr waniphalira, ndipo nchaunenesko kuti [Abu Bakr] wapulika Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam wakuti: ‘Ni munthu yayi uyo wakuchita kwananga ndipo pamanyuma wakugeza na kupangiska kuti kugeza kwake kuŵe kuwemi, -Mis’ar wakati; -' ntheura wakalomba, apo Sufyan wakati 'ntheura wakalomba ma rak'ah ghaŵiri na kupempha Allah kuti wamugowokere kwambura kuti nadi Allah wamugowokere zakwananga zake'.
Imam Ahmad : 3
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو سَعِيدٍ يَعْنِي الْعَنْقَزِيَّ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ اشْتَرَى أَبُو بَكْرٍ مِنْ عَازِبٍ سَرْجًا بِثَلَاثَةَ عَشَرَ دِرْهَمًا قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعَازِبٍ مُرْ الْبَرَاءَ فَلْيَحْمِلْهُ إِلَى مَنْزِلِي فَقَالَ لَا حَتَّى تُحَدِّثَنَا كَيْفَ صَنَعْتَ حِينَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنْتَ مَعَهُ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ خَرَجْنَا فَأَدْلَجْنَا فَأَحْثَثْنَا يَوْمَنَا وَلَيْلَتَنَا حَتَّى أَظْهَرْنَا وَقَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ فَضَرَبْتُ بِبَصَرِي هَلْ أَرَى ظِلًّا نَأْوِي إِلَيْهِ فَإِذَا أَنَا بِصَخْرَةٍ فَأَهْوَيْتُ إِلَيْهَا فَإِذَا بَقِيَّةُ ظِلِّهَا فَسَوَّيْتُهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفَرَشْتُ لَهُ فَرْوَةً وَقُلْتُ اضْطَجِعْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاضْطَجَعَ ثُمَّ خَرَجْتُ أَنْظُرُ هَلْ أَرَى أَحَدًا مِنْ الطَّلَبِ فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلَامُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَسَمَّاهُ فَعَرَفْتُهُ فَقُلْتُ هَلْ فِي غَنَمِكَ مِنْ لَبَنٍ قَالَ نَعَمْ قَالَ قُلْتُ هَلْ أَنْتَ حَالِبٌ لِي قَالَ نَعَمْ قَالَ فَأَمَرْتُهُ فَاعْتَقَلَ شَاةً مِنْهَا ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ ضَرْعَهَا مِنْ الْغُبَارِ ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ كَفَّيْهِ مِنْ الْغُبَارِ وَمَعِي إِدَاوَةٌ عَلَى فَمِهَا خِرْقَةٌ فَحَلَبَ لِي كُثْبَةً مِنْ اللَّبَنِ فَصَبَبْتُ يَعْنِي الْمَاءَ عَلَى الْقَدَحِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَافَيْتُهُ وَقَدْ اسْتَيْقَظَ فَقُلْتُ اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قُلْتُ هَلْ أَنَى الرَّحِيلُ قَالَ فَارْتَحَلْنَا وَالْقَوْمُ يَطْلُبُونَا فَلَمْ يُدْرِكْنَا أَحَدٌ مِنْهُمْ إِلَّا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ عَلَى فَرَسٍ لَهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا فَقَالَ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنَّا فَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ قَدْرُ رُمْحٍ أَوْ رُمْحَيْنِ أَوْ ثَلَاثَةٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا وَبَكَيْتُ قَالَ لِمَ تَبْكِي قَالَ قُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ مَا عَلَى نَفْسِي أَبْكِي وَلَكِنْ أَبْكِي عَلَيْكَ قَالَ فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنَاهُ بِمَا شِئْتَ فَسَاخَتْ قَوَائِمُ فَرَسِهِ إِلَى بَطْنِهَا فِي أَرْضٍ صَلْدٍ وَوَثَبَ عَنْهَا وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ هَذَا عَمَلُكَ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يُنْجِيَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ فَوَاللَّهِ لَأُعَمِّيَنَّ عَلَى مَنْ وَرَائِي مِنْ الطَّلَبِ وَهَذِهِ كِنَانَتِي فَخُذْ مِنْهَا سَهْمًا فَإِنَّكَ سَتَمُرُّ بِإِبِلِي وَغَنَمِي فِي مَوْضِعِ كَذَا وَكَذَا فَخُذْ مِنْهَا حَاجَتَكَ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا حَاجَةَ لِي فِيهَا قَالَ وَدَعَا لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُطْلِقَ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ وَمَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَتَلَقَّاهُ النَّاسُ فَخَرَجُوا فِي الطَّرِيقِ وَعَلَى الْأَجَاجِيرِ فَاشْتَدَّ الْخَدَمُ وَالصِّبْيَانُ فِي الطَّرِيقِ يَقُولُونَ اللَّهُ أَكْبَرُ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ مُحَمَّدٌ قَالَ وَتَنَازَعَ الْقَوْمُ أَيُّهُمْ يَنْزِلُ عَلَيْهِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْزِلُ اللَّيْلَةَ عَلَى بَنِي النَّجَّارِ أَخْوَالِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لِأُكْرِمَهُمْ بِذَلِكَ فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَا حَيْثُ أُمِرَ قَالَ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ أَوَّلُ مَنْ كَانَ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ أَخُو بَنِي عَبْدِ الدَّارِ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ الْأَعْمَى أَخُو بَنِي فِهْرٍ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فِي عِشْرِينَ رَاكِبًا فَقُلْنَا مَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ هُوَ عَلَى أَثَرِي ثُمَّ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ مَعَهُ قَالَ الْبَرَاءُ وَلَمْ يَقْدَمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى حَفِظْتُ سُوَرًا مِنْ الْمُفَصَّلِ قَالَ إِسْرَائِيلُ وَكَانَ الْبَرَاءُ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ بَنِي حَارِثَةَ
Pakutiphalira [‘Amru Bin Muhammad Abu Sa’id i.e. Al ‘Anqazi] wakati; Pakutiphalira [Israyeli] kufuma kwa [Abu Ishaq] kufuma kwa [Al Barra’ Bin ‘Azib], wakati; Abu Bakr wakagura chakukhalapo kufuma ku ‘Azib pa dirham khumi na zitatu, Al Barra’ wakati; ntheura Abu Bakr wakati kwa Azibu; 'Muphalirani Al Barro kuti wamutolere ku nyumba yane'. Ntheura ‘Azibu wakazgora kuti; 'Yayi, kupatulapo para mukukhumba kutiphalira ivyo mukachita apo Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam wakafuma namwe'. wakuti; ntheura [Abu Bakr] wakati; 'Tikafumapo kwenda usiku na kuchimbira luŵiro mu msewu muhanya na usiku uwo tikajumphanga, apo tikafika pakati pa muhanya ndipo dazi likaŵa pachanya chomene, nkhalaŵiska kuzingilizga kuti tiwone usange pali malo ghakubisamako, nyengo yichoko waka yikati yajumphapo nkhawona libwe likuru ndipo nkhasendelera kwa ilo ndipo vikawoneka kuti pakaŵa chibenekelero chichoko icho chikaŵa mu - the libwe nkhatozga malo na kutandazga mkanjo wa chikopa wa Mtumiki wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam, ndipo nkhati; "Gonani pasi, imwe Mtumiki wa Allah," ndipo wakagona pasi, ndipo nkhafumapo kuti nkhawone usange waliyose wakulaŵiska, mwamabuchibuchi nkhawona muliska wa mbuzi, nkhafumba; ‘Kasi iwe ndiwe wa njani, munyamata?’ wakazgora kuti; ‘wa munthu wa ku Quraysh,’ ndipo wakayowoya zina lake ndipo nkhamumanya, nkhafumbaso; ‘Kasi mbuzi yinu yikupanga mkaka? ’ wakazgora kuti; ‘enya’ nkhafumbaso; ‘Kasi muzamunifumiska mkaka? ’ wakazgora kuti; 'Enya' ntheura nkhamuphalira kuti wakole mbuzi yake yimoza na kutozga mkaka wa mbuzi na viŵegha vya mawoko ghake kufuma ku fuvu, nkhiza na geriba ya chikopa iyo yikaŵa na chibenekelero cha nsalu pa mulomo, ndipo wakanikama mkaka pachoko ndipo nkhathilira maji pa geriba mwakuti pasi pa Mehulla the saahunme paŵe kutentha chomene, the Allah the Godn'. 'alaihi wasallam kuti nimupe vyakumwa, ndipo vikawoneka kuti wawuka kufuma mu tulo twake, nkhati; ‘O Mtumiki wa Allah, mwani’ Wakamwa mpaka apo nkhajipulika kuti nafwatuka, pamanyuma nkhati; ‘Kasi nyengo yakwana kuti tifumepo?’ ntheura tikanyamuka apo ŵanthu ŵakapenjanga ndipo palije na yumoza uyo wakatisanga kupatulapo Suraqah Bin Malik Bin Ju’syum uyo wakakweranga pa hachi, nkhati; ‘O Mtumiki wa Allah, uyo wakutipenja watifiske’, Mprofeti wakazgora kuti: ‘mungaŵanga na chitima yayi, Allah wali nase’ mpaka apo Suraqah wakaŵa pafupi nase, pafupifupi mtunda wa mkondo umoza panji mikondo yiŵiri panji mikondo yitatu, nkhati; 'O Mtumiki wa Allah, uyo wakutipenja - watisanga' ndipo ine -pa nyengo iyo- nkhaliranga, Mprofeti wakafumba kuti: 'chifukwa wuli mukulira?' Nkhazgora kuti; 'Na Allah, nkhulira yayi chifukwa nkhujifipira mtima, kweni nkhulira chifukwa nkhufipa mtima na imwe' ntheura Mtumiki wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam wakalomba kuti: 'tikumuleka -Suraqah- ku khumbo linu' ntheura malundi ghake mpaka mu nthumbo ya hachi la Suraqah ndipo wakati hachi la Suraqah likajifumyapo ndipo likajumphizga hachi ilo. 'O Muhammad, nkhumanya kale kuti ichi nchinthu chinu, ntheura lombani kwa Allah kuti waniponoske ku ivyo vyanichitikira, na Allah nizamusunga nkhani yinu mwachisisi ku awo ŵakumupenjani awo ŵali kumanyuma kwane, ndipo pano pali chikopa chane cha mkondo, tolani mivi yinyake, nadi muzamujumpha mu ngamila zane mu malo agha ntheura chifukwa cha iwo, muzamuluta'. Abu Bakr wakalutilira, ndipo Rasulullah wakazgora kuti; 'Nkhukhumba yayi' ntheura Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam wakamulombera mwakuti Suraqah wakafwatulika - ku soka ilo likamuchitikira - na kuwelera ku ŵabwezi ŵake, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam wakalutilira ulendo wake nane, apo tikafika ku Medina, ŵanthu ŵakatipokelera mu msewu wa ca. Ŵateŵeti na ŵana ŵakafumapo mwaluŵiro ŵakati; 'Allah ndiyo mukuru chomene, Rasulullah waza, Muhammad waza'. Ŵanthu ŵakasuskananga kuti ni njani uyo wali na wanangwa wakuti nyumba yake yikhalemo, ntheura Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam wakati: ‘usiku uno nizamukhala ku nyumba ya sekuru wa Bani Najar Abdul MuTalib kuti niŵachindike,’ ntheura apo kukaŵa mulenji zuŵa lakulondezgapo wakafumapo nga umo wakaphalirika. Barra’ Bin Azib wakati; 'Muhajirin wakwamba uyo wakiza kwa ise wakaŵa Mush'ab Bin Umair, mubali wa Bani Abdud Dar, pamanyuma Ibnu Ummi Maktum, uyo wakaŵa wakufwatulika, mubali wa Bani Fihri, pamanyuma Umar Bin Al Khaththab na ŵanthu makumi ghaŵiri ŵakakweranga pa mahachi, ntheura tikafumba kuti; 'Kasi Rasulullah wakachitachi?' wakazgora kuti; 'Wakaŵa kumanyuma kwane', ntheura Rasulullah wakafika na Abu Bakr, Barro' wakati; 'Mprofeti sallallaahu 'alaihi wasallam mphanyi wakafika yayi -ku Medina- kwambura kuti pa nyengo iyo nkhaŵa kuti naloŵezga makalata ghanandi ghakufuma ku Al Mufashal'. Israyeli wakati; 'Barro' wakaŵa mubwezi wa Ansar kufuma ku Banu Haritsah'.
Imam Ahmad : 4
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ قَالَ إِسْرَائِيلُ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ زَيْدِ بْنِ يُثَيْعٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَهُ بِبَرَاءَةٌ لِأَهْلِ مَكَّةَ لَا يَحُجُّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ وَلَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ وَلَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ مَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُدَّةٌ فَأَجَلُهُ إِلَى مُدَّتِهِ وَاللَّهُ بَرِيءٌ مِنْ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ قَالَ فَسَارَ بِهَا ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ الْحَقْهُ فَرُدَّ عَلَيَّ أَبَا بَكْرٍ وَبَلِّغْهَا أَنْتَ قَالَ فَفَعَلَ قَالَ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ بَكَى قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدَثَ فِيَّ شَيْءٌ قَالَ مَا حَدَثَ فِيكَ إِلَّا خَيْرٌ وَلَكِنْ أُمِرْتُ أَنْ لَا يُبَلِّغَهُ إِلَّا أَنَا أَوْ رَجُلٌ مِنِّي
Wakati watiphalira [Waki’] wakati; wayowoya kuti [Israyeli]; wayowoya kuti [Abu Ishaq]; kufuma kwa [Zaid Bin Yutsai’] kufuma kwa [Abu Bakr] kuti Mprofeti sallallahu ‘alaihi wasallam wakamutuma na mazgu ghakuti ŵaŵe ŵanangwa ku ŵanthu ŵa ku Makkah; 'Kuti palije munthu wakusopa ŵachiuta uyo wazamuluta ku Hajj para chaka ichi chajumpha, palije uyo wazamuchita Tawaf kwambura kuvwara ndipo wazamunjira kuchanya yayi kupatulapo Musilamu, waliyose uyo wali na phangano pakati pa iyo na Mtumiki wa Allah, mphaka yili kufika paumaliro wa phangano, ndipo Allah na Mtumiki wake ŵazamuŵa ŵanangwa ku ŵasopi ŵachiuta'. YAzid wakati; ntheura wakafumapo na ŵanthu ŵatatu. Pamanyuma wakati kwa Ali; 'mulondezgani na kuwezgera Abu Bakr kwa ine na kupharazga mazgu gha imwe'. ntheura wakachita, wakati; apo Abu Bakr wakiza kwa Mprofeti sallallahu, wakalira na kufumba; 'O Mtumiki wa Allah, kasi chinthu chinyake chanichitikira?' wakazgora kuti; ‘Palije icho chamuchitikirani kupatulapo chiwemi, kweni nkhaphalirika kuti nkhani iyi yileke kupharazgika kupatulapo ine panji yumoza wa ine’.
