Imam Ahmad : 1
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسٍ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } وَإِنَّا سَمِعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ فَلَمْ يُنْكِرُوهُ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمْ اللَّهُ بِعِقَابِهِ
Haali en [Abdullaah Bin Numair] o wiyi; humpitiima en [Ismaa’il] gila [Qais] o wiyi; [Abuu Bakri] ummii yetti Alla o laɓɓini ɗum caggal ɗuum o wiyi; Eeh yimɓe, goonga on njanngii ndeeɗoo aaye: ‘Eeh onon gooŋɗinɓe, ndeentoɗee koye mon; Hay majjuɗo gooto bonnataa ma so tawii a heɓii ardaade'. -QS Al Maidah aaye 105-. E goonga en nanii Nelaaɗo Alla sallallaahu ‘alaihi wasallam ina wiya: “Goonga, so yimɓe njiyii bonannde, ndeen ɓe njeddaani ɗum, ndeen noon Alla ina fotnoo waɗde jukkungo e dow maɓɓe fof”.
Imam Ahmad : 2
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ وَسُفْيَانُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ الثَّقَفِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ الْوَالِبِيِّ عَنْ أَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ الْفَزَارِيِّ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنْتُ إِذَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثًا نَفَعَنِي اللَّهُ بِمَا شَاءَ مِنْهُ وَإِذَا حَدَّثَنِي عَنْهُ غَيْرِي اسْتَحْلَفْتُهُ فَإِذَا حَلَفَ لِي صَدَّقْتُهُ وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَدَّثَنِي وَصَدَقَ أَبُو بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْ رَجُلٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا فَيَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ قَالَ مِسْعَرٌ وَيُصَلِّي وَقَالَ سُفْيَانُ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ فَيَسْتَغْفِرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِلَّا غَفَرَ لَهُ
Nde o haalani en [Waki’] o wiyi; Nde o haalani en [Mis'ar] e [Sufyan] ummoraade e [Usmaan Bin Al Mugiraa Ats Tsaqafi] ummoraade e [Ali Bin Rabi'ah Al Walibi] ummoraade e [Asmaa'i Bin Al Hakam Al Fazari] ummoraade e [Aali], o wiyi; So mi nanii hadiis ummoraade e nelaaɗo Alla sallallaahu 'alaihi wasallam, ndeen Alla ina rokka mi heen nafoore fawaade e ko o yiɗi. kadi so goɗɗo haalanii kam ɗum, ndeen noon miɗo ñaagii mo nde o hunnata, so o huniima mi ndeen noon miɗo tabitina ɗum. Ndeke, Abuu Bakri haalanii kam, kadi ko goonga [Abuu Bakri] nanii Annabi sallallaahu alayihi wasallam ina wiya: “Wonaa neɗɗo waɗata bakkaat, caggal ɗuum wullita, waɗa wuddu mum moƴƴa, -Mis’ar wiyi; -' ndeen o juuli, Sufyan wi'i 'ndeen o juuli rak'aaji ɗiɗi o ñaagii Alla yaafuya so wonaa tawa ko goonga Alla ina yaafoo bakkatuuji makko'.
Imam Ahmad : 3
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو سَعِيدٍ يَعْنِي الْعَنْقَزِيَّ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ اشْتَرَى أَبُو بَكْرٍ مِنْ عَازِبٍ سَرْجًا بِثَلَاثَةَ عَشَرَ دِرْهَمًا قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعَازِبٍ مُرْ الْبَرَاءَ فَلْيَحْمِلْهُ إِلَى مَنْزِلِي فَقَالَ لَا حَتَّى تُحَدِّثَنَا كَيْفَ صَنَعْتَ حِينَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنْتَ مَعَهُ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ خَرَجْنَا فَأَدْلَجْنَا فَأَحْثَثْنَا يَوْمَنَا وَلَيْلَتَنَا حَتَّى أَظْهَرْنَا وَقَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ فَضَرَبْتُ بِبَصَرِي هَلْ أَرَى ظِلًّا نَأْوِي إِلَيْهِ فَإِذَا أَنَا بِصَخْرَةٍ فَأَهْوَيْتُ إِلَيْهَا فَإِذَا بَقِيَّةُ ظِلِّهَا فَسَوَّيْتُهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفَرَشْتُ لَهُ فَرْوَةً وَقُلْتُ اضْطَجِعْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاضْطَجَعَ ثُمَّ خَرَجْتُ أَنْظُرُ هَلْ أَرَى أَحَدًا مِنْ الطَّلَبِ فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلَامُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَسَمَّاهُ فَعَرَفْتُهُ فَقُلْتُ هَلْ فِي غَنَمِكَ مِنْ لَبَنٍ قَالَ نَعَمْ قَالَ قُلْتُ هَلْ أَنْتَ حَالِبٌ لِي قَالَ نَعَمْ قَالَ فَأَمَرْتُهُ فَاعْتَقَلَ شَاةً مِنْهَا ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ ضَرْعَهَا مِنْ الْغُبَارِ ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ كَفَّيْهِ مِنْ الْغُبَارِ وَمَعِي إِدَاوَةٌ عَلَى فَمِهَا خِرْقَةٌ فَحَلَبَ لِي كُثْبَةً مِنْ اللَّبَنِ فَصَبَبْتُ يَعْنِي الْمَاءَ عَلَى الْقَدَحِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَافَيْتُهُ وَقَدْ اسْتَيْقَظَ فَقُلْتُ اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قُلْتُ هَلْ أَنَى الرَّحِيلُ قَالَ فَارْتَحَلْنَا وَالْقَوْمُ يَطْلُبُونَا فَلَمْ يُدْرِكْنَا أَحَدٌ مِنْهُمْ إِلَّا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ عَلَى فَرَسٍ لَهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا فَقَالَ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنَّا فَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ قَدْرُ رُمْحٍ أَوْ رُمْحَيْنِ أَوْ ثَلَاثَةٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا وَبَكَيْتُ قَالَ لِمَ تَبْكِي قَالَ قُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ مَا عَلَى نَفْسِي أَبْكِي وَلَكِنْ أَبْكِي عَلَيْكَ قَالَ فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنَاهُ بِمَا شِئْتَ فَسَاخَتْ قَوَائِمُ فَرَسِهِ إِلَى بَطْنِهَا فِي أَرْضٍ صَلْدٍ وَوَثَبَ عَنْهَا وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ هَذَا عَمَلُكَ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يُنْجِيَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ فَوَاللَّهِ لَأُعَمِّيَنَّ عَلَى مَنْ وَرَائِي مِنْ الطَّلَبِ وَهَذِهِ كِنَانَتِي فَخُذْ مِنْهَا سَهْمًا فَإِنَّكَ سَتَمُرُّ بِإِبِلِي وَغَنَمِي فِي مَوْضِعِ كَذَا وَكَذَا فَخُذْ مِنْهَا حَاجَتَكَ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا حَاجَةَ لِي فِيهَا قَالَ وَدَعَا لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُطْلِقَ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ وَمَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَتَلَقَّاهُ النَّاسُ فَخَرَجُوا فِي الطَّرِيقِ وَعَلَى الْأَجَاجِيرِ فَاشْتَدَّ الْخَدَمُ وَالصِّبْيَانُ فِي الطَّرِيقِ يَقُولُونَ اللَّهُ أَكْبَرُ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ مُحَمَّدٌ قَالَ وَتَنَازَعَ الْقَوْمُ أَيُّهُمْ يَنْزِلُ عَلَيْهِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْزِلُ اللَّيْلَةَ عَلَى بَنِي النَّجَّارِ أَخْوَالِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لِأُكْرِمَهُمْ بِذَلِكَ فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَا حَيْثُ أُمِرَ قَالَ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ أَوَّلُ مَنْ كَانَ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ أَخُو بَنِي عَبْدِ الدَّارِ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ الْأَعْمَى أَخُو بَنِي فِهْرٍ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فِي عِشْرِينَ رَاكِبًا فَقُلْنَا مَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ هُوَ عَلَى أَثَرِي ثُمَّ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ مَعَهُ قَالَ الْبَرَاءُ وَلَمْ يَقْدَمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى حَفِظْتُ سُوَرًا مِنْ الْمُفَصَّلِ قَالَ إِسْرَائِيلُ وَكَانَ الْبَرَاءُ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ بَنِي حَارِثَةَ
Nde o haalani en [Amru Bin Muhammadu Abuu Sa’id woni Al Anqazi] o wiyi; Nde o haalani en [Isra’iila] gila e [Abuu Ishaq] gila e [Al Barra Bin Azib], o wiyi; Abuu Bakri soodi safaara e juuɗe Azib e dirham sappo e tati, Al Barra wiyi; ndeen Abuu Bakri wiyi Aasib; 'Wi'u Al Barro yoo naw mo haa saare am'. Ko noon Aasib jaabii; 'Alaa, so wonaa tawa aɗa yiɗi haalande min ko mbaɗno-ɗaa nde Rasulullah yaltu e maa'. o wiyi; ndeen [Abuu Bakri] wiyi; 'Min njalti yahde jamma min njaawni laawol ngol e nder ñalawma e jamma mo min njahdi, nde min njottii hakkunde ñalawma, naange ina woni dow, mi ndaari saraaji amen ngam ƴeewde so tawii won ɗo min mbaawi hoɗde, seeɗa caggal ɗuum mi yi’i haayre mawnde mi ɓadtii nde, ɗum hollitii wonde ina woodi ɓuuɓri seeɗa so by I - the cavity laɓɓini nokku oo, 6uuccii 6aleeri ngam Nelaaɗo Alla sallallaahu aleyhi wasallam, ndeen mbiy-mi; "Leeltu aan Nelaaɗo", ndeen o lelii, ndeen njaltu mi ƴeewde so tawii won ƴeewoowo, ɗoon e ɗoon njii mi duroowo ngaari, naamnii mi; -Hol mo njeyaa-ɗaa, suka gorko? o jaabii; ‘jeyaama e gorko gooto jeyaaɗo e Quraysh,’ ndeen o wiyi innde makko mi anndi mo, mi naamndii kadi; 'Be ngaari maa ina 6eyda kosam? ' o jaabi; 'eey' mi naamndii kadi; 'Be njicfcfaa hollude mi kosam? ' o jaabi; 'Eey' noon mi yamiri mo yo o nanngu gooto e ngaari makko o laɓɓina kosam ngaari ndii e paɗe juuɗe makko e ɓuuɓri, mi addi geriba leppi ina waɗi ɓuuɓri ɓuuɓri to hunduko, caggal ɗuum o ɓuuɓni kosam seeɗa ngam am mi werlii ndiyam e dow geriba oo mbele les too cahunger hot of the Allah wouldnt' 'alaihi wasallam ngam hokkude mo njaram, ɗum wayliima o ummiima e ɗanngal makko, mbi’mi; 'Yaa Nelaaɗo, yar ɗum' O yari ɗum haa mi weltii, ndeen mbi’mi; -Mbele ko sahaa nde min njahata? ko noon min 6eydorii yahde nde yim6e 6ee njiylotoo hay gooto e ma66e waawaano yiyde min so wonaa Suraqah Bin Malik Bin Ju’syum e dow puccu, mbi’mi; ‘Yaa Nelaaɗo Alla, gonɗo e fiyde en oo maa heɓ en’, Nelaaɗo jaabii: ‘woto mettin, Alla ina wondi e amen’ haa nde Suraaka ɓadtii en, ko ina wona woɗɗude laana gooto walla laana ɗiɗi walla laana tati, mbiy-mi; 'Yaa Nelaaɗo Alla, gonɗo e dogde min - maa nanngu min' e miin -e oon sahaa- miɗo woya, Nelaaɗo naamndii: 'ko waɗi aɗa woya?' Mi jaabiima; 'Wallaahi mi woyaani sabu miɗo wondi e sunaare e hoore am, kono miɗo woya sabu miɗo wondi e sunaare e maa' ndeen Nelaaɗo Alla sallallaahu 'alaihi wasallam ñaagii: 'min acci mo -Suraqah- e yiɗde maa' ndeen koyɗe ɗee haa e reedu puccu Suraqah nguu hamped ɗum e jumped ɗum s; 'Yaa Muhammadu, mi anndii tawo ko cfuum woni golle maa, ko cfuum wacfi ñaagoo Alla nde o hisnata mi e ko kewi e am koo, e Alla mi jogorii sirlude kabaaru maa oo e 6e njicfcfaa ma 6e ngoni caggal am, kadi cfoo ko 6uu6ol am 6uu6ol, 6ettu heen 6uu6ol am, 6ettu heen 6uu6ol ngol, e goonga maa a rew e geloocfe am cfee e cfuum, njahaa e ma66e. Abuu Bakri jokki, ndeen Rasulullah jaabtii; 'Mi haajaani ɗum' ndeen Rasulullah ñaagii mo mbele Suraqah ina woppira - e musiiba mo o heɓi oo - o arti e sehilaaɓe makko, Rasulullah jokki e yahdu mum e am, nde min njottii Madiina, yimɓe njaɓɓi min e nder galleeji e ca Maccuɓe e sukaaɓe njalti ko yaawi ina mbiya; 'Alla ko mawdo, Rasulullah shallallahu aleyhi wasallam arii, Muhammadu arii'. Yimɓe ɓee ina kaɓa hol e maɓɓe jogiiɗo hakke jogaade galle mum, ko ɗuum waɗi Rasulullah shallallahu alaihi wasallam wiyi: ‘hannde jamma miɗo jooɗoo e galle kaaw Bani Najar Abdul MuTalib ngam teddinde ɓe,’ ko ɗuum waɗi nde subaka janngo mum o yalti no yamiraa nii. Barra’ Bin Aasib wiyi; 'Muhajirin gadano arɗo e amen ko Mushab Bin Umair, miñiiko Bani Abdud Dar, caggal ɗuum Ibnu Ummi Maktum, miñiiko Bani Fihri, caggal ɗuum Umar Bin Al Khatthab e yimɓe capanɗe ɗiɗi njippii, ko ɗuum waɗi min naamndii; 'Ko woni ko Rasulullah (JKM) waɗi? o jaabii; 'o woni caggal am', ndeen Rasulullah sallallaahu 'aleyhi wasallam arii e Abuu Bakri, Barro' wiyi; 'Annabi sallallaahu 'alaihi wasallam yottataako -to Madiina- so wonaano e oon sahaa miɗo siftora ɓataakeeji keewɗi ummoraade e Al Mufashal'. Israayiil wiyi; 'Barro' ko sehil Ansar en ummoriiɓe Banu Haritsah'.
