Imam Ahmad : 121
حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ أَنْبَأَنَا لَيْثٌ وَيُونُسُ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُسَامَةَ بْنِ الْهَادِ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ سُرَاقَةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ أَظَلَّ رَأْسَ غَازٍ أَظَلَّهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَنْ جَهَّزَ غَازِيًا حَتَّى يَسْتَقِلَّ كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ حَتَّى يَمُوتَ قَالَ قَالَ يُونُسُ أَوْ يَرْجِعَ وَمَنْ بَنَى لِلَّهِ مَسْجِدًا يُذْكَرُ فِيهِ اسْمُ اللَّهِ تَعَالَى بَنَى اللَّهُ لَهُ بِهِ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ
Kixye qe naq [laj Abu Salamah Al Khuza’i] kixye qe [Laits] rik’in [laj Yazid Bin Abdullah Bin Usamah Bin Al Had] rik’in [Al Walid Bin Abul Walid] rik’in [Laj Uthman Bin Abdullah i.e. Ibn Suraqah] rik’in [Umar Bin Al Khaththab], chan; Kiwab’i li Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam chixyeeb’al: ‘Ani tixkol rix lix jolom jun aj pleet, li Allah tixkol rix sa’ xkutankil li wakliik chi yo’yo, ani tixkawresi li k’anjeleb’aal re jun aj pleet re naq taaruuq taawanq li k’a’ru na’ajman re, toja’ naq choq’ re a’an taawanq jo’ lix q’ajkamunk jun aj pleet toj reetal naq taakamq’. [laj Jonas] kixye; ‘Malaj toj reetal naq taasutq’iiq, ut ani tixyiib’ jun li mezquita choq’ re li Allah b’ar wi’ na’aatinak chirix li k’ab’a’ej Allah Ta’ala, toja’ naq li Allah tixyiib’ jun li ochoch choq’ re sa’ Choxa’.
Imam Ahmad : 122
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ سُلَيْمَانَ الْأَعْمَشِ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ سَلْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِسْمَةً فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَغَيْرُ هَؤُلَاءِ أَحَقُّ مِنْهُمْ أَهْلُ الصُّفَّةِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّكُمْ تُخَيِّرُونِي بَيْنَ أَنْ تَسْأَلُونِي بِالْفُحْشِ وَبَيْنَ أَنْ تُبَخِّلُونِي وَلَسْتُ بِبَاخِلٍ
Kixye qe [laj Affan] Kixye qe [laj Abu Awanah] rik’in [laj Sulaiman Al A’masy] rik’in [Syaqiq] rik’in [Salman Bin Rabi’ah] naq kixye; Kiwab’i [laj Umar] chixyeeb’al; Li xRasulullah kixjach ru li jachok-ib’, jo’kan naq laa’in xinye; “At aj taqlanel re li Allah, relik chi yaal naq eb’ li tenamit jalaneb’ chiruheb’ a’an wankeb’ chik xk’ulub’, a’an li Ahlush Shuffah!” toja’ naq li Rasulullah kixsume: “Relik chi yaal naq xaq’axtesi we wiib’ li na’leb’ re xsik’b’al ru; sa’ xyanq laa’ex li nekepatz’ we chi kaw ut sa’ xyanqeb’ li nekek’oxla naq aj q’etq’et, ut laa’in moko aj q’etol aatin ta’.
Imam Ahmad : 123
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا خَالِدٌ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ الْحَدَثِ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ
Kixye qe [laj ‘Affan] Kixye qe [laj Khalid] rik’in [laj Yazid Bin Abu Ziyad] rik’in [lix Ashim Bin ‘Ubaidillah] rik’in [lix yuwa’] rik’in [lix mama’chin] rik’in [laj Umar Bin Al Khaththab], chan; “Xwil li Rasulullah sallallahu ‘alaihi wasallam chirix naq kixb’aanu li hadats, yoo chixb’aanunkil li ablución ut chixch’ajb’al li wiib’ chi khuf’.
