Imam Ahmad : 1
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسٍ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } وَإِنَّا سَمِعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ فَلَمْ يُنْكِرُوهُ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمْ اللَّهُ بِعِقَابِهِ
y’a fɔ an ye [Abdullah Bin Numair] ko a ko; ye anw [Isma'il] ladɔnniya ka bɔ [Qais] a ko ; [Abu Bakr] wulila ka Allah tanu ka a saniya o kɔfɛ a ko; Aw mɔgɔw, tiɲɛ na, aw bɛ nin tɛmɛsira kalan: ‘Aw dannabaaw, aw k’aw yɛrɛ kɔlɔsi; Mɔgɔ fililen si tɛna kojugu kɛ i la ni i ye bilasirali sɔrɔ’. -QS Al Maidah ka tɛmɛsira 105-. Wa tiɲɛ na an ye Allah ka ciden sallallaahu alahi wasallam mɛn ko: ‘Tiɲɛ na, ni mɔgɔw ye kojugu ye, o kɔfɛ, u ma ban o la, o tuma na, Allah bɛna ɲangili da u bɛɛ kan.
Imam Ahmad : 2
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ وَسُفْيَانُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ الثَّقَفِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ الْوَالِبِيِّ عَنْ أَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ الْفَزَارِيِّ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنْتُ إِذَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثًا نَفَعَنِي اللَّهُ بِمَا شَاءَ مِنْهُ وَإِذَا حَدَّثَنِي عَنْهُ غَيْرِي اسْتَحْلَفْتُهُ فَإِذَا حَلَفَ لِي صَدَّقْتُهُ وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَدَّثَنِي وَصَدَقَ أَبُو بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْ رَجُلٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا فَيَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ قَالَ مِسْعَرٌ وَيُصَلِّي وَقَالَ سُفْيَانُ ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ فَيَسْتَغْفِرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِلَّا غَفَرَ لَهُ
kɛlen k'a fɔ an ye [Waki'] a ko; A kɛlen k’a fɔ an ye [Mis’ar] ani [Sufyan] ka bɔ [Uthman Bin Al Mughirah Ats Tsaqafi] fɛ ka bɔ [Ali Bin Rabi’ah Al Walibi] fɛ ka bɔ [Asma’Bin Al Hakam Al Fazari] fɛ ka bɔ [Ali] la, a ko Ni ne ye hadisi dɔ mɛn Allah ka ciden sallallaahu alahi wasallam fɛ, o tuma Allah bɛ nafa di ne ma o la ka kɛɲɛ ni a sago ye. ni mɔgɔ wɛrɛ y' o fɔ ne ye , o tuma na ne b' a ɲini a fɛ a ka kali , n' a ye kali ne la o tuma na ne b' o sinsin . Tiɲɛ na, Abu Bakr y’a fɔ ne ye, wa tiɲɛ don ko [Abu Bakr] ye kira sallallaahu alahi wasallam mɛn ko: ‘Mɔgɔ tɛ jurumu kɛ ka sɔrɔ ka wusu kɛ ka wusu kɛ ka ɲɛ, -Mis’ar ko -' o kɔfɛ a ye delili kɛ, k'a sɔrɔ Sufyan ko 'o kɔfɛ a ye raka fila deli ka yafa ɲini Allah fɛ fo ni tiɲɛ na Allah bɛna a ka jurumuw yafa'.
Imam Ahmad : 3
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو سَعِيدٍ يَعْنِي الْعَنْقَزِيَّ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ اشْتَرَى أَبُو بَكْرٍ مِنْ عَازِبٍ سَرْجًا بِثَلَاثَةَ عَشَرَ دِرْهَمًا قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعَازِبٍ مُرْ الْبَرَاءَ فَلْيَحْمِلْهُ إِلَى مَنْزِلِي فَقَالَ لَا حَتَّى تُحَدِّثَنَا كَيْفَ صَنَعْتَ حِينَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنْتَ مَعَهُ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ خَرَجْنَا فَأَدْلَجْنَا فَأَحْثَثْنَا يَوْمَنَا وَلَيْلَتَنَا حَتَّى أَظْهَرْنَا وَقَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ فَضَرَبْتُ بِبَصَرِي هَلْ أَرَى ظِلًّا نَأْوِي إِلَيْهِ فَإِذَا أَنَا بِصَخْرَةٍ فَأَهْوَيْتُ إِلَيْهَا فَإِذَا بَقِيَّةُ ظِلِّهَا فَسَوَّيْتُهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفَرَشْتُ لَهُ فَرْوَةً وَقُلْتُ اضْطَجِعْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاضْطَجَعَ ثُمَّ خَرَجْتُ أَنْظُرُ هَلْ أَرَى أَحَدًا مِنْ الطَّلَبِ فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلَامُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَسَمَّاهُ فَعَرَفْتُهُ فَقُلْتُ هَلْ فِي غَنَمِكَ مِنْ لَبَنٍ قَالَ نَعَمْ قَالَ قُلْتُ هَلْ أَنْتَ حَالِبٌ لِي قَالَ نَعَمْ قَالَ فَأَمَرْتُهُ فَاعْتَقَلَ شَاةً مِنْهَا ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ ضَرْعَهَا مِنْ الْغُبَارِ ثُمَّ أَمَرْتُهُ فَنَفَضَ كَفَّيْهِ مِنْ الْغُبَارِ وَمَعِي إِدَاوَةٌ عَلَى فَمِهَا خِرْقَةٌ فَحَلَبَ لِي كُثْبَةً مِنْ اللَّبَنِ فَصَبَبْتُ يَعْنِي الْمَاءَ عَلَى الْقَدَحِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَافَيْتُهُ وَقَدْ اسْتَيْقَظَ فَقُلْتُ اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قُلْتُ هَلْ أَنَى الرَّحِيلُ قَالَ فَارْتَحَلْنَا وَالْقَوْمُ يَطْلُبُونَا فَلَمْ يُدْرِكْنَا أَحَدٌ مِنْهُمْ إِلَّا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ عَلَى فَرَسٍ لَهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا فَقَالَ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنَّا فَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ قَدْرُ رُمْحٍ أَوْ رُمْحَيْنِ أَوْ ثَلَاثَةٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّلَبُ قَدْ لَحِقَنَا وَبَكَيْتُ قَالَ لِمَ تَبْكِي قَالَ قُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ مَا عَلَى نَفْسِي أَبْكِي وَلَكِنْ أَبْكِي عَلَيْكَ قَالَ فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنَاهُ بِمَا شِئْتَ فَسَاخَتْ قَوَائِمُ فَرَسِهِ إِلَى بَطْنِهَا فِي أَرْضٍ صَلْدٍ وَوَثَبَ عَنْهَا وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ هَذَا عَمَلُكَ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يُنْجِيَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ فَوَاللَّهِ لَأُعَمِّيَنَّ عَلَى مَنْ وَرَائِي مِنْ الطَّلَبِ وَهَذِهِ كِنَانَتِي فَخُذْ مِنْهَا سَهْمًا فَإِنَّكَ سَتَمُرُّ بِإِبِلِي وَغَنَمِي فِي مَوْضِعِ كَذَا وَكَذَا فَخُذْ مِنْهَا حَاجَتَكَ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا حَاجَةَ لِي فِيهَا قَالَ وَدَعَا لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُطْلِقَ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ وَمَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَتَلَقَّاهُ النَّاسُ فَخَرَجُوا فِي الطَّرِيقِ وَعَلَى الْأَجَاجِيرِ فَاشْتَدَّ الْخَدَمُ وَالصِّبْيَانُ فِي الطَّرِيقِ يَقُولُونَ اللَّهُ أَكْبَرُ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ مُحَمَّدٌ قَالَ وَتَنَازَعَ الْقَوْمُ أَيُّهُمْ يَنْزِلُ عَلَيْهِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْزِلُ اللَّيْلَةَ عَلَى بَنِي النَّجَّارِ أَخْوَالِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لِأُكْرِمَهُمْ بِذَلِكَ فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَا حَيْثُ أُمِرَ قَالَ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ أَوَّلُ مَنْ كَانَ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ أَخُو بَنِي عَبْدِ الدَّارِ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ الْأَعْمَى أَخُو بَنِي فِهْرٍ ثُمَّ قَدِمَ عَلَيْنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فِي عِشْرِينَ رَاكِبًا فَقُلْنَا مَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ هُوَ عَلَى أَثَرِي ثُمَّ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ مَعَهُ قَالَ الْبَرَاءُ وَلَمْ يَقْدَمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى حَفِظْتُ سُوَرًا مِنْ الْمُفَصَّلِ قَالَ إِسْرَائِيلُ وَكَانَ الْبَرَاءُ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ بَنِي حَارِثَةَ
kɛlen k’a fɔ an ye [‘Amru Bin Muhammad Abu Sa’id i.e. Al ‘Anqazi] a ko; A kɛlen k’a fɔ an ye [Israil] ka bɔ [Abu Ishaq] ka bɔ [Al Barra’ Bin ‘Azib] la, a ko; Abu Bakr ye sɛgɛnlafiɲɛbɔlan san ‘Azib fɛ dirham tan ni saba la, Al Barra’ ko; o kɔ, Abu Bakri y’a fɔ Azib ye; 'A fɔ Al Barro ye ko a ka taa n'a ye n ka so'. O la, ‘Azib y’a jaabi ko; 'Ayi, fo n'i b'a fɛ k'a fɔ an ye i ye min kɛ tuma min na Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam bɔra n'i ye'. a ko; o kɔfɛ [Abu Bakr] ko; 'An bɔra taama na su fɛ k'an ka sira teliya su ni tile kɔnɔ an tɛmɛna min fɛ, an sera Dhuhr waati la tuma min na ani tile tun bɛ san fɛ k'a ɲɛsin an ma, n y'an lamini lajɛ ni dogoyɔrɔ bɛ an ye, waati dɔɔnin o kɔfɛ n ye faraba dɔ ye ani n gɛrɛla a la ani a y'a sɔrɔ ko dingɛ fitinin dɔ bɛ yen - min bɛ bɔ kɛnɛ kan - min datugulen don farakurun sumaya fɛ, o de la n ye yɔrɔ in labɛn ka a sɛnsɛn jiri fini ye Allah ka ciden sallallaahu alahi wasallam ye, o kɔfɛ ne ko; 'I da, Ala ka ciden' o la a y'i da, o kɔ, n bɔra ka taa a lajɛ ni mɔgɔ dɔ bɛ n ɲini, yɔrɔnin kelen n ye bakɔrɔnbaga dɔ ye, n y'a ɲininka; 'I ye jɔn ta ye, kamalennin?' A y'a jaabi ko; ‘Ka kɛ cɛ dɔ ta ye ka bɔ Quraysh,’ o kɔfɛ, a y’a tɔgɔ fɔ n ye, n y’a dɔn, n y’a ɲininka tugun; ‘Yala aw ka bakɔrɔnw bɛ nɔnɔ bɔ wa?’ A y'a jaabi ko; ‘Ɔwɔ’ n ye ɲininkali kɛ tugun; ‘I bɛna u nɔnɔ ne ye wa?’ A y'a jaabi ko; 'Ɔwɔ' o la ne ye yamaruya di a ma k'a ka bakɔrɔn kelen minɛ ka bakɔrɔn nɔnɔ n'a bolow saniya buguri la, ne nana ni geriba ye min dilalen don ni wuluwulu ye, finimugu bɛ min da la, o kɔ, a ye nɔnɔ dɔɔni nɔnɔ ne ye ani ne ye ji bɔn geriba kan walasa duguma kana sumaya kojugu, o kɔ ne nana Ala ka ciden sallallaahu 'alaihi wasallam ka di a minfɛn dɔ , a y' a sɔrɔ a kununna ka bɔ sunɔgɔ la , ne ko ; ‘E Allah ka ciden, i k’a min’ A y’a min fo ka n’ yɛrɛ lafiya, o kɔfɛ, n y’a fɔ; ‘Yala an ka taa waati sera wa?’ o de la an ye sira minɛ k' a sɔrɔ jama bɛ ka ɲinini kɛ , u si ma se k' an sɔrɔ fo Suraqah Bin Malik Bin Ju'syum so kan , n ko ; ‘E Allah ka ciden, min bɛ an ɲini, o bɛna an sɔrɔ’, kira y’a jaabi ko: ‘i kana dusukasi, Allah bɛ an fɛ’ fo ka se waati min na Surakah tun bɛ an gɛrɛfɛ, tama kelen walima tama fila walima tama saba cɛ, ne ko 'E Allah ka ciden, min b'an ɲini - o bɛna an minɛ' ani ne -o waati la- tun bɛ ka kasi, kira y'a ɲininka ko: 'mun na i bɛ kasi?' Ne y'a jaabi ko; 'Allah barika la, ne tɛ kasi bawo ne bɛ hami ne yɛrɛ la, nka ne bɛ kasi bawo ne bɛ hami i la' o kɔfɛ Allah ka ciden sallallaahu 'alaihi wasallam ye delili kɛ ko: 'an b'a to -Suraqah- ka kɛɲɛ ni i sago ye' o kɔfɛ senw fo ka se Suraqah ka so kɔnɔbara ma, u y'i sɛgɛn ka don dugukolo gɛlɛn na, a ye pan ka bɔ o la k'a fɔ; 'E Muhamadu, ne b'a dɔn kaban ko nin ye i ka kɛwale ye, o la, Ala deli a ka ne kisi ko min kɛra ne la, Allah tɔgɔ la ne bɛna i ka kibaruya to gundo la mɔgɔ minnu bɛ i ɲini minnu bɛ ne kɔfɛ, wa ne ka nɛgɛbere wuluwulu filɛ nin ye, ka bɛlɛkisɛ dɔw ta, tiɲɛ na i bɛna tɛmɛ ne ka ɲɔgɔmɛw ni bakɔrɔnw fɛ nin yɔrɔ in ni nin yɔrɔ in na, o la, i ka i magow ta u fɛ'. Abu Bakr taara a fɛ, o kɔfɛ Rasulullah sallallaahu alahi wasallam y’a jaabi; 'Ne mago t'a la' o kɔfɛ Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ye delili kɛ a ye o la Suraqah hɔrɔnyara - ka bɔ balawu la min kɛra a la - ka segin a teriw fɛ, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam y'a ka taama tɛmɛn ni ne ye, an sera Madina tuma min na, jama ye an fo ka bɔ nbɛdaw la ani sow sanfɛ, baarakɛlaw ni denmisɛnw nana bɔra o yɔrɔnin bɛɛ la k'a fɔ ko; 'Allah de ka bon, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam nana, Muhamadu nana'. Jama tun bɛ ka sɔsɔli kɛ ko u la jumɛn ka kan k’a ka so minɛ a fɛ, o de la Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam y’a fɔ ko: ‘bi su in na, ne bɛna to Bani Najar facɛ denkɛ Abdul MuTalib ka so walasa k’u bonya,’ o la, ni sɔgɔma donna o dugujɛ a bɔra i n’a fɔ a yamaruyara cogo min na. Barra' Bin Azib ko; 'Muhajirin fɔlɔ min nana an fɛ, o ye Mush'ab Bin Umair ye, Bani Abdud Dar balimakɛ, o kɔfɛ Ibnu Ummi Maktum, min tun ye fiyentɔ ye, Bani Fihri balimakɛ, o kɔfɛ Umar Bin Al Khaththab ni mɔgɔ mugan ye so boli, o de la an ye ɲininkali kɛ 'Rasulullah sallallaahu alahi wasallam ye mun kɛ?' a y'a jaabi; 'a tun bɛ ne kɔfɛ', o kɔfɛ, Rasulullah sallallaahu alahi wasallam sera ni Abu Bakr ye, Barro' ko; 'Nabi sallallaahu alahi wasallam tun tɛna se -Madina- fo ni o waati la ne tun ye bataki caman minɛ n hakili la ka bɔ Al Mufashal fɛ'. Israɛl ko; 'Barro' tun ye Ansar teri ye ka bɔ Banu Haritsah'.
