Imam Ahmad : 1
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسٍ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } وَإِنَّا سَمِعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ فَلَمْ يُنْكِرُوهُ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمْ اللَّهُ بِعِقَابِهِ
Ɔ seli e kɛ [Abdula Bin Numair] seli kɛ; ɔ seli e [Isma’il] m’ɔ fin [Qais] ɔ seli kɛ; [Abu Bakr] jasoli, ɔ manmannin Allah, ɔ yoli i sanwun kpɛkun ɔ seli kɛ; Nvlefuɛ mun, nanwlɛ, amun kanngan ndɛ mma nga nun kɛ: ‘Amun mɔ amun lafi Ɲanmiɛn su’n, amun sasa amun wun; Sɛ amun ɲannin atin’n, sran fi su yoman amun like tɛ’. -QS Al Maida ndɛ mma 105-. Yɛ nanwlɛ, e tili kɛ Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ’n sallallaahu ‘alaihi wasallam seli kɛ: ‘Nanwlɛ, sɛ sran’m be wun sa tɛ naan be kpɛmɛn i sin’n, nn ɔ ka kan’n, Ɲanmiɛn tú be kwlaa be fɔ’.
Imam Ahmad : 2
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ وَسُفْيَانُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ الثَّقَفِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ الْوَالِبِيِّ عَنْ أَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ الْفَزَارِيِّ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنْتُ إِذَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثًا نَفَعَنِي اللَّهُ بِمَا شَاءَ مِنْهُ وَإِذَا حَدَّثَنِي عَنْهُ غَيْرِي اسْتَحْلَفْتُهُ فَإِذَا حَلَفَ لِي صَدَّقْتُهُ وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَدَّثَنِي وَصَدَقَ أَبُو بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْ رَجُلٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا فَيَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ قَالَ مِسْعَرٌ وَيُصَلِّي وَقَالَ سُفْيَانُ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ فَيَسْتَغْفِرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِلَّا غَفَرَ لَهُ
Kɛ ɔ kan kleli e [Waki’] ɔ seli kɛ; Kɛ ɔ kannin [Mis’ar] nin [Sufyan] mɔ be fin [Otman Bin Al Mugirah Ats Tsaqafi] be ndɛ kleli e’n, ɔ seli kɛ: Sɛ n ti hadith kun m’ɔ fin Ɲanmiɛn i janunfuɛ’n sallallaahu ‘alaihi wasallam’n, nn Ɲanmiɛn man min mmlusuɛ i nun kɛ ng’ɔ klo’n sa. yɛ sɛ sran uflɛ kan kle min’n, n se i kɛ ɔ ta nda, sɛ ɔ tali min nda’n, n jran su. Nanwlɛ, Abu Bakr kannin ndɛ kleli min, yɛ ɔ ti su kɛ [Abu Bakr] tili kɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ sallallaahu ‘alaihi wasallam seli kɛ: ‘Nán sran ng’ɔ yo sa tɛ’n, kpɛkun ɔ yo wunnzinlɛ’n, kpɛkun ɔ yo maan i wunnzinlɛ’n yo kpa’n niɔn, -Mis’ar seli kɛ; -’ i sin’n, ɔ srɛli, kpɛkun Sufyan seli kɛ ‘i sin’n, ɔ srɛli rak’a nɲɔn, kpɛkun ɔ srɛli Allah kɛ ɔ yaci i wun sa tɛ’m be cɛ i, saan nanwlɛ, Ɲanmiɛn yaci i sa tɛ’m be cɛ i’.
Imam Ahmad : 3
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو سَعِيدٍ يَعْنِي الْعَنْقَزِيَّ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ اشْتَرَى أَبُو بَكْرٍ مِنْ عَازِبٍ سَرْجًا بِثَلَاثَةَ عَشَرَ دِرْهَمًا قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعَازِبٍ مُرْ الْبَرَاءَ فَلْيَحْمِلْهُ إِلَى مَنْزِلِي فَقَالَ لَا حَتَّى تُحَدِّثَنَا كَيْفَ صَنَعْتَ حِينَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنْتَ مَعَهُ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ خَرَجْنَا فَأَدْلَجْنَا فَأَحْثَثْنَا يَوْمَنَا وَلَيْلَتَنَا حَتَّى أَظْهَرْنَا وَقَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ فَضَرَبْتُ بِبَصَرِي هَلْ أَرَى ظِلًّا نَأْوِي إِلَيْهِ فَإِذَا أَنَا بِصَخْرَةٍ فَأَهْوَيْتُ إِلَيْهَا فَإِذَا بَقِيَّةُ ظِلِّهَا فَسَوَّيْتُهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفَرَشْتُ لَهُ فَرْوَةً وَقُلْتُ اضْطَجِعْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاضْطَجَعَ ثُمَّ خَرَجْتُ أَنْظُرُ هَلْ أَرَى أَحَدًا مِنْ الطَّلَبِ فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلَامُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَسَمَّاهُ فَعَرَفْتُهُ فَقُلْتُ هَلْ فِي غَنَمِكَ مِنْ لَبَنٍ قَالَ نَعَمْ قَالَ قُلْتُ هَلْ أَنْتَ حَالِبٌ لِي قَالَ نَعَمْ قَالَ فَأَمَرْتُهُ فَاعْتَقَلَ شَاةً مِنْهَا ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ ضَرْعَهَا مِنْ الْغُبَارِ ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ كَفَّيْهِ مِنْ الْغُبَارِ وَمَعِي إِدَاوَةٌ عَلَى فَمِهَا خِرْقَةٌ فَحَلَبَ لِي كُثْبَةً مِنْ اللَّبَنِ فَصَبَبْتُ يَعْنِي الْمَاءَ عَلَى الْقَدَحِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَافَيْتُهُ وَقَدْ اسْتَيْقَظَ فَقُلْتُ اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قُلْتُ هَلْ أَنَى الرَّحِيلُ قَالَ فَارْتَحَلْنَا وَالْقَوْمُ يَطْلُبُونَا فَلَمْ يُدْرِكْنَا أَحَدٌ مِنْهُمْ إِلَّا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ عَلَى فَرَسٍ لَهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا فَقَالَ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنَّا فَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ قَدْرُ رُمْحٍ أَوْ رُمْحَيْنِ أَوْ ثَلَاثَةٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا وَبَكَيْتُ قَالَ لِمَ تَبْكِي قَالَ قُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ مَا عَلَى نَفْسِي أَبْكِي وَلَكِنْ أَبْكِي عَلَيْكَ قَالَ فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنَاهُ بِمَا شِئْتَ فَسَاخَتْ قَوَائِمُ فَرَسِهِ إِلَى بَطْنِهَا فِي أَرْضٍ صَلْدٍ وَوَثَبَ عَنْهَا وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ هَذَا عَمَلُكَ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يُنْجِيَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ فَوَاللَّهِ لَأُعَمِّيَنَّ عَلَى مَنْ وَرَائِي مِنْ الطَّلَبِ وَهَذِهِ كِنَانَتِي فَخُذْ مِنْهَا سَهْمًا فَإِنَّكَ سَتَمُرُّ بِإِبِلِي وَغَنَمِي فِي مَوْضِعِ كَذَا وَكَذَا فَخُذْ مِنْهَا حَاجَتَكَ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا حَاجَةَ لِي فِيهَا قَالَ وَدَعَا لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُطْلِقَ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ وَمَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَتَلَقَّاهُ النَّاسُ فَخَرَجُوا فِي الطَّرِيقِ وَعَلَى الْأَجَاجِيرِ فَاشْتَدَّ الْخَدَمُ وَالصِّبْيَانُ فِي الطَّرِيقِ يَقُولُونَ اللَّهُ أَكْبَرُ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ مُحَمَّدٌ قَالَ وَتَنَازَعَ الْقَوْمُ أَيُّهُمْ يَنْزِلُ عَلَيْهِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْزِلُ اللَّيْلَةَ عَلَى بَنِي النَّجَّارِ أَخْوَالِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لِأُكْرِمَهُمْ بِذَلِكَ فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَا حَيْثُ أُمِرَ قَالَ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ أَوَّلُ مَنْ كَانَ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ أَخُو بَنِي عَبْدِ الدَّارِ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ الْأَعْمَى أَخُو بَنِي فِهْرٍ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فِي عِشْرِينَ رَاكِبًا فَقُلْنَا مَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ هُوَ عَلَى أَثَرِي ثُمَّ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ مَعَهُ قَالَ الْبَرَاءُ وَلَمْ يَقْدَمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى حَفِظْتُ سُوَرًا مِنْ الْمُفَصَّلِ قَالَ إِسْرَائِيلُ وَكَانَ الْبَرَاءُ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ بَنِي حَارِثَةَ
Kɛ ɔ́ kán ndɛ klé e’n, ɔ seli kɛ: “Amru Bin Muhammad Abu Sa’id i.e. Kɛ ɔ kannin ndɛ kleli e [Izraɛli] m’ɔ fin [Abu Ishaq] m’ɔ fin [Al Barra’ Bin ‘Azib]’n, ɔ seli kɛ; Abu Bakr toli nnɛn kpanngɔ kun ‘Azib i sa nun dirham blu-nin-nsan, Al Barra’ seli kɛ; i sin’n, Abu Bakr seli Azib kɛ; ‘Se Al Barro kɛ ɔ fɛ i ɔ min awlo lɔ’. Ɔ maan ‘Azib tɛli su kɛ; 'Tʃɛtʃɛ, saan amun waan amún kán like nga amun yoli i kɛ Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam nin amun fiteli'n i ndɛ klé e'. ɔ se kɛ; i sin’n [Abu Bakr] seli kɛ; 'E fiteli lɔ e nantili kɔnguɛ kɔkun e nantili atin'n su ndɛndɛ kpa nglɛmun nun nin kɔnguɛ nga e sinnin'n, kɛ e juli midi su mɔ via'n wo nglo lɔ trele'n, n niannin e wun lɛ naan m'an nian sɛ lika wie o lɛ mɔ e kwla fiawlɛ lɔ o, kɛ ɔ cɛli kan'n, n wunnin yɔbuɛ dan kun yɛ n mantannin i wun lɔ, kpɛkun ɔ yoli kɛ yɔbuɛ kaan kun o lɛ sa. ɔ siesieli lika’n, kpɛkun ɔ trɛli kplo tralɛ kun mannin Ɲanmiɛn i janunfuɛ’n, kpɛkun n seli kɛ; "La, O Allah i janunfuɛ," kpɛkun ɔ la, kpɛkun n fiteli lɔ n ko niannin sɛ sran kun su nian o, kpɛkun n wunnin boli tafuɛ kun, n usali kɛ; ?Gbanflɛn, wan liɛ yɛ a ti ɔ? ɔ tɛli su kɛ; ‘ɔ ti bian kun m’ɔ fin Quraysh’n i liɛ,’ i sin’n, ɔ seli i dunman’n, kpɛkun n wunnin i wlɛ, n usɛli i ekun; ‘?Ɔ boli’n man nɔnnɔn? ’ ɔ tɛli su kɛ; ‘ɛɛ’ n usali i ekun; ‘?Amun su yi nɔnnɔn’n i nglo man min? ’ ɔ tɛli su kɛ; 'Ɛɛn' ɔ maan n seli i kɛ ɔ trɛ i boli’m be nun kun naan ɔ nunnun boli’n i nɔnnɔn’n nin i sa’m be nun nɲa’n, n fali geriba kun m’ɔ le kplo’n, mɔ be fa tannin be kata i nuan’n su’n, kpɛkun ɔ toli nɔnnɔn kan mannin min, kpɛkun n guali nzue geriba’n su naan I bo’n w’a yo mlanmlanmlan. 'alaihi wasallam kɛ n mɛn i nzan, kpɛkun ɔ yoli kɛ ɔ jasoli i lafilɛ nun sa, n seli kɛ; ‘O Allah i janunfuɛ’n, nɔn i’ Ɔ nɔnnin lele min wla guali ase, kpɛkun n seli kɛ; ?Ɔ fata kɛ e wɔ? Ɔ maan kɛ sran’m bé kúnndɛ’n, e tuli ajalɛ yɛ be nun wie fi w’a wunman e saan Suraqah Bin Malik Bin Ju’syum m’ɔ ti nnɛn kpanngɔ su’n, n seli kɛ; ‘O Allah i janunfuɛ’n, sran ng’ɔ su kunndɛ e’n, ɔ́ trán e su’, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n tɛli i su kɛ: ‘nán maan ɔ wla bo ɔ wun, Allah o e sin’ lele m’ɔ́ fá jú kɛ Suraqah w’a mantan e’n, ɔ ti kɛ trɔ kun annzɛ trɔ nɲɔn annzɛ trɔ nsan sa’n, n seli kɛ; 'O Allah i janunfuɛ, sran ng'ɔ su kunndɛ e'n - ɔ́ trɛ́ e' yɛ min -blɛ sɔ nun- n su kpan, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ'n usali kɛ: '?Ngue ti yɛ a su kpan ɔn?' N tɛli i su kɛ; 'By Allah, nán min bɔbɔ min wun ti yɛ n su kpan ɔn, sanngɛ n su kpan kɛ n koko ɔ ti' i sin'n, Ɲanmiɛn i janunfuɛ sallallaahu 'alaihi wasallam srɛli kɛ: 'E yaci i -Suraqah- ɔ klun sa' i sin'n, i ja'm be juli Suraqah i nnɛn kpanngɔ'n i wun lɔ, kpɛkun ɔ seli kɛ ɔ jrannin Suraqah i nnɛn kpanngɔ'n su. 'O Muhammad, n dun mmua si kɛ ɔ sa sɔ'n yɛ ɔ o lɛ ɔ, ɔ maan srɛ Allah kɛ ɔ de min sa ng'ɔ juli min su'n i nun, Allah dunman nun'n, ń fá ɔ ndɛ'n ń síe be nga be kunndɛ wɔ mɔ be o min sin'n be ɲrun, yɛ min kplo trɔ'n yɛ, fa trɔ'm be nun wie mun, i kpa bɔbɔ'n, á sín min nnɛn kpanngɔ'm be lika ngalɛ'n nun naan á kɔ́.' Abu Bakr kannin ndɛ’n i sin, kpɛkun Rasulullah tɛli i su kɛ; 'N'miɛnmɛn i wun' i sin'n, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam srɛli i ti naan Suraqah w'a ɲan i ti - sanvuɛsa ng'ɔ tɔli i su'n nun - naan w'a sɛ i sin i janvuɛ'm be wun lɔ. Suafuɛ mun nin bakanngan’m be fiteli ndɛndɛ be seli kɛ; 'Allah ti dan kpafuɛ'n, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam bali, Mohamɛdi bali'. Sran’m be su si akplowa kɛ be nun onin yɛ ɔ le atin ɔ tran i sua’n nun ɔn, ɔ maan Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam seli kɛ: ‘kɔnguɛ nga nun’n, ń trán Bani Najar i tonton Abdul MuTalib i awlo lɔ naan m’an manman be,’ ɔ maan kɛ aliɛ cɛnnin’n, ɔ ɔli kɛ nga be fa seli i’n sa. Barra’ Bin Azib seli kɛ; ’Muhajirin klikli ng’ɔ bali e wun lɔ’n yɛle Mush’ab Bin Umair, Bani Abdud Dar i niaan bian, i sin’n Ibnu Ummi Maktum m’ɔ ti aɲinsifuɛ’n, Bani Fihri i niaan bian, i sin’n Umar Bin Al Khaththab m’ɔ nin sran ablaɔn be fuli nnɛn kpanngɔ su’n, ɔ maan e usali kɛ; ?Ngue yɛ Ɲanmiɛn sulɛ wafa’n yoli ɔ? ɔ tɛli su kɛ; ’Ɔ o min sin lɔ’n, i sin’n, Rasulullah nin Abu Bakr be juli lɔ, Barro’ seli kɛ; 'Sɛ ɔ timan kɛ blɛ sɔ nun'n, n fali Al Mufashal i fluwa kpanngban n sieli min klun'n, nn Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ'n w'a juman -Mɛdina lɔ-. Izraɛli seli kɛ; ‘Barro’ ti Ansar’m be janvuɛ kun m’ɔ fin Banu Haritsa’n’.