Imam Ahmad : 124
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِي رَافِعٍ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ كَانَ مُسْتَنِدًا إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ وَعِنْدَهُ ابْنُ عُمَرَ وَسَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا فَقَالَ اعْلَمُوا أَنِّي لَمْ أَقُلْ فِي الْكَلَالَةِ شَيْئًا وَلَمْ أَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِي أَحَدًا وَأَنَّهُ مَنْ أَدْرَكَ وَفَاتِي مِنْ سَبْيِ الْعَرَبِ فَهُوَ حُرٌّ مِنْ مَالِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَقَالَ سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ أَمَا إِنَّكَ لَوْ أَشَرْتَ بِرَجُلٍ مِنْ الْمُسْلِمِينَ لَأْتَمَنَكَ النَّاسُ وَقَدْ فَعَلَ ذَلِكَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَأْتَمَنَهُ النَّاسُ فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَدْ رَأَيْتُ مِنْ أَصْحَابِي حِرْصًا سَيِّئًا وَإِنِّي جَاعِلٌ هَذَا الْأَمْرَ إِلَى هَؤُلَاءِ النَّفَرِ السِّتَّةِ الَّذِينَ مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَنْهُمْ رَاضٍ ثُمَّ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَوْ أَدْرَكَنِي أَحَدُ رَجُلَيْنِ ثُمَّ جَعَلْتُ هَذَا الْأَمْرَ إِلَيْهِ لَوَثِقْتُ بِهِ سَالِمٌ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ
Ak yeeb’il qe [‘Affan] Ak yeeb’il qe [laj Hammad Bin Salamah] rik’in [laj Ali Bin Zaid] rik’in [laj Abu Rafi’] naq laj Umar kixk’ojob’ rib’ rik’in laj Ibn Abbas naq chixk’atq wankeb’ laj Ibnu Umar ut laj Sa’id Bin Zaid, toja’ naq kixye; “Naqanaw, relik chi yaal naq ink’a’ nink’ut junaq inna’leb’ sa’ li na’leb’ re li kalalah, ut ink’a’ ninxaqab’ jun aj califa chiwix, relik chi yaal ani reheb’ li moos árabe li tintaw sa’ xhoonalil lin kamik taa’ach’ab’aaq chiru li k’a’ru re li Allah”. Jo’kan naq laj Sa’id Bin Zaid kixye; —Wi ta ink’a’ xaxaqab’ jun reheb’ laj Musulman, eb’ li tenamit te’xpaab’ raj laa’at, jo’ kixb’aanu laj Abu Bakr ut eb’ li tenamit ke’xpaab’ raj? Jo’kan naq [laj Umar] kixsume; ‘Xwil li maa’us aj rajom xch’ooleb’ li wamiiw, jo’kan naq xinq’axtesi li na’leb’ a’in reheb’ li waqib’ chi poyanam li, naq kikam li Profeet sallallaahu ‘alaihi wasallam, ke’saho’ xch’ool rik’ineb’’. Toja’ naq laj Umar kixye; ‘Wi jun reheb’ li wiib’ chi winq a’in naxk’ul wib’ ut chirix a’an ninq’axtesi li na’leb’ a’in re toja’ naq nink’e sa’ ruq’; Laj Salim a’an jun aj k’anjel chiru laj Abu Hudzaifah ut laj Abu Ubaida Bin Jarra.
Imam Ahmad : 125
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ حَدَّثَنِي أَبُو الْعَالِيَةِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ شَهِدَ عِنْدِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ فِيهِمْ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا صَلَاةَ بَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَلَا صَلَاةَ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ
Kixye qe [‘Affan] Kixye qe [Hammam] Kixye qe [Qatadah] Kixye we [laj Abul ‘Aliyah] chalen chaq [laj Ibn Abbas] kixye; ‘Xinch’olob’ xyaalal chiwu li osob’tesinb’il winq, sa’ xyanqeb’ a’an [laj Umar], ut li jun li q’axal nasaho’ wi’ inch’ool a’an laj Umar, naq li Profeet sallallaahu ‘alaihi wasallam kixye: ‘Maak’a’ li tij chirix li tij re eq’la toj reetal naq na’el chaq li saq’e, ut maak’a’ li tij chirix li tij re eq’la toj reetal naq na’ok li saq’e’.
Imam Ahmad : 126
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَكَبَّ عَلَى الرُّكْنِ فَقَالَ إِنِّي لَأَعْلَمُ أَنَّكَ حَجَرٌ وَلَوْ لَمْ أَرَ حَبِيبِي صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبَّلَكَ وَاسْتَلَمَكَ مَا اسْتَلَمْتُكَ وَلَا قَبَّلْتُكَ وَ { لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ }
Kixye qe [laj Abdullah Bin Utsman] Kixye qe [laj Abdullah Bin Utsman Bin Khutsaim] rik’in [laj Sa’id Bin Jubair] rik’in [li xAbbas] naq [laj Umar Bin Al Khaththab] kixtz’ub’ ru li Q’eq Pek toja’ naq kixye; “Relik chi yaal, ninnaw naq laa’at jun pek, wi ta ink’a’ kiwil lin raarookil winq sallallaahu ‘alaihi wasallam chi tz’ub’uk ut chi q’unb’esink ch’oolej, chi yaal ink’a’ raj xintz’ub’ ut chi q’unb’esink ch’oolej, ut relik chi yaal naq kiwan sa’ lix taql li Allah jun chaab’il eetalil.”
