Imam Ahmad : 61
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ الْجُمَحِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ قِيلَ لِأَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَا خَلِيفَةَ اللَّهِ فَقَالَ بَلْ خَلِيفَةُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أَرْضَى بِهِ
Atugambiire [Muhammad Bin Yazid] Atugambiire [Nafi’ Bin Umar Al Jumahi] kuruga ahari [Abdullah Bin Abumulaikah] akagira ati; [Abu Bakar] akeetwa eiziina eryo; ‘Iwe khalifatullah’ obwo akagarukamu ati; "Kwonka nyowe na Khalifa Muhammad tweteekateekire kwikiriza okwetwa oku."
Imam Ahmad : 62
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُؤَمَّلِ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ كَانَ رُبَّمَا سَقَطَ الْخِطَامُ مِنْ يَدِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ فَيَضْرِبُ بِذِرَاعِ نَاقَتِهِ فَيُنِيخُهَا فَيَأْخُذُهُ قَالَ فَقَالُوا لَهُ أَفَلَا أَمَرْتَنَا نُنَاوِلُكَهُ فَقَالَ إِنَّ حَبِيبِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَنِي أَنْ لَا أَسْأَلَ النَّاسَ شَيْئًا
Atugambiire [Musa Bin Daud] Atugambiire [Abdullah Bin Al Mu`ammal] kuruga ahari [Ibn Abimulaikah], akagira ati; obwire bumwe omurunga gw’embaraasi gukagwa omu ngaro za Abu Bakr Ash Siddiq, reero yaateera omukono gw’omumaisho gw’engamira ye ngu engamira ekaborooga reero yaagikwata, reero banywani be bakagira ngu; ‘Tiwaturagiire kugitunga?’ [Abu Bakri] akagira ati; 'Buzima, omukundwa wangye Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam akanragiira ngu ntagira eki naashaba abantu.'
Imam Ahmad : 63
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَامٍ فَقَالَ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الْأَوَّلِ فَقَالَ إِنَّ ابْنَ آدَمَ لَمْ يُعْطَ شَيْئًا أَفْضَلَ مِنْ الْعَافِيَةِ فَاسْأَلُوا اللَّهَ الْعَافِيَةَ وَعَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ وَالْبِرِّ فَإِنَّهُمَا فِي الْجَنَّةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ وَالْفُجُورَ فَإِنَّهُمَا فِي النَّارِ
Atugambiire [Abdurrazzaq] atugambiire [Sufyan] kuruga ahari [Amru Bin Murrah] kuruga ahari [Abu Ubaidah] kuruga ahari [Abu Bakr], akagira ati; omwaka gumwe bwanyima y’okufa kwa nabi saww, Abu Bakr akeemerera yagira ati; Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akeemerera omu maisho gaitu omu mwaka gw’okubanza reero yagira ati: ‘Buzima, abaijukuru ba Adamu tibaine eki barikuheebwa ekikuru kukira okujunwa, n’ahabw’ekyo mushabe Allah okujunwa, mukore omu bwesigwa kandi gye ahabw’okuba mwembi muri omu Iguru, kandi mwetantare okubeihabeiha n’obubi ahabw’okuba bombi bari omu iguru’.
Imam Ahmad : 64
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ قَالَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَإِذَا قَالُوهَا عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلَّا بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ تَعَالَى قَالَ فَلَمَّا كَانَتْ الرِّدَّةُ قَالَ عُمَرُ لِأَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تُقَاتِلُهُمْ وَقَدْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَاللَّهِ لَا أُفَرِّقُ بَيْنَ الصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَلَأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَهُمَا قَالَ فَقَاتَلْنَا مَعَهُ فَرَأَيْنَا ذَلِكَ رَشَدًا
Atugambiire [Muhammad Bin Yazid] ngu akagira ati; akatugambira [Sufyan Bin Husain] kuruga ahari [Az Zuhri] kuruga ahari [Ubaidullah Bin Abdullah Bin ‘Utbah Bin Mas’ud] kuruga ahari [Abu Hurairah], kuruga ahari Murangi sallallaahu ‘alaihi wasallam, akagira ati: ‘Nkaragirwa kurwanisa abantu okuhitsya obu baragire ngu tihariho kuramya, ku barikukigamba, obwo eshagama yaabo n’ebintu byabo nibiija kurindwa, okwihaho aha musingi gwa haq n’okubara ahari Allah Ta’la’. Abu Hurairah akagira ati; n’ahabw’ekyo okuhakanisa ku kwahikireho, [Umar] akagambira Abu Bakr ati; 'Nobarwanisa n'obu oraabe ohuriire Omutumwa wa Allah (saww) arikugamba eki n'ekyo?' N’ahabw’ekyo [Abu Bakr] akagarukamu ati; 'Na Allah, tindikwija kutaanisa aha biragiro by'okushaba na zakaati, kandi ninyija kurwanisa omuntu weena orataanise ahari ebi byombi.' Abu Hurairah akagira ati; 'Nahabwekyo tukarwana nawe twareeba ngu eki kihikire'.
Imam Ahmad : 65
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي زُهَيْرٍ قَالَ أُخْبِرْتُ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ الصَّلَاحُ بَعْدَ هَذِهِ الْآيَةِ { لَيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ } فَكُلَّ سُوءٍ عَمِلْنَا جُزِينَا بِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ يَا أَبَا بَكْرٍ أَلَسْتَ تَمْرَضُ أَلَسْتَ تَنْصَبُ أَلَسْتَ تَحْزَنُ أَلَسْتَ تُصِيبُكَ اللَّأْوَاءُ قَالَ بَلَى قَالَ فَهُوَ مَا تُجْزَوْنَ بِهِ
Atugambiire [Abdullah Bin Numair] ngu ati; atugambiire [Isma’ili] kuruga ahari [Abu Bakr Bin Abu Zuhair] akagira ati; Ntungire [amakuru] ngu [Abu Bakr] akagira ati; ‘Iwe Mutumwa wa Allah, oburungi nibwija kubaho buta bwanyima y’orunyiriri oru: ‘Ti kigyendererwa kyawe nari ekigyendererwa ky’abantu b’ekitabo. Omuntu weena orakore omushango buzima naija kugarurirwa kurugiirira aha mushango ogwo’ -QS An Nisa’ayat 23-, nitwija kugarurirwa buri mushango ogu turikukora? obwo Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akagarukamu ati: ‘Allah akusaasire, iwe Abu Bakr, torwaire, oruhire, oine obusaasi, oine okugyezibwa?’ Abu Bakr akagarukamu ati; ‘Eego’ reero yagira ati: ‘Reero byona n’ekihembo ahariiwe’.