Imam Ahmad : 4
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ قَالَ إِسْرَائِيلُ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ زَيْدِ بْنِ يُثَيْعٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَهُ بِبَرَاءَةٌ لِأَهْلِ مَكَّةَ لَا يَحُجُّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ وَلَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ وَلَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ مَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُدَّةٌ فَأَجَلُهُ إِلَى مُدَّتِهِ وَاللَّهُ بَرِيءٌ مِنْ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ قَالَ فَسَارَ بِهَا ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ الْحَقْهُ فَرُدَّ عَلَيَّ أَبَا بَكْرٍ وَبَلِّغْهَا أَنْتَ قَالَ فَفَعَلَ قَالَ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ بَكَى قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدَثَ فِيَّ شَيْءٌ قَالَ مَا حَدَثَ فِيكَ إِلَّا خَيْرٌ وَلَكِنْ أُمِرْتُ أَنْ لَا يُبَلِّغَهُ إِلَّا أَنَا أَوْ رَجُلٌ مِنِّي
Nde o haalani en [Waki’] o wiyi; wiyi [Israayiil]; wiyi [Abuu Ishaq]; gila e [Zaid Bin Yutsai’] gila e [Abuu Bakri] wonde Annabi JKM neli mo e bayyinaango jeytaare e yimɓe Makka; 'So tawii hay gooto e Musrik en njahataa hajju caggal ndee hitaande, hay gooto waɗataa Tawaaf tawa ina ɓoornii comci, naatataa e asamaan so wonaa juulɗo, kala jogiiɗo nanondiral hakkunde mum e Nelaaɗo Alla, keerol mum ko haa joofni nanondiral ngal, Alla e Nelaaɗo mum ina mbeltii e mushrik en'. YAziid wiyi; ko ɗuum waɗi o yaltiri e yimɓe tato. Ndeen O wii Aali; 'tokku mo, ngartiraa Abuu Bakri e am, yettina haala ka'a'. noon o waɗi, o wii; nde Abuu Bakri ari e nelaaɗo kisal o woyi o naamndii; 'Yaa Nelaaɗo Alla, won ko heɓi mi?' o jaabii; 'Alaa ko heɓi ma so wonaa moƴƴere, kono mi yamiraama yo ndee ɗoo haala yetto so wonaa miin walla gooto e am'.
Imam Ahmad : 5
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُمَيْرٍ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَوْسَطَ قَالَ خَطَبَنَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقَامِي هَذَا عَامَ الْأَوَّلِ وَبَكَى أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ سَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ أَوْ قَالَ الْعَافِيَةَ فَلَمْ يُؤْتَ أَحَدٌ قَطُّ بَعْدَ الْيَقِينِ أَفْضَلَ مِنْ الْعَافِيَةِ أَوْ الْمُعَافَاةِ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَلَا تَحَاسَدُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَكُونُوا إِخْوَانًا كَمَا أَمَرَكُمْ اللَّهُ تَعَالَى
Haali en [Muhammadu Bin Jaafar] o wiyi; Nde o haalani en [Su’uba] ummoraade e [Yazid Bin Khumair] ummoraade e [Sulaam Bin Amir] ummoraade e [Ausaat], o wiyi; [Abuu Bakri] waajiima en, o wiyi; Rasulullah sarllaahu 'leyhi wasallam dariima e nokku am e hitaande adannde ndee. Ndeen Abuu Bakri woyii, caggal ɗuum wiyi; ñaago Alla Al mu'Aafaat - yaafuya - walla o wi'a Al 'Aa'fiyah - kisal -, ngam hay gooto hokkaaka ko ɓuri Al 'Aa'fiyah walla Al mu'Aafaat caggal goonɗinal, won'de nuunɗuɗo sabu nuunɗal ina wondi e moƴƴere kadi ɗiɗo fof ina ngondi e asamaan e waɗde ko e both ngoni e fenaande, kadi woɗɗitoo fenaande ina wondi e fenaande njillondiree, njillondiree, woto taƴon jokkondire sehilaagal, njillondiree, Kono banndiraaɓe no Alla Ta’ala yamiri nii.'
Imam Ahmad : 6
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَأَبُو عَامِرٍ قَالَا حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِيهِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ حِينَ ذَكَرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي هَذَا الْقَيْظِ عَامَ الْأَوَّلِ سَلُوا اللَّهَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ وَالْيَقِينَ فِي الْآخِرَةِ وَالْأُولَى
Ina wiyee en wonde [Abdurrahmaan Bin Mahdii] e [Abuu Amiir] kamɓe ɗiɗo fof ɓe mbiyi; Nde o haalani en [Zuhair woni Ibnu Muhammadu] ummoraade e [Abdullaah woni Ibnu Muhammadu Bin Aqil] ummoraade e [Mu’adz Bin Rifa’ah Bin Rafi’ Al Ansari] ummoraade e baaba makko woni [Rifa’ah Bin Rafi’] o wiyi; Mi nanii [Abuu Bakar Ash Siddiq] ina waajoo gila e minbar Rasullah, caggal ɗuum o wiyi; 'Mi nanii Rasullah ina wiya, Abuu Bakri woyi nde o siftini innde Rasullah, ndeen o deƴƴi e gonɗi makko o wiyi; 'Mi nanii Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ina wiya e ñalawma ɓuuɓɗo, ɓuuɓɗo hono oo e hitaande adannde ndee: 'ñaagoɗaa Alla yaafuya, kisal e hoolaare e laakara e aduna'.
Imam Ahmad : 7
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنِ ابْنِ أَبِي عَتِيقٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ السِّوَاكُ مَطْهَرَةٌ لِلْفَمِ مَرْضَاةٌ لِلرَّبِّ
Nde o haalani min [Abuu Kamiil], o wiyi; Haalaama en [Hammad, woni Ibnu Salaama] ummoraade e [Ibnu Abuu Atiq] ummoraade e [baaba mum] ummoraade e [Abuu Bakr], wonde Nelaaɗo (JKM) wiyi: “Siwak ko ɓuuɓnoowo hunduko, ina weltii e Alla”.