Imam Ahmad : 127
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ أَنْبَأَنَا عَمَّارُ بْنُ أَبِي عَمَّارٍ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَى فِي يَدِ رَجُلٍ خَاتَمًا مِنْ ذَهَبٍ فَقَالَ أَلْقِ ذَا فَأَلْقَاهُ فَتَخَتَّمَ بِخَاتَمٍ مِنْ حَدِيدٍ فَقَالَ ذَا شَرٌّ مِنْهُ فَتَخَتَّمَ بِخَاتَمٍ مِنْ فِضَّةٍ فَسَكَتَ عَنْهُ
Kixye qe [laj Affan] Kixye qe naq [laj Hammad] kixye qe [laj Ammar Bin Abu ‘Ammar] naq [laj Umar Bin Al Khaththab] kixye; Li xnimal ru aj b’anonel kiril jun li anilos re oor sa’ ruq’ jun li winq, toja’ naq kixye: “K’e chi najt - li k’a’aq re ru a’an!” jo’kan naq kixkut, toja’ naq kixk’e jun li anilos yiib’anb’il rik’in ch’iich’, jo’kan naq kixye: ‘A’in jwal yib’ ru chiru a’an’ toja’ naq kixk’e jun li anilos yiib’anb’il rik’in plaat jo’kan naq kixch’anab’.
Imam Ahmad : 128
حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنَا زَائِدَةُ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ وَحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ زِرٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ الْأَنْصَارُ مِنَّا أَمِيرٌ وَمِنْكُمْ أَمِيرٌ فَأَتَاهُمْ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَمَرَ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنْ يَؤُمَّ النَّاسَ فَأَيُّكُمْ تَطِيبُ نَفْسُهُ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَتْ الْأَنْصَارُ نَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ نَتَقَدَّمَ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ
Kixye qe [li xMu’awiyah Bin ‘Amru] Kixye qe [li xZa`idah] Kixye qe [li xAshim] ut [li xHusain Bin Ali], chalen chaq [li xZa`idah] chalen chaq [laj Ashim] chalen chaq [Zirr] chalen chaq [laj Abdullah] kixye; naq kikam li Rasulullah, eb’ laj Ansar ke’xye; ‘Chalen chaq sa’ qayanq wankeb’ aj jolominel ut sa’ eeyanq laa’ex wankeb’ aj jolominel’. Jo’kan naq [laj Umar] kiwulak rik’ineb’ ut kixye; “Ex tenamit aj Ansar, ma ink’a’ nekenaw naq li xtaql li Dios sallallaahu ‘alaihi wasallam kixtaqla chaq laj Abu Bakr chixb’eresinkil li tenamit, jo’kan ut, ani li k’ojk’o xch’ool sa’ li raam re xik chi ub’ej chiru laj Abu Bakr?” Jo’kan naq eb’ laj Ansar ke’xsume; ‘Naqasik’ xkolb’al qib’ rik’in li Allah re naq ink’a’ tooxik chi ub’ej chiru laj Abu Bakr’.
Imam Ahmad : 129
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ رَأَى رَجُلًا تَوَضَّأَ لِلصَّلَاةِ فَتَرَكَ مَوْضِعَ ظُفُرٍ عَلَى ظَهْرِ قَدَمِهِ فَأَبْصَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ ارْجِعْ فَأَحْسِنْ وُضُوءَكَ فَرَجَعَ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ صَلَّى
Kixye qe [laj Musa Bin Daud] Kixye qe [laj Ibn Lahi’ah] rik’in [laj Abu Az Zubair] rik’in [laj Jabir] naq [laj Umar Bin Al Khaththab] kixye resil re, naq kiril jun li winq chixb’aanunkil li ablución choq’ re li tijok, toja’ naq kixkanab’ lix nimal ru jun li uq’ej sa’ xb’een lix b’een li roq, ut kiwan chi chaab’il. kixye: ‘Sutq’in ut tz’aqob’resi ru laa ablución’. jo’kan naq kisutq’i ut kixb’aanu li ablución toja’ naq kitijok.
