Imam Ahmad : 1
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسٍ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } وَإِنَّا سَمِعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ فَلَمْ يُنْكِرُوهُ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمْ اللَّهُ بِعِقَابِهِ
Yaratubwiye [Abdullah Bin Numair] ati; yaratumenyesheje [Isma’il] avuye [Qais] ati; [Abu Bakr] arahaguruka ashimagiza Allah aramusukura aca aravuga ati; Yemwe bantu, vy’ukuri, murasoma uyu murongo; ‘Emwe abemera, mwirinde; Nta muntu yazimiye azokugirira nabi iyo waronse ubuyobozi'. -IKIBAZO umurongo wa 105-. Kandi vy’ukuri twumvise Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam avuga ati; « Nkako, abantu nibabona ikibi ntibakihakane, rero Allah azobaha igihano bose ».
Imam Ahmad : 2
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ وَسُفْيَانُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ الثَّقَفِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ الْوَالِبِيِّ عَنْ أَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ الْفَزَارِيِّ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنْتُ إِذَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثًا نَفَعَنِي اللَّهُ بِمَا شَاءَ مِنْهُ وَإِذَا حَدَّثَنِي عَنْهُ غَيْرِي اسْتَحْلَفْتُهُ فَإِذَا حَلَفَ لِي صَدَّقْتُهُ وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَدَّثَنِي وَصَدَقَ أَبُو بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْ رَجُلٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا فَيَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ قَالَ مِسْعَرٌ وَيُصَلِّي وَقَالَ سُفْيَانُ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ فَيَسْتَغْفِرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِلَّا غَفَرَ لَهُ
Amaze kutubwira [Waki’] ati; Amaze kutubwira [Mis’ar] na [Sufyan] bavuye kuri [Uthman Bin Al Mughirah Ats Tsaqafi] bavuye kuri [Ali Bin Rabi’ah Al Walibi] bavuye kuri [Asma’bin Al Hakam Al Fazari] bavuye kuri [Ali], ati; Iyo numvise hadithi ivuye kuri Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam, rero Allah arampa inyungu zivuye muri yo nk’uko ashaka. Kandi iyo uwundi abimbwiye, nca ndamusaba ngo arahire, nimba yarahiye nca ndavyemeza. Nkako, Abu Bakar yarambwiye, kandi ni ukuri ko [Abu Bakar] yumvise Nkurunziza avuga ngo; 'Si umuntu akora icaha hanyuma akagira ubwogero, ubwogero bwiwe bube bwiza, -Mis'ar ati; -' aca arasenga, mu gihe Sufyan yavuze ati 'hanyuma arasenga ama raka'a abiri asaba Allah imbabazi kiretse ata gukeka Allah azomubabarira ivyaha vyiwe'.
Imam Ahmad : 3
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو سَعِيدٍ يَعْنِي الْعَنْقَزِيَّ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ اشْتَرَى أَبُو بَكْرٍ مِنْ عَازِبٍ سَرْجًا بِثَلَاثَةَ عَشَرَ دِرْهَمًا قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعَازِبٍ مُرْ الْبَرَاءَ فَلْيَحْمِلْهُ إِلَى مَنْزِلِي فَقَالَ لَا حَتَّى تُحَدِّثَنَا كَيْفَ صَنَعْتَ حِينَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنْتَ مَعَهُ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ خَرَجْنَا فَأَدْلَجْنَا فَأَحْثَثْنَا يَوْمَنَا وَلَيْلَتَنَا حَتَّى أَظْهَرْنَا وَقَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ فَضَرَبْتُ بِبَصَرِي هَلْ أَرَى ظِلًّا نَأْوِي إِلَيْهِ فَإِذَا أَنَا بِصَخْرَةٍ فَأَهْوَيْتُ إِلَيْهَا فَإِذَا بَقِيَّةُ ظِلِّهَا فَسَوَّيْتُهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفَرَشْتُ لَهُ فَرْوَةً وَقُلْتُ اضْطَجِعْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاضْطَجَعَ ثُمَّ خَرَجْتُ أَنْظُرُ هَلْ أَرَى أَحَدًا مِنْ الطَّلَبِ فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلَامُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَسَمَّاهُ فَعَرَفْتُهُ فَقُلْتُ هَلْ فِي غَنَمِكَ مِنْ لَبَنٍ قَالَ نَعَمْ قَالَ قُلْتُ هَلْ أَنْتَ حَالِبٌ لِي قَالَ نَعَمْ قَالَ فَأَمَرْتُهُ فَاعْتَقَلَ شَاةً مِنْهَا ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ ضَرْعَهَا مِنْ الْغُبَارِ ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ كَفَّيْهِ مِنْ الْغُبَارِ وَمَعِي إِدَاوَةٌ عَلَى فَمِهَا خِرْقَةٌ فَحَلَبَ لِي كُثْبَةً مِنْ اللَّبَنِ فَصَبَبْتُ يَعْنِي الْمَاءَ عَلَى الْقَدَحِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَافَيْتُهُ وَقَدْ اسْتَيْقَظَ فَقُلْتُ اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قُلْتُ هَلْ أَنَى الرَّحِيلُ قَالَ فَارْتَحَلْنَا وَالْقَوْمُ يَطْلُبُونَا فَلَمْ يُدْرِكْنَا أَحَدٌ مِنْهُمْ إِلَّا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ عَلَى فَرَسٍ لَهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا فَقَالَ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنَّا فَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ قَدْرُ رُمْحٍ أَوْ رُمْحَيْنِ أَوْ ثَلَاثَةٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا وَبَكَيْتُ قَالَ لِمَ تَبْكِي قَالَ قُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ مَا عَلَى نَفْسِي أَبْكِي وَلَكِنْ أَبْكِي عَلَيْكَ قَالَ فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنَاهُ بِمَا شِئْتَ فَسَاخَتْ قَوَائِمُ فَرَسِهِ إِلَى بَطْنِهَا فِي أَرْضٍ صَلْدٍ وَوَثَبَ عَنْهَا وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ هَذَا عَمَلُكَ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يُنْجِيَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ فَوَاللَّهِ لَأُعَمِّيَنَّ عَلَى مَنْ وَرَائِي مِنْ الطَّلَبِ وَهَذِهِ كِنَانَتِي فَخُذْ مِنْهَا سَهْمًا فَإِنَّكَ سَتَمُرُّ بِإِبِلِي وَغَنَمِي فِي مَوْضِعِ كَذَا وَكَذَا فَخُذْ مِنْهَا حَاجَتَكَ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا حَاجَةَ لِي فِيهَا قَالَ وَدَعَا لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُطْلِقَ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ وَمَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَتَلَقَّاهُ النَّاسُ فَخَرَجُوا فِي