Imam Ahmad : 66
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي خَالِدٍ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي زُهَيْرٍ أَظُنُّهُ قَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ الصَّلَاحُ بَعْدَ هَذِهِ الْآيَةِ قَالَ يَرْحَمُكَ اللَّهُ يَا أَبَا بَكْرٍ أَلَسْتَ تَمْرَضُ أَلَسْتَ تَحْزَنُ أَلَسْتَ تُصِيبُكَ اللَّأْوَاءُ قَالَ بَلَى قَالَ فَإِنَّ ذَاكَ بِذَاكَ حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الثَّقَفِيِّ قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ الصَّلَاحُ بَعْدَ هَذِهِ الْآيَةِ { مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ } فَذَكَرَ الْحَدِيثَ
Ku yaaherize kutugambira [Sufyan] akagira ati; Ku naaherize kutugambira [Ibn Abu Khalid] kuruga ahari [Abu Bakr Bin Abu Zuhair] nkateekateeka ngu kikaba kiri nk’oku [Abu Bakr yaagizire]; ‘Iwe Mutumwa wa Allah, oburungi nibwija kubaho buta bwanyima y’orunyiriri oru’. Akagarukamu ati: Allah akugirire embabazi, iwe Abu Bakr, totungire busaasi, obusaasi, nari okugyezibwa? Abu Bakr akagarukamu ati; ‘eego’ obwo Nabi akagira ati: ‘bwenu buzima byona n’ekihembo’. Atugambiire [Ya’la Bin ‘Ubaid] Atugambiire [Ismail] kuruga ahari [Abu Bakr Ats Tsaqafi] akagira ati; [Abu Bakri] akagira ati; ‘Iwe Mutumwa wa Allah, oburungi nibwija kubaho buta bwanyima y’orunyiriri oru: ‘Orikukora ekibi buzima naija kugarurirwa nk’oku ekibi ekyo kiri’. -QS Okwezi kwa Nisaya 123-. bwanyima agambire aha hadiisi.
Imam Ahmad : 67
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي خَالِدٍ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي زُهَيْرٍ الثَّقَفِيِّ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { لَيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ } قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَنُجَازَى بِكُلِّ سُوءٍ نَعْمَلُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُكَ اللَّهُ يَا أَبَا بَكْرٍ أَلَسْتَ تَنْصَبُ أَلَسْتَ تَحْزَنُ أَلَسْتَ تُصِيبُكَ اللَّأْوَاءُ فَهَذَا مَا تُجْزَوْنَ بِهِ
Atugambiire [Waki’] Atugambiire [Ibn Abu Khalid] kuruga ahari [Abu Bakar Bin Abu Zuhair Ats Tsaqafi] akagira ati; obu orunyiriri rwashururwa, ‘Ti kigyendererwa kyawe nari ekigyendererwa ky’abantu b’omu kitabo. Omuntu weena orikukora ekibi, buzima naija kugarurirwa nk’oku ekibi ekyo kiri-’ -QS An Nisa’ayat 123-, akagira ati, [Abu Bakr] akagira ati; 'Iwe Mutumwa wa Allah, nitwija kugarurirwa buri mushango ogu turikukora?' Nahabwekyo Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akagarukamu ati: ‘Ruhanga akugirire embabazi, iwe Abu Bakr, tokatungaga obusaasi, obusaasi, okateerwa okugyezibwa? Mbwenu ekyo nikyo kigarukwamu kyawe'.
Imam Ahmad : 68
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخَذْتُ هَذَا الْكِتَابَ مِنْ ثُمَامَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ كَتَبَ لَهُمْ إِنَّ هَذِهِ فَرَائِضُ الصَّدَقَةِ الَّتِي فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَنْ سُئِلَهَا مِنْ الْمُسْلِمِينَ عَلَى وَجْهِهَا فَلْيُعْطِهَا وَمَنْ سُئِلَ فَوْقَ ذَلِكَ فَلَا يُعْطِهِ فِيمَا دُونَ خَمْسٍ وَعِشْرِينَ مِنْ الْإِبِلِ فَفِي كُلِّ خَمْسِ ذَوْدٍ شَاةٌ فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا وَعِشْرِينَ فَفِيهَا ابْنَةُ مَخَاضٍ إِلَى خَمْسٍ وَثَلَاثِينَ فَإِنْ لَمْ تَكُنِ ابْنَةُ مَخَاضٍ فَابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ فَإِذَا بَلَغَتْ سِتَّةً وَثَلَاثِينَ فَفِيهَا ابْنَةُ لَبُونٍ إِلَى خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ فَإِذَا بَلَغَتْ سِتَّةً وَأَرْبَعِينَ فَفِيهَا حِقَّةٌ طَرُوقَةُ الْفَحْلِ إِلَى سِتِّينَ فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَسِتِّينَ فَفِيهَا جَذَعَةٌ إِلَى خَمْسٍ وَسَبْعِينَ فَإِذَا بَلَغَتْ سِتَّةً وَسَبْعِينَ فَفِيهَا بِنْتَا لَبُونٍ إِلَى تِسْعِينَ فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَتِسْعِينَ فَفِيهَا حِقَّتَانِ طَرُوقَتَا الْفَحْلِ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِنْ زَادَتْ عَلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ ابْنَةُ لَبُونٍ وَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ فَإِذَا تَبَايَنَ أَسْنَانُ الْإِبِلِ فِي فَرَائِضِ الصَّدَقَاتِ فَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْجَذَعَةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ جَذَعَةٌ وَعِنْدَهُ حِقَّةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَيَجْعَلُ مَعَهَا شَاتَيْنِ إِنْ اسْتَيْسَرَتَا لَهُ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْحِقَّةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ إِلَّا جَذَعَةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَيُعْطِيهِ الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْحِقَّةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ وَعِنْدَهُ بِنْتُ لَبُونٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَيَجْعَلُ مَعَهَا شَاتَيْنِ إِنْ اسْتَيْسَرَتَا لَهُ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ ابْنَةِ لَبُونٍ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ إِلَّا حِقَّةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَيُعْطِيهِ الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ ابْنَةِ لَبُونٍ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ ابْنَةُ لَبُونٍ وَعِنْدَهُ ابْنَةُ مَخَاضٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَيَجْعَلُ مَعَهَا شَاتَيْنِ إِنْ اسْتَيْسَرَتَا لَهُ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا وَمَنْ بَلَغَتْ صَدَقَتُهُ بِنْتَ مَخَاضٍ وَلَيْسَ عِنْدَهُ إِلَّا ابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ فَإِنَّهُ يُقْبَلُ مِنْهُ وَلَيْسَ مَعَهُ شَيْءٌ وَمَنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ إِلَّا أَرْبَعٌ مِنْ الْإِبِلِ فَلَيْسَ فِيهَا شَيْءٌ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا وَفِي صَدَقَةِ الْغَنَمِ فِي سَائِمَتِهَا إِذَا كَانَتْ أَرْبَعِينَ فَفِيهَا شَاةٌ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِنْ زَادَتْ فَفِيهَا شَاتَانِ إِلَى مِائَتَيْنِ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةٌ فَفِيهَا ثَلَاثُ شِيَاهٍ إِلَى ثَلَاثِ مِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ فَفِي كُلِّ مِائَةٍ شَاةٌ وَلَا تُؤْخَذُ فِي الصَّدَقَةِ هَرِمَةٌ وَلَا ذَاتُ عَوَارٍ وَلَا تَيْسٌ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ الْمُصَدِّقُ وَلَا يُجْمَعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ وَلَا يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَةِ وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْنِ فَإِنَّهُمَا يَتَرَاجَعَانِ بَيْنَهُمَا بِالسَّوِيَّةِ وَإِذَا كَانَتْ سَائِمَةُ الرَّجُلِ نَاقِصَةً مِنْ أَرْبَعِينَ شَاةً وَاحِدَةً فَلَيْسَ فِيهَا شَيْءٌ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا وَفِي الرِّقَةِ رُبْعُ الْعُشْرِ فَإِذَا لَمْ يَكُنْ الْمَالُ إِلَّا تِسْعِينَ وَمِائَةَ دِرْهَمٍ فَلَيْسَ فِيهَا شَيْءٌ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا
Ku yaaherize kutugambira [Abu Kamil] akagira ati; Ku yaaherize kutugambira [Hammad Bin Salamah] akagira ati; Nkatwara ebaruha egi kuruga ahari [Tsumamah Bin Abdullah Bin Anas] kuruga ahari [Anas Bin Malik], ei [Abu Bakr] yaabahandiikiire; 'Buzima, oku n'okugaba kwa zakaati oku Omutumwa wa Allah yaaragiire Abasiraamu kandi ei Allah yaaragiire Omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam, n'ahabw'ekyo buri omwe omu basiraamu orikushabwa kurugiirira aha biragiro, abihe, kandi orikushabwa ebirikukira aha bitari bihairwe, abihe; aha ngamira eziri ahansi y’emyaka makumi abiri n’etaano, kuruga ahari buri ngamira itaano kuhika ahari ikumi zakaati n’embuzi emwe, kandi ku eraabe yaahika makumi abiri n’etaano obwo zakaati n’engamira emwe enkazi erimu emyaka ebiri, kuhika ahari makumi ashatu n’etaano, haaba hatariho ngamira z’enkazi eziine emyaka ebiri obwo engamira y’enshaija eine emyaka makumi ashatu na numbersi. obwo zakaati n’engamira emwe enkazi ey’emyaka eshatu kuhitsya obu omubaro gwahika makumi ana na etaano, kandi omubaro gwahika ahari makumi ana na mukaaga obwo zakaati ni emwe Omubaro gwahika ahari makumi mukaaga n’emwe, zakaati neija kuheebwa engamira emwe enkazi ey’emyaka etaano, kuhika ahari makumi mushanju n’etaano, kandi zakaati ku eraabe neehika ahari fesix the engamira eziine emyaka eshatu, kuhika ahari makumi mwenda, kandi ku ziraabe zihikire makumi mwenda n’emwe, obwo zakaati neija kuheebwa engamira ibiri eziine emyaka ena, nk’engamira ibiri enshaija kuhika aha mubaro gwona ogwa igana na makumi abiri, kandi ku ziraabe zirengire ahari igana na makumi abiri obwo buri makumi ana n’emwe ahari zakaati egyo n’emyaka eshatu n’emwe. engamira enkazi eine emyaka ena, kandi emyaka y'engamira yaaba etarikushushana omu bujunaanizibwa bwa zakat obwo buri omwe ohikire aha bujunaanizibwa bwa zakat aha ngamira enkazi eine emyaka etaano kandi ataine ngamira enkazi eine emyaka etaano, kwonka aine engamira enkazi eine emyaka ena acceptd it is enough is at, the kyorobi kubitunga nari dirham makumi abiri, kandi weena owaahikire aha zakaati y’obujunaanizibwa aha ntaana emwe. engamira enkazi ey’emyaka ena kandi we ataine n’emwe kureka emwe ey’emyaka etaano, obwo ekyo nikimara kwikirizibwa kandi kiheebwa omuntu orikubanja zakat dirham makumi abiri nari embuzi ibiri. kandi omuntu weena owahikire aha zakat y’obujunaanizibwa aha ngamira enkazi ey’emyaka ena kandi ataine emwe kwonka aine engamira emwe enkazi ey’emyaka eshatu, obwo ekyo nikimara kutunga kuruga ahariwe kandi oyongyereho embuzi ibiri kyaba kyorobi kuzitunga nari dirham makumi abiri, kandi omuntu weena otungire zakat emwe ey’obujunaanizibwa aha ngamiya enkazi aine emyaka eshatu kwonka aine zakat emwe ey’obujunaanizibwa aha ngamira eshatu. engamira enkazi ey’emyaka ena, obwo ekyo nikimara kwikirizibwa kandi kiheebwa omuntu orikubanja zakaati dirham makumi abiri nari embuzi ibiri, kandi weena oine Waaba otungire zakaati y’obujunaanizibwa aha ngamira emwe enkazi ey’emyaka eshatu, kwonka otaine emwe kandi oine emwe erikumara ad emyaka ebiri the if kyorobi kuzitunga nari dirham makumi abiri, kandi weena