Imam Ahmad : 130
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ رَافِعٍ الطَّاطَرِيُّ بَصْرِيٌّ حَدَّثَنِي أَبُو يَحْيَى رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ عَنْ فَرُّوخَ مَوْلَى عُثْمَانَ أَنَّ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَهُوَ يَوْمَئِذٍ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ خَرَجَ إِلَى الْمَسْجِدِ فَرَأَى طَعَامًا مَنْثُورًا فَقَالَ مَا هَذَا الطَّعَامُ فَقَالُوا طَعَامٌ جُلِبَ إِلَيْنَا قَالَ بَارَكَ اللَّهُ فِيهِ وَفِيمَنْ جَلَبَهُ قِيلَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَإِنَّهُ قَدْ احْتُكِرَ قَالَ وَمَنْ احْتَكَرَهُ قَالُوا فَرُّوخُ مَوْلَى عُثْمَانَ وَفُلَانٌ مَوْلَى عُمَرَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِمَا فَدَعَاهُمَا فَقَالَ مَا حَمَلَكُمَا عَلَى احْتِكَارِ طَعَامِ الْمُسْلِمِينَ قَالَا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ نَشْتَرِي بِأَمْوَالِنَا وَنَبِيعُ فَقَالَ عُمَرُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ احْتَكَرَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ طَعَامَهُمْ ضَرَبَهُ اللَّهُ بِالْإِفْلَاسِ أَوْ بِجُذَامٍ فَقَالَ فَرُّوخُ عِنْدَ ذَلِكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أُعَاهِدُ اللَّهَ وَأُعَاهِدُكَ أَنْ لَا أَعُودَ فِي طَعَامٍ أَبَدًا وَأَمَّا مَوْلَى عُمَرَ فَقَالَ إِنَّمَا نَشْتَرِي بِأَمْوَالِنَا وَنَبِيعُ قَالَ أَبُو يَحْيَى فَلَقَدْ رَأَيْتُ مَوْلَى عُمَرَ مَجْذُومًا
Kixye qe [laj Abu Sa’id, jun moos re laj Bani Hashim] Kixye qe [laj Haitsam Bin Rafi’ Ath Thathari re Basrah] Kixye we [laj Abu Yahya, jun winq aj Makkah] chalen chaq [laj Farrukh, lix moos laj Othman], naq [laj Umar] naq kiwan choq’ aj b’atz’unel re laj Amirul Muk chi sutsu, jo’kan naq kixpatz’; «Kʼaru li tzakahemq aʼin?». Eb’ a’an ke’xsume; Kixye: «Li tzakahemq li kikʼameʼk chaq qe; ‘Li Allah chirosob’tesi li tzakemq a’in ut li ani xk’amok chaq re,’ toja’ naq anihaq kixye; “At Amirul Mukminin, ak ch’utub’anb’il li tzakemq,” chan laj Umar; «Ani xkʼuulank re?». Eb’ a’an ke’xsume; ‘Laj Farrukh a’an lix moos laj Uthman ut laj Fulan a’an lix moos laj Umar,’ jo’kan naq laj Umar kixtaqla jun aj taqlanel re xb’oqb’aleb’ xkab’ichaleb’, toja’ naq kixye; —Kʼaru kiʼeekʼasink eere chi wiibʼal chixchʼutubʼankil li tzakahemq rehebʼ laj musulman? Chi xkab’ichaleb’ ke’xsume; “At Amirul Mukminin, naqaloq’ rik’in li qab’ihomal ut naqak’ayi”. Jo’kan naq laj Umar kixsume; ‘Xwab’i lix taql li Allah (li tuqtuukilal ut li osob’tesink re li Allah chiwanq rik’in) chixyeeb’al: ‘Ani naxch’utub’ lix b’ihomal laj Musulman, li Allah tixrahob’tesi rik’in li bancarrota malaj li lepra,’ toja’ naq laj Farrukh kixye; “At Amirul Mukminin, ninyeechi’i re li Allah ut aawe naq ink’a’ taa’uxq wi’chik xk’uulankil li tzakemq chi junelik q’e kutan”. Chirix lix moos laj Umar kixye; ‘Ka’ajwi’ naqaloq’ rik’in li qab’ihomal ut naqak’ayi’. Laj Abu Yahya kixye; —Toja’ naq kiwil naq lix moos laj Umar yoo chi raho’k xch’ool rik’in li saqlep rix.