الطَّرِيقِ وَعَلَى الْأَجَاجِيرِ فَاشْتَدَّ الْخَدَمُ وَالصِّبْيَانُ فِي الطَّرِيقِ يَقُولُونَ اللَّهُ أَكْبَرُ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ مُحَمَّدٌ قَالَ وَتَنَازَعَ الْقَوْمُ أَيُّهُمْ يَنْزِلُ عَلَيْهِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْزِلُ اللَّيْلَةَ عَلَى بَنِي النَّجَّارِ أَخْوَالِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لِأُكْرِمَهُمْ بِذَلِكَ فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَا حَيْثُ أُمِرَ قَالَ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ أَوَّلُ مَنْ كَانَ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ أَخُو بَنِي عَبْدِ الدَّارِ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ الْأَعْمَى أَخُو بَنِي فِهْرٍ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فِي عِشْرِينَ رَاكِبًا فَقُلْنَا مَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ هُوَ عَلَى أَثَرِي ثُمَّ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ مَعَهُ قَالَ الْبَرَاءُ وَلَمْ يَقْدَمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى حَفِظْتُ سُوَرًا مِنْ الْمُفَصَّلِ قَالَ إِسْرَائِيلُ وَكَانَ الْبَرَاءُ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ بَنِي حَارِثَةَ
Amaze kutubwira [Amru Bin Muhammad Abu Said ni ukuvuga Al Anqazi] ati; Amaze kutubwira [Isirayeli] ivuye kuri [Abu Ishaq] ivuye kuri [Al Barra’ Bin ‘Azib], ati; Abu Bakr yaguze itara kuri ‘Azib ku ma dirham cumi n’atatu, Al Barra’ ati; maze Abu Bakri abwira Azibu ati; 'Bwira Al Barro amujane iwanje'. Nuko ‘Azibu arishura ati; 'Oya, kiretse ushaka kutubwira ivyo wakoze igihe Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yasohoka nawe'. Avuga ati; maze [Abu Bakri] aravuga ati; 'Twarasohotse tugenda mw'ijoro maze twihuta cane mu nzira ku murango no mw'ijoro twariko turacamwo, igihe twashika ku masaha ya saa sita kandi izuba ryari hejuru cane, naravye hirya no hino kugira ngo mbone nimba hari aho twokwikingira, haciye akanya mbona urutare runini maze ndarukwegera maze bigaragara ko hariho igitutu gitoyi co - the ca - Narasukura aho hantu, nshirako impuzu y’urukoba kuri Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam, maze ndavuga nti; « Ryama Intumwa y’Imana » aca araryama, nca ndasohoka ndaba ko hari uwuriko araraba, bukwi na bukwi mbona umwungere w’impene, ndabaza; ‘Uri uwa nde ga musore? ’ arishura; ‘ni iy’umuntu wo muri Quraysh,’ aca avuga izina ryiwe ndamumenya, nongera ndabaza; ‘Mbega impene yawe iratanga amata? ’ arishura; ‘egome’ ndabaza kandi; ‘Uzompa amata? ’ arishura; 'Ego' rero ndamutegeka gufata imwe mu mpene maze asukure amata y'impene n'ibiganza vyiwe ngo bivemwo inkungugu, ndazana geriba y'urukoba ifise igipfukisho c'impuzu ku munwa, hanyuma aca ankama amata makeyi nanje ndasuka amazi kuri geriba kugira ngo na yo nyene Rahime ca Ishushe, Sa Alaihulla the wouldn'. Wasallam ngo amuhe ivyo kunywa, bica bigaragara ko yari akangutse mu turo, ndavuga nti; ‘Ewe Ntumwa y’Imana, nywa’ Yarayinyweye gushika numva nruhutse, maze ndavuga nti; ‘None igihe co kugenda kirageze? ’ rero twaciye dufata inzira abantu bariko bararondera kandi nta n’umwe muri bo yashobora kudusanga kiretse Suraqah Bin Malik Bin Ju’syum ari ku mafarasi, ndavuga nti; ‘Ewe Ntumwa y’Imana, uwuriko araduhiga azodufata’, Nkurunziza arishura; ‘Ntimubabare, Allah ari kumwe natwe’ gushika igihe Suraqah yari hafi yacu, nk’urugendo rw’icumu rimwe canke amacumu abiri canke atatu, ndavuga nti; ‘Ewe Ntumwa y’Imana, uwuriko araduhiga - azodufata’ nanje - ico gihe - ndarira, Nkurunziza arabaza; ‘Kubera iki urira? ’ Nanje ndamwishura nti; 'Na Allah, sinrira kubera ngira amaganya kuri jewe ubwanje, ahubwo ndira kubera ngira amaganya kuri wewe.' Hanyuma Rasulullah arasenga; 'Turamutanga -Suraqah- ku bushake bwawe' hanyuma amaguru ashika mu nda y'ifarashi ya Suraqah aca anyerera mu butaka bukomeye aca arabisimbuka aravuga ati; 'Ewe Muhammad, ndamaze kumenya ko iki ari co gikorwa cawe, rero senga Allah ngo ankize ivyo vyanshikiye, na Allah nzozigama inkuru yawe ibanga ku bakurondera bari inyuma yanje, kandi ng'uyu umwampi wanje w'urukoba, fata imwe mu myampi, mu vy'ukuri uzoca mu ngamiya zanje mu kibanza cawe muri iki maze ugende'. Abu Bakr arakomeza, hanyuma Rasulullah arishura ati; 'Sinkeneye' rero Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam aramusengera kugira ngo Suraqah abohoke - ku vyago vyamushikiye - aca asubira ku ncuti ziwe, Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam abandanya urugendo rwiwe nanje, igihe twashika i Madina, abantu barakira kandi barasohoka baja mu nzu z'abantu, barasohoka baja mu nzira y'abantu. Ishengero n’abana barasohoka ningoga bati; 'Allah ni we mukuru, Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam yaraje, Muhamadi yaraje'. Abantu bariko baraharira, ni nde muri bo yari afise uburenganzira bwo kwigarurira inzu yiwe na we, hanyuma Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ati; ‘Iryo joro nzoguma kwa marume Bani Najar Abdul MuTalib kugira ngo mbahe icubahiro,’ ni ko rero igihe bukeye mu gitondo yagenda nk’uko yari yategetswe. Barra’ Bin Azibu ati; 'Umuhajirin wa mbere yaje iwacu ni Mush'ab Bin Umair, mwenewabo na Bani Abdud Dar, hanyuma Ibnu Ummi Maktum, yari impumyi, mwenewabo na Bani Fihri, hanyuma Umar Bin Al Khaththab n'abantu mirongo ibiri bagendera ku mafarasi, ni co gituma twabajije; 'None Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam yakoze iki? ’ arishura; ‘yari inyuma yanje’, hanyuma Rasulullah arashika ari kumwe na Abu Bakr, Barro’ ati; 'Intumwa y'Imana Shallallahu Alaihi Wasallam ntiyari gushika -i Madina- kiretse ico gihe nari mfashe mu mutwe amakete menshi yo muri Al Mufashal'. Isirayeli ati; 'Barro' yari umugenzi w'aba Ansar bo muri Banu Haritsah'.
Imam Ahmad : 4
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ قَالَ إِسْرَائِيلُ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ زَيْدِ بْنِ يُثَيْعٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَهُ بِبَرَاءَةٌ لِأَهْلِ مَكَّةَ لَا يَحُجُّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ وَلَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ وَلَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ مَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُدَّةٌ فَأَجَلُهُ إِلَى مُدَّتِهِ وَاللَّهُ بَرِيءٌ مِنْ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ قَالَ فَسَارَ بِهَا ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ الْحَقْهُ فَرُدَّ عَلَيَّ أَبَا بَكْرٍ وَبَلِّغْهَا أَنْتَ قَالَ فَفَعَلَ قَالَ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ بَكَى قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدَثَ فِيَّ شَيْءٌ قَالَ مَا حَدَثَ فِيكَ إِلَّا خَيْرٌ وَلَكِنْ أُمِرْتُ أَنْ لَا يُبَلِّغَهُ إِلَّا أَنَا أَوْ رَجُلٌ مِنِّي
Amaze kutubwira [Waki’] ati; yavuze [Isirayeli]; yaravuze [Abu Ishaq]; kuva kuri [Zaid Bin Yutsai’] kuva kuri [Abu Bakar] ko Nkurunziza yamurungikiye n’itangazo ry’ukwikukira ku bantu b’i Makka; ‘Kugira ngo ntihagire umushiriki azoja muri Hajj inyuma y’uyu mwaka, nta n’umwe azokora Tawaf ari gusa kandi ntazokwinjira mw’ijuru kiretse umuyisilamu, uwo wese afise amasezerano hagati yiwe n’Intumwa ya Allah, umupaka ni gushika kw’iherezo ry’amasezerano, kandi Allah n’Intumwa yiwe bazokwidegemvya ku bashiriki’. YAzid ati; rero aragenda ari kumwe n’abantu batatu. Araheza abwira Ali ati; 'umukurikire unsubize Abu Bakr unshikirize ijambo ryawe'. Nuko arabigira, ati; Abu Bakr ashitse ku Ntumwa y’Imana, ararira arabaza; ‘Ewe Ntumwa y’Imana, hari ico canshikiye? ’ arishura; 'Nta kintu na kimwe cagushikiye kiretse ivyiza, ariko nategetswe ko iki kintu kitashikirizwa kiretse jewe canke umwe muri jewe'.
Imam Ahmad : 5
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُمَيْرٍ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَوْسَطَ قَالَ خَطَبَنَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقَامِي هَذَا عَامَ الْأَوَّلِ وَبَكَى أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ سَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ أَوْ قَالَ الْعَافِيَةَ فَلَمْ يُؤْتَ أَحَدٌ قَطُّ بَعْدَ الْيَقِينِ أَفْضَلَ مِنْ الْعَافِيَةِ أَوْ الْمُعَافَاةِ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَلَا تَحَاسَدُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَكُونُوا إِخْوَانًا كَمَا أَمَرَكُمْ اللَّهُ تَعَالَى
Yaratubwiye [Muhamadi Bin Ja’far] ati; Amaze kutubwira [Shu’ba] ya [Yazid Bin Khumair] ya [Sulaim Bin Amir] ya [Ausath], ati; [Abu Bakr] yaratubwirije ati; Rasullah Shallallahu Alaihi Wasallam yahagaze mu kibanza canje mu mwaka wa mbere. Abu Bakri aca ararira, aca avuga ati; usabe Allah Al mu'Aafaat - imbabazi - canke avuge Al 'Aa'fiyah - umutekano -, kuko nta n'umwe ahabwa ikintu gikomeye kuruta Al 'Aa'fiyah canke Al mu'Aafaat inyuma y'ukwemera, ube inzirabugunge kuko ubugororotsi buri kumwe n'ingeso nziza kandi vyose biri mw'ijuru kandi both biri kumwe na e mugire ishari, mugire urwanko, kandi ntimuce amabohero y’ubugenzi ngo muhindukire, Ariko mube abavukanyi nk’uko Allah Ta’ala yabitegetse.’
Imam Ahmad : 6
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَأَبُو عَامِرٍ قَالَا حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِيهِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ حِينَ ذَكَرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي هَذَا الْقَيْظِ عَامَ الْأَوَّلِ سَلُوا اللَّهَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ وَالْيَقِينَ فِي الْآخِرَةِ وَالْأُولَى
Twarabwiwe ko [Abdurrahmani Bin Mahdi] na [Abu Amir] bompi bavuze ngo; Amaze kutubwira [Zuhair ni ukuvuga Ibnu Muhammad] avuye kuri [Abdullah ni ukuvuga Ibnu Muhammad Bin ‘Aqil] avuye kuri [Mu’adz Bin Rifa’ah Bin Rafi’ Al Ansari] avuye kuri se wiwe ni ukuvuga [Rifa’ah Bin Rafi’] ati; Numvise [Abu Bakar Ash Siddiq] ariko aramamaza ari ku mpuzu ya Rasullah, hanyuma avuga ati; ‘Numvise Rasullah Shallallahu Alaihi Wasallam avuga ati; ’ na Abu Bakr ararira igihe yavuga izina rya Rasullah Shallallahu Alaihi Wasallam, aca ahagarika kurira ati; ‘Numvise Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam avuga ku musi ushushe, ushushe nk’uyu mu mwaka wa mbere; 'saba Allah imbabazi, umutekano n'ukwizigira mu nyuma y'urupfu no mw'isi'.
Imam Ahmad : 7
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنِ ابْنِ أَبِي عَتِيقٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ السِّوَاكُ مَطْهَرَةٌ لِلْفَمِ مَرْضَاةٌ لِلرَّبِّ
Amaze kutubwira [Abu Kamil], ati; Twabwiwe [Hammad ni ukuvuga Ibnu Salamah] bivuye kuri [Ibn Abu ‘Atiq] bivuye kuri [se wiwe] bivuye kuri [Abu Bakr]; ko Nkurunziza w’Imana yavuze ati; 'Siwak ni umuti wo gusukura akanwa kandi uhimbarwa na Allah'.
