Imam Ahmad (الامام احمد) - 26363 Hadith
Hadith
Imam Ahmad : 201
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ دِينَارٍ عَنْ حَكِيمِ بْنِ شَرِيكٍ الْهُذَلِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ مَيْمُونٍ الْحَضْرَمِيِّ عَنْ رَبِيعَةَ الْجُرَشِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُجَالِسُوا أَهْلَ الْقَدَرِ وَلَا تُفَاتِحُوهُمْ وَقَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَرَّةً سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
A y’a fɔ an ye [Abu Abdurrahman] y’a fɔ n ye [Sa’id Bin Abu Ayyub] Sigi ni mɔgɔw ye minw lanin tɛ danbe la, ani i kana baro daminɛ n’u ye’. Abu Abdurrahman y’a fɔ tariki wɛrɛ kɔnɔ ko; N’ ye Ala ka ciden ka kuma mɛn.
Hadith
Imam Ahmad : 202
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُمَيْرٍ الْهَمْدَانِيِّ أَبِي عُمَرَ قَالَ سَمِعْتُ حَبِيبَ بْنَ عُبَيْدٍ يُحَدِّثُ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنِ ابْنِ السِّمْطِ أَنَّهُ خَرَجَ مَعَ عُمَرَ إِلَى ذِي الْحُلَيْفَةِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ إِنَّمَا أَصْنَعُ كَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
A y’a fɔ an ye [Hasiyimu Bin Al Kasim] A y’a fɔ an ye [Syuba] ka bɔ [Yazidi Bin Kumayiri Al Hamdani Abu Umar] la a ko; N y’a mɛn [Habib Bin Ubaid] y’a fɔ [Jubair Bin Nufair] ye ka bɔ [Ibn As Simth] fɛ ko ale bɔra ni [Umar] ye ka taga Dzul Hulaifah la ka sɔrɔ ka raka fila kɛ, o la n y’a ɲininga o ko la, a y’a jaabi ko; 'Ne y'o kɛ i n'a fɔ ne ye Ala ka ciden ye cogo min na'.
Hadith
Imam Ahmad : 203
حَدَّثَنَا أَبُو نُوحٍ قُرَادٌ أَنْبَأَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ أَبُو زُمَيْلٍ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ قَالَ نَظَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أَصْحَابِهِ وَهُمْ ثَلَاثُ مِائَةٍ وَنَيِّفٌ وَنَظَرَ إِلَى الْمُشْرِكِينَ فَإِذَا هُمْ أَلْفٌ وَزِيَادَةٌ فَاسْتَقْبَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْقِبْلَةَ ثُمَّ مَدَّ يَدَيْهِ وَعَلَيْهِ رِدَاؤُهُ وَإِزَارُهُ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ أَيْنَ مَا وَعَدْتَنِي اللَّهُمَّ أَنْجِزْ مَا وَعَدْتَنِي اللَّهُمَّ إِنَّكَ إِنْ تُهْلِكْ هَذِهِ الْعِصَابَةَ مِنْ أَهْلِ الْإِسْلَامِ فَلَا تُعْبَدْ فِي الْأَرْضِ أَبَدًا قَالَ فَمَا زَالَ يَسْتَغِيثُ رَبَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَيَدْعُوهُ حَتَّى سَقَطَ رِدَاؤُهُ فَأَتَاهُ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَأَخَذَ رِدَاءَهُ فَرَدَّاهُ ثُمَّ الْتَزَمَهُ مِنْ وَرَائِهِ ثُمَّ قَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ كَفَاكَ مُنَاشَدَتُكَ رَبَّكَ فَإِنَّهُ سَيُنْجِزُ لَكَ مَا وَعَدَكَ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنْ الْمَلَائِكَةِ مُرْدِفِينَ } فَلَمَّا كَانَ يَوْمُئِذٍ وَالْتَقَوْا فَهَزَمَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْمُشْرِكِينَ فَقُتِلَ مِنْهُمْ سَبْعُونَ رَجُلًا وَأُسِرَ مِنْهُمْ سَبْعُونَ رَجُلًا فَاسْتَشَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبَا بَكْرٍ وَعَلِيًّا وَعُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ هَؤُلَاءِ بَنُو الْعَمِّ وَالْعَشِيرَةُ وَالْإِخْوَانُ فَإِنِّي أَرَى أَنْ تَأْخُذَ مِنْهُمْ الْفِدْيَةَ فَيَكُونُ مَا أَخَذْنَا مِنْهُمْ قُوَّةً لَنَا عَلَى الْكُفَّارِ وَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُمْ فَيَكُونُونَ لَنَا عَضُدًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا تَرَى يَا ابْنَ الْخَطَّابِ قَالَ قُلْتُ وَاللَّهِ مَا أَرَى مَا رَأَى أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَلَكِنِّي أَرَى أَنْ تُمَكِّنَنِي مِنْ فُلَانٍ قَرِيبًا لِعُمَرَ فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ وَتُمَكِّنَ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مِنْ عَقِيلٍ فَيَضْرِبَ عُنُقَهُ وَتُمَكِّنَ حَمْزَةَ مِنْ فُلَانٍ أَخِيهِ فَيَضْرِبَ عُنُقَهُ حَتَّى يَعْلَمَ اللَّهُ أَنَّهُ لَيْسَتْ فِي قُلُوبِنَا هَوَادَةٌ لِلْمُشْرِكِينَ هَؤُلَاءِ صَنَادِيدُهُمْ وَأَئِمَّتُهُمْ وَقَادَتُهُمْ فَهَوِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا قَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَلَمْ يَهْوَ مَا قُلْتُ فَأَخَذَ مِنْهُمْ الْفِدَاءَ فَلَمَّا أَنْ كَانَ مِنْ الْغَدِ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ غَدَوْتُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا هُوَ قَاعِدٌ وَأَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَإِذَا هُمَا يَبْكِيَانِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي مَاذَا يُبْكِيكَ أَنْتَ وَصَاحِبَكَ فَإِنْ وَجَدْتُ بُكَاءً بَكَيْتُ وَإِنْ لَمْ أَجِدْ بُكَاءً تَبَاكَيْتُ لِبُكَائِكُمَا قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي عَرَضَ عَلَيَّ أَصْحَابُكَ مِنْ الْفِدَاءِ لَقَدْ عُرِضَ عَلَيَّ عَذَابُكُمْ أَدْنَى مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ لِشَجَرَةٍ قَرِيبَةٍ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الْأَرْضِ إِلَى قَوْلِهِ لَوْلَا كِتَابٌ مِنْ اللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ } مِنْ الْفِدَاءِ ثُمَّ أُحِلَّ لَهُمْ الْغَنَائِمُ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ مِنْ الْعَامِ الْمُقْبِلِ عُوقِبُوا بِمَا صَنَعُوا يَوْمَ بَدْرٍ مِنْ أَخْذِهِمْ الْفِدَاءَ فَقُتِلَ مِنْهُمْ سَبْعُونَ وَفَرَّ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكُسِرَتْ رَبَاعِيَتُهُ وَهُشِمَتْ الْبَيْضَةُ عَلَى رَأْسِهِ وَسَالَ الدَّمُ عَلَى وَجْهِهِ وَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَا } الْآيَةَ بِأَخْذِكُمْ الْفِدَاءَ
A y’a fɔ an ye [Abu Nuhu Quradl] y’a fɔ an ye [Ikrimah Bin ‘Ammar] A y’a fɔ an ye [Al Hanafi Abu Zumail lajɛ] A y’a fɔ ne ye [Ibnu Abbas] A y’a fɔ ne ye [Umar Bin Al Khathab], a ko; ‘Wagati min na Badri kɛlɛ kɛra’ Umar ko; 'Nabi y'a tɔɲɔgɔnw filɛ k'u hakɛ tun ye mɔgɔ kɛmɛ saba ni biduuru ye, o kɔfɛ a ye mushrikiw filɛ k'u tun ka ca ni waa kelen ye, o kɔfɛ cira y'a ɲɛɛ sin kibla ma o kɔfɛ a y'a bolo fila kɔrɔta k'a ka shaw kelen don 'Ala ye: ne, Ala, i ka layidu min ta ne ye, o yira ne ra, Ala tiɲɛ na, n’i ye nin silamɛ kulu fitinin nin halaki, o tuma na, i tɛna bato dugukolo nin kan abada’. Umar ko; ‘O la, Nabi tora ka dɛmɛ ɲini a Matigi fɛ k’a deli fɔɔ a ka fani benna, o kɔ, Abu Bakri nana a fɛ k’a ka fani ta k’a segi a ma, o kɔ, a y’a bilasira ka bɔ a kɔfɛ k’a fɔ ko; ‘E Nabiyullah, i ka ŋunuŋunu i ka Rabb fɛ, o be bɔ, bari min tun layidu tara i ye, a bena o di i ma,’ o kɔ, Ala y’a yira; ’ -Aw k’aw hakili to a la-, tuma min na aw ye dɛmɛ ɲini aw Matigi fɛ, o tuma na, a y’a to aw ye ko: ‘Tiɲɛ na, ne bena fanga di aw ma ni mɛlɛkɛ waa kelen ye minw bena tugu ɲɔgɔn kɔ’. -QS Al Anfal vɛrise 9-. O la, o loon sera tuma min na, kɛlɛbolo fila nunu ye ɲɔgɔn kunbɛn, Ala ye mushiriw halaki fɔɔ u mɔgɔ biwolonfila fagara, sɔrɔdasi biwolonfila minɛna kaso la, o kɔ, Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wasallam ye ladili di Abu Bakri, Ali ani Umar ma. Abu Bakri ko; ‘E Nabiyullah, u ye n’ belencɛ deenw ye, n’u ye n’ balimaw ye ani n’u be n’u ye hali bi, o la, ne hakili la, i ka kan ka kunmabɔsara nafolo bɔ u la, an be min bɔ u la, o be kɛ an ka fanga ye ka kafiriw kunbɛn, jigiya b’a la ko Ala bena bilasirali di u ma walisa u ka kɛ an dɛmɛbagaw ye’. o kɔ, Rasulullah y’a ɲininga ko: ‘E ka miiriya ye mun ye, e Ibnul Khaththab?’ Umar y’a jaabi ko; ‘Ne ko; 'Ala ka barika la, ne ni Abu Bakr ka miiriya tɛ kelen ye, nka ne ka miiriya la, i ye Umar somɔgɔw bɛɛ di ne ma walisa n k'a kan tigɛ, ani i ye Aqil di Ali ma walisa a k'a kan tigɛ, ani i ye Hamza balimacɛ caman di Hamza ma in in off in Allah is no his neck so a cu, dusukunw ye mushiriw ye, olu lo y’u ka bonyatigiw ye, u ka diinan mɔgɔkɔrɔw n’u ka ɲɛmɔgɔw ye’. Nka, Rasulullah sallallahu alayihi wasallam tun be Abu Bakri ka miiriya lo kan, ne ka miiriya tɛ’. O kɔ, a ye kunmabɔsara dɔ ta u fɛ, o kɔ, a dugusagwɛ, Umar ko; ‘Sɔgɔmadafɛ, n nana kira sallallaahu ‘alaihi wasallam fɛ ani yɔrɔnin kelen ale ni Abu Bakri sigira ani u fila bɛɛ tun be kasira, o la n y’a ɲininga; ‘E Ala ka ciden, a fɔ n ye min b’i n’i tericɛ kasi, ni n tun be se ka kasi, n tun be kasi ani n tun tɛ se ka kasi n tun be kasi, n yɛrɛ ka kasi bari aw fila be kasira’. Umar ko; 'O kɔ, kira sallallaahu 'alaihi wasallam y'a jaabi ko: 'I ka teriw ye miiriya min lawuli kunmabɔsara cogoya la, tiɲɛ na, a yirala ne la ko i ka sisksa ka surun yiri min ka surun i la' ani Ala y'a ka kuma jigi 'A ma bɛn kira ka kasodenw sɔrɔ a ka parazemies kan sanni a ka se'. Al Anfal vɛrise 67-, fɔɔ ka taga se a ka kuma ma; ‘I ye kunmabɔsara min ta, siga t’a la, i bena tɔɔrɔba sɔrɔ o kosɔn’ -QS Al Anfal vɛrise 68-. o min ye kunmabɔsara ye, o kɔ, a tun daganin lo u ye ghanimah nafolo - kɛlɛ bolofɛnw -, o la, tuma min na Uhud kɛlɛ kɛra saan 1nan na. O kɔ, u ye ɲangili sɔrɔ u ye min kɛ Badri kɛlɛ la, o ye kunmabɔsara tacogo ye, fɔɔ u mɔgɔ biwolonfila sara, ani kɛlɛ wagati la, cira sallallaahu ‘alaihi wasallam ka teriw bolila ka bɔ a kɔrɔ, fɔɔ a ɲin fila karila, a teen na tigɛra ani joli bɔra duguma Hind Allah: i be kasaara sɔrɔ - Uhud kɛlɛ la - hali n’i tun ye see sɔrɔ i juguw kan siɲɛ fila - Badri kɛlɛ la ' -QS Ali Imran verse 165- ka taga a ka kumaw na: 'Tiɲɛ na, Ala be se ka fɛɛn bɛɛ kan'. -QS Ali Imran vɛrise 165- bari i ye kunmabɔsara ta.