Imam Ahmad : 131
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ يَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعْطِينِي الْعَطَاءَ فَأَقُولُ أَعْطِهِ أَفْقَرَ إِلَيْهِ مِنِّي حَتَّى أَعْطَانِي مَرَّةً مَالًا فَقُلْتُ أَعْطِهِ أَفْقَرَ إِلَيْهِ مِنِّي فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خُذْهُ فَتَمَوَّلْهُ وَتَصَدَّقْ بِهِ فَمَا جَاءَكَ مِنْ هَذَا الْمَالِ وَأَنْتَ غَيْرُ مُشْرِفٍ وَلَا سَائِلٍ فَخُذْهُ وَمَا لَا فَلَا تُتْبِعْهُ نَفْسَكَ حَدَّثَنَا هَارُونُ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعْطِينِي الْعَطَاءَ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ
Kixye qe [laj Abu Yaman] kixye qe [laj Syu’aib] chalen chaq [laj Az Zuhri] Kixye qe [laj Salim Bin Abdullah] naq [laj Abdullah] kixye; Kiwab’i [laj Umar] chixyeeb’al; Li Profeet kixk’e jun li maatan we, jo’kan naq xinye; ‘Ka’ajwi’ taak’e reheb’ li kristiaan li neke’raj ru chiwu’. Toj reetal naq sa’ jun kutan kixk’e we li k’a’ru re ut laa’in xinye; ‘Ka’ajwi’ taak’e reheb’ li kristiaan li neke’raj ru chiwu’. Jo’kan naq li Profeet sallallaahu ‘alaihi wasallam kixye: ‘K’am ut waklesi - k’e - li b’ihomal toja’ naq k’e chi sa’. Li k’a’ ru taachalq aawik’in rik’in li b’ihomal a’in ut ink’a’ xawoyb’eni ut ink’a’ xapatz’, toja’ naq taak’ul, ut wi’ ink’a’ jo’kan toja’ naq maak’oxla naq aawe’. Ak xye qe [laj Harun] Ak xye qe [laj Ibn Wahab] Ak xye we [laj Yunus] rik’in [laj Ibn Shihab] rik’in [laj Salim] rik’in [xyuwa’] kixye; Kiwab’i [laj Umar] chixyeeb’al; Li xnimal ru aj b’anonel kixk’e jun li maatan we,’ toja’ naq kixye resil li hadith.
Imam Ahmad : 132
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ حَدَّثَنَا لَيْثٌ حَدَّثَنِي بُكَيْرٌ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ هَشَشْتُ يَوْمًا فَقَبَّلْتُ وَأَنَا صَائِمٌ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ صَنَعْتُ الْيَوْمَ أَمْرًا عَظِيمًا فَقَبَّلْتُ وَأَنَا صَائِمٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَأَيْتَ لَوْ تَمَضْمَضْتَ بِمَاءٍ وَأَنْتَ صَائِمٌ قُلْتُ لَا بَأْسَ بِذَلِكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفِيمَ
Kixye qe [laj Hajjaj] Kixye qe [Laits] Kixye we [laj Bukair] rik’in [laj Abdul Malik Bin Sa’id Al Ansari] rik’in [Jabir Bin Abdullah] rik’in [Umar Bin Al Khaththab] kixye; Sa’ jun kutan kinra ut kiwakli lin rajom toja’ naq kintz’ub’ ru us ta yookin chi ayunik, jo’kan naq kinwulak rik’in li Profeet sallallaahu ‘alaihi wasallam ut kinye; ‘Anajwan xinb’aanu jun nimla q’etq’etil, xintz’ub’ ru us ta yookin chi ayunik’, chan li Profeet sallallaahu ‘alaihi wasallam: ‘K’a’ru nakak’oxla wi nakaayuunik ut chirix a’an taach’aj laa tz’uumal?’. Kinsume; ‘Maak’a’ naxye a’an’. Toja’ naq li Profeet kixye: “Toja’ naq b’ar wan li ch’a’ajkilal?”