ohikire aha zakaati y’obujunaanizibwa aha ngamira emwe enkazi ey’emyaka ebiri, kwonka ataine kureka engamira emwe ey’enshaija ey’emyaka eshatu, obwo ekyo nikimara kutunga kuruga ahariwe kandi tihaine ekindi ekishemerire kwongyerwaho, kandi weena otaine zakati etari emwe n’emwe okwihaho engamira ina eine. Kandi omu zaaka y’okuriisa embuzi, omubaro gwahika makumi ana, obwo zaaka neeba eri oak emwe . nari embuzi kuhika ahari igana na makumi abiri, kandi ku haraabe hariho ezirikukiraho obwo zakaati neeba eri embuzi ibiri kuhika aha mubaro gwa magana abiri, kandi ku ziraabe zirengire ahari emwe obwo zakaati neeba eri embuzi ishatu kuhika aha mubaro gwa magana ashatu, kandi ku haraabe hariho ezirikukiraho obwo ahari buri igana zakaati neeba eri embuzi emwe taken kuruga aha handica goatge nari we ti, kureka omuntu orikuha zakaati naayenda, kandi ebintu eby’omutaano tibiine kushoroozibwa - kutwara zakaati - kandi n’ebintu ebiteeraine tibiine kutaanisibwa ahabw’okutiina. kuruga omu zakaati, n’ebintu ebitabwire kuruga omu bicweka bibiri obwo byombi nibigarurwa ahari buri kimwe kimwe, kandi embuzi y’omuntu erikuriisa yaaba eri ahansi y’embuzi emwe ahari makumi ana obwo tihaine zakaati okwihaho mukama waayo yaayenda. Kandi aha bahuuku zakaati neeba eri ebicweka bina ahari ikumi kandi ebintu byabo byaba bitahikire kureka dirham igana na makumi mwenda obwo tihaine zakaati okwihaho mukama waayo yaayenda’.
Imam Ahmad : 69
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَهْلُ مَكَّةَ يَقُولُونَ أَخَذَ ابْنُ جُرَيْجٍ الصَّلَاةَ مِنْ عَطَاءٍ وَأَخَذَهَا عَطَاءٌ مِنْ ابْنِ الزُّبَيْرِ وَأَخَذَهَا ابْنُ الزُّبَيْرِ مِنْ أَبِي بَكْرٍ وَأَخَذَهَا أَبُو بَكْرٍ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَحْسَنَ صَلَاةً مِنْ ابْنِ جُرَيْجٍ
Ku yaaherize kutugambira [Abdurrazzaq] akagira ati; aba Makka bakagira ngu; ’ [Ibn Juraij] akatwara emiringo y’okushaba kuruga ahari [‘Atho’], Atho’ akagitwara ahari [Ibn Az Zubair], Ibn Zubair kuruga ahari [Abu Bakr] na Abu Bakr kuruga ahari Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, tinkareebaga omuntu weena owaabaire naashaba gye kukira Ibn Juraij’.
Imam Ahmad : 70
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ قَالَ تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ بِنْتُ عُمَرَ مِنْ خُنَيْسٍ أَوْ حُذَيْفَةَ بْنِ حُذَافَةَ شَكَّ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا فَتُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ قَالَ فَلَقِيتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ حَفْصَةَ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ قَالَ سَأَنْظُرُ فِي ذَلِكَ فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ فَلَقِيَنِي فَقَالَ مَا أُرِيدُ أَنْ أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا قَالَ عُمَرُ فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ ابْنَةَ عُمَرَ فَلَمْ يَرْجِعْ إِلَيَّ شَيْئًا فَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيْهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ فَخَطَبَهَا إِلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَإِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ شَيْئًا حِينَ عَرَضْتَهَا عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُهَا وَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَوْ تَرَكَهَا لَنَكَحْتُهَا
Ku yaaherize kutugambira [Abdurrazzaq] akagira ati; atugambiire [Ma’mar] kuruga ahari [Az Zuhri] kuruga ahari [Salim] kuruga ahari [Ibn Umar] kuruga ahari [Umar] akagira ati; Hafshoh Bint Umar akaba ari namwandu kandi akasigaho aba Hunais nari Hudzaifah Bin Hudzafah - Abdurrazzaq nabanganisa - kandi akaba ari omwe ahari bagyenzi ba nabi saw owaareebire ebyabaireho omu rutaro rwa Badr kandi akafa omuri Madiina, Umar akagira ati; n’ahabw’ekyo nkabugana Uthman Bin Affan kandi naamuha Hafshah, nkagira nti; ‘Ku oraabe nooyenda obwo ninyija kukushwera Hafshah,’ Uthman akagarukamu; 'Ndyabanza nateekateeka ahari ekyo'. Ekiro kingi kikahinguraho reero Uthman yanshanga yagira ati; 'Tinyine kyetengo kyona eky'okushwerwa ebiro ebi'. Umar akagira ati; obwo nkabugana Abu Bakr naamugira nti; 'Ku oraabe nooyenda ninyija kukushwera Hafshah Bint Umar'. Kwonka tarampaire eky’okugarukamu kyona, n’ahabw’ekyo omu mutima gwangye hakaba harimu enyehurira eyaabaire neekira enyehurira obu naabaire ndi na Uthman, kandi ebiro bingi bikahinguraho kuhitsya obu aha muheru Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yaizire ahariinye kandi yanshaba Hafshah obushwere, bwanyima nkashwera Hafshah kumureeba, Abu Bakr akagira ngu came; 'Shana omu mutima gwawe hakaba harimu enyehurira ahariinye obu wampa Hafshah kandi ntakugarukiremu kyona?' Umar ati, Nkagarukamu ati; ‘Eego’ [Abu Bakr] akagira ati; 'Buzima, tihaine ekirikunzibira kugaruka ahariiwe n'eky'okugarukamu waaba nompa Hafshah, kwonka nkahurira Rasulullah naakigambaho, kandi tindikwija kujanjaaza ekihama kya Rasulullah, ku araamurekyeho buzimazima ninyija kumushwera'.