Hadith
Imam Ahmad : 204
حَدَّثَنَا أَبُو نُوحٍ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ قَالَ فَسَأَلْتُهُ عَنْ شَيْءٍ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيَّ قَالَ فَقُلْتُ لِنَفْسِي ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ نَزَرْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْكَ قَالَ فَرَكِبْتُ رَاحِلَتِي فَتَقَدَّمْتُ مَخَافَةَ أَنْ يَكُونَ نَزَلَ فِيَّ شَيْءٌ قَالَ فَإِذَا أَنَا بِمُنَادٍ يُنَادِي يَا عُمَرُ أَيْنَ عُمَرُ قَالَ فَرَجَعْتُ وَأَنَا أَظُنُّ أَنَّهُ نَزَلَ فِيَّ شَيْءٌ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَزَلَتْ عَلَيَّ الْبَارِحَةَ سُورَةٌ هِيَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا { إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ }
A y’a fɔ an ye [Abu Nuh] A y’a fɔ an ye [Malik Bin Anas] ka bɔ [Zaid Bin Aslam] ka bɔ [a facɛ] ka bɔ [Umar Bin Al Khathab] la a ko; An tun be ni Rasulullah ye tagama dɔ la, o kɔ, n y’a ɲininga koo dɔ la siɲɛ saba, a ma n jaabi, o la, n y’a fɔ n dusukun na ko; ‘I ye bɔnɛ ye cogo min na, e Ibnul Khaththab, i y’a ɲini kosɛbɛ ka Rasulullah ɲininga siɲɛ saba nka a m’i jaabi’. Umar ko; o kama, n’ donna n’ ka mobili kɔnɔ ani n’ tagara ɲɛfɛ sabu n’ tun be hami ko fɛɛn dɔ bena jigi n’ kan. Umar ko; yɔrɔnin kelen, mɔgɔ dɔ ka ne wele; ‘E Umar, Umar be min?’ Umar ko; ‘O la, ne nana bari n tun b’a miiri ko fɛɛn dɔ jigira ne kan, o tuma na, cira sallallahu ‘alaihi wasallam ko: ‘Kunu sufɛ, lɛtɛrɛ dɔ jigira ne fɛ min ka di n ye ka tɛmɛ diɲɛ n’a kɔnɔkow kan, ‘Tiɲɛ na, an ye see gwɛnin di aw ma. O la, Ala bena yafa i ma i ka jurumu tɛmɛninw n’i ka jurumu nataw la’ -QS Al Fath verse 1 - 2-’.
Hadith
Imam Ahmad : 205
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ عَنِ ابْنِ الْحَوْتَكِيَّةِ قَالَ أُتِيَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بِطَعَامٍ فَدَعَا إِلَيْهِ رَجُلًا فَقَالَ إِنِّي صَائِمٌ ثُمَّ قَالَ وَأَيُّ الصِّيَامِ تَصُومُ لَوْلَا كَرَاهِيَةُ أَنْ أَزِيدَ أَوْ أَنْقُصَ لَحَدَّثْتُكُمْ بِحَدِيثِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ جَاءَهُ الْأَعْرَابِيُّ بِالْأَرْنَبِ وَلَكِنْ أَرْسِلُوا إِلَى عَمَّارٍ فَلَمَّا جَاءَ عَمَّارٌ قَالَ أَشَاهِدٌ أَنْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ جَاءَهُ الْأَعْرَابِيُّ بِالْأَرْنَبِ قَالَ نَعَمْ فَقَالَ إِنِّي رَأَيْتُ بِهَا دَمًا فَقَالَ كُلُوهَا قَالَ إِنِّي صَائِمٌ قَالَ وَأَيُّ الصِّيَامِ تَصُومُ قَالَ أَوَّلَ الشَّهْرِ وَآخِرَهُ قَالَ إِنْ كُنْتَ صَائِمًا فَصُمْ الثَّلَاثَ عَشْرَةَ وَالْأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَالْخَمْسَ عَشْرَةَ
A y’a fɔ an ye [Abu An Nadlar] A y’a fɔ an ye [Al Mas’udi] ka bɔ [Hakim Bin Jubair] ka bɔ [Musa Bin Talhah] ka bɔ [Ibnul Hautakiya] la a ko; [Umar Bin Al Khaththab] ye dumuni di o kɔ a ye cɛɛ dɔ weele nka a ko; ‘Ne be sunɔgɔra’. Umar y’a ɲininga; ‘Aw be sunɔgɔ juman lo kɛra? N’i tun t’i yɛrɛ jɔrɔ ka dɔ fara a kan walima ka dɔ bɔ a la, siga t’a la, n’ tun bena kira sallallaahu ‘alaihi wasallam ka hadisi dɔ fɔ i ye tuma min na arabu beduin dɔ nana a fɛ ni kongosogo ye, nka a tugura Ammar kɔ’. O la, Amari nana tuma min na, Umari ko; ‘Yala i ye Ala ka ciden ye loon min na, arabu beduin dɔ nana ni sonsannin ye wa?’ Amari y’a jaabi ko; 'Ɔnhɔn'. [Amar] y’a fɔ tugun ko; N y’a ye ko joli tun be yen, kira ko: ‘Aw k’a dumu aw fɛ’ Ammar ko; ‘N’ be sunɔgɔra’. Kira y’a ɲininga ko: ‘Aw be sun jumɛn lo labato?’ Amari y’a jaabi ko; ‘Sunɔgɔ kalo daminɛ na kalo laban na’. O kɔ, cira ko: ‘N’i b’a fɛ ka sunɔgɔ, i ka sunɔgɔ tile tan ni sabanan, tan ni naaninan ani tan ni duurunan na’.