Imam Ahmad : 8
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلَاتِي قَالَ قُلْ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا وَلَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ و قَالَ يُونُسُ كَبِيرًا حَدَّثَنَاه حَسَنٌ الْأَشْيَبُ عَنْ ابْنِ لَهِيعَةَ قَالَ قَالَ كَبِيرًا
Amaze kutubwira [Hasyim Bin Al Qasim] ati; Amaze kutubwira [Al Laits] ati; Nabwiwe na [Yazidi Bin Abu Habib] avuye kuri [Abul Khair] avuye kuri [Abudula Bin Amru] avuye kuri [Abu Bakar Ash Siddiq] ko yabwiye Rasulla; ‘nyigishe Du’a nsenga mu masengesho yanje,’ Yarishuye; 'soma, Allahumma Innii Zhalamtu Nafsii Zhulman Katsiiro, Walaa Yaghfirudz Dzunuuba Illaa Anta, Faghfirlii maghfiratan Min 'Indika Warhamnii Innaka Antal Ghofuurur Rahiim '-Ewe Allah, nari narababariye cane, kandi nta n'umwe ashobora kukubabarira, rero n'ivyaha vyanje kubera ngirira imbabazi, vy’ukuri uri ushobora vyose kubabarira, ugira imbabazi nyinshi-’. [Yona] ati; ‘kabiiraa -nini-,’ yarabitubwiye [Hasan Al Asy yab] kuva kuri [Ibn Lahi’ah] ati; ati; 'kabiiraa -nini-'.
Imam Ahmad : 9
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ فَاطِمَةَ وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكَ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ فَقَالَ لَهُمْ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلَّا صَنَعْتُهُ
Amaze kutubwira [Abdurrazzaq] ati; Yatubwiye [Ma’mar] avuye kuri [Az Zuhri] avuye kuri [’Urwah] avuye kuri [Aisyah]; ko Fatima na Al Abbas baje kwa Abu Bakr, bompi basaba umugabane w’iragi ryabo kuri Rasullah Sallallahu Alaihi Wasallam, ico gihe bompi basaba ubutaka bwiwe mu ntambara ya Fadak n’imigabane yiwe mu ntambara ya Khaibar, hanyuma [Abu Bakar] arababwira ati; Nkako, numvise Intumwa y’Imana ivuga iti; 'Ntiturazwe, ubutunzi dusiga buhinduka ubusaserdoti, umuryango wa Muhamadi urya gusa muri ubwo butunzi'. Rero, ndabi Allah, sinzoheba ikintu nabonye Rasulullah akora kiretse nkikoze ata kabuza’.
Imam Ahmad : 10
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ قَالَ حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ الْحَارِثِ يَقُولُ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْيَوْمِ مِنْ عَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ اسْتَعْبَرَ أَبُو بَكْرٍ وَبَكَى ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَمْ تُؤْتَوْا شَيْئًا بَعْدَ كَلِمَةِ الْإِخْلَاصِ مِثْلَ الْعَافِيَةِ فَاسْأَلُوا اللَّهَ الْعَافِيَةَ
Amaze kutubwira [Abu Abdurrahmani Al Muqri’] ati; Amaze kutubwira [Haiwah Bin Syuraih] ati; Numvise [Abudu Malik Bin Al Harith] avuga ati; Nkako [Abu Huraira] yavuze ati; Numvise [Abu Bakar Ash Siddiq] avuga kuri iyi mpuzu ati; Numvise Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam avuga kuri uwu musi w’umwaka wa mbere, rero Abu Bakr yarazimiye cane mu mpanuro ku buryo yarira aca avuga ati; Numvise umukuru w’igihugu avuga ati; 'Ntaco uhabwa - kiri mu kibanza co hejuru - inyuma y'interuro y'ukuri nka Al Afiyah - umutekano -, rero usabe Allah Al Afiyah'.
Imam Ahmad : 11
حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ قَالَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ حَدَّثَهُ قَالَ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الْغَارِ وَقَالَ مَرَّةً وَنَحْنُ فِي الْغَارِ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ نَظَرَ إِلَى قَدَمَيْهِ لَأَبْصَرَنَا تَحْتَ قَدَمَيْهِ قَالَ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا ظَنُّكَ بِاثْنَيْنِ اللَّهُ ثَالِثُهُمَا
Amaze kutubwira [‘Affan] ati; Amaze kutubwira [Hammam], ati; yatumenyesheje [Thabit] avuye kuri [Anasi] ko [Abu Bakar] yamubwiye, we -Abu Bakar- ati; Nabwiye Nkurunziza Sallallahu Alaihi Wasallam igihe yari mw’isenga, - mu yindi nkuru yavuze ati; ‘kandi twari mu mwobo, - kandi iyo umwe muri bo abona ibirenge vyiwe bibiri, bari kutubona bari munsi y’ibirenge vyiwe’, aca aravuga; 'Ewe Abu Bakr, wibaza iki ku bantu babiri, mbega Allah si uwa gatatu muri abo babiri'.
Imam Ahmad : 12
حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ سُبَيْعٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الدَّجَّالَ يَخْرُجُ مِنْ أَرْضٍ بِالْمَشْرِقِ يُقَالُ لَهَا خُرَاسَانُ يَتَّبِعُهُ أَقْوَامٌ كَأَنَّ وُجُوهَهُمْ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ
Amaze kutubwira [Rauh] ati; Yatubwiye [Ibnu Abi ‘Aruba] avuye kuri [Abu At Taiyyah] avuye kuri [Al Mughirah Bin Subai’] avuye kuri [Amru Bin Huraits] avuye kuri [Abu Bakar Ash Shiddiq], ati; 'Umuhanuzi sallallaahu alaihi wasallam yatubwiye ko Dajjal azova mu gice co mu buseruko bw'isi citwa Khurasan, abantu benshi bazomukurikira, nk'aho mu maso habo hoba ari nk'ingabo zikozwe mu nyundo'.
Imam Ahmad : 13
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسَى صَاحِبُ الدَّقِيقِ عَنْ فَرْقَدٍ عَنْ مُرَّةَ بْنِ شَرَاحِيلَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ بَخِيلٌ وَلَا خَبٌّ وَلَا خَائِنٌ وَلَا سَيِّئُ الْمَلَكَةِ وَأَوَّلُ مَنْ يَقْرَعُ بَابَ الْجَنَّةِ الْمَمْلُوكُونَ إِذَا أَحْسَنُوا فِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَفِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَوَالِيهِمْ
Amaze kutubwira [Abu Said] uwahoze ari umuja wa Bani Hashim, ati; Yatubwiye [Shadaqah Bin Musa] umugenzi Ad Daqiq, wo muri [Farqad] wo muri [Murrah Bin Syarahil] wo muri [Abu Bakar Ash Shiddiq], ati; Rasulullah ati; ‘Ntibazokwinjira mw’ijuru ababisha, abahendanyi, abanebwe, canke abagira inyifato mbi, kandi abantu ba mbere bazododora ku muryango w’ijuru ni abasuku bazi neza gushitsa ibiri hagati yabo na Allah Azza wa Jalla n’ibiri hagati yabo na shebuja’.