Imam Ahmad : 4
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ قَالَ إِسْرَائِيلُ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ زَيْدِ بْنِ يُثَيْعٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَهُ بِبَرَاءَةٌ لِأَهْلِ مَكَّةَ لَا يَحُجُّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ وَلَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ وَلَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ مَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُدَّةٌ فَأَجَلُهُ إِلَى مُدَّتِهِ وَاللَّهُ بَرِيءٌ مِنْ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ قَالَ فَسَارَ بِهَا ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ الْحَقْهُ فَرُدَّ عَلَيَّ أَبَا بَكْرٍ وَبَلِّغْهَا أَنْتَ قَالَ فَفَعَلَ قَالَ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ بَكَى قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدَثَ فِيَّ شَيْءٌ قَالَ مَا حَدَثَ فِيكَ إِلَّا خَيْرٌ وَلَكِنْ أُمِرْتُ أَنْ لَا يُبَلِّغَهُ إِلَّا أَنَا أَوْ رَجُلٌ مِنِّي
Kɛ ɔ kan kleli e [Waki’] ɔ seli kɛ; ɔ seli kɛ [Izraɛli]; ɔ seli kɛ [Abu Ishaki]; ɔ fin [Zaid Bin Yutsai’] ɔ fin [Abu Bakr] kɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n sunmɛnnin i kɛ ɔ nin ndɛ kun m’ɔ kle kɛ ɔ fata kɛ ɔ ɲan i ti Makka lɔfuɛ’m be sa nun’n; 'Kɛ ɔ ko yo naan Ɲanmiɛn sufuɛ fi w'a ɔman Hajj su kɛ afuɛ nga sin'n, sran fi su yoman Tawaf ngbɛn, ɔ su wluman ɲanmiɛn su lɔ saan mizilɛmufuɛ, sran kwlaa ng'ɔ le aenguɛ kun i nin Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ'n be afiɛn'n, i awieliɛ'n yɛle aenguɛ sɔ'n i awieliɛ lɔ, yɛ Ɲanmiɛn nin i sufuɛ'm bé ɲán be ti'. YAzid seli kɛ; ɔ maan ɔ nin sran nsan be ɔli. Kpɛkun Ɔ seli Ali kɛ; 'Su i su naan fa Abu Bakr sɛ i sin min wun lɔ naan fa ndɛ nga a kannin'n kle min'. ɔ maan ɔ yoli sɔ, ɔ seli kɛ; Kɛ Abu Bakr bali Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n i wun lɔ’n, ɔ sunnin kpɛkun ɔ usali kɛ; ?Ɔo, Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ’n, sa wie w’a tɔ min su? ɔ tɛli su kɛ; ‘Like fi w’a yoman amun saan like kpa, sanngɛ be seli min kɛ nán min annzɛ min nun kun yɛ n kan ndɛ sɔ’n niɔn’.
Imam Ahmad : 5
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُمَيْرٍ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَوْسَطَ قَالَ خَطَبَنَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقَامِي هَذَا عَامَ الْأَوَّلِ وَبَكَى أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ سَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ أَوْ قَالَ الْعَافِيَةَ فَلَمْ يُؤْتَ أَحَدٌ قَطُّ بَعْدَ الْيَقِينِ أَفْضَلَ مِنْ الْعَافِيَةِ أَوْ الْمُعَافَاةِ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَلَا تَحَاسَدُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَكُونُوا إِخْوَانًا كَمَا أَمَرَكُمْ اللَّهُ تَعَالَى
Ɔ seli e kɛ [Mohamed Bin Ja’far] seli kɛ; Kɛ ɔ kannin ndɛ kleli e [Syu’ba] m’ɔ fin [Yazid Bin Khumair] m’ɔ fin [Sulaim Bin ‘Amir] m’ɔ fin [Ausath]’n, ɔ seli kɛ; [Abu Bakr] boli jasin fɛ’n kleli e, kpɛkun ɔ seli kɛ; Afuɛ klikli’n nun’n, Rasullah jrannin min lika. Kpɛkun Abu Bakr sunnin, kpɛkun ɔ seli kɛ; srɛ Allah Al mu’Aafaat - yaci cɛlɛ - annzɛ ɔ se kɛ Al 'Aa'fiyah - safety -, afin be manman sran fi like dan traman Al 'Aa'fiyah annzɛ Al mu'Aafaat kɛ be lafi su’n, yo nanwlɛfuɛ afin nanwlɛ dilɛ’n nin sa kpa yolɛ’n be o nun yɛ be nɲɔn’n be o ɲanmiɛn su lɔ yɛ be yoman ato’n, yɛ be nin ato ndɛ’m be timan kun. amun ɲin ci amun wiengu, amun yo amun wiengu kpɔfuɛ, yɛ nán amun kpɛ janvuɛ tralɛ’n nun naan amun kaci amun sin si amun wiengu, Sanngɛ amun yo aniaan kɛ nga Allah Ta’ala fa seli’n sa.’
Imam Ahmad : 6
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَأَبُو عَامِرٍ قَالَا حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِيهِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ حِينَ ذَكَرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي هَذَا الْقَيْظِ عَامَ الْأَوَّلِ سَلُوا اللَّهَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ وَالْيَقِينَ فِي الْآخِرَةِ وَالْأُولَى
Be seli e kɛ [Abdurrahman Bin Mahdi] nin [Abu Amir] be nɲɔn’n be seli kɛ; Kɛ ɔ́ kán ndɛ klé e’n, ɔ seli e kɛ [Zuhair yɛle kɛ Ibnu Muhammad] m’ɔ fin [Abdullah m’ɔ ti Ibnu Muhammad Bin ‘Aqil] m’ɔ fin [Mu’adz Bin Rifa’ah Bin Rafi’ Al Ansari] m’ɔ fin i baba’n i.e. N tili kɛ [Abu Bakar Ash Siddiq] su bo jasin fɛ’n Rasullah i ijɔlɛ bia’n su lɔ, kpɛkun ɔ seli kɛ; ‘N tili kɛ Rasullah seli kɛ,’ kpɛkun kɛ Abu Bakr boli Rasullah i dunman’n, ɔ sunnin, kpɛkun ɔ tɔli bliin i sunlɛ’n nun, kpɛkun ɔ seli kɛ; ’N tili kɛ Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam seli kɛ afuɛ klikli’n nun’n, cɛn nga lika’n ti mlanwa kpa’n, ɔ seli kɛ: ‘Srɛ Allah kɛ ɔ yaci ɔ wun sa cɛ i, ɔ sasa ɔ, yɛ ɔ lafi ɔ su mɛn’n i sin lɔ’n nin mɛn’n nun’.
Imam Ahmad : 7
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنِ ابْنِ أَبِي عَتِيقٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ السِّوَاكُ مَطْهَرَةٌ لِلْفَمِ مَرْضَاةٌ لِلرَّبِّ
Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n kleli e [Abu Kamil]’n, ɔ seli kɛ; Be seli e [Hammad, yɛle kɛ Ibn Salamah] m’ɔ fin [Ibn Abu ‘Atiq] m’ɔ fin [i baba] m’ɔ fin [Abu Bakr], kɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n seli kɛ: ‘Siwak ti nuan nun sanwun yofuɛ, yɛ ɔ yo i fɛ’.
Imam Ahmad : 8
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلَاتِي قَالَ قُلْ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا وَلَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ و قَالَ يُونُسُ كَبِيرًا حَدَّثَنَاه حَسَنٌ الْأَشْيَبُ عَنْ ابْنِ لَهِيعَةَ قَالَ قَالَ كَبِيرًا
Kɛ ɔ́ kán ndɛ klé e [Hasiim Bin Al Kasim]’n, ɔ seli kɛ; Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n kleli e [Al Laits]’n, ɔ seli kɛ; Ɔ seli min kɛ [Yazid Bin Abu Habib] m’ɔ fin [Abul Khair] m’ɔ fin [Abdula Bin ‘Amru] m’ɔ fin [Abu Bakar Ash Shiddiq] m’ɔ fin [Abu Bakar Ash Shiddiq] i nun’n, ɔ seli min kɛ ɔ seli Rasulla kɛ; ’Kle min Du’a nga n fa srɛ min srɛlɛ’n nun’n,’ Ɔ tɛli su kɛ: ‘Kanngan nun, Allahumma Innii Zhalamtu Nafsii Zhulman Katsiiro, Walaa Yaghfirudz Dzunuba Illaa Anta, Faghfirlii maghfiratan Min ‘Indika Warhamnii Innaka Antal Ghofuurur Rahiim kun leman like fi m’ɔ kwla yo min’n, ɔ nin min Allah. sa tɛ mun saan Ɔ liɛ’n, yaci min sa tɛ’m be cɛ min nin yaci cɛlɛ ɔ lika’n nun lɔ naan a si min aunnvuɛ, nanwlɛ, a ti sran ng’ɔ yaci sa tɛ’m be cɛ sran’n, ɔ ti sran m’ɔ si aunnvuɛ kpa’n-’. [Zonasi] seli kɛ; ‘kabiiraa -dan-,’ ɔ kannin ndɛ sɔ’n kleli e [Hasan Al Asy yab] ɔ fin [Ibn Lahi’ah] ɔ seli kɛ; ɔ seli kɛ: ‘kabiiraa -dan-’.