Imam Ahmad : 133
حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا دَاوُدُ يَعْنِي ابْنَ أَبِي الْفُرَاتِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِي الْأَسْوَدِ أَنَّهُ قَالَ أَتَيْتُ الْمَدِينَةَ فَوَافَيْتُهَا وَقَدْ وَقَعَ فِيهَا مَرَضٌ فَهُمْ يَمُوتُونَ مَوْتًا ذَرِيعًا فَجَلَسْتُ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَمَرَّتْ بِهِ جَنَازَةٌ فَأُثْنِيَ عَلَى صَاحِبِهَا خَيْرًا فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَجَبَتْ ثُمَّ مُرَّ بِأُخْرَى فَأُثْنِيَ عَلَى صَاحِبِهَا خَيْرًا فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَجَبَتْ ثُمَّ مُرَّ بِالثَّالِثَةِ فَأُثْنِيَ عَلَيْهَا شَرًّا فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَجَبَتْ فَقَالَ أَبُو الْأَسْوَدِ مَا وَجَبَتْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ قُلْتُ كَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّمَا مُسْلِمٍ شَهِدَ لَهُ أَرْبَعَةٌ بِخَيْرٍ أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ قَالَ فَقُلْنَا وَثَلَاثَةٌ قَالَ فَقَالَ وَثَلَاثَةٌ قَالَ قُلْنَا وَاثْنَانِ قَالَ وَاثْنَانِ قَالَ ثُمَّ لَمْ نَسْأَلْهُ عَنْ الْوَاحِدِ
Kixye qe [laj Yunus Bin Muhammad] Kixye qe [laj Daud a’an laj Ibnu Abil Furath] rik’in [laj Abdullah Bin Buraidah] rik’in [laj Abul Aswad] naq kixye; Xinwulak sa’ Medina, naq xinwulak aran chanchan naq wan jun li yajel li yoo chi k’ulmank, eb’ li tenamit yookeb’ chi kamk sa’ li rahilal, jo’kan naq naq xinchunla chixk’atq [laj Umar Bin Al Khaththab], li kamenaq kinume’ ut li kamenaq kinimaak ru rik’in chaab’ilal, toja’ naq laj Umar kixye; ‘obligatorio’ toja’ naq jun chik li kamenaq kinume’ ut li kamenaq kinimaak ru rik’in chaab’ilal, toja’ naq laj Umar kixye; ‘obligatorio’ toja’ naq li rox kamenaq xnume’ ut kik’utb’esiman li xmajelal li kamenaq, toja’ naq laj Umar kixye; ‘teneb’anb’il’ sa’ roso’jik kixpatz’ laj Abul Aswad; —K’a’ru naraj naxye li teneb’anb’il, at Amirul Mukminin? Laj Umar kixsume; ‘Xinye jo’ kixye li xtaql li Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam: ‘Yalaq ani aj musulman li na’ilman xb’aan kaahib’ chi winq rik’in chaab’ilal, toja’ naq li Allah tixk’e sa’ Choxa’ kinpatz’; «Kʼaru tqabʼaanu wi oxibʼ chi poyanam?». Kixsume: ‘Oxib’ ajwi’ li poyanam’ kinpatz’ wi’chik; «Kʼaru tqabʼaanu wi wiibʼ chi poyanam?». Kixsume; ‘Jo’kan ajwi’ wiib’ chi poyanam’. Toja’ naq ink’a’ naqapatz’ re k’a’ru wi’ jun li poyanam’.
Imam Ahmad : 134
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنَا بُكَيْرٌ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ عُمَرَ قَالَ غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَمَضَانَ وَالْفَتْحَ فِي رَمَضَانَ فَأَفْطَرْنَا فِيهِمَا
Kixye qe [laj Abu Sa’id] Kixye qe [laj Ibn Lahi’ah] Kixye qe [laj Bukair] rik’in [laj Sa’id Bin Al Musayyib] rik’in [laj Umar] kixye; 'Xoopleetik rik'in li Profeet sallallaahu 'alaihi wasallam sa' li po Ramadlan, ut sa' xq'ehil li xq'axb'al ru li tenamit Meca sa' li po Ramadlan, ut xqaraq li qaayunik sa' xkab'ichaleb' li hoonal'.
Imam Ahmad : 135
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ حَدَّثَنَا الْمُثَنَّى بْنُ عَوْفٍ الْعَنَزِيُّ بَصْرِيٌّ قَالَ أَنْبَأَنَا الْغَضْبَانُ بْنُ حَنْظَلَةَ أَنَّ أَبَاهُ حَنْظَلَةَ بْنَ نُعَيْمٍ وَفَدَ إِلَى عُمَرَ فَكَانَ عُمَرُ إِذَا مَرَّ بِهِ إِنْسَانٌ مِنْ الْوَفْدِ سَأَلَهُ مِمَّنْ هُوَ حَتَّى مَرَّ بِهِ أَبِي فَسَأَلَهُ مِمَّنْ أَنْتَ فَقَالَ مِنْ عَنَزَةَ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ حَيٌّ مِنْ هَاهُنَا مَبْغِيٌّ عَلَيْهِمْ مَنْصُورُونَ
Kixye qe [laj Abu Sa’id li moos re laj Bani Hashim] Kixye qe [laj Mutsanna Bin ‘Auf Al ‘Anazi re Basrah] naq kixye; ak xye qe [laj Ghadlban Bin Hanzhalah] naq lix yuwa’, a’an laj Hanzhalah Bin Nu’aim, a’an jun aj taqlanel re laj Umar, ut [laj Umar] naq kirula’aniik xb’aan jun aj taqlanel kixpatz’ re li kristiaan a’an; ‘B’ar wan reheb’ laj taqlanel chalen chaq’ toj reetal naq sa’ roso’jik kiwulak lix hoonal lin yuwa’ ut kixpatz’ re; —Bʼar wank rehebʼ li taql laaʼat? Jo'kan naq kixsume; “Chalen chaq ‘Anaza’ chan; 'Xwab'i li Profeet sallallaahu 'alaihi wasallam chi xyeeb'al: 'Eb' li k'aleb'aal chalenaqeb' sa' li na'ajej a'in junelik neke'tenq'aak wi neke'rahob'tesiik'.