Hadith
Imam Ahmad : 206
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا أَبُو عَقِيلٍ حَدَّثَنَا مُجَالِدُ بْنُ سَعِيدٍ أَخْبَرَنَا عَامِرٌ عَنْ مَسْرُوقِ بْنِ الْأَجْدَعِ قَالَ لَقِيتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ لِي مَنْ أَنْتَ قُلْتُ مَسْرُوقُ بْنُ الْأَجْدَعِ فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْأَجْدَعُ شَيْطَانٌ وَلَكِنَّكَ مَسْرُوقُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ عَامِرٌ فَرَأَيْتُهُ فِي الدِّيوَانِ مَكْتُوبًا مَسْرُوقُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقُلْتُ مَا هَذَا فَقَالَ هَكَذَا سَمَّانِي عُمَرُ
A y’a fɔ an ye [Abu An Nadlar] A y’a fɔ an ye [Abu Aqil] A y’a fɔ an ye [Mujalid Bin Sa’id] y’a fɔ an ye [Amir] ka bɔ [Masruq Bin Al Ajda’] la a ko; N ye [Umar Bin Al Khathab] kunbɛn o kɔ, a ko n ma ko; 'I ye jon ye?' Ne k’a jaabi ko; ‘Masruki Bin Ajda’. O la, Umar ko; N y’a mɛn ko: ‘Ajda’ ye Sutana tɔgɔ ye, nka e ye Masruq Bin Abdurrahman ye. Amir ko; ‘O la, n y’a ye Masruq Bin Abdurrahman ka sɛbɛn kɔnɔ, n y’a ɲininga; ‘Nin ye mun ye?’ O la, a y'a jaabi ko; ‘Umar ye n tɔgɔ la o le ye’.
Hadith
Imam Ahmad : 207
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ مُحَرَّرِ بْنِ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الْعَزْلِ عَنْ الْحُرَّةِ إِلَّا بِإِذْنِهَا
A fɔra an ye [Ishaq Bin Isa] A fɔra an ye [Ibnu Lahi’ah] fɛ ka bɔ [Ja’far Bin Rabi’ah] fɛ ka bɔ [Az Zuhri] fɛ ka bɔ [Muharrar Bin Abu Hurairah] fɛ ka bɔ [a fa] fɛ ka bɔ [Umar Bin Al Khathathab] fɛ ko cira min tun be hɛɛrɛ la, o tun ye . muso ka musoya kɔfɛ - ka bɔ muso fɛ fo n’a y’a to’.
Hadith
Imam Ahmad : 208
حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ يَقُولُ لَئِنْ عِشْتُ إِلَى هَذَا الْعَامِ الْمُقْبِلِ لَا يُفْتَحُ لِلنَّاسِ قَرْيَةٌ إِلَّا قَسَمْتُهَا بَيْنَهُمْ كَمَا قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْبَرَ
A y’a fɔ an ye [Abu Amir Abdul Malik Bin Amru] minkɛ, a ko; A y’a fɔ an ye ko [Hisyam kɔrɔ ye Ibn Sa’d] ka bɔ [Zaid Bin Aslam] ka bɔ [a facɛ] la, a ko; N y’a mɛn [Umar] b’a fɔra ko; ‘Ni n’ ye balo fo saan nata o tuma na dugu kelen tɛna minɛ, fo n’ y’a tilan u ni ɲɔgɔn cɛ i n’a fɔ Ala ka ciden y’a tilan cogo min na Khaibar kɛlɛ la’.
Hadith
Imam Ahmad : 209
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الزُّبَيْرِيُّ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزَاةٍ فَحَلَفْتُ لَا وَأَبِي فَهَتَفَ بِي رَجُلٌ مِنْ خَلْفِي فَقَالَ لَا تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ فَإِذَا هُوَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
A y’a fɔ an ye [Muhamadu Bin Abdullah Az Zabiri] A y’a fɔ an ye [Isirayɛli] ka bɔ [Simak] ka bɔ [Ikrima] ka bɔ [Ibn Abbas] ka bɔ [Umar] a ko; Ne tun be ni kira ye kɛlɛ dɔ la o kɔ, ne ye kali; ‘Ɔn ɔn, n’ facɛ kosɔn’. O kama, mɔgɔ dɔ ye n’ kɔrɔfɔ n’ kɔfɛ k’a fɔ ko: ‘I kana kali i facɛ tɔgɔ la’. A y’a sɔrɔ ko ale lo ye kira ye.
Hadith
Imam Ahmad : 210
حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ لَئِنْ عِشْتُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَأُخْرِجَنَّ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى مِنْ جَزِيرَةِ الْعَرَبِ
A y’a fɔ an ye [Abu Ahmadu Az Zubairi] A y’a fɔ an ye [Sufyan] ka bɔ [Abu Az Zubairi] ka bɔ [Jabir] ka bɔ [Umar] la a ko; ‘Ni ne be niin na, siga t’a la, ne bena Yahutuw ni kerecɛnw gwɛn ka bɔ Arabu jamana na’.
Hadith
Imam Ahmad : 211
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ
A y’a fɔ an ye [Suliman Bin Daud Abu Daud] A y’a fɔ an ye [Sharik] ka bɔ [Ashim] ka bɔ [a facɛ] ka bɔ [Umar] la a ko; ‘Ne ye Ala ka ciden ye a be khuf fila mɔmɔna’.