Imam Ahmad : 5
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُمَيْرٍ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَوْسَطَ قَالَ خَطَبَنَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقَامِي هَذَا عَامَ الْأَوَّلِ وَبَكَى أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ سَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ أَوْ قَالَ الْعَافِيَةَ فَلَمْ يُؤْتَ أَحَدٌ قَطُّ بَعْدَ الْيَقِينِ أَفْضَلَ مِنْ الْعَافِيَةِ أَوْ الْمُعَافَاةِ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَلَا تَحَاسَدُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَكُونُوا إِخْوَانًا كَمَا أَمَرَكُمْ اللَّهُ تَعَالَى
Watiphalira [Muhammad Bin Ja’far] kuti wakati; Pakuti wakatiphalira [Syu’bah] kufuma kwa [Yazid Bin Khumair] kufuma kwa [Sulaim Bin ‘Amir] kufuma kwa [Ausath], wakati; [Abu Bakr] wakatipharazgira ndipo wakati; Rasullah shallallahu 'alaihi wasallam wakayima mu malo ghane mu chaka chakwamba. Pamanyuma Abu Bakr wakalira, ndipo wakati; pemphani Allah kwa Al mu'Aafaat - chigowokero - panji iyo wakuti Al 'Aa'fiyah - chitetezo -, chifukwa palije uyo wakupika chinthu chikuru kuluska Al 'Aa'fiyah panji Al mu'Aafaat pamanyuma pa chipulikano, khalani ŵakugomezgeka chifukwa unenesko uli pamoza na uwemi ndipo wose ŵali kuchanya ndipo ŵakuchita na both yayi, ndipo khalani kutali na utesi kuŵa na sanji kwa yumoza na munyake, kuŵa ŵalwani, ndipo muleke kudumura ubwezi wa ubwezi na kupatukana kwa yumoza na munyake, Kweni muŵe ŵabali nga umo Allah Ta’ala wakaphalilira.’
Imam Ahmad : 6
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَأَبُو عَامِرٍ قَالَا حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِيهِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ حِينَ ذَكَرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي هَذَا الْقَيْظِ عَامَ الْأَوَّلِ سَلُوا اللَّهَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ وَالْيَقِينَ فِي الْآخِرَةِ وَالْأُولَى
Tikuphalirika kuti [Abdurrahman Bin Mahdi] na [Abu ‘Amir] wose ŵakati; Pakuti wakatiphalira [Zuhair i.e. Ibnu Muhammad] kufuma kwa [Abdullah i.e. Ibnu Muhammad Bin ‘Aqil] kufuma kwa [Mu’adz Bin Rifa’ah Bin Rafi’ Al Ansari] kufuma kwa awiske i.e. Nkhapulika [Abu Bakar Ash Siddiq] wakupharazga kufuma pa mpando wa Rasullah, ndipo pamanyuma wakati; ‘Nkhapulika Rasullah wakuti,’ ndipo Abu Bakr wakalira apo wakazunura zina la Rasullah, ndipo wakakhala chete kufuma ku masozi ghake ndipo wakati; 'Nkhapulika Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam wakuyowoya pa zuŵa lakutentha, lakutentha nga ni ili mu chaka chakwamba: 'pemphani Allah kuti wamugowokerani, chivikiliro na chigomezgo mu charu cha kunthazi na charu'.
Imam Ahmad : 7
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنِ ابْنِ أَبِي عَتِيقٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ السِّوَاكُ مَطْهَرَةٌ لِلْفَمِ مَرْضَاةٌ لِلرَّبِّ
Wakatiphalira [Abu Kamil], wakati; Tikuphalirika [Hammad, ndiko kuti Ibn Salamah] kufuma kwa [Ibn Abu ‘Atiq] kufuma kwa [awiske] kufuma kwa [Abu Bakr], kuti Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam wakati: ‘Siwak ni wakutozga mulomo ndipo wakukondwa na Allah’.
Imam Ahmad : 8
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلَاتِي قَالَ قُلْ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا وَلَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ و قَالَ يُونُسُ كَبِيرًا حَدَّثَنَاه حَسَنٌ الْأَشْيَبُ عَنْ ابْنِ لَهِيعَةَ قَالَ قَالَ كَبِيرًا
Wakati watiphalira [Hasyim Bin Al Qasim] wakati; Wakatiphalira [Al Laits] wakati; Waniphalira [Yazid Bin Abu Habib] kufuma kwa [Abul Khair] kufuma kwa [Abdullah Bin ‘Amru] kufuma kwa [Abu Bakar Ash Shiddiq] kuti wakati kwa Rasullah; 'Nisambizgani Du'a iyo nkhulomba nayo mu lurombo lwane,' Iyo wakazgora kuti: 'ŵazgani, Allahumma Innii Zhalamtu Nafsii Zhulman Katsiiro, Walaa Yaghfirudz Dzunuba Illaa Anta, Faghfirlii maghfiratan Min 'Indika Warhamnii wali na lot Innaka Antal Ghofuurur Rahiim yumoza wangabudiska chifukwa cha ine, O Allah wane, zakwananga kupatulapo Imwe mbwenu mugowokere zakwananga zane na kugowokera kufuma ku chigaŵa chinu na kunichitira lusungu, nadi ndimwe ŵakugowokera chomene, ŵalusungu chomene-'. [Yona] wakati; ‘kabiiraa -chikuru-,’ watiphalira [Hasan Al Asy yab] kufuma kwa [Ibn Lahi’ah] wakati; wakati: ‘kabiiraa -chikuru-’.
Imam Ahmad : 9
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ فَاطِمَةَ وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكَ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ فَقَالَ لَهُمْ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلَّا صَنَعْتُهُ
Wakati watiphalira [Abdurrazzaq] wakati; Tikuphalirika [Ma’mar] kufuma kwa [Az Zuhri] kufuma kwa [‘Urwah] kufuma kwa [Aisyah], kuti Fatimah na Al Abbas ŵakiza kwa Abu Bakr, wose ŵaŵiri ŵakapempha chigaŵa cha chiharo chawo kufuma kwa Mtumiki wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam, apo wose ŵaŵiri ŵakapempha chigaŵa chake kufuma kwa Fahiyabu cha nkhondo na charu chake [ Bakar] wakati kwa iwo; Nakuti nkhapulika Mtumiki wa Allah wakuti: ‘Tikuhara yayi, chuma icho tikuleka chikuŵa chawanangwa, mbumba ya Muhammad yikurya waka kufuma ku chuma ichi’. Ntheura, na Allah, nizamuleka yayi chinthu icho nkhawona Rasulullah wakuchita kwambura kuti nichitenge nadi'.
Imam Ahmad : 10
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ قَالَ حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ الْحَارِثِ يَقُولُ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْيَوْمِ مِنْ عَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ اسْتَعْبَرَ أَبُو بَكْرٍ وَبَكَى ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَمْ تُؤْتَوْا شَيْئًا بَعْدَ كَلِمَةِ الْإِخْلَاصِ مِثْلَ الْعَافِيَةِ فَاسْأَلُوا اللَّهَ الْعَافِيَةَ
Wakati watiphalira [Abu Abdurrahman Al Muqri’] wakati; Wakati watiphalira [Haiwah Bin Syuraih] wakati; Nkhapulika [Abdul Malik Bin Al Harith] wakuti; Nadi [Abu Hurairah] wakati; Nkhapulika [Abu Bakar Ash Siddiq] wakuti pa mpando uwu; Nkhapulika Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam wakuti pa zuŵa ili la chaka chakwamba, ntheura Abu Bakr wakatayika chomene mu ulongozgi mwakuti wakalira ndipo pamanyuma wakati; Nkhapulika Mtumiki wa Allah (saww) wakuti: ‘Mukupika chinthu chinyake yayi - icho chili pa malo ghapachanya - pamanyuma pa sentensi yakufumira pasi pa mtima nga ni Al Afiyah - chivikiliro -, ntheura pemphani Allah Al Afiyah'.
Imam Ahmad : 11
حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ قَالَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ حَدَّثَهُ قَالَ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الْغَارِ وَقَالَ مَرَّةً وَنَحْنُ فِي الْغَارِ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ نَظَرَ إِلَى قَدَمَيْهِ لَأَبْصَرَنَا تَحْتَ قَدَمَيْهِ قَالَ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا ظَنُّكَ بِاثْنَيْنِ اللَّهُ ثَالِثُهُمَا
Wakati watiphalira [‘Affan] wakati; Wakati watiphalira [Hammam], wakati; watiphalira [Thabit] kufuma kwa [Anas] kuti [Abu Bakar] wamuphalira, iyo -Abu Bakar- wakati; Nkhati kwa Mprofeti sallallaahu 'alaihi wasallam apo wakaŵa mu mphanji, - mu nkhani yinyake wakati; 'ndipo tikaŵa mu mphanji, - ndipo usange yumoza wa iwo wangawona malundi ghake ghaŵiri, ŵangatiwona kufuma pasi pa malundi ghake', ndipo wakati: 'O Abu Bakr, kasi mukughanaghana vichi pa ŵanthu ŵaŵiri, kasi Allah ni wachitatu pa ŵaŵiri yayi'.
Imam Ahmad : 12
حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ سُبَيْعٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الدَّجَّالَ يَخْرُجُ مِنْ أَرْضٍ بِالْمَشْرِقِ يُقَالُ لَهَا خُرَاسَانُ يَتَّبِعُهُ أَقْوَامٌ كَأَنَّ وُجُوهَهُمْ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ
Wakati watiphalira [Rauh] wakati; Watiphalira [Ibn Abi ‘Arubah] kufuma kwa [Abu At Taiyyah] kufuma kwa [Al Mughirah Bin Subai’] kufuma kwa [‘Amru Bin Huraits] kufuma kwa [Abu Bakar Ash Shiddiq], wakati; 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam wakatiphalira kuti Dajjal wazamufuma ku chigaŵa cha kumafumiro gha dazi kwa charu chapasi icho chikuchemeka Khurasan, ŵanthu ŵanandi ŵazamumulondezga, nga ni para visku vyawo vikuŵa nga ni vingwe vyakukhomeka na nyundo'.
Imam Ahmad : 13
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسَى صَاحِبُ الدَّقِيقِ عَنْ فَرْقَدٍ عَنْ مُرَّةَ بْنِ شَرَاحِيلَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ بَخِيلٌ وَلَا خَبٌّ وَلَا خَائِنٌ وَلَا سَيِّئُ الْمَلَكَةِ وَأَوَّلُ مَنْ يَقْرَعُ بَابَ الْجَنَّةِ الْمَمْلُوكُونَ إِذَا أَحْسَنُوا فِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَفِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَوَالِيهِمْ
Wakatiphalira [Abu Sa’id] uyo kale wakaŵa muzga wa Bani Hashim, wakati; Watiphalira [Shadaqah Bin Musa] mubwezi wake Ad Daqiq, kufuma ku [Farqad] kufuma ku [Murrah Bin Syarahil] kufuma ku [Abu Bakar Ash Shiddiq], iyo wakati; Mtumiki wa Allah (saww) wakati: ‘Nanga ŵazamunjira yayi kuchanya awo mbambura kugomezgeka, ŵakupusika, ŵawofi, panji awo ŵakuchita vinthu mwambura ntchindi, ndipo ŵanthu awo ŵazamugogoda dankha pa mulyango wa kuchanya ŵazamuŵa ŵateŵeti awo mbaluso pakuchitiska ivyo vili pakati pawo na Jalla waster ivyo vili pakati pawo na Allah A’.
Imam Ahmad : 14
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ عَبْد اللَّهِ وَسَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ جُمَيْعٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسَلَتْ فَاطِمَةُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنْتَ وَرِثْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمْ أَهْلُهُ قَالَ فَقَالَ لَا بَلْ أَهْلُهُ قَالَتْ فَأَيْنَ سَهْمُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا أَطْعَمَ نَبِيًّا طُعْمَةً ثُمَّ قَبَضَهُ جَعَلَهُ لِلَّذِي يَقُومُ مِنْ بَعْدِهِ فَرَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّهُ عَلَى الْمُسْلِمِينَ فَقَالَتْ فَأَنْتَ وَمَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْلَمُ
Watiphalira [Abdullah Bin Muhammad Bin Abu Syaibah]. Abdullah wakati; ndipo napulika kufuma kwa Abdullah Bin Abu Syaibah, iyo wakati; Watiphalira kuti [Muhammad Bin Fudlail] kufuma kwa [Al Walid Bin Jumai’] kufuma kwa [Abu Ath Thufail] wakati; Mprofeti wakati wafwa, Fatima wakalemba kalata kwa Abu Bakr iyo yikaŵa na; 'Kasi imwe panji mbumba yinu mukuhara Mprofeti sallallaahu 'alaihi wasallam?' Wakazgora kuti; Fatima wakati: ‘Ine nkhahara yayi, kweni mbumba yake ndiyo yikahara; 'Ndipo kasi vigaŵa vya Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam vili nkhu?' Ntheura [Abu Bakr] wakati; ‘Nadi nkhapulika Mtumiki wa Allah wakuti; 'Nadi, usange Allah wakulyeska Mprofeti, ndipo wakufwa, mbwenu Iyo - Allah - wakupangira awo ŵakwiza pamanyuma pake', mbwenu nkhukhumba kuwezgera ku Ŵasilamu'. ndipo Fatima wakati; 'Ndipo mukumanya makora ivyo mwapulika kufuma kwa Mtumiki wa Allah'.