Imam Ahmad : 136
حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ مَعْمَرٍ أَنَّهُ سَأَلَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ عَنْ الصِّيَامِ فِي السَّفَرِ فَحَدَّثَهُ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَزْوَتَيْنِ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ يَوْمَ بَدْرٍ وَيَوْمَ الْفَتْحِ فَأَفْطَرْنَا فِيهِمَا
Ak xye qe [laj Hasan Bin Musa] Ak xye qe [laj Ibn Lahi’ah] naq kixye; Ak xye qe [laj Yazid Bin Abu Habib] chalen chaq [Ma’mar] naq kixpatz’ re [laj Sa’id Bin Musayyib] chirix li kuyuk sa’ naq yoo chi b’eek, jo’kan naq kixye re rik’in [laj Umar Bin Al Khaththab], naq kixye; 'Xoopleetik rik'in li Profeet sallallaahu 'alaihi wasallam wiib' sut sa' li po Ramadlan, a'an li yalok q'e re Badr ut li xq'axb'al ru li tenamit Meca, toja' naq xqaraq li ayuno chiru li yalok a'an'.
Imam Ahmad : 137
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ حَدَّثَنَا دَيْلَمُ بْنُ غَزْوَانَ عَبْدِيٌّ حَدَّثَنَا مَيْمُونٌ الْكُرْدِيُّ حَدَّثَنِي أَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَى أُمَّتِي كُلُّ مُنَافِقٍ عَلِيمِ اللِّسَانِ
Kiyehe’ qe [laj Abu Sa’id] Kiyehe’ qe [laj Dailam Bin Ghazwan] jun abd, Kiyehe’ qe [laj Maimun Al Kurdi] Kiyehe’ we [laj Abu Uthman An Nahdi] rik’in [laj Umar Bin Al Khaththab] naq li Rasulullah li q’axal wi’chik kixye we: li seebʼ xnaʼlebʼ rikʼin li ruʼuj raqʼ’.
Imam Ahmad : 138
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَائِدَةَ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ كَانَ مَعَ مَسْلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ فِي أَرْضِ الرُّومِ فَوُجِدَ فِي مَتَاعِ رَجُلٍ غُلُولٌ فَسَأَلَ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ وَجَدْتُمْ فِي مَتَاعِهِ غُلُولًا فَأَحْرِقُوهُ قَالَ وَأَحْسَبُهُ قَالَ وَاضْرِبُوهُ قَالَ فَأَخْرَجَ مَتَاعَهُ فِي السُّوقِ قَالَ فَوَجَدَ فِيهِ مُصْحَفًا فَسَأَلَ سَالِمًا فَقَالَ بِعْهُ وَتَصَدَّقْ بِثَمَنِهِ
Kixye qe [laj Abu Sa’id] Kixye qe [laj Abdul Aziz Bin Muhammad] Kixye qe [laj Salih Bin Muhammad Bin Za`idah] rik’in [laj Salim Bin Abdullah] naq kiwan rik’in laj Maslamah Bin Abdul Malik sa’ li ruchich’och’ reheb’ laj Romano, toja’ naq kitawman sa’ li b’ihomal re jun li chaab’il winq aj pleet aj Mamahla- Laj Abdul Malik kixpatz’ re laj Salim Bin Abdullah, laj Salim Bin Abdullah kixsume; Kiyehe’ we [laj Abdullah] rik’in [laj Umar] naq li xtaql li Allah (xtuqtuukilal ut rosob’tesihom li Allah chiwanq rik’in) kixye: ‘Ani taataw sa’ li k’a’ru re wan k’a’aq re ru re Ghulul, k’at’. Laj Umar kixye; ‘Xink’oxla naq kixye: ‘Ut xsak’’ chan laj Salih; ‘Toja’ naq li xMaslamah kixk’am li k’a’ru re li winq sa’ li k’ayib’aal’. Laj Salih kixye; ‘Ut kixtaw li Mushaf chi sa’, toja’ naq kixpatz’ re laj Salim, ut a’an kixsume; ‘K’ayi ut k’e li tumin re li tenq’ank’.