Hadith
Imam Ahmad : 212
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا سَلَّامٌ يَعْنِي أَبَا الْأَحْوَصِ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ سَيَّارِ بْنِ الْمَعْرُورِ قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَخْطُبُ وَهُوَ يَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَنَى هَذَا الْمَسْجِدَ وَنَحْنُ مَعَهُ الْمُهَاجِرُونَ وَالْأَنْصَارُ فَإِذَا اشْتَدَّ الزِّحَامُ فَلْيَسْجُدْ الرَّجُلُ مِنْكُمْ عَلَى ظَهْرِ أَخِيهِ وَرَأَى قَوْمًا يُصَلُّونَ فِي الطَّرِيقِ فَقَالَ صَلُّوا فِي الْمَسْجِدِ
A y’a fɔ an ye [Sulaman Bin Daud Abu Daud] A y’a fɔ an ye [Salam min ye Abul Ahwas ye] ka bɔ [Simak Bin Harb] ka bɔ [Sayyar Bin Al Ma’rur] la a ko; N y’a mɛn [Umar] be waajuli kɛra k’a fɔ ko; ‘Tiɲɛ na, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam lo ye nin misiri lɔ, an minw bɔra muhajirinw ni ansarw la, an tun b’a fɛ, tuma min na misiri fanin lo fɔɔ aw dɔ y’a kunbiri gwan a balimacɛ kɔfɛ, a ye mɔgɔw ye minw be delili kɛra sira kan, a ko: ‘Aw ka seli kɛ misiri kɔnɔ’.
Hadith
Imam Ahmad : 213
قَالَ قَرَأْتُ عَلَى يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زُهَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُضَرِّبٍ أَنَّهُ حَجَّ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَأَتَاهُ أَشْرَافُ أَهْلِ الشَّامِ فَقَالُوا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّا أَصَبْنَا مِنْ أَمْوَالِنَا رَقِيقًا وَدَوَابَّ فَخُذْ مِنْ أَمْوَالِنَا صَدَقَةً تُطَهِّرُنَا بِهَا وَتَكُونُ لَنَا زَكَاةً فَقَالَ هَذَا شَيْءٌ لَمْ يَفْعَلْهُ اللَّذَانِ كَانَا مِنْ قَبْلِي وَلَكِنْ انْتَظِرُوا حَتَّى أَسْأَلَ الْمُسْلِمِينَ
A -Ahmudu Bin Hambali- ko; N y’a kalan [Yahya Bin Sa’id] ye ka bɔ [Zuhair] la a ko; A fɔra an ye [Abu Ishaq] ka bɔ [Haritsah Bin Mudlarrab] la, ko a ye hiji kɛ ni [Umar Bin Al Khaththab] ye, o kɔ, Siri jamanadenw ɲɛmɔgɔw nana a fɛ k’a fɔ; ‘E Amirul Mukminin, an ka nafolo, jɔnw ani bɛgɛnw b’an bolo, o la, an ka nafolo ta k’a kɛ zaka ye min be se k’an saniya,’ o kɔ, Umar y’a jaabi; ‘Nin ye koo ye, mɔgɔ fila minw tun be ne ɲɛfɛ, olu ma min kɛ nka u ka kɔnɔni kɛ fɔɔ n ka silamɛw ɲininga’.
Hadith
Imam Ahmad : 214
حَدَّثَنَا رَوْحٌ وَمُؤَمَّلٌ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَئِنْ عِشْتُ لَأُخْرِجَنَّ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى مِنْ جَزِيرَةِ الْعَرَبِ حَتَّى لَا أَتْرُكَ فِيهَا إِلَّا مُسْلِمًا
A fɔra an ye ko [Rauh] ni [Mu`ammal] fila bɛɛ ko; A fɔra an ye [Sufyan Ats Tsauri] ka bɔ [Abu Az Zubair] fɛ ka bɔ [Jabir Bin Abdullah] fɛ ko [Umar Bin Al Khathab] ko; Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam ko: ‘Ni ne be niin na, siga t’a la, ne bena yahutuw ni kerecɛnw gwɛn ka bɔ Arabu jamana na fɔɔ ka taga se silamɛ si ma to a kɔnɔ fɔɔ silamɛw’.
Hadith
Imam Ahmad : 215
حَدَّثَنَا عَتَّابُ بْنُ زِيَادٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ عَبْد اللَّهِ وَقَدْ بَلَغَ بِهِ أَبِي إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ فَاتَهُ شَيْءٌ مِنْ وِرْدِهِ أَوْ قَالَ مِنْ جُزْئِهِ مِنْ اللَّيْلِ فَقَرَأَهُ مَا بَيْنَ صَلَاةِ الْفَجْرِ إِلَى الظُّهْرِ فَكَأَنَّمَا قَرَأَهُ مِنْ لَيْلَتِهِ
A y’a fɔ an ye ko [‘Attab Bin Ziyad] A y’a fɔ an ye ko [Abdullah i.e. Ibnul Mubarak] y’a fɔ an ye ko [Yunus] bɔra [Az Zuhri] la ka bɔ [As Sa’ib Bin Yazid] la ani [Ubaidullah Bin Abdullah Bin ‘Utbah] ka bɔ [Abdurublah] Al’Utbah [Abdullah Bin]. ko; ‘N facɛ y’o lase cira sallallaahu ‘alaihi wasallam ma, ko a ko: ‘Mɔgɔ o mɔgɔ ye fɛɛn dɔ to a ka wirid kɔnɔ,’ walima a ko: ‘Ka bɔ a dɔ la sufɛ, ka sɔrɔ k’a kalan fajiri ni tilancɛ seli cɛ, a bena kɛ i n’a fɔ a y’a kalan sufɛ’.