Imam Ahmad : 15
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ الْمَازِنِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو نَعَامَةَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُنَيْدَةَ الْبَرَاءُ بْنُ نَوْفَلٍ عَنْ وَالَانَ الْعَدَوِيِّ عَنْ حُذَيْفَةَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَصَلَّى الْغَدَاةَ ثُمَّ جَلَسَ حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ الضُّحَى ضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ مَكَانَهُ حَتَّى صَلَّى الْأُولَى وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ كُلُّ ذَلِكَ لَا يَتَكَلَّمُ حَتَّى صَلَّى الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ ثُمَّ قَامَ إِلَى أَهْلِهِ فَقَالَ النَّاسُ لِأَبِي بَكْرٍ أَلَا تَسْأَلُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا شَأْنُهُ صَنَعَ الْيَوْمَ شَيْئًا لَمْ يَصْنَعْهُ قَطُّ قَالَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَعَمْ عُرِضَ عَلَيَّ مَا هُوَ كَائِنٌ مِنْ أَمْرِ الدُّنْيَا وَأَمْرِ الْآخِرَةِ فَجُمِعَ الْأَوَّلُونَ وَالْآخِرُونَ بِصَعِيدٍ وَاحِدٍ فَفَظِعَ النَّاسُ بِذَلِكَ حَتَّى انْطَلَقُوا إِلَى آدَمَ عَلَيْهِ السَّلَام وَالْعَرَقُ يَكَادُ يُلْجِمُهُمْ فَقَالُوا يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُو الْبَشَرِ وَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ قَالَ لَقَدْ لَقِيتُ مِثْلَ الَّذِي لَقِيتُمْ انْطَلِقُوا إِلَى أَبِيكُمْ بَعْدَ أَبِيكُمْ إِلَى نُوحٍ { إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ } قَالَ فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى نُوحٍ عَلَيْهِ السَّلَام فَيَقُولُونَ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ فَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ وَاسْتَجَابَ لَكَ فِي دُعَائِكَ وَلَمْ يَدَعْ عَلَى الْأَرْضِ مِنْ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي انْطَلِقُوا إِلَى إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ اتَّخَذَهُ خَلِيلًا فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ كَلَّمَهُ تَكْلِيمًا فَيَقُولُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فَإِنَّهُ يُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَيُحْيِي الْمَوْتَى فَيَقُولُ عِيسَى لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى سَيِّدِ وَلَدِ آدَمَ فَإِنَّهُ أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ انْطَلِقُوا إِلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَشْفَعَ لَكُمْ إِلَى رَبِّكُمْ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ فَيَنْطَلِقُ فَيَأْتِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام رَبَّهُ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ قَالَ فَيَنْطَلِقُ بِهِ جِبْرِيلُ فَيَخِرُّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ وَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ يَا مُحَمَّدُ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَرْفَعُ رَأْسَهُ فَإِذَا نَظَرَ إِلَى رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ خَرَّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ أُخْرَى فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَذْهَبُ لِيَقَعَ سَاجِدًا فَيَأْخُذُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام بِضَبْعَيْهِ فَيَفْتَحُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِ مِنْ الدُّعَاءِ شَيْئًا لَمْ يَفْتَحْهُ عَلَى بَشَرٍ قَطُّ فَيَقُولُ أَيْ رَبِّ خَلَقْتَنِي سَيِّدَ وَلَدِ آدَمَ وَلَا فَخْرَ وَأَوَّلَ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ حَتَّى إِنَّهُ لَيَرِدُ عَلَيَّ الْحَوْضَ أَكْثَرُ مِمَّا بَيْنَ صَنْعَاءَ وَأَيْلَةَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الصِّدِّيقِينَ فَيَشْفَعُونَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الْأَنْبِيَاءَ قَالَ فَيَجِيءُ النَّبِيُّ وَمَعَهُ الْعِصَابَةُ وَالنَّبِيُّ وَمَعَهُ الْخَمْسَةُ وَالسِّتَّةُ وَالنَّبِيُّ وَلَيْسَ مَعَهُ أَحَدٌ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الشُّهَدَاءَ فَيَشْفَعُونَ لِمَنْ أَرَادُوا وَقَالَ فَإِذَا فَعَلَتْ الشُّهَدَاءُ ذَلِكَ قَالَ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنَا أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ أَدْخِلُوا جَنَّتِي مَنْ كَانَ لَا يُشْرِكُ بِي شَيْئًا قَالَ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَالَ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا فِي النَّارِ هَلْ تَلْقَوْنَ مِنْ أَحَدٍ عَمِلَ خَيْرًا قَطُّ قَالَ فَيَجِدُونَ فِي النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي كُنْتُ أُسَامِحُ النَّاسَ فِي الْبَيْعِ وَالشِّرَاءِ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَسْمِحُوا لِعَبْدِي كَإِسْمَاحِهِ إِلَى عَبِيدِي ثُمَّ يُخْرِجُونَ مِنْ النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي قَدْ أَمَرْتُ وَلَدِي إِذَا مِتُّ فَأَحْرِقُونِي بِالنَّارِ ثُمَّ اطْحَنُونِي حَتَّى إِذَا كُنْتُ مِثْلَ الْكُحْلِ فَاذْهَبُوا بِي إِلَى الْبَحْرِ فَاذْرُونِي فِي الرِّيحِ فَوَاللَّهِ لَا يَقْدِرُ عَلَيَّ رَبُّ الْعَالَمِينَ أَبَدًا فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِمَ فَعَلْتَ ذَلِكَ قَالَ مِنْ مَخَافَتِكَ قَالَ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرْ إِلَى مُلْكِ أَعْظَمِ مَلِكٍ فَإِنَّ لَكَ مِثْلَهُ وَعَشَرَةَ أَمْثَالِهِ قَالَ فَيَقُولُ لِمَ تَسْخَرُ بِي وَأَنْتَ الْمَلِكُ قَالَ وَذَاكَ الَّذِي ضَحِكْتُ مِنْهُ مِنْ الضُّحَى