Imam Ahmad : 71
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ الْمُغِيرَةَ بْنَ مُسْلِمٍ أَبَا سَلَمَةَ عَنْ فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ عَنْ مُرَّةَ الطَّيِّبِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ سَيِّئُ الْمَلَكَةِ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَيْسَ أَخْبَرْتَنَا أَنَّ هَذِهِ الْأُمَّةَ أَكْثَرُ الْأُمَمِ مَمْلُوكِينَ وَأَيْتَامًا قَالَ بَلَى فَأَكْرِمُوهُمْ كَرَامَةَ أَوْلَادِكُمْ وَأَطْعِمُوهُمْ مِمَّا تَأْكُلُونَ قَالُوا فَمَا يَنْفَعُنَا فِي الدُّنْيَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَرَسٌ صَالِحٌ تَرْتَبِطُهُ تُقَاتِلُ عَلَيْهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَمْلُوكٌ يَكْفِيكَ فَإِذَا صَلَّى فَهُوَ أَخُوكَ
Ku yaaherize kutugambira [Ishaq Bin Sulaiman] akagira ati; Nkahurira [Al Mughirah Bin Muslim Abu Salamah] kuruga ahari [Farqad As Subakhi] kuruga ahari [Murrah Ath Thayyib] kuruga ahari [Abu Bakar Ash Shiddiq], akagira ati; Rasulullah akagira ati: ‘Omuntu oine emitwarize mibi tarikwija kutaaha omu Iguru’, n’ahabw’ekyo omushaija akabuuza ati; 'Iwe Mutumwa wa Allah, torangirire ngu ummah egi niyo ummah erimu abahuuku n'empumi ezirikukirayo?' Nahabwekyo omutumwa wa Allah akagarukamu ati: ‘Eego, obwo mubahe ekitinisa nk’oku murikuha abaana baanyu ekitinisa, mubariise kuruga omu by’okurya ebi murikurya’. Banywani be bakabuuza bati; 'Iwe Mutumwa wa Allah, niki ekirikubaasa kutugasira omu nsi?' Akagarukamu ati: ‘Emotoka nungi ei orikuteera kurwanisa omu muhanda gwa Allah n’omuhuuku orikumara, kandi ku arikushaba obwo niwe ari murumuna waawe’.
Imam Ahmad : 72
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ السَّبَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَرْسَلَ إِلَيْهِ مَقْتَلَ أَهْلِ الْيَمَامَةِ فَإِذَا عُمَرُ عِنْدَهُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ عُمَرَ أَتَانِي فَقَالَ إِنَّ الْقَتْلَ قَدْ اسْتَحَرَّ بِأَهْلِ الْيَمَامَةِ مِنْ قُرَّاءِ الْقُرْآنِ مِنْ الْمُسْلِمِينَ وَأَنَا أَخْشَى أَنْ يَسْتَحِرَّ الْقَتْلُ بِالْقُرَّاءِ فِي الْمَوَاطِنِ فَيَذْهَبَ قُرْآنٌ كَثِيرٌ لَا يُوعَى وَإِنِّي أَرَى أَنْ تَأْمُرَ بِجَمْعِ الْقُرْآنِ فَقُلْتُ لِعُمَرَ وَكَيْفَ أَفْعَلُ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ فَلَمْ يَزَلْ يُرَاجِعُنِي فِي ذَلِكَ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ بِذَلِكَ صَدْرِي وَرَأَيْتُ فِيهِ الَّذِي رَأَى عُمَرُ قَالَ زَيْدٌ وَعُمَرُ عِنْدَهُ جَالِسٌ لَا يَتَكَلَّمُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّكَ شَابٌّ عَاقِلٌ لَا نَتَّهِمُكَ وَقَدْ كُنْتَ تَكْتُبُ الْوَحْيَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاجْمَعْهُ قَالَ زَيْدٌ فَوَاللَّهِ لَوْ كَلَّفُونِي نَقْلَ جَبَلٍ مِنْ الْجِبَالِ مَا كَانَ بِأَثْقَلَ عَلَيَّ مِمَّا أَمَرَنِي بِهِ مِنْ جَمْعِ الْقُرْآنِ فَقُلْتُ كَيْفَ تَفْعَلُونَ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ku yaaherize kutugambira [Usman Bin Umar] akagira ati; atumanyiise [Yunus] kuruga [Az Zuhri] akagira ati; amanyiise [Ibn As Sabbaq] ngu akagira ati; akaba anmanyiise [Zaid Bin Thabit], ngu [Abu Bakr] akamutuma omu mwanya gw’orutaro rw’abantu ba Yamamah obwo Umar ari aha rubaju rwe, obwo Abu Bakr akagira ati; ‘Buzima Umar akanbugana yagira ati; 'Buzima, abantu baingi abaitsirwe orutaro rwa Yamamah bakagwa, bakaba bari kuruga omu Qori' y'Abasiraamu, kandi nintiina ngu Qori' nyingi niziija kwitwa omu myanya endiijo y'orutaro kugira ngu omubaro muhango gwa Qur'an gufe ahabw'okuba tigurikumanyirwa, kandi omu mazima ndi omu nteekateeka ngu oshemerire kumpa ekiragiro kya Qur'. n’ahabw’ekyo nkagambira Umar nti; ‘Ninbaasa nta kukora ekintu eki nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam atakakoraga? ’ N’ahabw’ekyo Umar akagarukamu ati; 'Na Allah, ni kirungi'. Reero Umar akaguma naija ahariinye arikushaba okugarukamu ahari eki, ngu Allah aigurireho ekifuba kyangye kandi naikirizana n’ebiteekateeko bya Umar. Naagira ati; obwo Zaid na Umar bashutami aharubaju rwe batagambire kigambo kyona, obwo Abu Bakr akagira ati; ‘Buzima, ori omutsigazi w’obwengye, titurikubanganisa aha busobozi bwawe ahabw’okuba ohandiikire ebishuruurwa bya nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, n’ahabw’ekyo kora ekitabo kya Qur’an’ Zaid akagira ati; ‘Na Allah, ku baraaragiire kuhingisa emwe aha nshozi, tikirikwija kuremeera nk’eki yanragiire kushorooza Qur’an, obwo nkagira nti; 'Nobaasa ota kukora ekintu eki omurangi atakakoraga?'