Hadith
Imam Ahmad : 216
حَدَّثَنَا أَبُو نُوحٍ قُرَادٌ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ أَبُو زُمَيْلٍ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي عُمَرُ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ قَالَ نَظَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أَصْحَابِهِ وَهُمْ ثَلَاثُ مِائَةٍ وَنَيِّفٌ وَنَظَرَ إِلَى الْمُشْرِكِينَ فَإِذَا هُمْ أَلْفٌ وَزِيَادَةٌ فَاسْتَقْبَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْقِبْلَةَ ثُمَّ مَدَّ يَدَهُ وَعَلَيْهِ رِدَاؤُهُ وَإِزَارُهُ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ أَيْنَ مَا وَعَدْتَنِي اللَّهُمَّ أَنْجِزْ مَا وَعَدْتَنِي اللَّهُمَّ إِنْ تُهْلِكْ هَذِهِ الْعِصَابَةَ مِنْ أَهْلِ الْإِسْلَامِ فَلَا تُعْبَدْ فِي الْأَرْضِ أَبَدًا قَالَ فَمَا زَالَ يَسْتَغِيثُ رَبَّهُ وَيَدْعُوهُ حَتَّى سَقَطَ رِدَاؤُهُ فَأَتَاهُ أَبُو بَكْرٍ فَأَخَذَ رِدَاءَهُ فَرَدَّاهُ ثُمَّ الْتَزَمَهُ مِنْ وَرَائِهِ ثُمَّ قَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ كَفَاكَ مُنَاشَدَتُكَ رَبَّكَ فَإِنَّهُ سَيُنْجِزُ لَكَ مَا وَعَدَكَ وَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنْ الْمَلَائِكَةِ مُرْدِفِينَ } فَلَمَّا كَانَ يَوْمُئِذٍ وَالْتَقَوْا فَهَزَمَ اللَّهُ الْمُشْرِكِينَ فَقُتِلَ مِنْهُمْ سَبْعُونَ رَجُلًا وَأُسِرَ مِنْهُمْ سَبْعُونَ رَجُلًا فَاسْتَشَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبَا بَكْرٍ وَعَلِيًّا وَعُمَرَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا نَبِيَّ اللَّهِ هَؤُلَاءِ بَنُو الْعَمِّ وَالْعَشِيرَةُ وَالْإِخْوَانُ فَأَنَا أَرَى أَنْ تَأْخُذَ مِنْهُمْ الْفِدَاءَ فَيَكُونُ مَا أَخَذْنَا مِنْهُمْ قُوَّةً لَنَا عَلَى الْكُفَّارِ وَعَسَى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يَهْدِيَهُمْ فَيَكُونُونَ لَنَا عَضُدًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا تَرَى يَا ابْنَ الْخَطَّابِ فَقَالَ قُلْتُ وَاللَّهِ مَا أَرَى مَا رَأَى أَبُو بَكْرٍ وَلَكِنِّي أَرَى أَنْ تُمَكِّنَنِي مِنْ فُلَانٍ قَرِيبٍ لِعُمَرَ فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ وَتُمَكِّنَ عَلِيًّا مِنْ عَقِيلٍ فَيَضْرِبَ عُنُقَهُ وَتُمَكِّنَ حَمْزَةَ مِنْ فُلَانٍ أَخِيهِ فَيَضْرِبَ عُنُقَهُ حَتَّى يَعْلَمَ اللَّهُ أَنَّهُ لَيْسَ فِي قُلُوبِنَا هَوَادَةٌ لِلْمُشْرِكِينَ هَؤُلَاءِ صَنَادِيدُهُمْ وَأَئِمَّتُهُمْ وَقَادَتُهُمْ فَهَوِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَلَمْ يَهْوَ مَا قُلْتُ فَأَخَذَ مِنْهُمْ الْفِدَاءَ فَلَمَّا كَانَ مِنْ الْغَدِ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ غَدَوْتُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا هُوَ قَاعِدٌ وَأَبُو بَكْرٍ وَإِذَا هُمَا يَبْكِيَانِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي مَاذَا يُبْكِيكَ أَنْتَ وَصَاحِبَكَ فَإِنْ وَجَدْتُ بُكَاءً بَكَيْتُ وَإِنْ لَمْ أَجِدْ بُكَاءً تَبَاكَيْتُ لِبُكَائِكُمَا قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي عَرَضَ عَلَيَّ أَصْحَابُكَ مِنْ الْفِدَاءِ وَلَقَدْ عُرِضَ عَلَيَّ عَذَابُكُمْ أَدْنَى مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ لِشَجَرَةٍ قَرِيبَةٍ وَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الْأَرْضِ إِلَى قَوْلِهِ لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ } مِنْ الْفِدَاءِ ثُمَّ أُحِلَّ لَهُمْ الْغَنَائِمُ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ مِنْ الْعَامِ الْمُقْبِلِ عُوقِبُوا بِمَا صَنَعُوا يَوْمَ بَدْرٍ مِنْ أَخْذِهِمْ الْفِدَاءَ فَقُتِلَ مِنْهُمْ سَبْعُونَ وَفَرَّ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكُسِرَتْ رَبَاعِيَتُهُ وَهُشِمَتْ الْبَيْضَةُ عَلَى رَأْسِهِ وَسَالَ الدَّمُ عَلَى وَجْهِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ { أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَا إِلَى قَوْلِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ } بِأَخْذِكُمْ الْفِدَاءَ