Wakati watiphalira [Ibrahimu Bin Ishaq Ath Thalaqani] wakati; Wakati waniphalira [An Nadlar Bin Syumail Al Mazini] wakati; Wakati waniphalira [Abu Na’amah] wakati; Pakuti wakaniphalira [Abu Hunaidah Al Barra’ Bin Naufal] kufuma kwa [Walan Al ‘Adawi] kufuma kwa [Hudzaifah] kufuma kwa [Abu Bakar Ash Shiddiq] wakati; 'Zuŵa linyake mulenji Rasulullah wakalomba lurombo lwa mulenji. Pamanyuma wakakhala pasi, m’paka apo nyengo ya dhuha yikafika, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam wakaseka, ndipo wakakhala pa malo ghake ghakwambilira m’paka apo wakalomba pakati pa zuŵa, malurombo gha Asr na Maghrib, wakayowoyanga yayi m’paka lurombo lwa mise kuumaliro wa usiku, ndipo wakati ku nyumba yake A Bakbur; 'Chifukwa wuli mukufumba yayi Mtumiki wa Allah ivyo wakachita muhanya uno, nangauli wakachitapo yayi pakwamba?' wakati; ntheura wakamufumba, ntheura wakazgora kuti: ‘enya, nalongoreka ivyo vichitikenge mu nkhani za charu ichi na cha kunthazi, ntheura awo ŵakaŵako pakwamba na awo ŵakiza ŵakawungana pa malo ghamoza, ntheura ŵanthu ŵakaŵa na wofi na ichi, ntheura ŵakiza kwa Adamu apo thukuta likaŵa pafupi kuŵabenekelera, ŵakati; ‘O Adamu, ndiwe dada wa ŵanthu ndipo Allah ‘azza wajalla wakusankha iwe, ntheura pemphani Fumu yinu kuti yitiŵeyelerenge,’ Adamu wakazgora; ‘Nane nkhukumana na ivyo imwe mukukumana navyo, lutani kwa ŵadada ŵinu pamanyuma pa ŵadada ŵinu, ndiko kuti Nowa,’ nadi Allah wasankha Adamu, Nowa, mbumba ya Abrahamu na mbumba ya ‘Imran pa ŵanthu wose’. Ntheura ŵakiza kwa Nowa ndipo ŵakati; 'Tipani kuŵeyelera panthazi pa Rabb winu, chifukwa Allah wamusankhani na kuzgora lurombo lwinu ndipo walije nyumba yiliyose pakati pa ŵakukana pa charu chapasi'. Pamanyuma Nowa wakati; 'Ine ningamuŵeyelerani yayi, ntheura lutani kwa Ibrahim, chifukwa Allah wamuzgora wakutemweka wake'. Pamanyuma ŵakaluta kwa Ibrahimu, ndipo Ibrahimu wakati; 'Ine ningamupani yayi kuŵeyelera, lutani kwa Mozesi, chifukwa nyengo yinyake Allah wakayowoya nayo mwakudunjika'. Ndipo Musa wakazgora kuti; ‘Nilije ivyo mukupempha, ntheura lutani kwa Isa bin Maryam, nadi wangachizga ŵachibulumutira, ŵalwari na kuwuska ŵakufwa’. Ndipo Yesu wakazgora kuti; 'Nilije ivyo mukupempha, kweni lutani kwa fumu yinu, mwana wa Adamu, chifukwa dindi lake lizamuŵa lakwamba kujulika pa Zuŵa la Chiwuka, lutani kwa Muhammad shallallahu 'alaihi wasallam, nadi wazamukuŵeyelerani panthazi pa Rabb winu'. Wakati; 'Ntheura wakafumapo, ndipo Jibril wakakumana na Fumu yake, ndipo Allah wakati: 'muzomerezgani - muŵeyelere - na kumupa makani ghawemi gha kuchanya'. wakuti; ntheura Jibril wakafumapo na makani ghawemi, ntheura Muhammad wakagwada na kugwada pa Chisulo chimoza, ntheura Allah wakati: ‘kwezgani mutu winu, O Muhammad, muyowoye kuti muzamupulikika na kuŵeyelera, mwapika chizomerezgo chakuti muŵeyelere’. wakuti; ntheura wakakwezga mutu wake ndipo apo wakalaŵiska kwa Fumu yake wakagwada na kujilambika pa Chisulo chinyake, ndipo Allah wakatiso: ‘kwezgani mutu winu na kuyowoya kuti muzamupulikika, muŵeyelere, mukuzomerezgeka kuŵeyelera’. wakuti; wakaluta kukagwada, ndipo Gabriyeli wakamukora mawoko ghose ghaŵiri, ndipo wakajura lurombo ilo likaŵa kuti lindajulikepo ku munthu waliyose, ntheura wakati; ‘O Rabb wane, mwanilenga kuti niŵe fumu ya mwana wa Adamu ndipo palije kujikuzga, mwanipanga kuŵa wakwamba kuti dindi lake lijulike pa Zuŵa la Chiwuka ndipo palije kujikuzga, m’paka mukapangiske ŵanthu ŵanandi awo ŵakwiza ku nyanja yane nga umo ŵaliri pakati pa Shon’a na Ailah,’ ntheura vikayowoyeka; ‘Chemani ŵa Shiddiqin kuti ŵaŵeyelere’, ntheura ŵakati; ‘Yimbirani ŵa Nabs . Ine'. Wakati; ntheura Mprofeti wakiza na gulu la ŵalondezgi ŵake, ndipo pakaŵa Mprofeti uyo wakaŵa na ŵalondezgi ŵankhondi na yumoza, ndipo pakaŵa Mprofeti uyo wakaŵavya ŵalondezgi, ndipo pakayowoyeka kuti; 'Chemani ŵakufwa chifukwa cha chipulikano kuti ŵaŵeyelerenge awo ŵakukhumba'. ndipo Mprofeti sallallahu ‘alaihi wasallam wakalutilira; ntheura apo ŵakukomeka chifukwa cha chipulikano chawo ŵakachita nthena, Mprofeti wakati: Allah wakati ‘Ndine walusungu chomene pa ŵalusungu, njirani muchanya wane awo ŵakunikolerana yayi na chilichose’. wakati; pamanyuma ŵakanjira kuchanya. Wakati: Pamanyuma Allah wakati: ‘Laŵiskani mu gehena, kasi mukusanga munthu uyo wali kuchitapo chinthu chiwemi? ‘Wakuti; Ntheura ŵakasanga munthu, ndipo Allah wakamufumba kuti: ‘Kasi muli kuchitapo chinthu chiwemi? ’ munthu yura wakazgora kuti; 'Yayi, kupatulapo kuti kumanyuma nkhapangiska vinthu kuŵa vipusu kwa ŵanthu pa nkhani ya kugura na kuguliska'. Ntheura Allah wakati: ‘muŵe wakupepuka kwa muteŵeti wane nga umo wakapangira ŵateŵeti ŵane ŵanyake kuŵa ŵakupepuka’. Pamanyuma ŵakafumiska munthu kufuma mu gehena, ndipo Allah wakamufumba kuti; ‘Kasi muli kuchitapo vinthu viwemi? ’ wakazgora kuti; 'Yayi, kupatulapo para naphalira mwana wane kuti usange ningafwa, uniwotche na moto ndipo pamanyuma unigaye nga ni ufu, ndipo pamanyuma ukawutore ku nyanja na kuwuthandazga mu mlengalenga, mbwenu na Allah, Fumu ya vyaru vyose, uzamukwaniska yayi kuniwezgeraso'. Ndipo Allah wakati: ‘Chifukwa wuli mukachita nthena? ’ wakazgora kuti; 'chifukwa cha kopa Imwe'. Mprofeti sallallaahu 'alaihi wasallam wakalutilira kuti: ndipo Allah wakati: 'wonani ufumu wa ufumu wakuchindikika chomene, ntheura nadi kwa imwe uli nga ndiwo, nanga nkhuŵa wakukwana kakhumi'. Mprofeti wakalutilira kuti: muteŵeti wakati; 'chifukwa wuli mukuniyuyura apo ndimwe themba?' Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam wakati: ‘ndicho chikanipangiska kuseka kumanyuma’.