Imam Ahmad : 73
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ عَنْ عُمَيْرٍ مَوْلَى الْعَبَّاسِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ خَاصَمَ الْعَبَّاسُ عَلِيًّا فِي أَشْيَاءَ تَرَكَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ شَيْءٌ تَرَكَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يُحَرِّكْهُ فَلَا أُحَرِّكُهُ فَلَمَّا اسْتُخْلِفَ عُمَرُ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ فَقَالَ شَيْءٌ لَمْ يُحَرِّكْهُ أَبُو بَكْرٍ فَلَسْتُ أُحَرِّكُهُ قَالَ فَلَمَّا اسْتُخْلِفَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ قَالَ فَأَسْكَتَ عُثْمَانُ وَنَكَسَ رَأْسَهُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَخَشِيتُ أَنْ يَأْخُذَهُ فَضَرَبْتُ بِيَدِي بَيْنَ كَتِفَيْ الْعَبَّاسِ فَقُلْتُ يَا أَبَتِ أَقْسَمْتُ عَلَيْكَ إِلَّا سَلَّمْتَهُ لِعَلِيٍّ قَالَ فَسَلَّمَهُ لَهُ
Atugambiire [Yahya Bin Hammad] Atugambiire [Abu ‘Awanah] kuruga ahari [Al A’masy] kuruga ahari [Isma’il Bin Raja’] kuruga ahari [Umair owaabaire ari omuhuuku wa Al Abbas] kuruga ahari [Ibn Abbas] akagira ati; Rasulullah ku yaafiire kandi Abu Bakr akatooranwa kuba khalifa, Abbas akabuuza Ali aha buhunguzi obu Rasulullah yaatsigireho, obwo [Abu Bakr] akagira ati; 'Ekintu ekyatsigirweho omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam kandi atakihingisa, tindikwija kukihingisa'. Umar ku yaateirweho kuba Khalifa, bombi bakeetomboitira Umar ahabw’enshonga yaabo, obwo Umar akagira ati; ‘Eki Abu Bakr atarikuhingisa, tindikwija kukihingisa’. Kandi Uthman ku yaateirweho kuba khalifa, bombi bakeetomboitira Uthman, Uthman akahunama yafukamira omutwe, Ibn Abbas akagira ati; 'Nkaba nshobeirwe ngu naija kugitwara, mbwenu nkateera omukono gwangye ahagati y'ekibunu kya Abbas nagira nti; 'Iwe taata, ninkurahira, oshemerire kukikwatsa Ali'. Ibn Abbas akagira ati; 'Nahabwekyo akagikwatsa Ali'.
Imam Ahmad : 74
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ قَالَ حَدَّثَنِي شَيْخٌ مِنْ قُرَيْشٍ مِنْ بَنِي تَيْمٍ قَالَ حَدَّثَنِي فُلَانٌ وَفُلَانٌ وَقَالَ فَعَدَّ سِتَّةً أَوْ سَبْعَةً كُلُّهُمْ مِنْ قُرَيْشٍ فِيهِمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ بَيْنَا نَحْنُ جُلُوسٌ عِنْدَ عُمَرَ إِذْ دَخَلَ عَلِيٌّ وَالْعَبَّاسُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَدْ ارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا فَقَالَ عُمَرُ مَهْ يَا عَبَّاسُ قَدْ عَلِمْتُ مَا تَقُولُ تَقُولُ ابْنُ أَخِي وَلِي شَطْرُ الْمَالِ وَقَدْ عَلِمْتُ مَا تَقُولُ يَا عَلِيُّ تَقُولُ ابْنَتُهُ تَحْتِي وَلَهَا شَطْرُ الْمَالِ وَهَذَا مَا كَانَ فِي يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَدْ رَأَيْنَا كَيْفَ كَانَ يَصْنَعُ فِيهِ فَوَلِيَهُ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مِنْ بَعْدِهِ فَعَمِلَ فِيهِ بِعَمَلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ وَلِيتُهُ مِنْ بَعْدِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَأَحْلِفُ بِاللَّهِ لَأَجْهَدَنَّ أَنْ أَعْمَلَ فِيهِ بِعَمَلِ رَسُولِ اللَّهِ وَعَمَلِ أَبِي بَكْرٍ ثُمَّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَحَلَفَ بِأَنَّهُ لَصَادِقٌ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ النَّبِيَّ لَا يُورَثُ وَإِنَّمَا مِيرَاثُهُ فِي فُقَرَاءِ الْمُسْلِمِينَ وَالْمَسَاكِينِ و حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَحَلَفَ بِاللَّهِ إِنَّهُ صَادِقٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ النَّبِيَّ لَا يَمُوتُ حَتَّى يَؤُمَّهُ بَعْضُ أُمَّتِهِ وَهَذَا مَا كَانَ فِي يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَدْ رَأَيْنَا كَيْفَ كَانَ يَصْنَعُ فِيهِ فَإِنْ شِئْتُمَا أَعْطَيْتُكُمَا لِتَعْمَلَا فِيهِ بِعَمَلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَمَلِ أَبِي بَكْرٍ حَتَّى أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قَالَ فَخَلَوَا ثُمَّ جَاءَا فَقَالَ الْعَبَّاسُ ادْفَعْهُ إِلَى عَلِيٍّ فَإِنِّي قَدْ طِبْتُ نَفْسًا بِهِ لَهُ
Ku yaaherize kutugambira [Yahya Bin Hammad] akagira ati; Atugambiire [Abu Awanah] kuruga ahari [Ashim Bin Kulaib] akagira ati; Ku yaaherize kungambira [sheikh wa Quraish kuruga Bani Taim] akagira ati; Had yangira atyo atyo atyo atyo atyo kandi atyo kandi akagira ati; n’ahabw’ekyo akagamba aha bantu mukaaga nari mushanju boona kuruga omu Quraish otwariiremu n’omwe aharibo [Abdullah Bin Az Zubair], akagira ngu; ku twabaire tushutami haihi na Umar, ahonaaho Ali na Abbas bakataaha n’amaraka gatunguukire, n’ahabw’ekyo [Umar] akagira ati; ‘Ohure, iwe Abba! Eki orikuza kugamba nkaba nkimanyire kare, okagira ngu mutabani wa murumuna wangye nyowe nitutunga ekicweka ky'ebintu. Kandi naanye nkaba n’amazire kumanya eki oraagambe, iwe Ali, noija kugira ngu muhara we ari ahansi y’okureeberera kwangye, n’ahabw’ekyo naija kugabana ekicweka ky’ebintu, kandi eki nikyo kyabaho omu bwire bwa Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam, n’ahabw’ekyo tukareeba oku yaacwiremu omu nshonga egi, reero Abu Bakr akagumizamu bwanyima y’eki Rasulullah the I akaba aine kukora, Rasulullah the I di bumosho, mbwenu ndahira omu iziina rya Allah ngu nsharamu enshonga egi n’obwegyendesereza nk’oku kyakozirwe Rasulullah na Abu Bakr’. Bwanyima akagira ati; 'Kandi Abu Bakr akangambira kandi yarahira ngu omu bwesigwa akahurira nabi sallallaahu 'alaihi wasallam arikugira ati: 'Buzima, nabi tarahunguriire, obuhunguzi bwe bwonka nibwo bwagabwa omu bakyene n'abaine oburemeezi omu basiraamu.' kandi [Abu Bakr] yangira kandi arahira omu iziina rya Allah ngu n’omwesigwa, ngu nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Buzima, nabi tarikwija kufa okuhitsya obu abamwe omu bantu be baramuhindure imam’. Kandi eki -eky’obugaiga- kikaba kiri omu mikono ya Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam, kandi tukareeba oku yaakikozire omu nshonga egi, mwaba nimwenda ninyija kukibaha mwembi ngu mukitwaze nk’oku Rasulullah na Abu Bakr baakozire, mbwenu ninyija kukibaha mwembi’. Abdullah bin Zubair akagira ati; n'ahabw'ekyo bombi bakagyenda, bwanyima bombi baagaruka, Abbas akagira ati; ‘Kihe Ali ahabwokuba buzima omutima niguhinduka ogw’obusingye kugiha Ali’.