Imam Ahmad : 9
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ فَاطِمَةَ وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكَ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ فَقَالَ لَهُمْ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلَّا صَنَعْتُهُ
Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n kleli e [Abdurrazzaq]’n, ɔ seli kɛ; Be seli e [Ma’mar] m’ɔ fin [Az Zuhri] m’ɔ fin [’Urwah] m’ɔ fin [Aisyah]’n, kɛ Fatima nin Al Abbas be bali Abu Bakr i wun lɔ’n, be nɲɔn’n be seli kɛ be man be aja’n i nun like kun Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ’n i sa nun. Bakar] seli be kɛ; I kpa bɔbɔ’n, n tili kɛ Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ’n seli kɛ: ‘E timan aɲanbeun like, aɲanbeun ninnge nga e yaci be lɛ’n, be kaci aklunye like, aɲanbeun ninnge sɔ’m be nun ngunmin yɛ Mohamɛdi i awlobofuɛ’m be di ɔ’. Ɔ maan, sɛ n yo i sakpa’n, n su yaciman like kun mɔ n wunnin kɛ Rasulullah su yo’n i lɛ.
Imam Ahmad : 10
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ قَالَ حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ الْحَارِثِ يَقُولُ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْيَوْمِ مِنْ عَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ اسْتَعْبَرَ أَبُو بَكْرٍ وَبَكَى ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَمْ تُؤْتَوْا شَيْئًا بَعْدَ كَلِمَةِ الْإِخْلَاصِ مِثْلَ الْعَافِيَةِ فَاسْأَلُوا اللَّهَ الْعَافِيَةَ
Kɛ ɔ́ kán ndɛ klé e’n [Abu Abdurrahman Al Muqri’], ɔ seli kɛ; Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n kleli e [Haiwah Bin Syuraih]’n, ɔ seli kɛ; N tili kɛ [Abdul Malik Bin Al Harith] seli kɛ; Nanwlɛ [Abu Huraira] seli kɛ; N tili kɛ [Abu Bakar Ash Siddiq] seli ijɔlɛ bia nga su kɛ; N tili i kɛ afuɛ klikli’n i cɛn sɔ’n nun’n, Abu Bakr mlinnin afɔtuɛ’n nun lele ɔ sunnin, kpɛkun ɔ seli kɛ; N tili kɛ Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ’n (Alaah i aklunye’n nin i suyralɛ’n be tran i su) seli kɛ: ‘Be manman amun like kun - m’ɔ o lika dan kpa’n - kɛ be ko kan ndɛ kpa kɛ Al Afiyah sa’n - safety -, ɔ maan amun srɛ Allah kɛ ɔ man amun Al Afiyah’.
Imam Ahmad : 11
حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ قَالَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ حَدَّثَهُ قَالَ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الْغَارِ وَقَالَ مَرَّةً وَنَحْنُ فِي الْغَارِ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ نَظَرَ إِلَى قَدَمَيْهِ لَأَبْصَرَنَا تَحْتَ قَدَمَيْهِ قَالَ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا ظَنُّكَ بِاثْنَيْنِ اللَّهُ ثَالِثُهُمَا
Kɛ ɔ kannin ndɛ kleli e [‘Affan]’n, ɔ seli kɛ; Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n kleli e [Hammam]’n, ɔ seli kɛ; ɔ seli e [Thabit] m’ɔ fin [Anas] kɛ [Abu Bakar] seli i kɛ, ɔ -Abu Bakar- seli kɛ; N seli Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n kɛ sallallaahu ‘alaihi wasallam o kongo’n nun lɔ’n, - ndɛ uflɛ nun’n, ɔ seli kɛ; 'yɛ e o yɔbuɛ kunman'n nun lɔ, - yɛ sɛ be nun kun wunnin i ja nɲɔn'n, nn be wunnin e i ja bo lɔ', i sin'n, ɔ seli kɛ: 'O Abu Bakr, ngue yɛ a bu sran nɲɔn be su ɔ, nán Allah yɛ ɔ ti be nɲɔn'n be nun nsan su'n niɔn'.
Imam Ahmad : 12
حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ سُبَيْعٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الدَّجَّالَ يَخْرُجُ مِنْ أَرْضٍ بِالْمَشْرِقِ يُقَالُ لَهَا خُرَاسَانُ يَتَّبِعُهُ أَقْوَامٌ كَأَنَّ وُجُوهَهُمْ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ
Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n kleli e [Rauh]’n, ɔ seli kɛ; Ɔ seli e kɛ [Ibn Abi ‘Aruba] m’ɔ fin [Abu At Taiyyah] m’ɔ fin [Al Mugirah Bin Subai’] m’ɔ fin [Amru Bin Huraits] m’ɔ fin [Abu Bakar Ash Shiddiq] i ndɛ’n, ɔ seli kɛ; 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam seli e kɛ Dajjal ɔ́ fín asiɛ’n i wia afiliɛ lɔ lika nga be flɛ i kɛ Khurasan’n nun fíte, sran kpanngban bé sú i su, kɛ be ɲrun’n ti kɛ tannin mɔ be fa marto be bo’n sa’.
Imam Ahmad : 13
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسَى صَاحِبُ الدَّقِيقِ عَنْ فَرْقَدٍ عَنْ مُرَّةَ بْنِ شَرَاحِيلَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ بَخِيلٌ وَلَا خَبٌّ وَلَا خَائِنٌ وَلَا سَيِّئُ الْمَلَكَةِ وَأَوَّلُ مَنْ يَقْرَعُ بَابَ الْجَنَّةِ الْمَمْلُوكُونَ إِذَا أَحْسَنُوا فِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَفِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَوَالِيهِمْ
Kɛ ɔ kannin Bani Hashim i kanga laa’n i ndɛ kleli e [Abu Sa’id]’n, ɔ seli kɛ; Ɔ seli e kɛ [Shadaqa Bin Musa] i janvuɛ Ad Daqiq, m’ɔ fin [Farqad] m’ɔ fin [Murrah Bin Syarahil] m’ɔ fin [Abu Bakar Ash Shiddiq], ɔ seli kɛ; Ɔ maan, be nga be ti ɲin keklefuɛ’n, mɔ be wa sran’n, mɔ be ti srongble’n, annzɛ be nga be yo sa tɛtɛ’n, be su wluman ɲanmiɛn su lɔ, yɛ sran nga bé dún mmua bó ɲanmiɛn su lɔ anuan’n, bé yó junman difuɛ mɔ be si like ng’ɔ o be nin be nin be nin be Jalla waster be afiɛn’n i di kpa’n.