Imam Ahmad : 16
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا قَيْسٌ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَأَثْنَى عَلَيْهِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ وَإِنَّكُمْ تَضَعُونَهَا عَلَى غَيْرِ مَوْضِعِهَا وَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ وَلَا يُغَيِّرُوهُ أَوْشَكَ اللَّهُ أَنْ يَعُمَّهُمْ بِعِقَابِهِ قَالَ وَسَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ مُجَانِبٌ لِلْإِيمَانِ
Wakati watiphalira [Hasyim Bin Al Qasim] wakati; Wakatiphalira [Zuhair uyo ni Ibn Mu’awiyah] wakati; Watiphalira [Isma’il Bin Abu Khalid] kuti wakati; Wakati watiphalira [Qais], wakati; ’ [Abu Bakr] wakayimilira na kulumba Allah na kumutozga, ndipo wakati; 'O ŵanthu, nadi mukuŵazga vesi ili: 'O imwe ŵakugomezga, muli na udindo pa waliyose wa imwe mwekha, vikumupwetekeni yayi nanga ni munthu muchoko waka uyo wakupuluka... -mpaka kuumaliro wa vesi-, ndipo imwe muliŵika kuwaro kwa malo, nkhapulika Mtumiki wa Allah sallallaahu it 'alaihi doIndeviled wasallam ŵanthu ŵakuti, wonani kuti: ntheura pali wofi kuti Allah waŵathandazge chilango pa wose.’ Wakuti; ‘Ndipo nkhapulika Abu Bakr wakuti; ‘Imwe ŵanthu, khalani kutali na utesi, pakuti nadi utesi ukumupatuskani ku chipulikano’.
Imam Ahmad : 17
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ خُمَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَ بْنَ عَامِرٍ رَجُلًا مِنْ حِمْيَرَ يُحَدِّثُ عَنْ أَوْسَطَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَوْسَطَ الْبَجَلِيِّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَهُ حِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الْأَوَّلِ مَقَامِي هَذَا ثُمَّ بَكَى ثُمَّ قَالَ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَسَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ فَإِنَّهُ لَمْ يُؤْتَ رَجُلٌ بَعْدَ الْيَقِينِ شَيْئًا خَيْرًا مِنْ الْمُعَافَاةِ ثُمَّ قَالَ لَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَحَاسَدُوا وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا
Wakati watiphalira [Hasyim] wakati; Wakati watiphalira [ŵa Shu’ba] wakati; waniphalira [Yazid Bin Khumair] kuti; Nkhapulika [Sulaim Bin ‘Amir] munthu munyake wa ku Himyar, wakuyowoya nkhani kufuma kwa [Ausath Bin Isma’il Bin Ausath Al Bajali] uyo wakayowoya nkhani kufuma kwa [Abu Bakar], kuti wakapulika apo Mtumiki wa Allah (mtende na vitumbiko vya Allah viŵe pa iyo) wakafwa, wakati; Mtumiki wa Allah wakayima mu chaka chakwamba pa malo ghane ndipo pamanyuma wakalira ndipo wakati: ‘Uŵe wakugomezgeka, chifukwa unenesko ukuluta na uwemi ndipo wose ŵaŵiri ŵali kuchanya, ndipo khalani kutali na utesi, chifukwa ŵali na kwananga ndipo wose ŵaŵiri ŵali ku gehena, ndipo pemphani Allah kuti wamuponoske, chifukwa nadi palije uyo wakupika chilichose pamanyuma pakuti wagomezga kuti chiponosko chiwemi kuluska chiponosko.’ Pamanyuma wakalutilira kuti ‘muleke kudumura ubwezi na ŵanyinu, kujipata, kutinkhana, ndipo muleke kucita sanji, kweni muŵe ŵateŵeti ŵa Allah awo mbabali’.
Imam Ahmad : 18
حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَوْدِيِّ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي طَائِفَةٍ مِنْ الْمَدِينَةِ قَالَ فَجَاءَ فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ فَقَبَّلَهُ وَقَالَ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي مَا أَطْيَبَكَ حَيًّا وَمَيِّتًا مَاتَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فَانْطَلَقَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ يَتَقَاوَدَانِ حَتَّى أَتَوْهُمْ فَتَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ وَلَمْ يَتْرُكْ شَيْئًا أُنْزِلَ فِي الْأَنْصَارِ وَلَا ذَكَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ شَأْنِهِمْ إِلَّا وَذَكَرَهُ وَقَالَ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَتْ الْأَنْصَارُ وَادِيًا سَلَكْتُ وَادِيَ الْأَنْصَارِ وَلَقَدْ عَلِمْتَ يَا سَعْدُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَأَنْتَ قَاعِدٌ قُرَيْشٌ وُلَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَبَرُّ النَّاسِ تَبَعٌ لِبَرِّهِمْ وَفَاجِرُهُمْ تَبَعٌ لِفَاجِرِهِمْ قَالَ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ صَدَقْتَ نَحْنُ الْوُزَرَاءُ وَأَنْتُمْ الْأُمَرَاءُ
Wakati watiphalira [‘Affan] wakati; Pakuti wakatiphalira [Abu ‘Awanah] kufuma kwa [Daud Bin Abdullah Al Audiy] kufuma kwa [Humaid Bin Abdurrahman] wakati; Pa nyengo iyo Rasulullah wakafwa, [Abu Bakr] wakaŵa ku mphepete kwa Medina, iyo -Humaid Bin Abdurrahman- wakati: ndipo wakiza na kujura salu iyo yikamubenekelera chisko na kumufyofyontha ndipo wakati; 'Ndine wakunozgeka kuzomera adada na amama kuŵa njombe yinu, umoyo winu na nyifwa yinu viŵenge vyakutowa chomene, Muhammad shallallahu 'alaihi wasallam wafwa, ndipo na Rabb mweneko wa Kaaba'. ndipo pamanyuma wakayowoya za hadith. Wakuti; 'Pamanyuma Abu Bakr na Umar ŵakaluta -kwa Ansar - awo ŵakasuskananga na ŵanyawo pa nkhani ya ulongozgi, ntheura ŵakakumana nawo - ŵa Ansar -, pamanyuma Abu Bakr wakayowoya ndipo wakaleka yayi chilichose icho chikavumbulika ku Ansar ndipo palije chilichose icho Mtumiki wa Allah (mtende na vitumbiko vya Allaah, ŵanthu wose ŵaŵe pa iwo) wakayowoya pa iwo; 'Nadi, mukumanya kale kuti Mtumiki wa Allah (saww) wakati: 'Usange ŵanthu ŵangajumpha mu chigwa chimoza ndipo ŵa Ansar ŵangajumpha mu chigwa chinyake, mbwenu ine ningajumpha mu chigwa cha ŵa Ansar.' ndipo mukumanya kale, O Sa’d, kuti Mtumiki wa Allah (saww) wakati apo imwe mukakhalanga -kuchita kanthu yayi-, ‘ŵa Quraysh ndiwo ŵakulaŵilira nkhani iyi, ntheura ŵanthu ŵakuchita mulimo wa ŵanthu ŵakulondezga ŵanthu ŵakuchita mulimo wa iwo -ŵa Quraysh- ndipo ŵanthu ŵawo ŵambura kupulikira ŵakulondezga ŵanthu ŵawo ŵambura kupulikira’. wakuti; ntheura [Sa’d] wakazgora Abu Bakr; 'Mukuyowoya unenesko, ise tili ŵateŵeti apo imwe ndimwe ŵalongozgi'.