Imam Ahmad : 4
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ قَالَ إِسْرَائِيلُ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ زَيْدِ بْنِ يُثَيْعٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَهُ بِبَرَاءَةٌ لِأَهْلِ مَكَّةَ لَا يَحُجُّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ وَلَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ وَلَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ مَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُدَّةٌ فَأَجَلُهُ إِلَى مُدَّتِهِ وَاللَّهُ بَرِيءٌ مِنْ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ قَالَ فَسَارَ بِهَا ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ الْحَقْهُ فَرُدَّ عَلَيَّ أَبَا بَكْرٍ وَبَلِّغْهَا أَنْتَ قَالَ فَفَعَلَ قَالَ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ بَكَى قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدَثَ فِيَّ شَيْءٌ قَالَ مَا حَدَثَ فِيكَ إِلَّا خَيْرٌ وَلَكِنْ أُمِرْتُ أَنْ لَا يُبَلِّغَهُ إِلَّا أَنَا أَوْ رَجُلٌ مِنِّي
kɛlen k'a fɔ an ye [Waki'] a ko; a ko [Israɛl]; a y’a fɔ [Abu Ishaq] fɛ; ka bɔ [Zaid Bin Yutsai’] fɛ ka bɔ [Abu Bakr] fɛ ko kira sallallaahu alahi wasallam y’a ci ni yɛrɛmahɔrɔnya kuma ye ka bɔ Makkakaw fɛ; 'Walisa mushɛrɛ si kana taa Hiji la ɲinan kɔfɛ, mɔgɔ si tɛna Tawaf kɛ farilankolon, wa a tɛna don sankolo la fo silamɛ, mɔgɔ o mɔgɔ bɛ bɛnkan sɔrɔ a yɛrɛ ni Allah ka ciden cɛ, dan bɛ bɛnkan laban na, wa Allah n'a ka ciden bɛna hɔrɔnya ka bɔ mushiriw bolo'. YAzid ko; o la, a taara ni mɔgɔ saba ye. O kɔ, A y’a fɔ Ali ye; 'aw ka tugu a kɔ ka Abu Bakr segin ne ma ka kuma fɔlen lase aw fɛ'. a y'o kɛ ten, a ko; tuma min na Abu Bakr nana kira sallallaahu alahi wasallam fɛ , a kulela ka ɲininkali kɛ ; 'E Allah ka ciden, yala ko dɔ kɛra ne la wa?' a y'a jaabi; 'foyi tɛna kɛ aw la ni ɲuman tɛ, nka yamaruya dira ne ma ko nin ko in kana lase fo ne walima ne dɔ fɛ'.
Imam Ahmad : 5
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُمَيْرٍ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَوْسَطَ قَالَ خَطَبَنَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقَامِي هَذَا عَامَ الْأَوَّلِ وَبَكَى أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ سَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ أَوْ قَالَ الْعَافِيَةَ فَلَمْ يُؤْتَ أَحَدٌ قَطُّ بَعْدَ الْيَقِينِ أَفْضَلَ مِنْ الْعَافِيَةِ أَوْ الْمُعَافَاةِ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَلَا تَحَاسَدُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَكُونُوا إِخْوَانًا كَمَا أَمَرَكُمْ اللَّهُ تَعَالَى
y’a fɔ an ye [Muhammad Bin Ja’far] ko a ko; A kɛlen kɔ ka [Syu’bah] fɔ an ye ka bɔ [Yazid Bin Khumair] fɛ ka bɔ [Sulaim Bin ‘Amir] fɛ ka bɔ [Ausath] fɛ, a ko; [Abu Bakr] ye waajuli kɛ an ye k’a fɔ ko; Rasullah shallallahu 'alaihi wasallam jɔlen tora ne nɔ na san fɔlɔ la. O kɔ, Abu Bakr kulela, o kɔ, a ko; ka Ala deli Al mu'Aafaat - yafa - walima a ko Al 'Aa'fiyah - lakana -, sabu foyi tɛ di mɔgɔ si ma min ka bon ni Al 'Aa'fiyah walima Al mu'Aafaat ye dannaya kɔfɛ, i ka kɛ mɔgɔ sɛbɛ ye bawo tiɲɛ bɛ ɲɔgɔn fɛ ni jogo ɲuman ye ani u fila bɛɛ bɛ sankolo la, ani ka i yɔrɔ janya nkalon na bawo nkalon bɛ ɲɔgɔn fɛ ni juguya ye ani u fila bɛɛ bɛ jahanama kɔnɔ, wa i kana ɲɔgɔn keleya, ka kɛ jugu ye, ani aw kana teriyasira tigɛ ka ɲɔgɔn kɔdon, Nka aw ka kɛ balimaw ye i n'a fɔ Allah Ta'ala y'a fɔ cogo min na.'
Imam Ahmad : 6
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَأَبُو عَامِرٍ قَالَا حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِيهِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ حِينَ ذَكَرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي هَذَا الْقَيْظِ عَامَ الْأَوَّلِ سَلُوا اللَّهَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ وَالْيَقِينَ فِي الْآخِرَةِ وَالْأُولَى
fɔra an ye ko [Abdurrahman Bin Mahdi] ni [Abu ‘Amir] fila bɛɛ y’a fɔ ko; A kɛlen k’a fɔ an ye [Zuhair i.e. Ibnu Muhammad] ka bɔ [Abdullah i.e. Ibnu Muhammad Bin ‘Aqil] fɛ ka bɔ [Mu’adz Bin Rifa’ah Bin Rafi’ Al Ansari] fɛ ka bɔ a fa fɛ i.e. [Rifa’ah Bin Rafi’] a ko N ye [Abu Bakar Ash Siddiq] ka waajuli mɛn ka bɔ Rasullah sallallaahu alahi wasallam ka minɛn kan, o kɔfɛ a ko; 'Ne ye Rasullah shallallahu 'alaihi wasallam ka fɔta mɛn,' ani Abu Bakr kulela tuma min na a ye Rasullah shallallahu 'alaihi wasallam tɔgɔ fɔ, o kɔfɛ a y'a makun ka bɔ a ɲɛji la k'a fɔ 'Ne ye Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ka kuma mɛn don funteni ni funteni na i n'a fɔ nin san fɔlɔ kɔnɔ: 'yafa ɲini Allah fɛ, lakana ani dannaya la siniko ni diɲɛ kan'.
Imam Ahmad : 7
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنِ ابْنِ أَبِي عَتِيقٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ السِّوَاكُ مَطْهَرَةٌ لِلْفَمِ مَرْضَاةٌ لِلرَّبِّ
kɛlen k’a fɔ an ye [Abu Kamil], a ko; A fɔra an ye [Hammad, n’o ye Ibn Salamah] ye ka bɔ [Ibn Abu ‘Atiq] fɛ ka bɔ [a fa] fɛ ka bɔ [Abu Bakr] fɛ, ko kira sallallaahu alahi wasallam ko: ‘Siwak ye da saniyalan ye, a ka di Allah ye’.