Imam Ahmad : 14
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ عَبْد اللَّهِ وَسَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ جُمَيْعٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسَلَتْ فَاطِمَةُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنْتَ وَرِثْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمْ أَهْلُهُ قَالَ فَقَالَ لَا بَلْ أَهْلُهُ قَالَتْ فَأَيْنَ سَهْمُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا أَطْعَمَ نَبِيًّا طُعْمَةً ثُمَّ قَبَضَهُ جَعَلَهُ لِلَّذِي يَقُومُ مِنْ بَعْدِهِ فَرَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّهُ عَلَى الْمُسْلِمِينَ فَقَالَتْ فَأَنْتَ وَمَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْلَمُ
Ɔ seli e kɛ [Abdula Bin Muhamɛdi Bin Abu Syaiba]. Abdula seli kɛ; Yɛ n tili ndɛ sɔ’n Abdula Bin Abu Syaiba nuan, ɔ seli kɛ; Ɔ seli e kɛ [Muhammad Bin Fudlail] m’ɔ fin [Al Walid Bin Jumai’] m’ɔ fin [Abu Ath Thufail] m’ɔ fin [Abu Ath Thufail] i nun’n, ɔ seli e kɛ; Kɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n wuli’n, Fatima klɛli fluwa kun ko mannin Abu Bakr, i nun ndɛ’n yɛle kɛ; ?Amun annzɛ amun awlobofuɛ mun yɛ amun su di Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n i aja’n niɔn? Ɔ tɛli su kɛ; Fatima seli kɛ: ‘Nán min yɛ n ɲannin i ɔ, sanngɛ i awlobofuɛ mun yɛ be ɲannin i ɔ; ?Ɔ maan, nin yɛ Rasulullah i lika’m be o ɔ? Ɔ maan [Abu Bakr] seli kɛ; ‘Nanwlɛ, n tili kɛ Ɲanmiɛn i janunfuɛ’n seli kɛ; 'Nanwlɛ, sɛ Allah man Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ kun aliɛ, kpɛkun ɔ wu’n, nn Ɔ - Allah - yo man be nga bé bá i sin'n', nn n sunnzun kɛ ń fá mán Mizilɛmufuɛ mun ekun'. i sin’n, Fatima seli kɛ; ‘Kɛ ɔ ko yo sɔ’n, amun si ndɛ nga amun tili i Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n i nuan’n i kpa’.
Imam Ahmad : 15
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ الْمَازِنِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو نَعَامَةَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُنَيْدَةَ الْبَرَاءُ بْنُ نَوْفَلٍ عَنْ وَالَانَ الْعَدَوِيِّ عَنْ حُذَيْفَةَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَصَلَّى الْغَدَاةَ ثُمَّ جَلَسَ حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ الضُّحَى ضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ مَكَانَهُ حَتَّى صَلَّى الْأُولَى وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ كُلُّ ذَلِكَ لَا يَتَكَلَّمُ حَتَّى صَلَّى الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ ثُمَّ قَامَ إِلَى أَهْلِهِ فَقَالَ النَّاسُ لِأَبِي بَكْرٍ أَلَا تَسْأَلُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا شَأْنُهُ صَنَعَ الْيَوْمَ شَيْئًا لَمْ يَصْنَعْهُ قَطُّ قَالَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَعَمْ عُرِضَ عَلَيَّ مَا هُوَ كَائِنٌ مِنْ أَمْرِ الدُّنْيَا وَأَمْرِ الْآخِرَةِ فَجُمِعَ الْأَوَّلُونَ وَالْآخِرُونَ بِصَعِيدٍ وَاحِدٍ فَفَظِعَ النَّاسُ بِذَلِكَ حَتَّى انْطَلَقُوا إِلَى آدَمَ عَلَيْهِ السَّلَام وَالْعَرَقُ يَكَادُ يُلْجِمُهُمْ فَقَالُوا يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُو الْبَشَرِ وَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ قَالَ لَقَدْ لَقِيتُ مِثْلَ الَّذِي لَقِيتُمْ انْطَلِقُوا إِلَى أَبِيكُمْ بَعْدَ أَبِيكُمْ إِلَى نُوحٍ { إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ } قَالَ فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى نُوحٍ عَلَيْهِ السَّلَام فَيَقُولُونَ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ فَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ وَاسْتَجَابَ لَكَ فِي دُعَائِكَ وَلَمْ يَدَعْ عَلَى الْأَرْضِ مِنْ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي انْطَلِقُوا إِلَى إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ اتَّخَذَهُ خَلِيلًا فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ كَلَّمَهُ تَكْلِيمًا فَيَقُولُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فَإِنَّهُ يُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَيُحْيِي الْمَوْتَى فَيَقُولُ عِيسَى لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى سَيِّدِ وَلَدِ آدَمَ فَإِنَّهُ أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ انْطَلِقُوا إِلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَشْفَعَ لَكُمْ إِلَى رَبِّكُمْ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ فَيَنْطَلِقُ فَيَأْتِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام رَبَّهُ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ قَالَ فَيَنْطَلِقُ بِهِ جِبْرِيلُ فَيَخِرُّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ وَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ يَا مُحَمَّدُ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَرْفَعُ رَأْسَهُ فَإِذَا نَظَرَ إِلَى رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ خَرَّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ أُخْرَى فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَذْهَبُ لِيَقَعَ سَاجِدًا فَيَأْخُذُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام بِضَبْعَيْهِ فَيَفْتَحُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِ مِنْ الدُّعَاءِ شَيْئًا لَمْ يَفْتَحْهُ عَلَى بَشَرٍ قَطُّ فَيَقُولُ أَيْ رَبِّ خَلَقْتَنِي سَيِّدَ وَلَدِ آدَمَ وَلَا فَخْرَ وَأَوَّلَ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ حَتَّى إِنَّهُ لَيَرِدُ عَلَيَّ الْحَوْضَ أَكْثَرُ مِمَّا بَيْنَ صَنْعَاءَ وَأَيْلَةَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الصِّدِّيقِينَ فَيَشْفَعُونَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الْأَنْبِيَاءَ قَالَ فَيَجِيءُ النَّبِيُّ وَمَعَهُ الْعِصَابَةُ وَالنَّبِيُّ وَمَعَهُ الْخَمْسَةُ وَالسِّتَّةُ وَالنَّبِيُّ وَلَيْسَ مَعَهُ أَحَدٌ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الشُّهَدَاءَ فَيَشْفَعُونَ لِمَنْ أَرَادُوا وَقَالَ فَإِذَا فَعَلَتْ الشُّهَدَاءُ ذَلِكَ قَالَ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنَا أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ أَدْخِلُوا جَنَّتِي مَنْ كَانَ لَا يُشْرِكُ بِي شَيْئًا قَالَ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَالَ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا فِي النَّارِ هَلْ تَلْقَوْنَ مِنْ أَحَدٍ عَمِلَ خَيْرًا قَطُّ قَالَ فَيَجِدُونَ فِي النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي كُنْتُ أُسَامِحُ النَّاسَ فِي الْبَيْعِ وَالشِّرَاءِ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَسْمِحُوا لِعَبْدِي كَإِسْمَاحِهِ إِلَى عَبِيدِي ثُمَّ يُخْرِجُونَ مِنْ النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي قَدْ أَمَرْتُ وَلَدِي إِذَا مِتُّ فَأَحْرِقُونِي بِالنَّارِ ثُمَّ اطْحَنُونِي حَتَّى إِذَا كُنْتُ مِثْلَ الْكُحْلِ فَاذْهَبُوا بِي إِلَى الْبَحْرِ فَاذْرُونِي فِي الرِّيحِ فَوَاللَّهِ لَا يَقْدِرُ عَلَيَّ رَبُّ الْعَالَمِينَ أَبَدًا فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِمَ فَعَلْتَ ذَلِكَ قَالَ مِنْ مَخَافَتِكَ قَالَ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرْ إِلَى مُلْكِ أَعْظَمِ مَلِكٍ فَإِنَّ لَكَ مِثْلَهُ وَعَشَرَةَ أَمْثَالِهِ قَالَ فَيَقُولُ لِمَ تَسْخَرُ بِي وَأَنْتَ الْمَلِكُ قَالَ وَذَاكَ الَّذِي ضَحِكْتُ مِنْهُ مِنْ الضُّحَى