Imam Ahmad : 75
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا جَاءَتْ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا تَطْلُبُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَا إِنَّا سَمِعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنِّي لَا أُورَثُ
Ku yaaherize kutugambira [Abdul Wahab Bin ‘Atho`] akagira ati; atugambiire [Muhammad Bin ‘Amru] kuruga [Abu Salamah] kuruga [Abu Hurairah] ngu Fatima akaija ahari Abu Bakr na Umar, arikushaba omugabo gw’obuhunguzi bwabo kuruga aha Mutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam, reero [Abu Bakr] na [Umar] bakagira ngu; 'Buzima, tukahurira omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam arikugira ati: 'Buzima, tindikuhungurwa'.
Imam Ahmad : 76
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى يَعْنِي ابْنَ الْمُسَيَّبِ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ قَالَ إِنِّي لَجَالِسٌ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ خَلِيفَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ وَفَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشَهْرٍ فَذَكَرَ قِصَّةً فَنُودِيَ فِي النَّاسِ أَنَّ الصَّلَاةَ جَامِعَةٌ وَهِيَ أَوَّلُ صَلَاةٍ فِي الْمُسْلِمِينَ نُودِيَ بِهَا إِنَّ الصَّلَاةَ جَامِعَةٌ فَاجْتَمَعَ النَّاسُ فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ شَيْئًا صُنِعَ لَهُ كَانَ يَخْطُبُ عَلَيْهِ وَهِيَ أَوَّلُ خُطْبَةٍ خَطَبَهَا فِي الْإِسْلَامِ قَالَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ وَلَوَدِدْتُ أَنَّ هَذَا كَفَانِيهِ غَيْرِي وَلَئِنْ أَخَذْتُمُونِي بِسُنَّةِ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا أُطِيقُهَا إِنْ كَانَ لَمَعْصُومًا مِنْ الشَّيْطَانِ وَإِنْ كَانَ لَيَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ مِنْ السَّمَاءِ
Ku yaaherize kutugambira [Hasyim Bin Al Qasim] akagira ati; Atugambiire [Isa niwe Ibn Al Musayyab] kuruga ahari [Qais Bin Abu Hazim] akagira ati; ku naabaire nshutami haihi na [Abu Bakar] Ash Siddiq, khalifa wa Rasulullah bwanyima y’okwezi kumwe bwanyima y’okufa kwa nabi, Abu Bakr bwanyima akangira ekitebyo; akarangirira abantu ahonaaho; ‘Buzima okushaba kuri omu kibiina’. Kandi n’eshaara y’okubanza eyaabaire neekorwa abasiraamu barikugigamba; ‘Buzima okushaba kuri omu kibiina’. Nahabwekyo abantu baketeerana, bwanyima Abu Bakr yatemba aha minbari, omwanya ogwamukoreirwe kubuuriraho, kandi ogwo gukaba guri okubuurira okwabandize kureeba omubusiraamu’. Qais akagira ati; obwo Abu Bakr yahimbisa kandi yahimbisa Allah kandi yagira ati; ‘Iwe bantu, nkaba ninza kushemererwa munonga omuntu ondiijo atari nyowe ku araabe yanhindura omu nshonga egi, kandi mwanjurira na sunnah ya nabi waanyu sallallaahu ‘alaihi wasallam, obwo tindikwija kukiikiriza, ahabw’okuba naarindwa Sitaane kandi ebishuruurirwe bimurugire omu iguru’.
Imam Ahmad : 77
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ لَيْثٍ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أَقُولَ إِذَا أَصْبَحْتُ وَإِذَا أَمْسَيْتُ وَإِذَا أَخَذْتُ مَضْجَعِي مِنْ اللَّيْلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنْتَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ وَمَلِيكُهُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ وَحْدَكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُكَ وَرَسُولُكَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ نَفْسِي وَشَرِّ الشَّيْطَانِ وَشِرْكِهِ وَأَنْ أَقْتَرِفَ عَلَى نَفْسِي سُوءًا أَوْ أَجُرَّهُ إِلَى مُسْلِمٍ آخِرُ مُسْنَدِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ
Atugambiire [Hasyim Bin Al Qasim] Atugambiire [Shaiban] kuruga [Laits] kuruga [Mujahid] akagira ati, [Abu Bakr] Ash Shiddiq akagira ati; Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam akaragiira ngu nshome buri kasheeshe, omu mwabazyo kandi ntakagiire omukitanda nyekiro: 'ALLAHUMMA FAATHIRAS SAMAAWAATI WAL ARDLI 'AALIMAL GHAIBI WASY SYAHAADAH ANTA RABBA KULLI SYAIKU'IN WA ASHAAALAILA WAHDAKA LAA SYARIIKALAKA WA ANNA MUHAMMADAN 'ABDUKA WA RASUULUKA A'UUDZUBIKA MIN SYARRI NAFSII WA SYARRISY SYAITHAANI WA SYIRKIHI WA AN AQTARIFA 'ALA NAFSII SUU'AN AW ILa AJURRUO the cre, ensi, orikumanya byona ebitarikureebwa n’ebirikureebwa, Iwe ori Rabb w’ebintu byona kandi mukama waabyo, ninhamya ngu tihaine ruhanga -oine obugabe bw’okuramibwa- okwihaho Iwe wenka toine banywani baawe, kandi ninhamya ngu Muhammad n’omuheereza waawe kandi omutumwa waawe, Iwe ninsherura obuhungiro bwe kuruga ahari Salli a kandi of the, okukora ebibi aha mutima gwangye nari okuguhitsya aha basiraamu abandi’.