Imam Ahmad : 8
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلَاتِي قَالَ قُلْ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا وَلَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ و قَالَ يُونُسُ كَبِيرًا حَدَّثَنَاه حَسَنٌ الْأَشْيَبُ عَنْ ابْنِ لَهِيعَةَ قَالَ قَالَ كَبِيرًا
kɛlen k’a fɔ an ye [Hasyim Bin Al Qasim] a ko; A kɛlen k’a fɔ an ye [Al Laits] a ko; A y’a fɔ n ye [Yazid Bin Abu Habib] ka bɔ [Abul Khair] ka bɔ [Abdullah Bin ‘Amru] ka bɔ [Abu Bakar Ash Shiddiq] la ko a y’a fɔ Rasulllah ye; 'ne kalan Du'a min na ne bɛ delili kɛ ni min ye ne ka delili la,' A y'a jaabi ko: 'kalan, Allahumma Innii Zhalamtu Nafsii Zhulman Katsiiro, Walaa Yaghfirudz Dzunuuba Illaa Anta, Faghfirlii maghfiratan Min 'Indika Warhamnii Innaka Antal Ghofurur Rahiim '-E Allah, ne ye kojugu kɛ ne yɛrɛ la kosɛbɛ, wa mɔgɔ si tɛ se ka yafa ne ma jurumuw fo I o tuma na i ka ne ka jurumuw yafa ni yafa ye ka b i f ani ka makari ne la, tiɲɛ na, i ye yafabaga ye ka tɛmɛ tɔw bɛɛ kan, hinɛtigiba-'. [Jonasi] ko; 'kabiiraa -big-,' y'a lakali an ma [Hasan Al Asy yab] ka bɔ [Ibn Lahi'ah] la a ko; a ko : 'kabiiraa -ba-'.
Imam Ahmad : 9
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ فَاطِمَةَ وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكَ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ فَقَالَ لَهُمْ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلَّا صَنَعْتُهُ
kɛlen k’a fɔ an ye [Abdurrazzaq] a ko; A fɔra an ye [Ma’mar] ye ka bɔ [Az Zuhri] ka bɔ [’Urwah] ka bɔ [Aisyah], ko Fatimah ni Al Abbas nana Abu Bakr fɛ, u fila bɛɛ tun bɛ u ka ciyɛn niyɔrɔ ɲini Allah ka ciden sallallaahu ‘alaihi wasallam fɛ, tuma min na u fila bɛɛ y’a ka dugukolo ɲini Fadak kɛlɛ waati la ani a niyɔrɔ ka bɔ Khaibar kɛlɛ la, o kɔfɛ [Abu Bakar] y’a fɔ u; Tiɲɛ na, n ye Allah ka ciden mɛn a ko: ‘An tɛ ciyɛn ta, an bɛ nafolo min to, o bɛ kɛ saraka ye, Muhamadu ka denbaya bɛ dumuni kɛ o nafolo in dɔrɔn de la’. O la, Allah barika la, ne tɛna fɛn dɔ bila, ne ye Rasulullah ye min kɛ fo ni ne y’o kɛ sisan’.
Imam Ahmad : 10
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ قَالَ حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ الْحَارِثِ يَقُولُ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْيَوْمِ مِنْ عَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ اسْتَعْبَرَ أَبُو بَكْرٍ وَبَكَى ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَمْ تُؤْتَوْا شَيْئًا بَعْدَ كَلِمَةِ الْإِخْلَاصِ مِثْلَ الْعَافِيَةِ فَاسْأَلُوا اللَّهَ الْعَافِيَةَ
kɛlen k’a fɔ an ye [Abu Abdurrahman Al Muqri’] a ko; A kɛlen k’a fɔ an ye [Haiwah Bin Syuraih] a ko; N y’a mɛn [Abdul Malik Bin Al Harith] ko; Tiɲɛ na [Abu Hurairah] y’a fɔ ko; N y’a mɛn [Abu Bakar Ash Siddiq] k’a fɔ nin minɛn in kan; N ye Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ka fɔta mɛn san fɔlɔ don in na, o kɔfɛ Abu Bakr tununna laadilikan na fo a kasilen don ka sɔrɔ k'a fɔ; N ye Allah ka ciden (s.a.w) mɛn k’a fɔ ko : ‘fɛn tɛ di i ma - min bɛ jɔyɔrɔba la - kumasen lakika kɔfɛ i n’a fɔ Al Afiyah - lakana -, o la, i ka Al Afiyah deli Allah fɛ’.
Imam Ahmad : 11
حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ قَالَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ حَدَّثَهُ قَالَ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الْغَارِ وَقَالَ مَرَّةً وَنَحْنُ فِي الْغَارِ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ نَظَرَ إِلَى قَدَمَيْهِ لَأَبْصَرَنَا تَحْتَ قَدَمَيْهِ قَالَ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا ظَنُّكَ بِاثْنَيْنِ اللَّهُ ثَالِثُهُمَا
kɛlen k’a fɔ an ye [‘Affan] a ko; A kɛlen k’a fɔ anw [Hammam] ye, a ko; ye anw ladɔnniya [Thabit] ka bɔ [Anas] fɛ ko [Abu Bakar] y' a fɔ a ye , ale -Abu Bakar- ko ; ne y'a fɔ kira sallallaahu alahi wasallam ye tuma min na a tun bɛ kɔdingɛ kɔnɔ, - lakali wɛrɛ la a ko ; 'wa an tun bɛ kɔdingɛ kɔnɔ, - ni u dɔ tun y'a sen fila ye, u tun bɛna an ye ka bɔ a sen kɔrɔ', o kɔfɛ, a ko : 'E Abu Bakri, i hakilina ye mun ye mɔgɔ fila la, yala Allah tɛ o fila la sabanan ye wa'.
Imam Ahmad : 12
حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ سُبَيْعٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الدَّجَّالَ يَخْرُجُ مِنْ أَرْضٍ بِالْمَشْرِقِ يُقَالُ لَهَا خُرَاسَانُ يَتَّبِعُهُ أَقْوَامٌ كَأَنَّ وُجُوهَهُمْ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ
kɛlen k’a fɔ an ye [Rauh] a ko; A y’a fɔ an ye [Ibn Abi ‘Arubah] ka bɔ [Abu At Taiyyah] ka bɔ [Al Mughirah Bin Subai’] ka bɔ [‘Amru Bin Huraits] ka bɔ [Abu Bakar Ash Shiddiq] la, a ko; 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam y'a fɔ an ye ko Dajjal bɛna bɔ dugukolo kɔrɔnyanfan fɛ min bɛ wele ko Khurasan, mɔgɔ caman bɛna tugu a kɔ, i n'a fɔ u ɲɛda bɛ i n'a fɔ kala minnu bɛ ni marifa ye'.
Imam Ahmad : 13
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسَى صَاحِبُ الدَّقِيقِ عَنْ فَرْقَدٍ عَنْ مُرَّةَ بْنِ شَرَاحِيلَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ بَخِيلٌ وَلَا خَبٌّ وَلَا خَائِنٌ وَلَا سَيِّئُ الْمَلَكَةِ وَأَوَّلُ مَنْ يَقْرَعُ بَابَ الْجَنَّةِ الْمَمْلُوكُونَ إِذَا أَحْسَنُوا فِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَفِيمَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَوَالِيهِمْ
kɛlen k’a fɔ an ye [Abu Sa’id] Banu Hashim ka jɔn kɔrɔ dɔ, a ko; A y’a fɔ an ye [Shadaqah Bin Musa] terikɛ Ad Daqiq, ka bɔ [Farqad] ka bɔ [Murrah Bin Syarahil] ka bɔ [Abu Bakar Ash Shiddiq] la, a ko; Allah ka ciden (s.a.w) y’a fɔ ko: ‘Mɔgɔ nalonmaw, nanbarakɛlaw, siranbagatɔw, mɔgɔ minnu bɛ kɛwale juguw kɛ, olu fana tɛna don sankolo la, wa mɔgɔ minnu bɛna fɔlɔ ka sankolo da gosi, olu bɛna kɛ baarakɛlaw ye minnu ka ɲi ka ko kɛ u ni Allah Azza wa Jalla cɛ ani min bɛ u ni u makɛ cɛ’.