A y’a fɔ an ye [Abu Nuhu Qurad] A y’a fɔ an ye [Ikrimah Bin ‘Ammar] A y’a fɔ an ye [Simak Al Hanafi Abu Zumail] A y’a fɔ ne ye [Ibn Abbas] A y’a fɔ ne ye [Umar] a ko; Tuma min na Badiri kɛlɛ loon na, kira y’a tɔɲɔgɔnw filɛ minw hakɛ tun ye kɛmɛ saba ni biduuru ye ani a ye mushiriw filɛ minw hakɛ tun ka ca ni mɔgɔ waa kelen ye, o tuma na, kira y’a ɲɛɛ sin kibla fan fɛ ani a tun b’a bolo kɔrɔtara. a y’a deli ko: ‘E Ala, i ye layidu min ta ne ye, i ye layidu min ta ne ye, o yira n na, e Ala, n’i ye silamɛya jamakulu fitinin nin halaki, siga t’a la, i tɛna bato dugukolo nin kan abada’. Umar ko; ‘O la, a tora ka dɛmɛ ɲini ani ka delili kɛ a Matigi fɛ fɔɔ a ka fani benna, o kɔ, Abu Bakri nana a fɛ k’a ka fani segi a ma ka taga n’a ye ka bɔ a kɔfɛ k’a fɔ; ‘E Nabiyullah, i ka ŋunuŋunukanw i ka Rabb ma, o be bɔ bari a bena a ka layidu dafa i ye tiɲɛn na’. O la, Ala Ta’ala ye jigi’ - aw hakili to a la -, n’aw ye dɛmɛ ɲini aw Matigi fɛ, o tuma na, a b’a to aw ye: ‘Tiɲɛ na, ne bena fanga di aw ma ni mɛlɛkɛ waa kelen ye minw bena tugu ɲɔgɔn kɔ’. -QS Al Anfal verse 9- o kɔ, o loon na, kɛlɛbolo fila ye ɲɔgɔn kunbɛn, Ala ye mushiriw halaki, u cɛma mɔgɔ biwolonfila fagara, mɔgɔ biwolonfila minɛna kaso la, o kɔ, Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wasallam ye ladili di Abu Bakri, Ali ni Umar ma, Abu Bakri ko; ‘E Nabiyullah, o ye an belencɛ denw ye, an somɔgɔ gɛrɛfɛlaw ani an balimacɛw, o la, ne hakili la, i be kunmabɔsara wari bɔ u la, walisa an be min ta u fɛ, o ka kɛ fanga ye an fɛ kafiriw kan, ani jigiya b’a la ko Ala bena bilasirali di u ma, walisa u ka kɛ fanga ye an fɛ’. O kɔ, Rasulullah y’a ɲininga ko: ‘E ka miiriya ye mun ye, e Ibnul Khaththab?’ O la, Umar ko; ‘Ne ko; 'Ala ka barika la, ne ni Abu Bakr ka miiriya tɛ kelen ye, nka ne hakili la, i ye Umar balimacɛ di n ma ten ni ten ni ten ani ten ni ten ni ten ni ten ni ten ni ten ni ten ni ten ni ten ni ten ni ten ni ten ni ten ye Umar balimacɛ ye walisa n k'a kan tigɛ, ani i ye 'Aqil di Ali ma o kɔfɛ a y'a kan tigɛ, ani i ye ten ni ten ni ten ni ten di cuck Hamzah ma a ye ani the's.' ko kanuya tɛ an dusukunw na mushiriw fɛ, o ye u ka bonyatigiw ye, u ka diinan mɔgɔkɔrɔw n’u ka ɲɛmɔgɔw ye’. Nka Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam tun b’a yɛrɛ minɛ Abu Bakri ka miiriya la, ne ta tɛ, ‘O kɔ, a ye kunmabɔsara dɔ ta u fɛ, o la, a dugusagwɛ, Umar ko; ‘Sɔgɔmada ra, n nana kira sallallaahu ‘alaihi wasallam fɛ, barika la, ale ni Abu Bakri sigira, u fila bɛɛ tun be kasira, o la, n y’a ɲininga; ‘E Ala ka ciden, a fɔ n ye mun lo y’i n’i teriw kasi? Ni n tun be se ka kasi, n tun be kasi ani ni n tun tɛ se ka kasi n tun be kasi kasi n yɛrɛ bari aw fila bɛɛ be kasi’. Umar ko; 'O kɔ, kira sallallaahu 'alaihi wasallam y'a jaabi ko: 'I tericɛ ye miiriya min fɔ kunmabɔsara cogoya la, o y'a yira ne la tiɲɛ na ko i ka sisksa ka surun yiri min ka surun i la' ani Ala y'a ka kuma jigi 'A man kan kira ka cripplemiar face of the eQne sanni a ka se'. Al Anfal vɛrise 67- fɔɔ ka taga se a ka kuma ma ko ‘Siga t’a la, tɔɔrɔba bena aw sɔrɔ aw ye kunmabɔsara min ta’ -QS Al Anfal vɛrise 68-. o min ye kunmabɔsara ye, o kɔ, a tun daganin lo u fɛ ghanimah ka nafolo - kɛlɛ bolofɛnw -, o la, tuma min na Uhud kɛlɛ kɛra saan nata la, u ye ɲangili sɔrɔ u ye min kɛ Badri kɛlɛ la kunmabɔsara ta cogo la, o la dian . O la, mɔgɔ biwolonfila benna, ani kɛlɛ wagati la, cira sallallaahu ‘alaihi wasallam ka teriw bolila ka bɔ a kɔrɔ, fɔɔ a ɲin fila karila, a teen na joli bɔra a ɲɛda kan, o kɔ, Ala y’a ka kuma fɔ: ‘Ani mun na tuma min na kasaara dɔ y’i sɔrɔ - on the battle of your -even of U. juguw - Badri kɛlɛ la’ -QS Ali Imran vɛrise 165- fɔɔ ka taga se a ka kuma ma ko: ‘Tiɲɛ na, Ala be se fɛɛn bɛɛ kan’. -QS Ali Imran vɛrise 165- bari i ye kunmabɔsara ta’.