Imam Ahmad : 139
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ وَحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَا حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَعَوَّذُ مِنْ خَمْسٍ مِنْ الْبُخْلِ وَالْجُبْنِ وَفِتْنَةِ الصَّدْرِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ وَسُوءِ الْعُمُرِ
Ak yeeb’il qe naq [laj Abu Sa’id] ut [laj Husain Bin Muhammad] xkab’ichaleb’ ke’xye; Ak yeeb’il qe [Israel] chalen chaq [laj Abu Ishaq] chalen chaq [laj Amru Bin Maimun] chalen chaq [laj Umar], naq li Profeet kixkol rib’ chiru oob’ chi na’leb’; ’chalen chaq li xwanjik li wank chi b’alaq’inb’il, chi xiwxiw, fitnatush shadr -kikam rub’elaj li jalb’a-k’a’uxlej-, li rahob’tesink re li muqleb’aal ut li maa’us aj chihab’’.
Imam Ahmad : 140
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءَ بْنَ دِينَارٍ عَنْ أَبِي يَزِيدَ الْخَوْلَانِيِّ أَنَّهُ سَمِعَ فَضَالَةَ بْنَ عُبَيْدٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الشُّهَدَاءُ ثَلَاثَةٌ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ جَيِّدُ الْإِيمَانِ لَقِيَ الْعَدُوَّ فَصَدَقَ اللَّهَ حَتَّى قُتِلَ فَذَلِكَ الَّذِي يَرْفَعُ إِلَيْهِ النَّاسُ أَعْنَاقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأْسَهُ حَتَّى وَقَعَتْ قَلَنْسُوَتُهُ أَوْ قَلَنْسُوَةُ عُمَرَ وَرَجُلٌ مُؤْمِنٌ جَيِّدُ الْإِيمَانِ لَقِيَ الْعَدُوَّ فَكَأَنَّمَا يُضْرَبُ جِلْدُهُ بِشَوْكِ الطَّلْحِ أَتَاهُ سَهْمٌ غَرْبٌ فَقَتَلَهُ هُوَ فِي الدَّرَجَةِ الثَّانِيَةِ وَرَجُلٌ مُؤْمِنٌ جَيِّدُ الْإِيمَانِ خَلَطَ عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا لَقِيَ الْعَدُوَّ فَصَدَقَ اللَّهَ حَتَّى قُتِلَ فَذَلِكَ فِي الدَّرَجَةِ الثَّالِثَةِ
Ak xye qe [laj Abu Sa’id] Ak xye qe [laj Ibn Lahi’ah] naq kixye; Kiwab’i [laj Atho` Bin Dinar] rik’in [laj Abu Yazid Al Khaulani] naq kirab’i [laj Fadlalah Bin ‘Ubaid] chixyeeb’al; Kiwab’i [laj Umar Bin Al Khaththab] naq kirab’i li Rasulullah chixyeeb’al: “Wankeb’ oxib’ li winq li ke’kamsiik xb’aan xpaab’aaleb’; jun li winq aj paab’anel li chaab’il sa’ lix paab’aal naxk’ul rib’ rik’in jun li xik’ na’ilok re ut chirix a’an tiik xch’ool rik’in li Allah toj reetal naq nakamsiik, toja’ naq sa’ xkutankil li wakliik chi yo’yo eb’ li tenamit te’xk’e lix tel re rilb’al,’ ut li taqlanb’il aj k’amol esil re li Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam kixye ajwi’ lix tel, toj reetal naq lix b’aqel xjolom kit’ane’ malaj lix b’aqel li chaab’il winq re li fai. li xik’ na’ilok qe chanchan naq kisak’e’ lix tz’ejwal rik’in jun li k’ix re che’, ki’ok chi sa’ xb’aan jun li flecha li sachenaq ut kikamsiik, toja’ naq kikamsiik. li choxa wan sa’ li xkab’ tasal. Ut jun aj paab’anel li chaab’il lix paab’aal, li chaab’il b’aanuhom naxk’am rib’ rik’in li maa’us aj b’aanuhom, naxk’ul jun li xik’ na’ilok re ut chirix a’an naxb’aanu chi tiik xch’ool rik’in li Allah toj reetal naq taakamsiiq, toja’ naq taawanq sa’ choxa sa’ li rox tasal’.