Imam Ahmad : 14
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ عَبْد اللَّهِ وَسَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ جُمَيْعٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسَلَتْ فَاطِمَةُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنْتَ وَرِثْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمْ أَهْلُهُ قَالَ فَقَالَ لَا بَلْ أَهْلُهُ قَالَتْ فَأَيْنَ سَهْمُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا أَطْعَمَ نَبِيًّا طُعْمَةً ثُمَّ قَبَضَهُ جَعَلَهُ لِلَّذِي يَقُومُ مِنْ بَعْدِهِ فَرَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّهُ عَلَى الْمُسْلِمِينَ فَقَالَتْ فَأَنْتَ وَمَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْلَمُ
Yaratubwiye [Abudula Bin Muhamadi Bin Abu Syaiba]. Abdula ati; kandi naravyumvise na Abdula Bin Abu Syaiba, ati; Yatubwiye [Muhamadi Bin Fudlail] avuye kuri [Al Walid Bin Jumai’] avuye kuri [Abu Ath Thufail] ati; Igihe Nkurunziza yapfa, Fatima yandikiye Abu Bakr ikete ririmwo; 'Mbega wewe canke umuryango wawe ni mwe muragwa Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam? ’ Arishura ati; Fatima ati: ‘Si jewe narazwe, ariko umuryango wiwe ni wo warazwe; 'None imigabane ya Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam iri hehe? ’ Nuko [Abu Bakri] yavuze ati; 'Nta gukeka numvise Intumwa y'Imana ivuga ngo; ‘Nta gukeka, iyo Allah agaburiye Umuhanuzi, hanyuma agapfa, hanyuma we - Allah - akabigira abazomukurikira’, rero ndafise umugambi wo kubisubiza abayisilamu’. Fatima aca ati; 'Niho rero uzomenya neza ivyo wumvise ku Ntumwa y'Imana'.
Imam Ahmad : 15
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ الْمَازِنِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو نَعَامَةَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُنَيْدَةَ الْبَرَاءُ بْنُ نَوْفَلٍ عَنْ وَالَانَ الْعَدَوِيِّ عَنْ حُذَيْفَةَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَصَلَّى الْغَدَاةَ ثُمَّ جَلَسَ حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ الضُّحَى ضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ مَكَانَهُ حَتَّى صَلَّى الْأُولَى وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ كُلُّ ذَلِكَ لَا يَتَكَلَّمُ حَتَّى صَلَّى الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ ثُمَّ قَامَ إِلَى أَهْلِهِ فَقَالَ النَّاسُ لِأَبِي بَكْرٍ أَلَا تَسْأَلُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا شَأْنُهُ صَنَعَ الْيَوْمَ شَيْئًا لَمْ يَصْنَعْهُ قَطُّ قَالَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَعَمْ عُرِضَ عَلَيَّ مَا هُوَ كَائِنٌ مِنْ أَمْرِ الدُّنْيَا وَأَمْرِ الْآخِرَةِ فَجُمِعَ الْأَوَّلُونَ وَالْآخِرُونَ بِصَعِيدٍ وَاحِدٍ فَفَظِعَ النَّاسُ بِذَلِكَ حَتَّى انْطَلَقُوا إِلَى آدَمَ عَلَيْهِ السَّلَام وَالْعَرَقُ يَكَادُ يُلْجِمُهُمْ فَقَالُوا يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُو الْبَشَرِ وَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ قَالَ لَقَدْ لَقِيتُ مِثْلَ الَّذِي لَقِيتُمْ انْطَلِقُوا إِلَى أَبِيكُمْ بَعْدَ أَبِيكُمْ إِلَى نُوحٍ { إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ } قَالَ فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى نُوحٍ عَلَيْهِ السَّلَام فَيَقُولُونَ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ فَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ وَاسْتَجَابَ لَكَ فِي دُعَائِكَ وَلَمْ يَدَعْ عَلَى الْأَرْضِ مِنْ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي انْطَلِقُوا إِلَى إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ اتَّخَذَهُ خَلِيلًا فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ كَلَّمَهُ تَكْلِيمًا فَيَقُولُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فَإِنَّهُ يُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَيُحْيِي الْمَوْتَى فَيَقُولُ عِيسَى لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى سَيِّدِ وَلَدِ آدَمَ فَإِنَّهُ أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ انْطَلِقُوا إِلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَشْفَعَ لَكُمْ إِلَى رَبِّكُمْ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ فَيَنْطَلِقُ فَيَأْتِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام رَبَّهُ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ قَالَ فَيَنْطَلِقُ بِهِ جِبْرِيلُ فَيَخِرُّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ وَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ يَا مُحَمَّدُ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَرْفَعُ رَأْسَهُ فَإِذَا نَظَرَ إِلَى رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ خَرَّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ أُخْرَى فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَذْهَبُ لِيَقَعَ سَاجِدًا فَيَأْخُذُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام بِضَبْعَيْهِ فَيَفْتَحُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِ مِنْ الدُّعَاءِ شَيْئًا لَمْ يَفْتَحْهُ عَلَى بَشَرٍ قَطُّ فَيَقُولُ أَيْ رَبِّ خَلَقْتَنِي سَيِّدَ وَلَدِ آدَمَ وَلَا فَخْرَ وَأَوَّلَ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ حَتَّى إِنَّهُ لَيَرِدُ عَلَيَّ الْحَوْضَ أَكْثَرُ مِمَّا بَيْنَ صَنْعَاءَ وَأَيْلَةَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الصِّدِّيقِينَ فَيَشْفَعُونَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الْأَنْبِيَاءَ قَالَ فَيَجِيءُ النَّبِيُّ وَمَعَهُ الْعِصَابَةُ وَالنَّبِيُّ وَمَعَهُ الْخَمْسَةُ وَالسِّتَّةُ وَالنَّبِيُّ وَلَيْسَ مَعَهُ أَحَدٌ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الشُّهَدَاءَ فَيَشْفَعُونَ لِمَنْ أَرَادُوا وَقَالَ فَإِذَا فَعَلَتْ الشُّهَدَاءُ ذَلِكَ قَالَ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنَا أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ أَدْخِلُوا جَنَّتِي مَنْ كَانَ لَا يُشْرِكُ بِي شَيْئًا قَالَ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَالَ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا فِي النَّارِ هَلْ تَلْقَوْنَ مِنْ أَحَدٍ عَمِلَ خَيْرًا قَطُّ قَالَ فَيَجِدُونَ فِي النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي كُنْتُ أُسَامِحُ النَّاسَ فِي الْبَيْعِ وَالشِّرَاءِ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَسْمِحُوا لِعَبْدِي كَإِسْمَاحِهِ إِلَى عَبِيدِي ثُمَّ يُخْرِجُونَ مِنْ النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي قَدْ أَمَرْتُ وَلَدِي إِذَا مِتُّ فَأَحْرِقُونِي بِالنَّارِ ثُمَّ اطْحَنُونِي حَتَّى إِذَا كُنْتُ مِثْلَ الْكُحْلِ فَاذْهَبُوا بِي إِلَى الْبَحْرِ فَاذْرُونِي فِي الرِّيحِ فَوَاللَّهِ لَا يَقْدِرُ عَلَيَّ رَبُّ الْعَالَمِينَ أَبَدًا فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِمَ فَعَلْتَ ذَلِكَ قَالَ مِنْ مَخَافَتِكَ قَالَ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرْ إِلَى مُلْكِ أَعْظَمِ مَلِكٍ فَإِنَّ لَكَ مِثْلَهُ وَعَشَرَةَ أَمْثَالِهِ قَالَ فَيَقُولُ لِمَ تَسْخَرُ بِي وَأَنْتَ الْمَلِكُ قَالَ وَذَاكَ الَّذِي ضَحِكْتُ مِنْهُ مِنْ الضُّحَى
Amaze kutubwira [Ibrahimu Bin Ishaq Ath Thalaqani] ati; Amaze kumbwira [Umukuru w’Igihugu] ati; Amaze kumbwira [Abu Na’amah] ati; Amaze kumbwira [Abu Hunaida Al Barra’ Bin Naufal] avuye kuri [Walan Al ‘Adawi] avuye kuri [Hudzaifah] avuye kuri [Abu Bakar Ash Shiddiq] ati; 'Igihe kimwe mu gitondo, Rasulullah yarasenze isengesho ry'igitondo. Hanyuma aricara, gushika igihe ca dhuha kigeze, Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam aratwenga, aca yicara mu kibanza ciwe c’intango gushika asenga amasengesho yo mu gicugu, amasengesho ya Asr na Maghrib, ntiyavuga gushika isengesho ry’umugoroba ku mpera y’ijoro, hanyuma umuryango wiwe aja muhira kuri A Bakbu abantu; ‘Kubera iki mutabaza Intumwa y’Imana ivyo yakoze uno musi, naho nyene atari bwigere abikora? ’ ati; aca aramubaza, ni ko yishura; 'Ego cane, naranyeretse ibizoba mu vy'isi n'ivy'inyuma, rero abariho imbere n'abaje bakoraniye ahantu hamwe, hanyuma abantu baratinya ivyo, rero baza kuri Adamu mu gihe ivyutsi vyari hafi kubapfuka, bati; Adamu arishura ati: «Ewe Adamu, uri se w’abantu kandi Allah ‘azza wajalla yaragutoye, rero nusabe Umukama wawe adusabire’. 'Nanje nyene ndiko ndahangana n'ivyo uriko urahangana navyo, genda kuri so wawe inyuma ya so wawe, ni ukuvuga Nuh, 'vy'ukuri Allah yatoye Adamu, Nuh, umuryango wa Ibrahimu n'umuryango wa 'Imran ku bantu bose'. Nuko baza kuri Nowa bati; 'duhe ugusenga imbere ya Rabb wawe, kuko Allah yagutoye kandi yishuye amasengesho yawe kandi ntiyazigamye abatemera inzu n'imwe ku butaka'. Nuko Nowa ati; 'Sinshobora kugusabira, rero genda kuri Ibrahimu, kuko vy'ukuri Allah yamugize umukunzi wiwe'. Baraheza baja kwa Ibrahimu, Ibrahimu ati; 'Sinshobora kuguha intercession, genda kuri Musa, kuko Allah yigeze kumubwira ataco akora'. Musa aca arishura ati; 'Ntavyo usaba mfise, rero genda kuri Isa bin Maryam, vy'ukuri arashobora gukiza impumyi, abarwaye no kuzura abapfuye'. Nuko Yezu yishura ati; 'Ntavyo usaba mfise, ariko genda kuri shebuja wawe mwene Adamu, kuko imva yiwe izoba iya mbere gufunguka ku musi w'izuka, genda kuri Muhammad Sallallahu Alaihi Wasallam, azogusabira ata kabuza imbere ya Rabb wawe'. Avuga ati; 'Nuko aragenda, hanyuma Jibril ahangana n'Umukama wiwe, hanyuma Allah aravuga ati; 'mureke -musenge- kandi umuhe inkuru nziza y'ijuru'. Avuga ati; hanyuma Jibril aragenda n’inkuru nziza, hanyuma Muhammad arapfukama arapfukama ku musi wa gatanu umwe, hanyuma Allah ati; ‘duza umutwe wawe Muhamadi, uvuge ko uzokwumvirwa kandi usabire. Uhawe uruhusha rwo gusenga'. Avuga ati; rero araduza umutwe aravye Umukama wiwe aca apfukama mu kuyoboka uwundi musi wa gatanu, Allah yongera ati; 'duza umutwe uvuge ngo uzokwumvirwa, senga wemerewe gusenga'. Avuga ati; aragenda gupfukama, maze Gaburiyeli amufata ibiganza vyose bibiri, aca yugururira igisabisho kitari bwigere gifungurirwa umuntu n’umwe, aca aravuga ati; ‘Ewe Rabb wanje, wanremye ngo mbe shebuja w’umwana wa Adamu kandi nta bwibone buriho, wangize uwa mbere mu gufungura imva yiwe ku musi w’izuka kandi nta bwibone buriho, gushika ugize abantu benshi baza ku kiyaga canje nk’uko bari hagati ya Shon’a na Aila,’ niho havugwa; ‘Hamagara aba Shiddiqin kugira ngo basabire’, ni ho havugwa; 'Mpamagara Umuhanuzi'. Aravuga ati; hanyuma Umuhanuzi aza ari kumwe n’umugwi w’abayoboke biwe, hanyuma hakaba Umuhanuzi afise abayoboke batanu canke batandatu, hakaba n’Umuhanuzi atagira abayoboke, niho havugwa ngo; 'Hamagara abamaratiri kugira ngo basabire abo bipfuza'. Kandi Ntumwa y’Imana irabandanya ati: rero abamaratiri bamaze kubikora, Nkurunziza ati; Allah ati 'Ndi umunyambabazi kuruta abandi bose, nimwinjire mw'ijuru ryanje abatagira ico bafatanya nanje'. Aravuga ati; hanyuma binjira mw’ijuru. Avuga ati; rero Allah aravuga ati; ‘Raba mu muriro udahera, woba ubona umuntu yigeze akora igikorwa ciza? ‘Avuga ati; rero basanga umuntu, hanyuma Allah aramubaza; ‘Hoba hari igikorwa ciza wigeze ukora? ’ uwo mugabo arishura; 'Oya, kiretse ko mu bihe vya kera naroheje abantu mu bijanye no kugura no kugurisha'. Nuko Allah ati; ‘yorohereza umusuku wanje nk’uko yayorohereza abandi basavyi banje’. Hanyuma bakura umuntu mu muriro udahera, Allah aramubaza ati; ‘Hoba hari ibikorwa vyiza wigeze ukora? ’ arishura; 'Oya, kiretse mbwiye umuhungu wanje nti nipfuye, unturire n'umuriro hanyuma unsye gushika bimeze nk'ifu, hanyuma uyijane mu kiyaga uyishwiragize mu kirere, hanyuma n'ukuri Allah, Rabb, isi zose, ntizoshobora kungarura ibihe bidahera'. Nuko Allah ati; ‘Kubera iki ivyo wabikoze? ’ arishura; 'kubera ugutinya Wewe'. Umuhanuzi w’Imana arakomeza ati: rero Allah aravuga ati; ‘Ehe ubwami bufise ubuninahazwa kuruta ubundi bwose, rero kuri wewe burameze nk’ubwo, mbere burasumba incuro cumi’. Umuhanuzi abandanya ati; uwo musuku ati; ‘Kubera iki untuka kandi uri umwami? ’ Umuhanuzi w’Imana yavuze ati; 'Ivyo nivyo vyatumye ntwenga kera'.