Imam Ahmad : 8
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلَاتِي قَالَ قُلْ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا وَلَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ و قَالَ يُونُسُ كَبِيرًا حَدَّثَنَاه حَسَنٌ الْأَشْيَبُ عَنْ ابْنِ لَهِيعَةَ قَالَ قَالَ كَبِيرًا
Nde o haalani en [Haasiim Bin Al Qasim] o wiyi; Nde o haalani en [Al Laits] o wiyi; Haali kam [Yazid Bin Abuu Habib] ummoraade e [Abul Khair] ummoraade e [Abdullaah Bin Amru] ummoraade e [Abuu Bakar Ash Shiddiq] wonde o wiyi Rasullaah; 'janngin am Du'a mo mi juulata nder juulde am,' O jaabi: 'janngu, Allahumma Innii Zhalamtu Nafsii Zhulman Katsiiro, Walaa Yaghfirudz Dzunuuba Illaa Anta, Faghfirlii maghfiratan Min 'Indika Warhamnii have lot wrong Antal Ghofuurur Rahiim a, Ya Allah I can wrong my my bakkatuuji so wonaa Aan noon yaafo mi bakkatuuji am e yaafuya ummoraade e bannge maa e yurmaade mi, goonga ko aan woni ɓurɗo yaafnaade, ɓurɗo yurmeende-'. [Yunus] wi’i; ‘kabiiraa -mawɗo-,’ haali ɗum e men [Hasan Al Asy yab] gila e [Ibnu Lahi’ah] o wiyi; o wi'i: 'kabiiraa -mawɗo-'.
Imam Ahmad : 9
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ فَاطِمَةَ وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكَ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ فَقَالَ لَهُمْ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلَّا صَنَعْتُهُ
Nde o haalani min [Abduraazaq] o wiyi; Haalaama en [Ma'mar] diga [Az Zuhri] diga ['Urwah] diga ['Aisyah], dow Faatima e Al Abbas ngari haa Abuu Bakr, kamɓe ɗiɗo fuu ɓe ɗon ɗaɓɓita geɗal nder ndonu maɓɓe diga Nelaaɗo Allah sallallaahu 'alaihi wasallam, nde kamɓe ɗiɗo fuu ɓe ƴami wargo lesdi maako e wargo lesdi maako Bakar] wiyi Be; E goonga, mi nanii Nelaaɗo Alla ina wiya: ‘en ndokkaaka, jawdi ndi njooɗtoɗen ndi wontata ko sadak, ɓesngu Muhammadu tan ñaamata ko e ngaal jawdi’. So ɗuum ɓennii, wallaahi, mi woppataa huunde nde njiy-mi Rasulullah ina waɗa so wonaa tawa miɗo waɗa ɗum no feewi'.
Imam Ahmad : 10
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ قَالَ حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ الْحَارِثِ يَقُولُ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْيَوْمِ مِنْ عَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ اسْتَعْبَرَ أَبُو بَكْرٍ وَبَكَى ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَمْ تُؤْتَوْا شَيْئًا بَعْدَ كَلِمَةِ الْإِخْلَاصِ مِثْلَ الْعَافِيَةِ فَاسْأَلُوا اللَّهَ الْعَافِيَةَ
Nde o haalani en [Abuu Abdurrahmaan Al Muqri’] o wiyi; Nde o haalani en [Haywa Bin Syuraih] o wiyi; Mi nanii [Abdul Maalik Bin Al Hariis] ina wiya; Goonga [Abuu Hurayrata] wiyi; Mi nanii [Abuu Bakar Ash Siddiq] ina wiya e ooɗoo minbar; Mi nanii Rasulullah shallallahu aleyhi wasallam wiyi e oo ñalawma hitaande adannde, ndeen Abuu Bakri majjii e wasiyaaji ɗii haa o woyi, caggal ɗuum o wiyi; Mi nanii Nelaaɗo Alla (jkm) ina wiya : « a rokkaaka huunde - ko woni e darnde toownde - caggal konngol laaɓtungol hono Al Afiyah - kisal -, ɗum noon naamndoɗaa Alla Al Afiyah'.
Imam Ahmad : 11
حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ قَالَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ حَدَّثَهُ قَالَ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الْغَارِ وَقَالَ مَرَّةً وَنَحْنُ فِي الْغَارِ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ نَظَرَ إِلَى قَدَمَيْهِ لَأَبْصَرَنَا تَحْتَ قَدَمَيْهِ قَالَ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا ظَنُّكَ بِاثْنَيْنِ اللَّهُ ثَالِثُهُمَا
Nde o haalani min ['Affan] o wi'i; Nde o haalani en [Hammam], o wiyi; humpitii en [Thabit] ummoraade e [Anas] wonde [Abuu Bakar] haalani mo, o -Abuu Bakar- wiyi; Mi wiyii Annabi sallallaahu 'aleyhi wasallam nde o woni e nder luuro ngoo, - e nder siftorde woɗnde o wiyi; 'e min ngoni e nder ngaska, - so gooto e ma66e yi'ii koycfe makko cficfi, 6e nji’atno min gila e les koycfe makko', ndeen o wi'i: 'Yaa Abuu Bakri, hol ko cikkucfaa e yim6e cficfo, mbele wonaa Alla tata6o e cficfo oo'.
Imam Ahmad : 12
حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ سُبَيْعٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الدَّجَّالَ يَخْرُجُ مِنْ أَرْضٍ بِالْمَشْرِقِ يُقَالُ لَهَا خُرَاسَانُ يَتَّبِعُهُ أَقْوَامٌ كَأَنَّ وُجُوهَهُمْ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ
Nde o haalani en [Rauh] o wiyi; Haali en [Ibnu Abi Arubah] gila e [Abuu At Tayiyya] gila e [Al Mugiraa Bin Subaay] gila e [Amru Bin Hurayts] gila e [Abuu Bakar Ash Shiddiq], o wiyi; ''Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam anndini en wonde Dajjal maa yaltu e bannge fuɗnaange leydi ndi ina wiyee Khurasan, yimɓe heewɓe ina njokka e makko, ina wayi no yeesooji maɓɓe ina nanndi e kaɓirɗe marmballe'.
Imam Ahmad : 13
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسَى صَاحِبُ الدَّقِيقِ عَنْ فَرْقَدٍ عَنْ مُرَّةَ بْنِ شَرَاحِيلَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ بَخِيلٌ وَلَا خَبٌّ وَلَا خَائِنٌ وَلَا سَيِّئُ الْمَلَكَةِ وَأَوَّلُ مَنْ يَقْرَعُ بَابَ الْجَنَّةِ الْمَمْلُوكُونَ إِذَا أَحْسَنُوا فِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَفِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَوَالِيهِمْ
Nde o haalani en [Abuu Sa’id] gonnooɗo maccuɗo Bani Hashim, o wiyi; Haali en [Shadaqah Bin Muusaa] sehil Ad Daqiq, ummoraade e [Farqad] ummoraade e [Murrah Bin Syarahil] ummoraade e [Abuu Bakar Ash Shiddiq], o wiyi; Nelaaɗo Alla (JKM) wiyi : ''Naatataa e asamaan ko ɓeen bonɓe, fenaande, jom en hakkillaaji, walla ɓe ngonaa jikkuuji bonɗi, kadi yimɓe ɓe adii fiyde damal asamaan ɓee, ngonata ko maccuɓe waawɓe yuɓɓinde ko woni hakkunde maɓɓe e mammaɓe e Allah A'.