Kɛ ɔ́ kán ndɛ klé e’n [Ibrahim Bin Isaki Ath Talaqani], ɔ seli kɛ; Kɛ ɔ́ kán ndɛ klé min’n [An Nadlar Bin Siumail Al Mazini], ɔ seli kɛ; Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n kleli min [Abu Na’amah]’n, ɔ seli kɛ; Kɛ be seli min kɛ [Abu Hunaida Al Barra’ Bin Naufal] m’ɔ fin [Walan Al ‘Adawi] m’ɔ fin [Hudzaifah] m’ɔ fin [Abu Bakar Ash Shiddiq] m’ɔ fin [Abu Bakar Ash Shiddiq] i ndɛ’n, ɔ seli min kɛ; ‘Cɛn kun nglɛmun’n, Rasulullah srɛli nglɛmun srɛlɛ’n. I sin’n, ɔ trannin ase, lele mɔ dhuha blɛ’n juli’n, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam srili, kpɛkun ɔ trannin i lika klikli’n nun lele ɔ srɛli midi su, Asr nin Maghrib srɛlɛ’n, w’a ijɔman lele m’ɔ́ fá jú nnɔsua nun srɛlɛ’n su kɔnguɛ’n i awieliɛ lɔ’n, i sin’n, ɔ ɔli Bakbur i awlobofuɛ’m be wun lɔ; ?Ngue ti yɛ amun usaman Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ’n like ng’ɔ yoli i andɛ’n, kannzɛ bɔbɔ ɔ nin a yomɛn i sɔ le’n niɔn?’ ɔ seli kɛ; i sin’n, ɔ usɛli i, ɔ maan ɔ tɛli su kɛ: ‘ɛɛ, be kleli min sa nga bé wá jú mɛn nga nun nin mɛn nga ɔ́ bá lɛ’n be nun’n, ɔ maan be nga be o lɛ laa’n, ɔ nin be nga be bali’n, be yiali lika kunngba’n nun, i sin’n, srɛ kunnin sran mun ndɛ sɔ’n ti, ɔ maan be bali Adam wun lɔ mɔ nvɛɛ’n su wa kata be su’n, be seli kɛ; ‘Adam, a ti klɔ sran’m be si yɛ Allah ‘azza wajalla fali wɔ, ɔ maan srɛ ɔ Min’n kɛ ɔ srɛ e ti,’ Adam tɛli i su; ‘Min kusu n su wun like nga amun su wun i’n i ɲrun, amun wɔ amun si i sin amun si’n i sin, yɛle kɛ Nowe,’ nanwlɛ, Allah fali Adam, nin Nowe, nin Abraamu i awlobofuɛ mun, ɔ nin ‘Imran i awlobofuɛ mun sran’m be kwlaa be su’. Ɔ maan be bali Nowe wun lɔ be seli i kɛ; 'Man e srɛlɛ ɔ Rabb i ɲrun lɛ, afin Allah fali wɔ, ɔ tɛli ɔ srɛlɛ'n su yɛ w'a yaciman sua fi be nga be lafiman Ɲanmiɛn su'n be nun asiɛ'n su wa'. Kpɛkun Nowe seli kɛ; 'N kwlá srɛman wɔ, ɔ maan kɔ Ibrahim i wun lɔ, afin Allah yoli i sran ng'ɔ klo i'n'. Kpɛkun be ɔli Ibrahimu i wun lɔ, kpɛkun Ibrahimu seli kɛ; 'N kwlá manman amun srɛlɛ, amun wɔ Moizi wun lɔ, afin cɛn kun’n, Allah kannin ndɛ kleli i trele'. Kpɛkun Musa tɛli su kɛ; ‘N leman like nga amun srɛ’n, ɔ maan amun wɔ Isa bin Maryam i wun lɔ, nanwlɛ, ɔ kwla yo aɲinsifuɛ mun nin tukpacifuɛ mun be juejue, kpɛkun ɔ kwla man be nga be wuli’n be nguan’. Kpɛkun Zezi tɛli su kɛ; 'N leman like nga a srɛ'n, sanngɛ kɔ ɔ min'n i wun lɔ, Adam i wa, afin i asieliɛ'n yɛ ɔ́ tike i klikli nun cɛn nga sran'm bé cɛ́n'n, kɔ Muhammad shallallahu 'alaihi wasallam, nanwlɛ, ɔ́ srɛ́ wɔ ɔ Rabb i ɲrun lɛ'. Ɔ seli kɛ; 'Ɔ maan ɔ ɔli, i sin'n, Jibril jrannin i Min'n i ɲrun, i sin'n, Allah seli kɛ: 'man i atin - srɛ i - yɛ fa ɲanmiɛn su lɔ jasin fɛ'n mɛn i'. ɔ se kɛ; I sin’n, Jibril ɔli nin jasin fɛ’n, i sin’n, Mohamɛdi kotoli, ɔ kotoli Fue cɛn kun, i sin’n, Allah seli kɛ: ‘man ɔ ti su, Mohamɛdi, se kɛ bé tí ɔ ndɛ’n naan srɛ Ɲanmiɛn, be mannin wɔ atin kɛ a srɛ Ɲanmiɛn’. ɔ se kɛ; Ɔ maan ɔ mannin i ti su, kpɛkun kɛ ɔ niannin i Min’n, ɔ kotoli i bo kɛ ɔ́ fá i wun mántán Fue cɛn uflɛ, kpɛkun Allah seli ekun kɛ: ‘man ɔ ti su naan se kɛ bé tí ɔ ndɛ’n, srɛ, be man wɔ atin kɛ a srɛ’. ɔ se kɛ; ɔ kotoli, kpɛkun Gabliɛli trɛli i sa nɲɔn’n, kpɛkun ɔ boli srɛlɛ kun m’ɔ nin a boman klɔ sran fi su le’n i bo, ɔ maan ɔ seli kɛ; ‘O min Rab, a yili min kɛ n yo Adam i wa’n i min naan wun tulɛ nunman lɛ, a yoli min kɛ sran klikli nga be tike i asieliɛ’n su’n, sran cɛnlɛ cɛn’n nun naan wun tulɛ nunman lɛ, lele naan w’a yo maan sran nga be ba min nzue ba’n nun lɔ’n, be sɔnnin kɛ nga be o Shon’a nin Aila be afiɛn’n sa,’ i sin’n, be seli kɛ; ‘Flɛ Shiddiqin naan be srɛ Ɲanmiɛn’, i sin’n, be seli kɛ; ‘Flɛ Nabs . Mi'. Ɔ seli kɛ; i sin’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be akpasua kun be bali, yɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ kun o lɛ’n, ɔ le sran nnun annzɛ nsiɛn, yɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ kun o lɛ’n, i sinfuɛ fi nunman lɛ, i sin’n, be seli kɛ; ‘Flɛ martiri mun naan be srɛ sran nga be klo’n be ti’. Yɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n, ɔ kannin ndɛ’n i sin; Ɔ maan kɛ martyr’m be yoli sɔ’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n seli kɛ: Allah seli kɛ ‘Min yɛ n ti aunnvuɛ sifuɛ’m be nun danfuɛ’n niɔn, be nga be nin min diman like fi’n, be wlu min ɲanmiɛn su lɔ’. ɔ seli kɛ; i sin’n, be wluli ɲanmiɛn su lɔ. Ɔ seli kɛ: Kpɛkun, Allah seli kɛ: ‘An nian blɔlɔ’n nun lɔ, amun wun sran kun m’ɔ yoli like kpa le ɔ? ‘Ɔ se kɛ; Ɔ maan be wunnin bian kun, kpɛkun Allah usɛli i kɛ: ‘?A yoli like kpa wie le? ’ bian’n tɛli su kɛ; ‘Tʃɛtʃɛ, saan kɛ laa’n, n yoli maan sran’m be ninnge tolɛ nin be atɛ yolɛ’n nun’n, be yoli pɔpɔ mannin be’. Ɔ maan, Allah seli kɛ: ‘yo maan min junman difuɛ’n i wun yo pɔpɔ kɛ ng’ɔ yoli maan min sufuɛ onga’m be liɛ’n ti pɔpɔ’n sa’. Kpɛkun be fali sran kun be fiteli blɔlɔ’n nun, kpɛkun Allah usɛli i kɛ; ‘?Amun a yo sa kpa wie le? ’ ɔ tɛli su kɛ; 'Tʃɛtʃɛ, saan n se min wa’n kɛ sɛ n wu’n, fa sin ra min naan ɔ ɲin min kɛ able sanmlɛn sa, kpɛkun fa ɔ jenvie’n nun lɔ naan ɔ tru aunmuan’n nun, i sin’n, Allah m’ɔ ti mɛn’n kwlaa i Min’n, ɔ su kwlá faman min baman ekun le’. Kpɛkun, Allah seli kɛ: ‘?Ngue ti yɛ amun yoli sɔ-ɔ? ’ ɔ tɛli su kɛ; ‘srɛ m’ɔ kun wɔ’n ti’. Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ sallallaahu ‘alaihi wasallam seli ekun kɛ: i sin’n, Allah seli kɛ: ‘An nian famiɛn diwlɛ ng’ɔ le ɲrun kpa’n i famiɛn diwlɛ’n, nanwlɛ, amun liɛ’n, ɔ ti kɛ i sa, ɔ ti kɛ i liɛ’n sa kpɛ blu bɔbɔ’. Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n seli ekun kɛ: junman difuɛ’n seli kɛ; ‘?Ngue ti yɛ kɛ a ti famiɛn’n, a kpɛ min nzowa ɔ?’ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n seli kɛ: ‘i sɔ’n yɛ ɔ yoli maan n srili laa’n niɔn’.