Imam Ahmad : 14
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ عَبْد اللَّهِ وَسَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ جُمَيْعٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسَلَتْ فَاطِمَةُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنْتَ وَرِثْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمْ أَهْلُهُ قَالَ فَقَالَ لَا بَلْ أَهْلُهُ قَالَتْ فَأَيْنَ سَهْمُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا أَطْعَمَ نَبِيًّا طُعْمَةً ثُمَّ قَبَضَهُ جَعَلَهُ لِلَّذِي يَقُومُ مِنْ بَعْدِهِ فَرَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّهُ عَلَى الْمُسْلِمِينَ فَقَالَتْ فَأَنْتَ وَمَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْلَمُ
y’a fɔ an ye [Abdullah Bin Muhammad Bin Abu Syaibah]. Abdulayi ko; wa n y' a mɛn Abdulayi Bin Abu Syaibah fɛ , a ko ; A y’a fɔ an ye [Muhammad Bin Fudlail] ka bɔ [Al Walid Bin Jumai’] ka bɔ [Abu Ath Thufail] la a ko; Nabila sara tuma min na, Fatima ye bataki sɛbɛn Abu Bakr ma min kɔnɔ; 'E walima i ka denbaya bɛ kira sallallaahu alahi wasallam ciyɛn ta wa?' A y'a jaabi ko; Fatima ko: ‘Ne ma a ciyɛn ta, nka a ka denbaya y’a ciyɛn ta; 'O tuma na fɛ, Rasulullah sallallaahu alahi wasallam ka niyɔrɔ bɛ min?' O la, [Abu Bakr] ko; 'Tiɲɛ na, ne ye Allah ka ciden mɛn a ko; 'Tiɲɛ na, ni Allah ye kira dɔ balo, ka sɔrɔ ka sa, o tuma na, ale - Allah - b'a dilan a kɔfɛmɔgɔw ye', o tuma na, ne b'a fɛ k'a segin silamɛw ma'. o kɔ Fatima ko; 'O tuma na fɛ, i ye min mɛn Allah ka ciden fɛ, i b'o dɔn ka ɲɛ'.
Imam Ahmad : 15
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ الْمَازِنِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو نَعَامَةَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُنَيْدَةَ الْبَرَاءُ بْنُ نَوْفَلٍ عَنْ وَالَانَ الْعَدَوِيِّ عَنْ حُذَيْفَةَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَصَلَّى الْغَدَاةَ ثُمَّ جَلَسَ حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ الضُّحَى ضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ مَكَانَهُ حَتَّى صَلَّى الْأُولَى وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ كُلُّ ذَلِكَ لَا يَتَكَلَّمُ حَتَّى صَلَّى الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ ثُمَّ قَامَ إِلَى أَهْلِهِ فَقَالَ النَّاسُ لِأَبِي بَكْرٍ أَلَا تَسْأَلُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا شَأْنُهُ صَنَعَ الْيَوْمَ شَيْئًا لَمْ يَصْنَعْهُ قَطُّ قَالَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَعَمْ عُرِضَ عَلَيَّ مَا هُوَ كَائِنٌ مِنْ أَمْرِ الدُّنْيَا وَأَمْرِ الْآخِرَةِ فَجُمِعَ الْأَوَّلُونَ وَالْآخِرُونَ بِصَعِيدٍ وَاحِدٍ فَفَظِعَ النَّاسُ بِذَلِكَ حَتَّى انْطَلَقُوا إِلَى آدَمَ عَلَيْهِ السَّلَام وَالْعَرَقُ يَكَادُ يُلْجِمُهُمْ فَقَالُوا يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُو الْبَشَرِ وَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ قَالَ لَقَدْ لَقِيتُ مِثْلَ الَّذِي لَقِيتُمْ انْطَلِقُوا إِلَى أَبِيكُمْ بَعْدَ أَبِيكُمْ إِلَى نُوحٍ { إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ } قَالَ فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى نُوحٍ عَلَيْهِ السَّلَام فَيَقُولُونَ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ فَأَنْتَ اصْطَفَاكَ اللَّهُ وَاسْتَجَابَ لَكَ فِي دُعَائِكَ وَلَمْ يَدَعْ عَلَى الْأَرْضِ مِنْ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي انْطَلِقُوا إِلَى إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ اتَّخَذَهُ خَلِيلًا فَيَنْطَلِقُونَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ كَلَّمَهُ تَكْلِيمًا فَيَقُولُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فَإِنَّهُ يُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَيُحْيِي الْمَوْتَى فَيَقُولُ عِيسَى لَيْسَ ذَاكُمْ عِنْدِي وَلَكِنْ انْطَلِقُوا إِلَى سَيِّدِ وَلَدِ آدَمَ فَإِنَّهُ أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ انْطَلِقُوا إِلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَشْفَعَ لَكُمْ إِلَى رَبِّكُمْ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ فَيَنْطَلِقُ فَيَأْتِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام رَبَّهُ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ قَالَ فَيَنْطَلِقُ بِهِ جِبْرِيلُ فَيَخِرُّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ وَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ يَا مُحَمَّدُ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَرْفَعُ رَأْسَهُ فَإِذَا نَظَرَ إِلَى رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ خَرَّ سَاجِدًا قَدْرَ جُمُعَةٍ أُخْرَى فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ قَالَ فَيَذْهَبُ لِيَقَعَ سَاجِدًا فَيَأْخُذُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام بِضَبْعَيْهِ فَيَفْتَحُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِ مِنْ الدُّعَاءِ شَيْئًا لَمْ يَفْتَحْهُ عَلَى بَشَرٍ قَطُّ فَيَقُولُ أَيْ رَبِّ خَلَقْتَنِي سَيِّدَ وَلَدِ آدَمَ وَلَا فَخْرَ وَأَوَّلَ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ حَتَّى إِنَّهُ لَيَرِدُ عَلَيَّ الْحَوْضَ أَكْثَرُ مِمَّا بَيْنَ صَنْعَاءَ وَأَيْلَةَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الصِّدِّيقِينَ فَيَشْفَعُونَ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الْأَنْبِيَاءَ قَالَ فَيَجِيءُ النَّبِيُّ وَمَعَهُ الْعِصَابَةُ وَالنَّبِيُّ وَمَعَهُ الْخَمْسَةُ وَالسِّتَّةُ وَالنَّبِيُّ وَلَيْسَ مَعَهُ أَحَدٌ ثُمَّ يُقَالُ ادْعُوا الشُّهَدَاءَ فَيَشْفَعُونَ لِمَنْ أَرَادُوا وَقَالَ فَإِذَا فَعَلَتْ الشُّهَدَاءُ ذَلِكَ قَالَ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنَا أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ أَدْخِلُوا جَنَّتِي مَنْ كَانَ لَا يُشْرِكُ بِي شَيْئًا قَالَ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَالَ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا فِي النَّارِ هَلْ تَلْقَوْنَ مِنْ أَحَدٍ عَمِلَ خَيْرًا قَطُّ قَالَ فَيَجِدُونَ فِي النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي كُنْتُ أُسَامِحُ النَّاسَ فِي الْبَيْعِ وَالشِّرَاءِ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَسْمِحُوا لِعَبْدِي كَإِسْمَاحِهِ إِلَى عَبِيدِي ثُمَّ يُخْرِجُونَ مِنْ النَّارِ رَجُلًا فَيَقُولُ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ فَيَقُولُ لَا غَيْرَ أَنِّي قَدْ أَمَرْتُ وَلَدِي إِذَا مِتُّ فَأَحْرِقُونِي بِالنَّارِ ثُمَّ اطْحَنُونِي حَتَّى إِذَا كُنْتُ مِثْلَ الْكُحْلِ فَاذْهَبُوا بِي إِلَى الْبَحْرِ فَاذْرُونِي فِي الرِّيحِ فَوَاللَّهِ لَا يَقْدِرُ عَلَيَّ رَبُّ الْعَالَمِينَ أَبَدًا فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِمَ فَعَلْتَ ذَلِكَ قَالَ مِنْ مَخَافَتِكَ قَالَ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرْ إِلَى مُلْكِ أَعْظَمِ مَلِكٍ فَإِنَّ لَكَ مِثْلَهُ وَعَشَرَةَ أَمْثَالِهِ قَالَ فَيَقُولُ لِمَ تَسْخَرُ بِي وَأَنْتَ الْمَلِكُ قَالَ وَذَاكَ الَّذِي ضَحِكْتُ مِنْهُ مِنْ الضُّحَى
kɛlen k’a fɔ an ye [Ibrahim Bin Ishaq Ath Thalaqani] a ko; A kɛlen k’a fɔ n ye [An Nadlar Bin Syumail Al Mazini] a ko; A kɛlen k’a fɔ n ye [Abu Na’amah] a ko; A kɛlen k’a fɔ n ye [Abu Hunaidah Al Barra’ Bin Naufal] ka bɔ [Walan Al ‘Adawi] ka bɔ [Hudzaifah] ka bɔ [Abu Bakar Ash Shiddiq] la a ko; 'Don sɔgɔma Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ye sɔgɔmada seli kɛ. O kɔ, a y'i sigi, fo ni dhuha waati sera, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ye ŋɛɲɛ kɛ, o kɔ, a y'i sigi a yɔrɔ fɔlɔ la fo ka tilelafana seli kɛ, Asr ni Maghrib seli, a ma kuma fo wulada seli su laban na, o kɔfɛ, a taara so a ka denbaya fɛ, o kɔfɛ, jama y'a fɔ Abu Bakr ye 'Mun na i tɛ Allah ka ciden ɲininka a ye min kɛ bi, hali n'a ma deli k'o kɛ fɔlɔ?' a ko ; o kɔ, a y'a ɲininka, o la, a y'a jaabi ko: 'ɔwɔ, min bɛna kɛ diɲɛ ni siniko kow la, o jirala ne la, o la, minnu tun bɛ fɔlɔ ani minnu nana, olu tun bɛ ɲɔgɔn lajɛ yɔrɔ kelen na, o tuma na, mɔgɔw tun bɛ siran nin ɲɛ, o de la, u nana Hadama fɛ k'a sɔrɔ sumaya tun bɛ ɲini ka u datugu, u ko; 'E Adama, e ye hadamadenw fa ye ani Allah 'azza wajalla y'i sugandi, o la, i ka Matigi deli a ka delili kɛ an ye,' Adama y'a jaabi; ‘Ne fana bɛ i ɲɛkɔrɔ, i ka taa i fa fɛ i fa kɔfɛ, n’o ye Nuhu ye,’ tiɲɛ na, Allah ye Adama, Nuhu, Ibrahima ka denbaya ani ‘Imran ka denbaya sugandi jama bɛɛ kan’. O la, u sera Nuhun ma k'a fɔ ko: 'I ka delili di an ma i ka Rabb ɲɛkɔrɔ, bawo Allah ye i sugandi ka i ka delili jaabi ani a ma so si to kafiriw cɛma dugukolo kan'. O kɔ, Nuhun ko: 'Ne tɛ se ka delili kɛ aw ye, o la taa Ibrahima fɛ, bawo Allah y'a kɛ a teri ye'. O kɔ, u taara Ibrahima fɛ, Ibrahima ko; 'Ne tɛ se ka delili kɛ i ye, taa Musa fɛ, bawo Allah kumana a fɛ k'a ɲɛsin a ma'. O kɛlen, Musa y'a jaabi; 'I bɛ min ɲini, o tɛ ne bolo, o la, taa Mariyama denkɛ Isa fɛ, bawo a bɛ se ka fiyentɔw furakɛ, kunatɔw, ka suw ɲɛnamaya'. O kɔ, Isa y'a jaabi ko; 'I bɛ min ɲini, o tɛ ne fɛ, nka taa Hadama denw matigi fɛ, bawo a kaburu bɛna da wuli fɔlɔ lakununni don na, taa Muhammad sallallaahu 'alaihi wasallam fɛ, tiɲɛ na, a bɛna delili kɛ i ye i Matigi ɲɛkɔrɔ'. A ko; 'o cogo la a taara, o kɔfɛ Jibril taara a Matigi fɛ, o de la Allah ko : 'A to a - ka delili kɛ - ka alijinɛ kibaru duman di aw ma'. A ko; o kɔfɛ Jibril bɔra ni kibaru duman ye, o kɔfɛ Muhamadu y'i biri ka sujudu kɛ juma kelen kɔnɔ, o kɔfɛ Allah ko : 'i kun kɔrɔta, e Muhamadu, a fɔ i bɛna mɛn ka delili kɛ, yamaruya dira i ma ka delili kɛ'. a ko; o la a y'a kun kɔrɔta ani a y'a Matigi filɛ tuma min na a y'i sujudu kɛ ka kolo juma wɛrɛ kama, Allah ko tugun ko : 'i kun kɔrɔta k'a fɔ ko i bɛna mɛn, i ka delili kɛ, i bɛ sɔn ka delili kɛ'. a ko; a taara a kunbiri gwan , Gabiriyɛli y' a bolo fila minɛ , o kɔfɛ a ye delili dɔ da wuli min ma deli ka dabɔ hadamaden si ye fɔlɔ , o de y' a fɔ ; 'E n ka Rabb, i ye ne da ka kɛ Hadama denkɛ matigi ye wa kuncɛbaya tɛ yen, i ye ne kɛ fɔlɔ ye k'a kaburu da wuli Lakununni don na ani kuncɛbaya tɛ yen, fo ka se ka mɔgɔ caman kɛ minnu bɛ na ne ka kɔ la i n'a fɔ Shon'a ni Ailah cɛ,' o kɔfɛ, a fɔra ‘Aw ka Shiddiqin wele walasa u ka delili kɛ’, o kɔfɛ, a fɔra; 'Aw ka kiraw wele'. A ko; o kɔfɛ kira nana n' a nɔfɛmɔgɔw kulu dɔ ye , kira dɔ tun bɛ yen min tugubaga duuru walima wɔɔrɔ tun bɛ yen , kira dɔ tun bɛ yen tuguni tun tɛ min na , o kɔfɛ a fɔra ; 'Aw ka martyrs wele walasa u ka delili kɛ u sago la'. ani kira sallallaahu alahi wasallam tora sen na; o la, martyrs y'o kɛ tuma min na, kira ko : Allah ko 'ne ye hinɛbaga ye ka tɛmɛn hinɛbagaw kan, aw ka don ne sankolo la minnu tɛ foyi fara ne kan'. a ko ; o kɔ, u donna sankolo la. A ko: O kɔ, Allah ko: ‘Aw ye jahanama lajɛ, yala aw bɛ mɔgɔ sɔrɔ min delila ka kɛwale ɲuman kɛ wa? 'A ko; O la, u ye cɛ dɔ sɔrɔ, o kɔ, Allah y’a ɲininka ko: ‘I delila ka kɛwale ɲuman kɛ wa? ' cɛ y' a jaabi ; ‘Ayi, fo n’a Bɔra a la ko waati tɛmɛnenw na n ye fɛnw nɔgɔya mɔgɔw ma sanni ni feereli ko la’. O la Allah ko : 'aw ka nɔgɔya don ne ka baaraden ma i n'a fɔ a ye nɔgɔya don ne ka baaraden tɔw ma cogo min na'. O kɔ, u ye cɛ dɔ labɔ jahanama kɔnɔ, Allah y'a ɲininka; ‘Yala i delila ka kɛwale ɲuman dɔw kɛ wa? ' a y' a jaabi ; 'Ayi, fo n'a fɔra n denkɛ ye ko ni n sara, i ka n jeni ni tasuma ye o kɔfɛ i ka n mugumugu i n'a fɔ mugu, ka sɔrɔ k'a ta kɔgɔji la k'a jɛnsɛn fiɲɛ na, o tuma na Ala fɛ, diɲɛ bɛɛ Matigi, a tɛna se ka n lasegin tugun abada'. O kɔ, Allah ko: mun na i ye o kɛ? ' a y' a jaabi ; 'ka sababu kɛ I ɲɛsiran ye'. Nabila sallallaahu alahi wasallam y'a fɔ ka t'a fɛ: o kɔfɛ Allah ko: 'masaya min ka bon kosɛbɛ, o masaya filɛ, o tuma na, tiɲɛ na aw fɛ a bɛ i n'a fɔ a, hali a ka ca ni a ye siɲɛ tan'. Nabila y'a fɔ ka t'a fɛ : baaraden ko ; 'mun na i bɛ ne mafiɲɛya k' i kɛ masakɛ ye ?' Nabila sallallaahu alahi wasallam ko: ‘o de ye ne nisɔndiya waati tɛmɛnenw na’.