Imam Ahmad : 16
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا قَيْسٌ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَأَثْنَى عَلَيْهِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ وَإِنَّكُمْ تَضَعُونَهَا عَلَى غَيْرِ مَوْضِعِهَا وَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ وَلَا يُغَيِّرُوهُ أَوْشَكَ اللَّهُ أَنْ يَعُمَّهُمْ بِعِقَابِهِ قَالَ وَسَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ مُجَانِبٌ لِلْإِيمَانِ
Amaze kutubwira [Hasyim Bin Al Qasim] ati; Amaze kutubwira [Zuhair ariwe Ibnu Muawiyah] ati; Yatubwiye [Isma’ili Bin Abu Khalid] ati; Amaze kutubwira [Qais], ati; ’ [Abu Bakr] arahaguruka ashimagiza Allah, aramusukura, hanyuma aravuga ati; ‘Ewe bantu, vy’ukuri murasoma uyu murongo; ‘Emwe abemera mwebwe murafise uruhara kuri umwe wese muri mwebwe, ntibizobagirira nabi naho mwozimira. . -gushika kw'iherezo ry'umurongo-, nawe ukawushira hanze, numvise Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam avuga ati; 'Nta gukeka, iyo abantu babonye ikibi ntibagihindure, rero birateye ubwoba ko Allah yobatera igihano bose.' Avuga ati; ‘Kandi numvise Abu Bakr avuga ati; 'Emwe bantu, mwirinde ibinyoma, kuko vy'ukuri ibinyoma bibakura kure y'ukwizera'.
Imam Ahmad : 17
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ خُمَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَ بْنَ عَامِرٍ رَجُلًا مِنْ حِمْيَرَ يُحَدِّثُ عَنْ أَوْسَطَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَوْسَطَ الْبَجَلِيِّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَهُ حِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الْأَوَّلِ مَقَامِي هَذَا ثُمَّ بَكَى ثُمَّ قَالَ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَسَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ فَإِنَّهُ لَمْ يُؤْتَ رَجُلٌ بَعْدَ الْيَقِينِ شَيْئًا خَيْرًا مِنْ الْمُعَافَاةِ ثُمَّ قَالَ لَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَحَاسَدُوا وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا
Amaze kutubwira [Hasyim] ati; Amaze kutubwira [Abashuba] ati; yamenyesheje [Yazid Bin Khumair] ati; Numvise [Sulaim Bin Amir] umugabo wo muri Himyar, avuga inkuru ivuye kuri [Ausath Bin Isma’il Bin Ausath Al Bajali] yavuga inkuru ivuye kuri [Abu Bakar]; ko yumvise igihe Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yapfa, ati; Rasulullah yahagaze mu mwaka wa mbere aho nari ndi aca ararira ati; 'Mube inzirabugunge, kuko ubugororotsi bujana n'ineza kandi vyose biri mw'ijuru, kandi wirinde ibinyoma, kuko biri kumwe n'icaha kandi vyose biri mu muriro udahera, kandi usabe Allah agakiza, kuko mu vy'ukuri nta n'umwe ahabwa ikintu amaze kwizera ko ari co ciza kuruta agakiza'. Hanyuma abandanya ati ‘ntimuce ubucuti hagati yanyu, ntimwirindene, ntimugire ishavu, kandi ntimugire ishari, ahubwo mube abasuku ba Allah ari abavukanyi’.
Imam Ahmad : 18
حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَوْدِيِّ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي طَائِفَةٍ مِنْ الْمَدِينَةِ قَالَ فَجَاءَ فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ فَقَبَّلَهُ وَقَالَ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي مَا أَطْيَبَكَ حَيًّا وَمَيِّتًا مَاتَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فَانْطَلَقَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ يَتَقَاوَدَانِ حَتَّى أَتَوْهُمْ فَتَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ وَلَمْ يَتْرُكْ شَيْئًا أُنْزِلَ فِي الْأَنْصَارِ وَلَا ذَكَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ شَأْنِهِمْ إِلَّا وَذَكَرَهُ وَقَالَ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَتْ الْأَنْصَارُ وَادِيًا سَلَكْتُ وَادِيَ الْأَنْصَارِ وَلَقَدْ عَلِمْتَ يَا سَعْدُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَأَنْتَ قَاعِدٌ قُرَيْشٌ وُلَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَبَرُّ النَّاسِ تَبَعٌ لِبَرِّهِمْ وَفَاجِرُهُمْ تَبَعٌ لِفَاجِرِهِمْ قَالَ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ صَدَقْتَ نَحْنُ الْوُزَرَاءُ وَأَنْتُمْ الْأُمَرَاءُ
Amaze kutubwira [‘Affan] ati; Amaze kutubwira [Abu Awanah] avuye kuri [Dawudi Bin Abdullah Al Audiy] avuye kuri [Humaid Bin Abdurrahman] ati; Igihe Rasulullah yapfa, [Abu Bakr] yari ku nkengera y’igisagara ca Madina, we -Humaid Bin Abdurrahman- ati; aca araza afungura igitambaro cari kimutwikiriye mu maso aramusoma ati; 'Nzokwemera dawe na mama nk'incungu yawe, ese ukuntu ubuzima bwawe n'urupfu rwawe bizoba vyiza, Muhammad Shallallahu Alaihi Wasallam yarapfuye, kandi na Rabb nyen'i Kaaba'. Hanyuma avuga hadithi. Avuga ati; 'Hanyuma Abu Bakr na Umar baragenda - ku ba Ansar - bariko baraharira ku bijanye n'uburongozi, rero barahura na bo - aba Ansar -, hanyuma Abu Bakr aravuga kandi ntiyasiga inyuma ikintu na kimwe cari carahishuriwe aba Ansar kandi nta kintu na kimwe cavuzwe na Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam vyose yavuze kuri bo kiretse we, we; 'Nta gukeka ko muramaze kumenya ko Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yavuze ati; 'Nimba abantu baciye mu kiyaya kimwe, Abanyasari bagaca mu kindi kiyaya, nanje nzoca mu kiyaya c'Abanyasari.' Kandi urazi, ewe Sa’d, ko Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yavuze mu gihe wari wicaye -ntaco ukora-, ‘aba Quraysh ni bo bajejwe iki kibazo, rero abantu b’abantu bafise inshingano bakurikira abantu bafise inshingano zabo -aba Quraysh- kandi abantu babo b’abatumvira bakurikira abantu babo b’abatumvira’. Avuga ati; maze [Sa’d] arishura Abu Bakri; 'Uravuga ukuri, twebwe turi abasuku mu gihe mwebwe muri abarongozi'.