Imam Ahmad : 16
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا قَيْسٌ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَأَثْنَى عَلَيْهِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ وَإِنَّكُمْ تَضَعُونَهَا عَلَى غَيْرِ مَوْضِعِهَا وَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ وَلَا يُغَيِّرُوهُ أَوْشَكَ اللَّهُ أَنْ يَعُمَّهُمْ بِعِقَابِهِ قَالَ وَسَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ مُجَانِبٌ لِلْإِيمَانِ
Kɛ ɔ́ kán ndɛ klé e [Hasiim Bin Al Kasim]’n, ɔ seli kɛ; Kɛ ɔ́ kán ndɛ klé e’n [Zuhair mɔ yɛle Ibn Mu’awiyah’n] ɔ seli kɛ; Ɔ seli e kɛ [Isma’il Bin Abu Khalid] seli kɛ; Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n kleli e [Qais]’n, ɔ seli kɛ; ’ [Abu Bakr] jasoli, ɔ manmannin Allah, ɔ yoli i sanwun, kpɛkun ɔ seli kɛ; 'O sran mun, nanwlɛ, amun su kanngan ndɛ mma nga nun: 'Amun mɔ amun lafi Ɲanmiɛn su'n, amun tinuntinun amun ti amun bɔbɔ amun wun, ɔ su yoman amun like tɛ sran kan bɔbɔ m'ɔ mlin'n... - lele m'ɔ́ fá jú ndɛ mma'n i awieliɛ lɔ-, yɛ amun fa sie i lika uflɛ, n tili kɛ Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ'n sallallaahu 'alaihi do echanged sran'm be se kɛ: i sin’n, srɛ kun be kɛ Allah wá fá fɔ mán be kwlaa.’ Ɔ se kɛ; ‘Kpɛkun n tili kɛ Abu Bakr seli kɛ; ‘Amun sran mun, amun fa amun wun mantan ato ndɛ mun, afin ato ndɛ’m be fa amun nin Ɲanmiɛn sulafilɛ’n be afiɛn’n ti nun’.
Imam Ahmad : 17
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ خُمَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَ بْنَ عَامِرٍ رَجُلًا مِنْ حِمْيَرَ يُحَدِّثُ عَنْ أَوْسَطَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَوْسَطَ الْبَجَلِيِّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَهُ حِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الْأَوَّلِ مَقَامِي هَذَا ثُمَّ بَكَى ثُمَّ قَالَ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَسَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ فَإِنَّهُ لَمْ يُؤْتَ رَجُلٌ بَعْدَ الْيَقِينِ شَيْئًا خَيْرًا مِنْ الْمُعَافَاةِ ثُمَّ قَالَ لَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَحَاسَدُوا وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا
Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n kleli e [Hasyim]’n, ɔ seli kɛ; Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n kleli e [Shu’ba’n] ɔ seli kɛ; ɔ seli min [Yazid Bin Khumair] kɛ; N tili [Sulaim Bin ‘Amir] bian kun m’ɔ fin Himyar’n, ɔ kannin ndɛ kun m’ɔ fin [Ausath Bin Isma’il Bin Ausath Al Bajali] m’ɔ kannin ndɛ kun m’ɔ fin [Abu Bakar]’n, kɛ ɔ tili ndɛ sɔ’n kɛ Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ’n (Ɲanmiɛn i sufuɛ’n) wuli’n, ɔ seli kɛ; Allah i janunfuɛ’n jrannin afuɛ klikli’n nun min lika’n nun lɔ, kpɛkun ɔ kpannin seli kɛ: ‘Amun di nanwlɛ, afin nanwlɛ dilɛ’n nin kpa yolɛ’n be kɔ likawlɛ yɛ be nɲɔn’n be o ɲanmiɛn su lɔ, yɛ amun fa amun wun mantan ato ndɛ’n, afin be nin sa tɛ’n be o nun yɛ be nɲɔn’n be o blɔlɔ’n nun, yɛ amun srɛ Allah kɛ ɔ de amun, afin nanwlɛ, kɛ sran fi lafi su kɛ delɛ’n ti kpa tra delɛ’n, be mɛnmɛn i like fi.’ Kpɛkun ɔ seli ekun kɛ ‘nán amun kpɛ amun afiɛn, nán amun kpalo amun wiengu, nán amun kpɔ amun wiengu, nán amun ɲin ci amun wiengu, sanngɛ amun yo Allah mɔ be ti aniaan’n i sufuɛ’.
Imam Ahmad : 18
حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَوْدِيِّ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي طَائِفَةٍ مِنْ الْمَدِينَةِ قَالَ فَجَاءَ فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ فَقَبَّلَهُ وَقَالَ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي مَا أَطْيَبَكَ حَيًّا وَمَيِّتًا مَاتَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فَانْطَلَقَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ يَتَقَاوَدَانِ حَتَّى أَتَوْهُمْ فَتَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ وَلَمْ يَتْرُكْ شَيْئًا أُنْزِلَ فِي الْأَنْصَارِ وَلَا ذَكَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ شَأْنِهِمْ إِلَّا وَذَكَرَهُ وَقَالَ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَتْ الْأَنْصَارُ وَادِيًا سَلَكْتُ وَادِيَ الْأَنْصَارِ وَلَقَدْ عَلِمْتَ يَا سَعْدُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَأَنْتَ قَاعِدٌ قُرَيْشٌ وُلَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَبَرُّ النَّاسِ تَبَعٌ لِبَرِّهِمْ وَفَاجِرُهُمْ تَبَعٌ لِفَاجِرِهِمْ قَالَ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ صَدَقْتَ نَحْنُ الْوُزَرَاءُ وَأَنْتُمْ الْأُمَرَاءُ
Kɛ ɔ kannin ndɛ kleli e [‘Affan]’n, ɔ seli kɛ; Kɛ [Abu Awanah] m’ɔ fin [Daud Bin Abdulla Al Audiy] m’ɔ fin [Humaid Bin Abdurrahman] i ndɛ’n kleli e’n, ɔ seli kɛ; Kɛ Rasulullah wuli’n, [Abu Bakr] o Mɛdinin i nglo lɔ lika’n nun lɔ, ɔ -Humaid Bin Abdurrahman- seli kɛ; i sin’n, ɔ bali, ɔ tikeli tannin ng’ɔ katali i ɲrun’n su, ɔ fɛli i nuan’n boli i, kpɛkun ɔ seli kɛ; 'N kunndɛ kɛ ń fá min si nin min nin kɛ amun ti amun ti tɛ sa, wafa nga amun nguan’n nin amun wie’n bé yó klanman’n, Muhammad shallallahu 'alaihi wasallam w’a wu, yɛ Rabb m’ɔ ti Kaaba’n i min’n, ɔ wuli. i sin’n, ɔ kannin hadith’n i ndɛ. Ɔ se kɛ; ’ I sin’n, Abu Bakr nin Omar be ɔli -Ansar’m be wun lɔ - mɔ be nin be wiengu’m be su si akplowa kpɛnngbɛn yolɛ’n su’n, ɔ maan be nin be yiali - Ansar’m be -, i sin’n, Abu Bakr kannin ndɛ, w’a yaciman like fi m’ɔ yili i nglo w’a kleman Ansar mun’n, ɔ nin like fi mɔ Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ’n (Allaah i aklunye nin i suyralɛ’n, ɔ kannin be ndɛ’n) i sin; 'Nanwlɛ, amun dun mmua si kɛ Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ'n (s.a.w.) seli kɛ: 'Sɛ klɔ sran'm be sin lika kun mɔ Ansar'm be sin lika uflɛ'n, nn n su sin Ansar'm be lika'n nun.' Yɛ amun dun mmua si kɛ, Sa’d, kɛ amun ti lɛ’n -a yoman like fi-, amun dun mmua si kɛ, ‘Quraysh yɛ be nian ndɛ sɔ’n su ɔ, ɔ maan sran nga be di junman’n be su be sran nga be di junman’n be su -Quraysh- yɛ be sran nga be nantiman su’n, be su be sran nga be nantiman su’n be su. ɔ se kɛ; i sin’n [Sa’d] tɛli Abu Bakr su kɛ; ‘Amun ndɛ’n ti su, e ti ministɛr yɛ amun ti kpɛnngbɛn’.