Imam Ahmad : 14
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ عَبْد اللَّهِ وَسَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ جُمَيْعٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسَلَتْ فَاطِمَةُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنْتَ وَرِثْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمْ أَهْلُهُ قَالَ فَقَالَ لَا بَلْ أَهْلُهُ قَالَتْ فَأَيْنَ سَهْمُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا أَطْعَمَ نَبِيًّا طُعْمَةً ثُمَّ قَبَضَهُ جَعَلَهُ لِلَّذِي يَقُومُ مِنْ بَعْدِهِ فَرَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّهُ عَلَى الْمُسْلِمِينَ فَقَالَتْ فَأَنْتَ وَمَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْلَمُ
Haali min [Abdullaah Bin Muhammadu Bin Abuu Syaibah]. Abdullaah wi’i; kadi mi nanii ɗum e juuɗe Abdullaah Bin Abuu Syayba, o wiyi; Haali en [Muhammadu Bin Fudlail] ummoraade e [Al Walid Bin Jumay’] ummoraade e [Abuu Ath Tufayil] o wiyi; Nde Nelaaɗo sankii Faatimata winndi ɓataake feewde e Abuu Bakri ina waɗi; 'Mbele ko aan walla ɓesngu maa ronooɓe Nelaaɗo (JKM)? O jaabii; -Miin mi rondaani cfum, kono ko galle makko roni cfum, Faatimata wi’i; 'Ndeen hol to geɗal Rasulullah sallallaahu aleyhi wasallam woni?' Nii woni [Abuu Bakri] wiyi; 'Goonga mi nanii Nelaaɗo Alla ina wiya; 'Goonga, so Alla nyaamnii Annabi, ndeen o maayi, ndeen O - Alla - wacfata cfum wonande ar6e caggal makko', ndeen noon mi anniyaaki wartirde cfum e juul6e'. ndeen Faatimata wiyi; 'Ndeen noon aɗa ɓuri anndude ko nan-ɗaa e Nelaaɗo Alla'.
Imam Ahmad : 15
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ الْمَازِنِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو نَعَامَةَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُنَيْدَةَ الْبَرَاءُ بْنُ نَوْفَلٍ عَنْ وَالَانَ الْعَدَوِيِّ عَنْ حُذَيْفَةَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَصَلَّى الْغَدَاةَ ثُمَّ جَلَسَ حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ الضُّحَى ضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ مَكَانَهُ حَتَّى صَلَّى الْأُولَى وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ كُلُّ ذَلِكَ لَا يَتَكَلَّمُ حَتَّى صَلَّى الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ ثُمَّ قَامَ إِلَى أَهْلِهِ فَقَالَ النَّاسُ لِأَبِي بَكْرٍ أَلَا تَسْأَلُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا شَأْنُهُ صَنَعَ الْيَوْمَ شَيْئًا لَمْ يَصْنَعْهُ قَطُّ قَالَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَعَمْ عُرِضَ عَلَيَّ مَا هُوَ كَائِنٌ مِنْ أَمْرِ الدُّنْيَا وَأَمْرِ الْآخِرَةِ فَجُمِعَ الْأَوَّلُونَ وَالْآخِرُونَ بِصَعِيدٍ وَاحِدٍ فَفَظِعَ النَّاسُ بِذَلِكَ حَتَّى انْطَلَقُوا إِلَى آدَمَ عَلَيْهِ السَّلَام وَالْعَرَقُ يَكَادُ يُلْجِمُهُمْ فَقَالُوا يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُو الْبَشَرِ وَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ قَالَ لَقَدْ لَقِيتُ مِثْلَ الَّذِي لَقِيتُمْ انْطَلِقُوا إِلَى أَبِيكُمْ بَعْدَ أَبِيكُمْ إِلَى نُوحٍ { إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ } قَالَ فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى نُوحٍ عَلَيْهِ السَّلَام فَيَقُولُونَ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ فَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ وَاسْتَجَابَ لَكَ فِي دُعَائِكَ وَلَمْ يَدَعْ عَلَى الْأَرْضِ مِنْ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي انْطَلِقُوا إِلَى إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ اتَّخَذَهُ خَلِيلًا فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ كَلَّمَهُ تَكْلِيمًا فَيَقُولُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فَإِنَّهُ يُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَيُحْيِي الْمَوْتَى فَيَقُولُ عِيسَى لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى سَيِّدِ وَلَدِ آدَمَ فَإِنَّهُ أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ انْطَلِقُوا إِلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَشْفَعَ لَكُمْ إِلَى رَبِّكُمْ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ فَيَنْطَلِقُ فَيَأْتِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام رَبَّهُ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ قَالَ فَيَنْطَلِقُ بِهِ جِبْرِيلُ فَيَخِرُّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ وَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ يَا مُحَمَّدُ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَرْفَعُ رَأْسَهُ فَإِذَا نَظَرَ إِلَى رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ خَرَّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ أُخْرَى فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَذْهَبُ لِيَقَعَ سَاجِدًا فَيَأْخُذُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام بِضَبْعَيْهِ فَيَفْتَحُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِ مِنْ الدُّعَاءِ شَيْئًا لَمْ يَفْتَحْهُ عَلَى بَشَرٍ قَطُّ فَيَقُولُ أَيْ رَبِّ خَلَقْتَنِي سَيِّدَ وَلَدِ آدَمَ وَلَا فَخْرَ وَأَوَّلَ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ حَتَّى إِنَّهُ لَيَرِدُ عَلَيَّ الْحَوْضَ أَكْثَرُ مِمَّا بَيْنَ صَنْعَاءَ وَأَيْلَةَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الصِّدِّيقِينَ فَيَشْفَعُونَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الْأَنْبِيَاءَ قَالَ فَيَجِيءُ النَّبِيُّ وَمَعَهُ الْعِصَابَةُ وَالنَّبِيُّ وَمَعَهُ الْخَمْسَةُ وَالسِّتَّةُ وَالنَّبِيُّ وَلَيْسَ مَعَهُ أَحَدٌ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الشُّهَدَاءَ فَيَشْفَعُونَ لِمَنْ أَرَادُوا وَقَالَ فَإِذَا فَعَلَتْ الشُّهَدَاءُ ذَلِكَ قَالَ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنَا أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ أَدْخِلُوا جَنَّتِي مَنْ كَانَ لَا يُشْرِكُ بِي شَيْئًا