Imam Ahmad : 16
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا قَيْسٌ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَحَمِدَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَأَثْنَى عَلَيْهِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ وَإِنَّكُمْ تَضَعُونَهَا عَلَى غَيْرِ مَوْضِعِهَا وَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الْمُنْكَرَ وَلَا يُغَيِّرُوهُ أَوْشَكَ اللَّهُ أَنْ يَعُمَّهُمْ بِعِقَابِهِ قَالَ وَسَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ مُجَانِبٌ لِلْإِيمَانِ
kɛlen k’a fɔ an ye [Hasyim Bin Al Qasim] a ko; A kɛlen k’a fɔ an ye [Zuhair n’o ye Ibn Mu’awiyah] a ko; A kɛlen k’a fɔ an ye [Isma’il Bin Abu Khalid] a ko; A kɛlen k’a fɔ an ye [Qais], a ko; ' [Abu Bakr] wulila ka Allah tanu, k'a saniya, o kɔfɛ, a ko; 'E mɔgɔw, tiɲɛ na, aw bɛ nin aaya in kalan: 'Aw dannabaaw, aw bɛ aw kelen-kelen bɛɛ jalaki, o tɛna kojugu kɛ aw la hali mɔgɔ fitinin min bɛ fili... -fo ka se aya laban ma-, wa aw y'a bila a nɔ na, ne ye Allah ka ciden sallallaahu alahi wasallam mɛn a ko: 'Tiɲɛ na, ni mɔgɔw ye kojugu ye, o tuma na, aw kana a Changé, o tuma na, siran bɛ kɛ ko Allah bɛna ɲangili jɛnsɛn u bɛɛ la.' A ko; 'Wa n ye Abu Bakr ka kuma mɛn; ‘Aw mɔgɔw, aw ka aw yɔrɔ janya nkalon na, bawo tiɲɛ na, nkalon b’aw yɔrɔ janya dannaya la’.
Imam Ahmad : 17
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ خُمَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَ بْنَ عَامِرٍ رَجُلًا مِنْ حِمْيَرَ يُحَدِّثُ عَنْ أَوْسَطَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَوْسَطَ الْبَجَلِيِّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي بَكْرٍ أَنَّهُ سَمِعَهُ حِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الْأَوَّلِ مَقَامِي هَذَا ثُمَّ بَكَى ثُمَّ قَالَ عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّهُ مَعَ الْفُجُورِ وَهُمَا فِي النَّارِ وَسَلُوا اللَّهَ الْمُعَافَاةَ فَإِنَّهُ لَمْ يُؤْتَ رَجُلٌ بَعْدَ الْيَقِينِ شَيْئًا خَيْرًا مِنْ الْمُعَافَاةِ ثُمَّ قَالَ لَا تَقَاطَعُوا وَلَا تَدَابَرُوا وَلَا تَبَاغَضُوا وَلَا تَحَاسَدُوا وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا
y'a fɔ an ye [Hasyim] kɔ; A kɛlen k’a fɔ an ye [Shu’bah] a ko; ye n ladɔnniya [Yazid Bin Khumair] a ko ; N ye [Sulaim Bin ‘Amir] cɛ dɔ mɛn ka bɔ Himyar, a bɛ maana dɔ fɔ ka bɔ [Ausath Bin Isma’il Bin Ausath Al Bajali] fɛ min ye maana dɔ fɔ [Abu Bakar] fɛ, ko a y’o mɛn tuma min na Allah ka ciden (s.a.w) sara, a ko Allah ka ciden jɔlen tora san fɔlɔ la ne nɔ na, o kɔfɛ a kulela k’a fɔ ko: ‘Aw ka kɛ mɔgɔ sɛbɛ ye, bawo tiɲɛ bɛ taa ni ɲumanya ye ani u fila bɛɛ bɛ sankolo la, ani aw ka aw yɔrɔ janya nkalon na, bawo u ni jurumu bɛ ɲɔgɔn fɛ ani u fila bɛɛ bɛ jahanama kɔnɔ, ka kisili ɲini Allah fɛ, bawo tiɲɛ na, mɔgɔ si tɛ foyi di a ma, a dalen kɔfɛ min ka fisa ni kisili ye’. O kɔfɛ a y’a fɔ ka t’a fɛ ko ‘aw kana jɛɲɔgɔnya tigɛ ɲɔgɔn fɛ, ka ɲɔgɔn kɔlɔsi, ka ɲɔgɔn koniya, wa aw kana ɲɔgɔn keleya, nka aw ka kɛ Allah ka baarakɛlaw ye minnu ye balimaw ye’.
Imam Ahmad : 18
حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَوْدِيِّ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي طَائِفَةٍ مِنْ الْمَدِينَةِ قَالَ فَجَاءَ فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ فَقَبَّلَهُ وَقَالَ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي مَا أَطْيَبَكَ حَيًّا وَمَيِّتًا مَاتَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فَانْطَلَقَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ يَتَقَاوَدَانِ حَتَّى أَتَوْهُمْ فَتَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ وَلَمْ يَتْرُكْ شَيْئًا أُنْزِلَ فِي الْأَنْصَارِ وَلَا ذَكَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ شَأْنِهِمْ إِلَّا وَذَكَرَهُ وَقَالَ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَتْ الْأَنْصَارُ وَادِيًا سَلَكْتُ وَادِيَ الْأَنْصَارِ وَلَقَدْ عَلِمْتَ يَا سَعْدُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَأَنْتَ قَاعِدٌ قُرَيْشٌ وُلَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَبَرُّ النَّاسِ تَبَعٌ لِبَرِّهِمْ وَفَاجِرُهُمْ تَبَعٌ لِفَاجِرِهِمْ قَالَ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ صَدَقْتَ نَحْنُ الْوُزَرَاءُ وَأَنْتُمْ الْأُمَرَاءُ
kɛlen k’a fɔ an ye [‘Affan] a ko; A kɛlen k’a fɔ an ye [Abu ‘Awanah] ka bɔ [Daud Bin Abdullah Al Audiy] fɛ ka bɔ [Humaid Bin Abdurrahman] fɛ a ko; Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam sara tuma min na, [Abu Bakr] tun bɛ Madina dugu kɔkan, ale -Humaid Bin Abdurrahman- ko; o kɔ, a nana fini min bɛ a ɲɛda datugu, o da wuli k'a susu k'a fɔ; 'Ne b'a fɛ ka sɔn n fa ni n ba ma i ka kunmabɔsara ye, i ka ɲɛnamaya ni i ka saya bɛna diya cogo min na, Muhammad shallallahu 'alaihi wasallam sara, ani Rabb fɛ Kaaba tigi fɛ'. o kɔ, a ye hadisi kofɔ. A ko; 'O kɔfɛ Abu Bakr ni Umar taara -Ansar - minnu tun bɛ sɔsɔli kɛ ɲɔgɔn fɛ ɲɛmɔgɔya ko la, o de la u ye u kunbɛn - Ansar -, o kɔfɛ Abu Bakr ye kuma fɔ, a ma fɛn to a kɔ min jiginna Ansar ma ani foyi ma to Ala ka ciden (s.a.w) ye min fɔ u ko la fo n'a y'u bɛɛ fɔ, wa a ko 'Tiɲɛ na, aw b'a dɔn kaban ko Allah ka ciden (s.a.w) y'a fɔ ko: 'Ni hadamadenw tɛmɛna kɔdingɛ kelen fɛ, Ansar tɛmɛna kɔ wɛrɛ fɛ, o tuma na, ne tun bɛ tɛmɛ Ansar kɔdingɛ kɔnɔ.' ani i b’a dɔn kaban, e Sa’d, ko Allah ka ciden (s.a.w) y’a fɔ k’i sigilen to -i tɛ foyi kɛ-, ‘Kurayew de bɛ nin ko in ɲɛnabɔ, o la, jamanadenw ka baarakɛlaw bɛ tugu u ka baarakɛlaw kɔ - Kureyiw- ani u ka kanminɛbaliw bɛ tugu u ka jamana kanminɛbaliw kɔ’. a ko; o kɔfɛ [Sa'd] ye Abu Bakr jaabi; 'Aw ye tiɲɛ fɔ, an ye minisiriw ye k'aw to ɲɛmɔgɔw ye'.