Imam Ahmad : 19
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْعَطَّافُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ أَنَّ أَبَاهُ سَمِعَ أَبَا بَكْرٍ وَهُوَ يَقُولُ قُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْعَمَلُ عَلَى مَا فُرِغَ مِنْهُ أَوْ عَلَى أَمْرٍ مُؤْتَنَفٍ قَالَ بَلْ عَلَى أَمْرٍ قَدْ فُرِغَ مِنْهُ قَالَ قُلْتُ فَفِيمَ الْعَمَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ كُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ
Amaze kutubwira [Ali Bin ‘Ayyasy] ati; Amaze kutubwira [Al’Athaf bin Khalid] ati; Yambwiye [umuntu] wo mu bantu b’i Bashroh, wo muri [Thalha Bin Abdullah Bin Abdurrahman Bin Abu Bakar Ash Shiddiq] ati; Numvise [dawe] avuga ko [se wiwe] yumvise [Abu Bakr] avuga ati; Nabajije Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam; ‘Ewe Ntumwa y’Imana, ibikorwa vyoba bishingiye ku bintu vyashinzwe canke ku bintu bishasha? ’ Arishura ati; 'Ariko rero, bishingiye ku bintu vyagenwe'. Avuga ati; Ndabaza nti; ‘None uwo mugenzo ni uwuhe, ewe Ntumwa y’Imana? Aravuga ati; 'Biroroshe ko umuntu wese akora ibikorwa vyiza bihuye n'intumbero yaremewe'.
Imam Ahmad : 20
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ أَهْلِ الْفِقْهِ أَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يُحَدِّثُ أَنَّ رِجَالًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَزِنُوا عَلَيْهِ حَتَّى كَادَ بَعْضُهُمْ يُوَسْوِسُ قَالَ عُثْمَانُ وَكُنْتُ مِنْهُمْ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي ظِلِّ أُطُمٍ مِنْ الْآطَامِ مَرَّ عَلَيَّ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَسَلَّمَ عَلَيَّ فَلَمْ أَشْعُرْ أَنَّهُ مَرَّ وَلَا سَلَّمَ فَانْطَلَقَ عُمَرُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ لَهُ مَا يُعْجِبُكَ أَنِّي مَرَرْتُ عَلَى عُثْمَانَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ وَأَقْبَلَ هُوَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي وِلَايَةِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَتَّى سَلَّمَا عَلَيَّ جَمِيعًا ثُمَّ قَالَ أَبُو بَكْرٍ جَاءَنِي أَخُوكَ عُمَرُ فَذَكَرَ أَنَّهُ مَرَّ عَلَيْكَ فَسَلَّمَ فَلَمْ تَرُدَّ عَلَيْهِ السَّلَامَ فَمَا الَّذِي حَمَلَكَ عَلَى ذَلِكَ قَالَ قُلْتُ مَا فَعَلْتُ فَقَالَ عُمَرُ بَلَى وَاللَّهِ لَقَدْ فَعَلْتَ وَلَكِنَّهَا عُبِّيَّتُكُمْ يَا بَنِي أُمَيَّةَ قَالَ قُلْتُ وَاللَّهِ مَا شَعَرْتُ أَنَّكَ مَرَرْتَ وَلَا سَلَّمْتَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ صَدَقَ عُثْمَانُ وَقَدْ شَغَلَكَ عَنْ ذَلِكَ أَمْرٌ فَقُلْتُ أَجَلْ قَالَ مَا هُوَ فَقَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَوَفَّى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ أَنْ نَسْأَلَهُ عَنْ نَجَاةِ هَذَا الْأَمْرِ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قَدْ سَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ قَالَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ لَهُ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَنْتَ أَحَقُّ بِهَا قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَجَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَبِلَ مِنِّي الْكَلِمَةَ الَّتِي عَرَضْتُ عَلَى عَمِّي فَرَدَّهَا عَلَيَّ فَهِيَ لَهُ نَجَاةٌ
Amaze kutubwira [Abul Yamani] ati; yatumenyesheje [Syu’aib] avuye kuri [Az Zuhri] ati; yamenyesheje [umuntu w’umuhinga mu vy’amategeko wo muri Ansar]; ko yumvise [Uthman Bin ‘Affan] avuga inkuru; ko hariho abagenzi benshi b’Intumwa Shallallahu Alaihi Wasallam bababara igihe Nkurunziza Shallallahu Alaihi Wasallam yapfa, ku buryo hafi bamwe muri bo baciye bahagarika umutima, niko Uthman yavuze; 'Kandi nari umwe muri bo, igihe nari nicaye mu gitutu c'uruhome rumwe, Umar yaraciye imbere yanje arandamutsa, ariko sinari numva ko ariko ararengana arandamutsa, aca ararengana gushika aho ahura na Abu Bakr, hanyuma aramubwira ati; 'Hari ikintu kizogutangaza, mu vy'ukuri naciye imbere ya Uthman ndamuramutsa, ariko ntiyishura indamukanyo yanje.' Rero ku ngoma ya Abu Bakr, Umar na Abu Bakr baraza bompi barandamutsa, hanyuma Abu Bakr ati; 'Murumuna wawe Umar yaraje iwanje ambwira ko yaciye imbere yawe aramuramutsa, ariko ntumwishura, none ni igiki catumye ukora ivyo? ’ aravuga ati; Nanje ndamwishura nti; 'Si jewe nabikoze'. Umari rero ati; 'Ego cane, ndabikoze, ariko vyari kubera ubwibone bwawe, ewe Bani Umayyah.' Avuga ati; Nanje ndamwishura nti; Abu Bakr ati: «Ndashimiye Allah, sinigeze numva ko unyuze ukandamutsa; 'Uthman aravuga ukuri, vy'ukuri mwari mwahugiye mu bikorwa bimwe bimwe bivuye kuri we,' ni ko mvuga; ‘egome’ Umar arabaza; ‘Ivyo ni ubucuruzi ubuhe? ’ maze Usimani aravuga ati; Abu Bakr ati: «Allah yarapfuye n’Umuhanuzi wiwe sallallaahu alaihi wasallam imbere y’uko tumubaza ivyerekeye umutekano w’iki kintu; Aravuga ati: ‘Namubajije ivy’ico kibazo; rero ndamuhagurukira ndamubwira nti ‘kubera dawe na mama urafise uburenganzira bwinshi kuri we,’ [Abu Bakr] ati; Ndabaza nti; Ewe Ntumwa y’Imana, ivyo bitekanye gute? Nuko Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam ati; 'Uwuzoronka urubanza rwanje nari narashikirije marume, akarusubiza, urwo rubanza ruzomubera agakiza'.