قَالَ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَالَ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا فِي النَّارِ هَلْ تَلْقَوْنَ مِنْ أَحَدٍ عَمِلَ خَيْرًا قَطُّ قَالَ فَيَجِدُونَ فِي النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي كُنْتُ أُسَامِحُ النَّاسَ فِي الْبَيْعِ وَالشِّرَاءِ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَسْمِحُوا لِعَبْدِي كَإِسْمَاحِهِ إِلَى عَبِيدِي ثُمَّ يُخْرِجُونَ مِنْ النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي قَدْ أَمَرْتُ وَلَدِي إِذَا مِتُّ فَأَحْرِقُونِي بِالنَّارِ ثُمَّ اطْحَنُونِي حَتَّى إِذَا كُنْتُ مِثْلَ الْكُحْلِ فَاذْهَبُوا بِي إِلَى الْبَحْرِ فَاذْرُونِي فِي الرِّيحِ فَوَاللَّهِ لَا يَقْدِرُ عَلَيَّ رَبُّ الْعَالَمِينَ أَبَدًا فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِمَ فَعَلْتَ ذَلِكَ قَالَ مِنْ مَخَافَتِكَ قَالَ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرْ إِلَى مُلْكِ أَعْظَمِ مَلِكٍ فَإِنَّ لَكَ مِثْلَهُ وَعَشَرَةَ أَمْثَالِهِ قَالَ فَيَقُولُ لِمَ تَسْخَرُ بِي وَأَنْتَ الْمَلِكُ قَالَ وَذَاكَ الَّذِي ضَحِكْتُ مِنْهُ مِنْ الضُّحَى
Nde o haalani en [Ibraahiima Bin Ishaq Ath Thalaqaani] o wiyi; Nde o haalani mi [An Nadlar Bin Syumail Al Mazini] o wiyi; Nde o haalani mi [Abuu Na’ama] o wiyi; Nde o haalani mi [Abuu Hunaida Al Barraa Bin Naufal] ummoraade e [Walan Al Adawi] ummoraade e [Hudzaifah] ummoraade e [Abuu Bakar Ash Shiddiq] o wiyi; 'Subaka gooto, Rasulullah (Subaka) waɗi juulde subaka. Ndeen o jooɗii, haa nde waktu dhuha yottii, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam jaali, ndeen o jooɗii e nokku makko gadano oo haa o juuli hakkunde ñalawma, juulde Asr e Maghrib, o haaldaani haa juulde kikiiɗe e joofnirde jamma, ndeen o yahi to galle makko A ɓesngu nguu; 'Hol ko waɗi a naamndaaki Nelaaɗo Alla ko o waɗi hannde, hay so tawii o meeɗaa waɗde ɗum?' o wiyi; ndeen o naamndii mo, cfum woni o jaabii: ‘’eey mi hollaama ko jogori aroyde e gecfe aduna e laakara, so wonn6e addii6e e ar6e ina kawri e nokku gooto, ndeen yim6e kulii cfum, cfuum wacfi 6e ngari e Aadama tawi 6uu6ol ina fotnoo 6uu6nude 6e, 6e mbi’i; 'Eeh Aadama, aan ko a baaba neɗɗaagu kadi Alla 'azza wajalla suɓiima ma, ñaagoɗaa joom maa yoo o ñaago min' Aadama jaabii; 'Miin ne miɗo fotnoo haɓde e ko njicfcfaa koo, yah to baaba maa caggal baaba maa, woni Nuuhu,' goonga Alla su6ii ko Aadama, Nuuhu, galle Ibraahiima e galle Imran e dow yim6e fof. Ko noon 6e ngari e Nuuhu 6e mbiyi; 'Hokku min duwaawu yeeso Rabbi maa, ngam Allah suɓii ma, o jaabiima duwaawu maa, o accaani hay galle gooto e nder heeferɓe e dow leydi'. Ndeen Nuuhu wiyi; 'Mi waawaa duwaade ma, yah to Ibraahiima, sabu Alla waɗii mo giɗo mum'. Ndeen ɓe njettii to Ibraahiima, Ibraahiima wiyi; 'Mi waawaa rokkude ma duwaawu, yah to Muusaa, sabu Alla meeɗii haaldude e makko no feewi'. Ndeen Muusaa jaabiima; 'Mi alaa ko njicfcfaa, ko cfuum wacfi yah to Isa bin Maryam, goonga omo waawi sellinde wum6e, nyaw6e, o wuurtina maay6e'. Ndeen Iisaa jaabii; 'Mi alaa ko naamnotoɗaa, kono yah to joom maa, ɓii Aadama, sabu yanaande makko woni ko adii udditeede ñalnde ummital, yah to Muhammadu shallallahu 'alaihi wasallam, sikke alaa o ñaagoto maa yeeso Rabb maa'. O wiyi; 'So o dillii, ndeen Jibril fotndi e Joomiraacfo mum, ndeen Alla wi'i: ''accu mo - duwaa - hokku mo kabaaru asamaan''. o wiyi; ndeen Jibriil yalti e kabaaru belɗo, ndeen Muhammadu sujji, sujji haa aljumaa gooto, ndeen Alla wiyi: ‘ƴettu hoore maa, aan Muhammadu, mbi’aa aɗa nana, aɗa ñaagoo, aɗa rokka yamiroore ñaagaade’. o wiyi; ko ɗuum waɗi o ƴefti hoore makko nde o ndaari Joomiraawo makko o sujji e dow ɗooftaare ngam aljumaa goɗɗo, Alla wiyi kadi: ‘ƴettu hoore maa mbi’aa aɗa nana, ñaagoɗaa, aɗa waawi ñaagaade’. o wiyi; o yahi o sujji, Jibriil nanngi juuɗe makko ɗiɗi ɗee, o udditi duwaawu mo meeɗaa udditaneede hay aadee gooto, ko ɗuum waɗi o wiyi; 'Yaa Rabb am, a tagii kam ngam mi wona joom 6icfcfo Aadama e mawnikinaare woodaani, a wacfii kam gadano udditde yanaande makko e nyalawma ummital e mawnikinaare alaa, haa a wacfi yim6e ar6e e maayo am no woorunoo hakkunde Shon’a e Ailah nii,’ ndeen wi’aama; ‘Noddu Shiddiqin mbele ina njuula’, ndeen wi’aama; 'Noddu Nabs Mi'. O wiyi; ndeen Nelaaɗo arii e fedde almuɓɓe mum, won Annabi gooto wonduɓe e almuɓɓe njoyo walla jeegom, won heen kadi Annabi mo alaa almuɓɓe, ndeen wiyaa; 'Noddu martabaaji mbele ina ñaagoo ɓe njiɗi'. e jokkude Nelaaɗo kisal; ko ɗuum waɗi nde martabaaji ɗii mbaɗi noon, Nelaaɗo wiyi: Alla wiyi ‘ko miin woni yurmeende yurmeende, naata e asamaan am ɓeen ɓe ndenndaani e am hay huunde’. o wiyi; ndeen ɓe naatii asamaan. O wiyi : ɗoon Alla wiyi : ndaaree nder jeyngol, mbele a tawat heen meeɗɗo waɗde golle moƴƴe ? 'O wi'i; Nii woni 6e tawi gorko, ndeen Alla naamndii mbo : mbele a meecfi wacfde gollal moƴƴal? ' gorko oo jaabii; 'Alaa, so wonaa e ko yawti mi weeɓtinii yim6e geɗe coodgu e yeeyde'. Ko ɗuum waɗi Alla wiyi: ‘waɗtu maccuɗo am no o weeɓniri maccuɓe am woɗɓe ɓee nii’. Ndeen 6e njaltinii gorko gooto e jeyngol, Alla naamndii mbo; 'A meecfi wacfde golle moyye? ' o jaabi; 'Aa'a, so wonaa mi wi'i 6icfcfo am so mi maayii, 6uu6nu am e yiite ndeen 6uu6nu am no farin nii, 6uu6nu mi e maayo, 6uu6nu cfum e weeyo, ndeen noon e dow Alla, joom adunaaji fof, cfum waawataa warde mi kadi'. Ndeen Alla wiyi : “hol ko waɗi aɗa waɗa noon? ' o jaabi; 'ngam hulde Ma'. Nelaaɗo sallallaahu 'alaihi wasallam jokki heen: ndeen Alla wiyi: ''ndaaree laamu ɓurngu teddude, ndeen noon, e mon ko nanndi e maggo, hay so ko laabi sappo'. Nelaaɗo jokki: maccuɗo oo wiyi; 'ko waɗi aɗa tooña mi nde ngonɗaa laamɗo?' Nelaaɗo (JKM) wiyi: 'ko ɗum addani mi jaleeɗe e ko yawti'.