Imam Ahmad : 19
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْعَطَّافُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ أَنَّ أَبَاهُ سَمِعَ أَبَا بَكْرٍ وَهُوَ يَقُولُ قُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْعَمَلُ عَلَى مَا فُرِغَ مِنْهُ أَوْ عَلَى أَمْرٍ مُؤْتَنَفٍ قَالَ بَلْ عَلَى أَمْرٍ قَدْ فُرِغَ مِنْهُ قَالَ قُلْتُ فَفِيمَ الْعَمَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ كُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ
Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n kleli e [Ali Bin ‘Ayyasy]’n, ɔ seli kɛ; Kɛ ɔ́ kán ndɛ klé e [Al Athaf Bin Khalid]’n, ɔ seli kɛ; Ɔ seli min kɛ [sran kun] m’ɔ fin Basrɔ lɔfuɛ’m be nun’n, m’ɔ fin [Talhah Bin Abdulla Bin Abdurrahman Bin Abu Bakar Ash Shiddiq] i nun’n, ɔ seli min kɛ; N tili kɛ [min si] kannin kɛ [i baba] tili [Abu Bakr] kɛ; N usali Rasulullah m’ɔ ti Ɲanmiɛn sulɛ wafa’n i liɛ’n; ?O Allah i janunfuɛ’n, ninnge nga be sieli be’n, be su yɛ be yo ninnge mun ɔn, annzɛ ninnge uflɛuflɛ’m be su yɛ be yo ninnge mun ɔn? Ɔ tɛli su kɛ: ‘Sanngɛ ɔ taka ndɛ nga be sieli be’n be su’. ɔ seli kɛ: “N usali; ?Ɔ maan, ngue ti yɛ ayeliɛ sɔ’n ti ɔ, ɔ Ɲanmiɛn i janunfuɛ’n? Ɔ seli kɛ: ‘Sran kwlaa yo sa kpa kɛ nga like nga ti yɛ be yili i’n sa’n, ɔ ti pɔpɔ’.
Imam Ahmad : 20
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ أَهْلِ الْفِقْهِ أَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يُحَدِّثُ أَنَّ رِجَالًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَزِنُوا عَلَيْهِ حَتَّى كَادَ بَعْضُهُمْ يُوَسْوِسُ قَالَ عُثْمَانُ وَكُنْتُ مِنْهُمْ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي ظِلِّ أُطُمٍ مِنْ الْآطَامِ مَرَّ عَلَيَّ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَسَلَّمَ عَلَيَّ فَلَمْ أَشْعُرْ أَنَّهُ مَرَّ وَلَا سَلَّمَ فَانْطَلَقَ عُمَرُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ لَهُ مَا يُعْجِبُكَ أَنِّي مَرَرْتُ عَلَى عُثْمَانَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ وَأَقْبَلَ هُوَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي وِلَايَةِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَتَّى سَلَّمَا عَلَيَّ جَمِيعًا ثُمَّ قَالَ أَبُو بَكْرٍ جَاءَنِي أَخُوكَ عُمَرُ فَذَكَرَ أَنَّهُ مَرَّ عَلَيْكَ فَسَلَّمَ فَلَمْ تَرُدَّ عَلَيْهِ السَّلَامَ فَمَا الَّذِي حَمَلَكَ عَلَى ذَلِكَ قَالَ قُلْتُ مَا فَعَلْتُ فَقَالَ عُمَرُ بَلَى وَاللَّهِ لَقَدْ فَعَلْتَ وَلَكِنَّهَا عُبِّيَّتُكُمْ يَا بَنِي أُمَيَّةَ قَالَ قُلْتُ وَاللَّهِ مَا شَعَرْتُ أَنَّكَ مَرَرْتَ وَلَا سَلَّمْتَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ صَدَقَ عُثْمَانُ وَقَدْ شَغَلَكَ عَنْ ذَلِكَ أَمْرٌ فَقُلْتُ أَجَلْ قَالَ مَا هُوَ فَقَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَوَفَّى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ أَنْ نَسْأَلَهُ عَنْ نَجَاةِ هَذَا الْأَمْرِ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قَدْ سَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ قَالَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ لَهُ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَنْتَ أَحَقُّ بِهَا قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَجَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَبِلَ مِنِّي الْكَلِمَةَ الَّتِي عَرَضْتُ عَلَى عَمِّي فَرَدَّهَا عَلَيَّ فَهِيَ لَهُ نَجَاةٌ
Kɛ ɔ kannin ndɛ sɔ’n kleli e [Abul Yaman]’n, ɔ seli kɛ; ɔ kannin ndɛ kleli e [Syu’aib] m’ɔ fin [Az Zuhri] ɔ seli kɛ; ɔ seli min [sran kun m’ɔ si mmla’m be su like kpa Ansar lɔ’n], kɛ ɔ tili kɛ [Othman Bin ‘Affan] su kan ndɛ kun; kɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n i janvuɛ kpanngban be o lɛ mɔ kɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’n wuli’n, be wla boli be wun’n, ɔ maan be nun sunman lika be akunndan’n sanngannin, Ɔtman seli kɛ; ‘Kpɛkun n ti be nun kun, kɛ n ti talɛ’m be nun kun i nglo lɔ’n, Omar sinnin min ɲrun lɛ, ɔ yoli min like, sanngɛ m’an wunmɛn i wlɛ kɛ ɔ su sin lɛ naan w’a yo min like, ɔ maan ɔ sinnin lele ɔ nin Abu Bakr be yiali, kpɛkun ɔ seli i kɛ; ‘Like kun o lɛ m’ɔ́ bó amun nuan ɔn, i kpa bɔbɔ’n, n sinnin Ɔtman i ɲrun lɛ n yoli i like, sanngɛ w’a tɛman min like yolɛ’n su.’ Ɔ maan Abu Bakr i famiɛn dilɛ blɛ nun’n, Omar nin Abu Bakr be bali yɛ be nɲɔn’n be yoli min like, kpɛkun Abu Bakr seli kɛ; ?Ɔ niaan bian Omar bali min wun lɔ, ɔ seli min kɛ ɔ sinnin ɔ ɲrun lɛ, ɔ yoli ɔ like, sanngɛ w’a tɛmɛn i su, ɔ maan ngue yɛ ɔ yoli maan ɔ yoli sɔ ɔ? ɔ seli kɛ: “N tɛli su; ‘Nán n yoli’. Ɔ maan Omar seli kɛ; 'Ɛɛn, Allah i dunman nun, a yoli sɔ, sanngɛ ɔ wun tulɛ’n ti yɛ ɔ yoli sɔ ɔ, Bani Umayyah.' Ɔ seli kɛ: “N tɛli su; Abu Bakr seli kɛ: ‘Alami, m’an wunmɛn i wlɛ le kɛ a sinnin lɛ naan w’a yo min like; ‘Ɔtman i ndɛ’n ti su, nanwlɛ, a fali ɔ wun wlali i aata wie’m be nun,’ i sɔ’n ti’n, n seli i kɛ; ‘ɛɛ’ Umar usali; ?Aata dilɛ benin yɛ ɔ o lɛ ɔ? i sin’n, Utman seli kɛ; Abu Bakr seli kɛ: ‘Allah wuli i nuan ijɔfuɛ sallallaahu ‘alaihi wasallam ka naan y’a usɛ i ndɛ sɔ’n i lika nianlɛ’n i su kosan. Ɔ seli kɛ: ‘N usɛli i ndɛ sɔ’n su; ɔ maan n jrannin i ɲrun lɛ n seli i kɛ ‘min si nin min nin be ti’n, a lɛ atin tra i su,’ [Abu Bakr] seli kɛ; N usali kɛ; ?O Allah i janunfuɛ’n, wafa sɛ yɛ ndɛ sɔ’n ti kpa ɔ? I sin’n, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam seli kɛ: ‘Sran kwlaa ng’ɔ ɲan ndɛ kun min sa nun mɔ cɛn kun’n, n fa mannin min tonton’n, kpɛkun ɔ fɛ i fa man min’n, ndɛ sɔ’n ɔ́ yó i delɛ like’.