Imam Ahmad : 19
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْعَطَّافُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ أَنَّ أَبَاهُ سَمِعَ أَبَا بَكْرٍ وَهُوَ يَقُولُ قُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْعَمَلُ عَلَى مَا فُرِغَ مِنْهُ أَوْ عَلَى أَمْرٍ مُؤْتَنَفٍ قَالَ بَلْ عَلَى أَمْرٍ قَدْ فُرِغَ مِنْهُ قَالَ قُلْتُ فَفِيمَ الْعَمَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ كُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ
kɛlen k’a fɔ an ye [Ali Bin ‘Ayyasy] a ko; A kɛlen k’a fɔ an ye [Al ‘Aththaf Bin Khalid] a ko; A y’a fɔ n ye [cɛ dɔ] ka bɔ Bashroh mɔgɔw la, ka bɔ [Thalhah Bin Abdullah Bin Abdurrahman Bin Abu Bakar Ash Shiddiq] fɛ a ko; N y’a mɛn [n fa] y’a fɔ ko [a fa] ye [Abu Bakr] ka fɔta mɛn; N ye Rasulullah sallallaahu alahi wasallam ɲininka; 'E Allah ka ciden, yala walew sinsinnen bɛ fɛnw kan minnu sigira sen kan wa walima fɛn kuraw kan?' A y’a jaabi ko: ‘Nka a sinsinnen bɛ ko minnu latigɛra’. a ko: Ne ye ɲininkali kɛ. 'O tuma na fɛ, nin wale in bɛ kɛ mun kama, Ala ka ciden? A ko: ‘A ka nɔgɔn mɔgɔ bɛɛ ma ka kɛwale ɲumanw kɛ ka kɛɲɛ ni a dabɔkun ye’.
Imam Ahmad : 20
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ أَهْلِ الْفِقْهِ أَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يُحَدِّثُ أَنَّ رِجَالًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَزِنُوا عَلَيْهِ حَتَّى كَادَ بَعْضُهُمْ يُوَسْوِسُ قَالَ عُثْمَانُ وَكُنْتُ مِنْهُمْ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي ظِلِّ أُطُمٍ مِنْ الْآطَامِ مَرَّ عَلَيَّ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَسَلَّمَ عَلَيَّ فَلَمْ أَشْعُرْ أَنَّهُ مَرَّ وَلَا سَلَّمَ فَانْطَلَقَ عُمَرُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ لَهُ مَا يُعْجِبُكَ أَنِّي مَرَرْتُ عَلَى عُثْمَانَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ وَأَقْبَلَ هُوَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي وِلَايَةِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَتَّى سَلَّمَا عَلَيَّ جَمِيعًا ثُمَّ قَالَ أَبُو بَكْرٍ جَاءَنِي أَخُوكَ عُمَرُ فَذَكَرَ أَنَّهُ مَرَّ عَلَيْكَ فَسَلَّمَ فَلَمْ تَرُدَّ عَلَيْهِ السَّلَامَ فَمَا الَّذِي حَمَلَكَ عَلَى ذَلِكَ قَالَ قُلْتُ مَا فَعَلْتُ فَقَالَ عُمَرُ بَلَى وَاللَّهِ لَقَدْ فَعَلْتَ وَلَكِنَّهَا عُبِّيَّتُكُمْ يَا بَنِي أُمَيَّةَ قَالَ قُلْتُ وَاللَّهِ مَا شَعَرْتُ أَنَّكَ مَرَرْتَ وَلَا سَلَّمْتَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ صَدَقَ عُثْمَانُ وَقَدْ شَغَلَكَ عَنْ ذَلِكَ أَمْرٌ فَقُلْتُ أَجَلْ قَالَ مَا هُوَ فَقَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَوَفَّى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ أَنْ نَسْأَلَهُ عَنْ نَجَاةِ هَذَا الْأَمْرِ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قَدْ سَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ قَالَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ لَهُ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَنْتَ أَحَقُّ بِهَا قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَجَاةُ هَذَا الْأَمْرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَبِلَ مِنِّي الْكَلِمَةَ الَّتِي عَرَضْتُ عَلَى عَمِّي فَرَدَّهَا عَلَيَّ فَهِيَ لَهُ نَجَاةٌ
kɛlen k’a fɔ an ye [Abul Yaman] a ko; ye kunnafoni di anw ma [Syu'aib] ka bɔ [Az Zuhri] fɛ a ko; ye n ladɔnniya [jurisprudence dɔnbaga dɔ ka bɔ Ansar], ko a ye [Usman Bin ‘Affan] mɛn a bɛ maana dɔ fɔ; ko kira sallallaahu alahi wasallam ka taamaɲɔgɔn damadɔ tun bɛ yen minnu dusu tiɲɛna kira sallallaahu alahi wasallam sara tuma min na, fo u tilancɛ bɛ se ka jɔrɔ, Usman y’o fɔ 'Wa ne tun ye u dɔ ye, tuma min na ne sigilen tun bɛ kogo dɔ sumaya la, Umar tɛmɛna ne ɲɛfɛ ka foli kɛ ne ye, nka ne m'a ye ko a bɛ tɛmɛn ka foli kɛ, o de la a tɛmɛna fo ka se ka Abu Bakr kunbɛn, o kɔfɛ, a y'a fɔ a ye; 'Fɛn dɔ bɛ yen min bɛna i kabakoya, tiɲɛ na, ne tɛmɛna Usman ɲɛfɛ ka foli kɛ, nka a ma ne ka foli jaabi.' O la Abu Bakr ka masaya waati la, Umar ni Abu Bakr nana u fila bɛɛ ye n fo, o kɔfɛ Abu Bakr ko; 'I balimakɛ Umar nana n fɛ k'a fɔ ko a tɛmɛna i fɛ k'i fo, nka i ma jaabi di a ma, o tuma mun de y'i bila k'o kɛ ?' A ko, ne ko, ne ma o kɛ. O la Umar ko : 'Ɔwɔ, Allah fɛ, aw y'o kɛ, nka o kɛra aw ka kuncɛbaya de kosɔn, aw Umayikaw.' A ko, ne ko Ala tɔgɔ la, ne ma deli k’a ye ko i tɛmɛna ka n fo.’ Abu Bakr ko: 'Usman ye tiɲɛ fɔ, tiɲɛ na, i bolo degunnen don fɛn dɔ la ka bɔ a fɛ.' N ko: 'Ɔwɔ.' Umar y'a ɲininka ko : 'o ko ye mun ye?' O la, Usman ko: Ala ye a ka kira (s.a.w) faga sani an ka a ɲininka nin ko in lakanani na. Abu Bakr ko: 'Ne ye a ɲininka o ko la.' A ko: 'O la, ne wulila k'a fɔ a ye ko: 'Ne fa ni ne ba sababu la, i ka kan ka tɛmɛ o kan.' [Abu Bakr] ko: 'Ne ye ɲininkali kɛ ko: 'E Ala ka ciden, nin ko in bɛ lakana cogo di?' O kɔfɛ, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam ko: ‘Mɔgɔ o mɔgɔ ye kumasen sɔrɔ ne fɛ, ne ye min di n facɛ denkɛ ma siɲɛ kelen, ka sɔrɔ k’o segin ne ma, o tuma na, o kumasen bɛ kɛ kisili ye a bolo’.