Imam Ahmad : 16
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا قَيْسٌ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَأَثْنَى عَلَيْهِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ وَإِنَّكُمْ تَضَعُونَهَا عَلَى غَيْرِ مَوْضِعِهَا وَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ وَلَا يُغَيِّرُوهُ أَوْشَكَ اللَّهُ أَنْ يَعُمَّهُمْ بِعِقَابِهِ قَالَ وَسَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ مُجَانِبٌ لِلْإِيمَانِ
Nde o haalani en [Haasiim Bin Al Qasim] o wiyi; Nde o haalani en [Zuhair woni Ibnu Muawiyya] o wiyi; Haali en [Ismaa’il Bin Abuu Khalid] o wiyi; Nde o haalani min [Qais], o wiyi; ' [Abuu Bakri] ummii yetti Alla de laaɓi um, nden o wii; 'Eeh yimɓe, goonga on ɗon jannga ndee aaye: ''Eeh onon gooŋɗinɓe, on ɗon mari haaje kala nder mon, ɗum bonnataa on hay seɗɗa majji... -haa nde aaye man timmi-, nden on ɗon ƴama ɗum haa nokkuure maako, mi nani Nelaaɗo Alla sallallaahu 'alaihi doIndeviled ɗum wi'i, so yimɓe ɗon wayla ɗum: ndeen ina hula wonde Alla ina saakta jukkungo e maɓɓe fof.' O wiyi; 'Kadi mi nanii Abuu Bakri ina wiya; 'Eeh yimɓe, woɗɗitee fenaande, sabu goonga fenaande ina woɗɗina on e goonɗinal'.
Imam Ahmad : 17
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ خُمَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَ بْنَ عَامِرٍ رَجُلًا مِنْ حِمْيَرَ يُحَدِّثُ عَنْ أَوْسَطَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَوْسَطَ الْبَجَلِيِّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَهُ حِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الْأَوَّلِ مَقَامِي هَذَا ثُمَّ بَكَى ثُمَّ قَالَ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَسَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ فَإِنَّهُ لَمْ يُؤْتَ رَجُلٌ بَعْدَ الْيَقِينِ شَيْئًا خَيْرًا مِنْ الْمُعَافَاةِ ثُمَّ قَالَ لَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَحَاسَدُوا وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا
Nde o haalani en [Hasyim] o wiyi; Nde o haalani en [Shu’aba] o wiyi; humpitiima mi [Yazid Bin Khumair] o wiyi; Mi nanii [Sulaam Bin Amir] gorko gooto jeyaaɗo to Himyar, ina haala daartol ummoraade e [Ausath Bin Ismaa’il Bin Ausath Al Bajali] ina haala daartol ummoraade e [Abu Bakar], wonde o nanii ɗum nde Nelaaɗo Alla (JKM) maayi, o wiyi; Nelaaɗo Alla darii e hitaande adannde ndee e nokku am, caggal ɗuum wulli, wiyi: 'Ngooŋɗin, sabu nuunɗal ina yahda e moƴƴere kadi kamɓe ɗiɗo fof ɓe ngoni ko e asamaan, kadi woɗɗito fenaande, sabu ɓe ngondi ko e bakkaat kadi kamɓe ɗiɗo fof ɓe ngoni ko e jeynge, kadi naamndoɗaa Alla kisndam, sabu goonga hay gooto rokkaaka hay huunde caggal nde o goongɗini ko ɓuri kisndam.' Ndeen o jokki ‘woto taƴon jokkondiral hakkunde mon, ndeentoo, njiɗon, woto njiylondir, kono ngonon maccuɓe Alla banndiraaɓe’.
Imam Ahmad : 18
حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَوْدِيِّ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي طَائِفَةٍ مِنْ الْمَدِينَةِ قَالَ فَجَاءَ فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ فَقَبَّلَهُ وَقَالَ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي مَا أَطْيَبَكَ حَيًّا وَمَيِّتًا مَاتَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فَانْطَلَقَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ يَتَقَاوَدَانِ حَتَّى أَتَوْهُمْ فَتَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ وَلَمْ يَتْرُكْ شَيْئًا أُنْزِلَ فِي الْأَنْصَارِ وَلَا ذَكَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ شَأْنِهِمْ إِلَّا وَذَكَرَهُ وَقَالَ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَتْ الْأَنْصَارُ وَادِيًا سَلَكْتُ وَادِيَ الْأَنْصَارِ وَلَقَدْ عَلِمْتَ يَا سَعْدُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَأَنْتَ قَاعِدٌ قُرَيْشٌ وُلَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَبَرُّ النَّاسِ تَبَعٌ لِبَرِّهِمْ وَفَاجِرُهُمْ تَبَعٌ لِفَاجِرِهِمْ قَالَ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ صَدَقْتَ نَحْنُ الْوُزَرَاءُ وَأَنْتُمْ الْأُمَرَاءُ
Nde o haalani min ['Affan] o wi'i; Nde o haalani en [Abuu Awana] ummoraade e [Daawuuda Bin Abdullaah Al Audiy] ummoraade e [Humaid Bin Abdurrahmaan] o wiyi; Nde Rasulullah maayi, [Abuu Bakri] woni ko e saraaji Madiina, o -Humaid Bin Abdurrahmaan- wiyi; ndeen o arii o udditi feggere nde o suddi yeeso makko ndee, o 6uuccii mo, o wi’i; 'Micfo yicfi ja6de baaba am e yumma am ngam 6eydude 6amtaare maa, no nguurndam maa e maayde maa mbeltortoo, Muhammadu shallallahu 'alaihi wasallam maayi, e Rabb joom Kaaba'. caggal ɗuum o siftini hadiis oo. O wiyi; 'Ndeen Abuu Bakr e Umar njahi -to Ansar en - ina luurdi e maɓɓe ko fayti e ardorde, ndeen ɓe kawri e maɓɓe - Ansar en -, ndeen Abuu Bakr haali, o accaani hay huunde ko jippinaa e Ansar en e hay huunde nde Nelaaɗo Alla (JKM) haali e maɓɓe; 'Goonga, aɗa anndi gila ko ɓooyi wonde Nelaaɗo Alla (JKM) wiyi: "So tawii aadee rewii e falnde wootere, Ansar en rewii e falnde woɗnde, ndeen kam mi rewii e falnde Ansar en." kadi aɗa anndi gila jooni, aan Saad, wonde Nelaaɗo Alla (jkm) wiyi nde njooɗiɗaa -aɗa waɗa hay huunde-, ''Quraysi en ina njogii ndee ɗoo haala, ko ɗum waɗi yimɓe leñol ngol ina jokki e yimɓe jolnooɓe e maɓɓe -Quraysi en- e leñol maɓɓe ngol ɗooftaaki ngol ina jokki e leñol maɓɓe ngol ɗooftaaki'. o wiyi; ndeen [Sa'd] jaabiima Abuu Bakri; 'Aɗa haali goonga, min ko min jaagorɗe, aan ko ardiiɓe'.