Imam Ahmad : 19
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْعَطَّافُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ أَنَّ أَبَاهُ سَمِعَ أَبَا بَكْرٍ وَهُوَ يَقُولُ قُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْعَمَلُ عَلَى مَا فُرِغَ مِنْهُ أَوْ عَلَى أَمْرٍ مُؤْتَنَفٍ قَالَ بَلْ عَلَى أَمْرٍ قَدْ فُرِغَ مِنْهُ قَالَ قُلْتُ فَفِيمَ الْعَمَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ كُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ
Wakati watiphalira [Ali Bin ‘Ayyasy] wakati; Wakati watiphalira [Al Aththaf Bin Khalid] wakati; Waniphalira [munthu] kufuma ku ŵanthu ŵa ku Bashroh, kufuma ku [Thalhah Bin Abdullah Bin Abdurrahman Bin Abu Bakar Ash Shiddiq] iyo wakati; Nkhapulika [adada] ŵakuyowoya kuti [adada ŵake] ŵakapulika [Abu Bakr] wakuti; Nkhafumba Rasulullah kuti; ‘O Mtumiki wa Allah, kasi milimo yikuthemba pa vinthu ivyo vyakhazikiska panji pa vinthu viphya?’ Wakazgora kuti: ‘Kweni mwakuyana na vinthu ivyo vyasankhika’. wakati, Nkhafumba; ‘Ntheura kasi mchito uwu ngwachi, O Mtumiki wa Allah? Wakati: ‘Ntchipusu ku munthu waliyose kuchita milimo yiwemi mwakuyana na chilato icho wakalengekera’.
Imam Ahmad : 20
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ أَهْلِ الْفِقْهِ أَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يُحَدِّثُ أَنَّ رِجَالًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَزِنُوا عَلَيْهِ حَتَّى كَادَ بَعْضُهُمْ يُوَسْوِسُ قَالَ عُثْمَانُ وَكُنْتُ مِنْهُمْ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي ظِلِّ أُطُمٍ مِنْ الْآطَامِ مَرَّ عَلَيَّ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَسَلَّمَ عَلَيَّ فَلَمْ أَشْعُرْ أَنَّهُ مَرَّ وَلَا سَلَّمَ فَانْطَلَقَ عُمَرُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ لَهُ مَا يُعْجِبُكَ أَنِّي مَرَرْتُ عَلَى عُثْمَانَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ وَأَقْبَلَ هُوَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي وِلَايَةِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَتَّى سَلَّمَا عَلَيَّ جَمِيعًا ثُمَّ قَالَ أَبُو بَكْرٍ جَاءَنِي أَخُوكَ عُمَرُ فَذَكَرَ أَنَّهُ مَرَّ عَلَيْكَ فَسَلَّمَ فَلَمْ تَرُدَّ عَلَيْهِ السَّلَامَ فَمَا الَّذِي حَمَلَكَ عَلَى ذَلِكَ قَالَ قُلْتُ مَا فَعَلْتُ فَقَالَ عُمَرُ بَلَى وَاللَّهِ لَقَدْ فَعَلْتَ وَلَكِنَّهَا عُبِّيَّتُكُمْ يَا بَنِي أُمَيَّةَ قَالَ قُلْتُ وَاللَّهِ مَا شَعَرْتُ أَنَّكَ مَرَرْتَ وَلَا سَلَّمْتَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ صَدَقَ عُثْمَانُ وَقَدْ شَغَلَكَ عَنْ ذَلِكَ أَمْرٌ فَقُلْتُ أَجَلْ قَالَ مَا هُوَ فَقَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَوَفَّى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ أَنْ نَسْأَلَهُ عَنْ نَجَاةِ هَذَا الْأَمْرِ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قَدْ سَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ قَالَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ لَهُ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَنْتَ أَحَقُّ بِهَا قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَجَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَبِلَ مِنِّي الْكَلِمَةَ الَّتِي عَرَضْتُ عَلَى عَمِّي فَرَدَّهَا عَلَيَّ فَهِيَ لَهُ نَجَاةٌ
Wakati watiphalira [Abul Yamani] wakati; watiphalira [Syu’aib] kufuma kwa [Az Zuhri] wakati; waniphalira [munthu uyo ni nkhwantha ya malango kufuma ku Ansar], kuti wakapulika [Uthman Bin ‘Affan] wakuyowoya nkhani; kuti pakaŵa ŵabwezi ŵanandi ŵa Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam awo ŵakaŵa na chitima apo Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam wakafwa, mwakuti pafupifupi hafu ya iwo ŵakaŵa na wofi, Uthman wakati; 'Ndipo ine nkhaŵa yumoza wa iwo, apo nkhakhalanga mu mthunzi wa linga limoza, Umar wakajumpha panthazi pane na kunitawuzga, kweni nkhapulika yayi kuti wakujumpha ndipo wakanitawuzga, ntheura wakajumphapo mpaka wakakumana na Abu Bakr, pamanyuma wakamuphalira kuti; 'Pali chinthu chinyake icho chizamumuzizikani, nadi nkhajumpha panthazi pa Uthman na kumutawuzga, kweni wakazgora yayi kutawuzga kwane.' Ntheura mu nyengo ya Abu Bakr, Umar na Abu Bakr ŵakiza ndipo wose ŵaŵiri ŵakanitawuzga, pamanyuma Abu Bakr wakati; 'Mubali winu Umar wakiza kwa ine ndipo wakati wakajumpha panthazi pinu ndipo wakamutawuzga, kweni imwe mukamuzgora yayi, kasi nchivichi icho chikamupangiskani kuti muchite nthena?' iyo wakati, “Nkhazgora; 'Nkhachita yayi'. Ntheura Umar wakati; 'Enya, na Allah, mwachita, kweni chikaŵa chifukwa cha kujikuzga kwinu, O Bani Umayyah.' Iyo wakati, “Nkhazgora; ‘Na Allah, nkhapulikapo yayi kuti mukajumphapo na kunitawuzga,’ Abu Bakr wakati; ‘Uthman wakuneneska, nadi mwaŵa ŵakutangwanika na bizinesi yinyake kufuma kwa iyo,’ ntheura nkhati; ‘enya’ Umar wakafumba; ‘Kasi ni bizinesi wuli iyo?’ ndipo Uthman wakati; ‘Allah wakafwa Mprofeti wake sallallaahu ‘alaihi wasallam pambere tindamufumbe vya chivikiliro cha nkhani iyi,’ Abu Bakr wakati; Iyo wakati: ‘Namufumbapo vya nkhani iyi; ntheura nkhayimilira kwa iyo na kumuphalira kuti ‘na adada na amama muli na wanangwa unandi pa iyo,’ [Abu Bakr] wakati; Nkhafumba kuti; O Mtumiki wa Allah, kasi ichi nchakuvikilirika wuli? Pamanyuma Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam wakati: ‘Waliyose uyo wakupokera chilango kufuma kwa ine icho nkhapeleka nyengo yinyake kwa asibweni ŵane ndipo pamanyuma wakuchiwezgera kwa ine, mbwenu chilango ichi chiŵenge chiponosko kwa iyo’.