Imam Ahmad : 78
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ حَارِثَةَ قَالَ جَاءَ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ إِلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالُوا إِنَّا قَدْ أَصَبْنَا أَمْوَالًا وَخَيْلًا وَرَقِيقًا نُحِبُّ أَنْ يَكُونَ لَنَا فِيهَا زَكَاةٌ وَطَهُورٌ قَالَ مَا فَعَلَهُ صَاحِبَايَ قَبْلِي فَأَفْعَلَهُ وَاسْتَشَارَ أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفِيهِمْ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ عَلِيٌّ هُوَ حَسَنٌ إِنْ لَمْ يَكُنْ جِزْيَةً رَاتِبَةً يُؤْخَذُونَ بِهَا مِنْ بَعْدِكَ
Ku yaaherize kutugambira [Abdurrahman Bin Mahdi] kuruga ahari [Sufyan] kuruga ahari [Abu Ishaq] kuruga ahari [Haritsah] akagira ati; ekibinja ky'abantu kuruga Syria kikaija ahari Umar, bwanyima bagira ngu; ‘Buzima twine eby’obugaiga, embaraasi n’abahuuku, kandi nitwenda kubishashura zakaati n’okushemezibwa kuruga aharibo’. [Umar] akagarukamu ati; 'Nk'oku banywani bangye babiri bakozire enyima yangye, naanye ninyija kukora nk'oku bombi baakozire'. Bwanyima akabuuza banywani ba nabi Muhammad sallallaahu ‘alaihi wasallam kandi omuribo hakaba harimu Ali, obwo Ali akagira ati; 'Nikirungi kyaba kitari omushoro gwa buriijo ogurikubatwaraho bwanyima yaawe'.
Imam Ahmad : 79
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ أَنَّ الصُّبَيَّ بْنَ مَعْبَدٍ كَانَ نَصْرَانِيًّا تَغْلِبِيًّا أَعْرَابِيًّا فَأَسْلَمَ فَسَأَلَ أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ فَقِيلَ لَهُ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَأَرَادَ أَنْ يُجَاهِدَ فَقِيلَ لَهُ حَجَجْتَ فَقَالَ لَا فَقِيلَ حُجَّ وَاعْتَمِرْ ثُمَّ جَاهِدْ فَانْطَلَقَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالْحَوَابِطِ أَهَلَّ بِهِمَا جَمِيعًا فَرَآهُ زَيْدُ بْنُ صُوحَانَ وَسَلْمَانُ بْنُ رَبِيعَةَ فَقَالَا لَهُوَ أَضَلُّ مِنْ جَمَلِهِ أَوْ مَا هُوَ بِأَهْدَى مِنْ نَاقَتِهِ فَانْطَلَقَ إِلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَأَخْبَرَهُ بِقَوْلِهِمَا فَقَالَ هُدِيتَ لِسُنَّةِ نَبِيِّكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْحَكَمُ فَقُلْتُ لِأَبِي وَائِلٍ حَدَّثَكَ الصُّبَيُّ فَقَالَ نَعَمْ
Atugambiire [Muhammad Bin Ja’far] ngu akagira ati; Kitugambirwe [Syu’bah] kuruga [Al Hakam] kuruga [Abu Wa`il] ngu [Shubay Bin Ma’bad] akaba ari omukristaayo kuruga omu ruganda rwa Arab Taghlib, bwanyima akahinduka omu Busiraamu, bwanyima akabuuza; ‘N’omucwe ki ogurikukirayo obukuru?’ N’ahabw’ekyo bakamugira ati; ‘Jihad omu muhanda gwa Allah’ obwo akaba nayenda kukora jihad kwonka akabuuzibwa; 'Wakora Hajj?' Akagarukamu ati; ‘Tihariho’ bakamugira ngu; ‘Kora Hajj na Umrah reero okore jihad’. Nahabwekyo akagyendera kuhisya obuyahikire omumwanya ogwomire, obwo akaba ari haihi kuteekateeka kukora Hajj na Umrah, kandi ku yaareebire Zaid Bin Shuhan na Salman Bin Rabi’ah, bombi bakagira ngu; ‘Ahabire okukira engamira ye,’ nari; ‘Tarikwebemberwa nk’engamira ye’. Atyo yaija ahari Umar yamugambira ebi Zaid na Salman bagambire, atyo [Umar] yagira ati; 'Okuratiriire Sunnah ya nabi waawe saw.a.w'. Al Hakam agizire ngu; n’ahabw’ekyo nkabuuza Abu Wa`il; 'Shubay akakugambira?' Akagarukamu ati; 'Yego'.
Imam Ahmad : 80
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ مَيْمُونٍ قَالَ صَلَّى بِنَا عُمَرُ بِجَمْعٍ الصُّبْحَ ثُمَّ وَقَفَ وَقَالَ إِنَّ الْمُشْرِكِينَ كَانُوا لَا يُفِيضُونَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَالَفَهُمْ ثُمَّ أَفَاضَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ
Atugambiire [‘Affan] Atugambiire [Syu’bah] kuruga ahari [Abu Ishaq] akagira ati; Nkahurira [‘Amru Bin Maimun] arikugira ati; [Umar] akashaba naitwe okushaba kw’omu kasheeshe omuri Muzdalifah reero yaimuka yagira ati; 'Buzima abashiriki tibararugire Muzdalifah kuhisya obu eizooba ryarugayo kandi buzima Omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam akaba akozire entaaniso nabo, n'ahabw'ekyo akaruga Muzdalifah eizooba ritakaizire'.