Imam Ahmad : 19
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْعَطَّافُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ أَنَّ أَبَاهُ سَمِعَ أَبَا بَكْرٍ وَهُوَ يَقُولُ قُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْعَمَلُ عَلَى مَا فُرِغَ مِنْهُ أَوْ عَلَى أَمْرٍ مُؤْتَنَفٍ قَالَ بَلْ عَلَى أَمْرٍ قَدْ فُرِغَ مِنْهُ قَالَ قُلْتُ فَفِيمَ الْعَمَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ كُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ
Nde o haalani en [Aali Bin Ayyaasi] o wiyi; Nde o haalani en [Al Asthaf Bin Khalid] o wiyi; Haa haalani kam [gorko] ummoriiɗo e yimɓe Bashroh, ummoriiɗo e [Thalhah Bin Abdullaah Bin Abdurrahmaan Bin Abuu Bakar Ash Shiddiq] o wiyi; Mi nanii [baaba am] ina siftina wonde [baaba makko] nanii [Abuu Bakri] ina wiya; Miɗo ñaagii ne:Jii/J.J.J.J.J. 'Yaa Nelaaɗo Alla, mbele golle ina tuugii e geɗe tabitinaaɗe walla e geɗe kese?' O jaabii: ‘Kono tuugnaade e geɗe peewnaaɗe’. o wiyi, mi naamndiima; 'So ɗuum ɓennii hol ko woni ngool gollal, aan Nelaaɗo Alla? O wiyi : ‘ina weeɓi e kala neɗɗo waɗde golle moƴƴe tawa ina yahdi e faandaare nde o tagaa ndee’.
Imam Ahmad : 20
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ أَهْلِ الْفِقْهِ أَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يُحَدِّثُ أَنَّ رِجَالًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَزِنُوا عَلَيْهِ حَتَّى كَادَ بَعْضُهُمْ يُوَسْوِسُ قَالَ عُثْمَانُ وَكُنْتُ مِنْهُمْ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي ظِلِّ أُطُمٍ مِنْ الْآطَامِ مَرَّ عَلَيَّ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَسَلَّمَ عَلَيَّ فَلَمْ أَشْعُرْ أَنَّهُ مَرَّ وَلَا سَلَّمَ فَانْطَلَقَ عُمَرُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ لَهُ مَا يُعْجِبُكَ أَنِّي مَرَرْتُ عَلَى عُثْمَانَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ وَأَقْبَلَ هُوَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي وِلَايَةِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَتَّى سَلَّمَا عَلَيَّ جَمِيعًا ثُمَّ قَالَ أَبُو بَكْرٍ جَاءَنِي أَخُوكَ عُمَرُ فَذَكَرَ أَنَّهُ مَرَّ عَلَيْكَ فَسَلَّمَ فَلَمْ تَرُدَّ عَلَيْهِ السَّلَامَ فَمَا الَّذِي حَمَلَكَ عَلَى ذَلِكَ قَالَ قُلْتُ مَا فَعَلْتُ فَقَالَ عُمَرُ بَلَى وَاللَّهِ لَقَدْ فَعَلْتَ وَلَكِنَّهَا عُبِّيَّتُكُمْ يَا بَنِي أُمَيَّةَ قَالَ قُلْتُ وَاللَّهِ مَا شَعَرْتُ أَنَّكَ مَرَرْتَ وَلَا سَلَّمْتَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ صَدَقَ عُثْمَانُ وَقَدْ شَغَلَكَ عَنْ ذَلِكَ أَمْرٌ فَقُلْتُ أَجَلْ قَالَ مَا هُوَ فَقَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَوَفَّى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ أَنْ نَسْأَلَهُ عَنْ نَجَاةِ هَذَا الْأَمْرِ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قَدْ سَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ قَالَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ لَهُ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَنْتَ أَحَقُّ بِهَا قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَجَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَبِلَ مِنِّي الْكَلِمَةَ الَّتِي عَرَضْتُ عَلَى عَمِّي فَرَدَّهَا عَلَيَّ فَهِيَ لَهُ نَجَاةٌ
Nde o haalani en [Abul Yaman] o wiyi; habri en [Syu’aib] gila [Az Zuhri] o wiyi; humpitiima kam [gorko ganndo fiqh ummoraade e Ansar], wonde o nanii [Usmaan Bin ‘Affan] ina haala daartol; wonde won sehilaaɓe Nelaaɗo (JKM) heewɓe mettuɓe nde Nelaaɗo (JKM) sankii, haa fotde feccere e maɓɓe ngoni e kulol, Usmaan wiyi; 'Kadi miɗo jeyaa e maɓɓe, nde njooɗiimi e ŋoral gooto e maale ɗee, Umar rewi e yeeso am, o wiyi mi salminaama, kono mi anndaa ko o rewi o wiyi salminaango, ko ɗuum waɗi o rewi haa o hawri e Abuu Bakri, ndeen o wiyi mo; 'Won ko haawnii ma, goonga mi rewii yeeso Usmaan mi salminii mo, kono o jaabaaki salminaango am.' Nii woni e laamu Abuu Bakri, Umar e Abuu Bakri ngari kamɓe ɗiɗo fof ɓe calminii kam, ndeen Abuu Bakri wiyi; -Miñi maa Umar ari e am, wi’i o rewii e yeeso maa, o wi’i salminaango, kono a jaabaaki mo, hol ko addani ma waɗde noon? o wiyi, mi jaabiima; 'Mi waɗaani ɗum'. Nii woni Umar wiyi; -Eey, wallaahi, a waɗii ɗum, kono ko sabu mawnikinaare maa, aan Bani Umayya. O wiyi, mi jaabiima; -Wallaahi mi meeɗaa nande aɗa rewa aɗa salmina mi, Abuu Bakri wiyi; 'Usmaan ina selli, goonga aɗa 6eydoo 6ooyde e won e golle ummoraade e makko, ko cfuum wacfi mbi’mi; 'eey' Umar naamndii; -Ko cfuum woni njulaagu? ndeen Usmaan wiyi; Alla sankii Nelaaɗo mum ko adii nde naamndaten ɗum kisal ndeeɗoo haala, Abuu Bakri wiyi; -Mi naamndiima mo haala kaa, o wi’i; ko ɗuum waɗi mi ummii e makko mbi’mi mo ‘e baaba am e yumma am aɗa ɓuri hakkeeji e dow makko’ [Abuu Bakr] wiyi; Mi naamndii; Yaa Nelaaɗo Alla hol no ɗum wonirta kisal? Ndeen Rasulullah shallallahu alaihi wasallam wiyi : “kala keɓɗo e am konngol ngol meeɗnoo-mi rokkude kaaw am, caggal ɗuum o artiri ɗum e am, ndeen konngol ngol wonata ko kisal wonande mo”.