Hadith
Imam Ahmad : 217
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا عَلَى أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ الْمَرْأَتَيْنِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّتَيْنِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى { إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا } حَتَّى حَجَّ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَحَجَجْتُ مَعَهُ فَلَمَّا كُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ عَدَلَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَعَدَلْتُ مَعَهُ بِالْإِدَاوَةِ فَتَبَرَّزَ ثُمَّ أَتَانِي فَسَكَبْتُ عَلَى يَدَيْهِ فَتَوَضَّأَ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنْ الْمَرْأَتَانِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّتَانِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى { إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا } فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَاعَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَ الزُّهْرِيُّ كَرِهَ وَاللَّهِ مَا سَأَلَهُ عَنْهُ وَلَمْ يَكْتُمْهُ عَنْهُ قَالَ هِيَ حَفْصَةُ وَعَائِشَةُ قَالَ ثُمَّ أَخَذَ يَسُوقُ الْحَدِيثَ قَالَ كُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ قَوْمًا نَغْلِبُ النِّسَاءَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ وَجَدْنَا قَوْمًا تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَتَعَلَّمْنَ مِنْ نِسَائِهِمْ قَالَ وَكَانَ مَنْزِلِي فِي بَنِي أُمَيَّةَ بْنِ زَيْدٍ بِالْعَوَالِي قَالَ فَتَغَضَّبْتُ يَوْمًا عَلَى امْرَأَتِي فَإِذَا هِيَ تُرَاجِعُنِي فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي فَقَالَتْ مَا تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيُرَاجِعْنَهُ وَتَهْجُرُهُ إِحْدَاهُنَّ الْيَوْمَ إِلَى اللَّيْلِ قَالَ فَانْطَلَقْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ أَتُرَاجِعِينَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ نَعَمْ قُلْتُ وَتَهْجُرُهُ إِحْدَاكُنَّ الْيَوْمَ إِلَى اللَّيْلِ قَالَتْ نَعَمْ قُلْتُ قَدْ خَابَ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْكُنَّ وَخَسِرَ أَفَتَأْمَنُ إِحْدَاكُنَّ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ عَلَيْهَا لِغَضَبِ رَسُولِهِ فَإِذَا هِيَ قَدْ هَلَكَتْ لَا تُرَاجِعِي رَسُولَ اللَّهِ وَلَا تَسْأَلِيهِ شَيْئًا وَسَلِينِي مَا بَدَا لَكِ وَلَا يَغُرَّنَّكِ إِنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْسَمَ وَأَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ مِنْكِ يُرِيدُ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَ وَكَانَ لِي جَارٌ مِنْ الْأَنْصَارِ وَكُنَّا نَتَنَاوَبُ النُّزُولَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَنْزِلُ يَوْمًا وَأَنْزِلُ يَوْمًا فَيَأْتِينِي بِخَبَرِ الْوَحْيِ وَغَيْرِهِ وَآتِيهِ بِمِثْلِ ذَلِكَ قَالَ وَكُنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّ غَسَّانَ تُنْعِلُ الْخَيْلَ لِتَغْزُوَنَا فَنَزَلَ صَاحِبِي يَوْمًا ثُمَّ أَتَانِي عِشَاءً فَضَرَبَ بَابِي ثُمَّ نَادَانِي فَخَرَجْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ حَدَثَ أَمْرٌ عَظِيمٌ قُلْتُ وَمَاذَا أَجَاءَتْ غَسَّانُ قَالَ لَا بَلْ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِكَ وَأَطْوَلُ طَلَّقَ الرَّسُولُ نِسَاءَهُ فَقُلْتُ قَدْ خَابَتْ حَفْصَةُ وَخَسِرَتْ قَدْ كُنْتُ أَظُنُّ هَذَا كَائِنًا حَتَّى إِذَا صَلَّيْتُ الصُّبْحَ شَدَدْتُ عَلَيَّ ثِيَابِي ثُمَّ نَزَلْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ وَهِيَ تَبْكِي فَقُلْتُ أَطَلَّقَكُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ لَا أَدْرِي هُوَ هَذَا مُعْتَزِلٌ فِي هَذِهِ الْمَشْرُبَةِ فَأَتَيْتُ غُلَامًا لَهُ أَسْوَدَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ فَدَخَلَ الْغُلَامُ ثُمَّ خَرَجَ إِلَيَّ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَتَيْتُ الْمِنْبَرَ فَإِذَا عِنْدَهُ رَهْطٌ جُلُوسٌ يَبْكِي بَعْضُهُمْ فَجَلَسْتُ قَلِيلًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَأَتَيْتُ الْغُلَامَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ فَدَخَلَ الْغُلَامُ ثُمَّ خَرَجَ عَلَيَّ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ فَخَرَجْتُ فَجَلَسْتُ إِلَى الْمِنْبَرِ ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَأَتَيْتُ الْغُلَامَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ فَدَخَلَ ثُمَّ خَرَجَ إِلَيَّ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ فَوَلَّيْتُ مُدْبِرًا فَإِذَا الْغُلَامُ يَدْعُونِي فَقَالَ ادْخُلْ فَقَدْ أَذِنَ لَكَ فَدَخَلْتُ فَسَلَّمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا هُوَ مُتَّكِئٌ عَلَى رَمْلِ حَصِيرٍ ح و حَدَّثَنَاه يَعْقُوبُ فِي حَدِيثِ صَالِحٍ قَالَ رُمَالِ حَصِيرٍ قَدْ أَثَّرَ فِي جَنْبِهِ فَقُلْتُ أَطَلَّقْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ نِسَاءَكَ فَرَفَعَ رَأْسَهُ إِلَيَّ وَقَالَ لَا فَقُلْتُ اللَّهُ أَكْبَرُ لَوْ رَأَيْتَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ قَوْمًا نَغْلِبُ النِّسَاءَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ وَجَدْنَا قَوْمًا تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَتَعَلَّمْنَ مِنْ نِسَائِهِمْ فَتَغَضَّبْتُ عَلَى امْرَأَتِي يَوْمًا فَإِذَا هِيَ تُرَاجِعُنِي فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي فَقَالَتْ مَا تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيُرَاجِعْنَهُ وَتَهْجُرُهُ إِحْدَاهُنَّ الْيَوْمَ إِلَى اللَّيْلِ فَقُلْتُ قَدْ خَابَ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْهُنَّ وَخَسِرَ أَفَتَأْمَنُ إِحْدَاهُنَّ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ عَلَيْهَا لِغَضَبِ رَسُولِهِ فَإِذَا هِيَ قَدْ هَلَكَتْ فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ لَا يَغُرُّكِ إِنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْسَمَ وَأَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْكِ فَتَبَسَّمَ أُخْرَى فَقُلْتُ أَسْتَأْنِسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ فَجَلَسْتُ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فِي الْبَيْتِ فَوَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ فِيهِ شَيْئًا يَرُدُّ الْبَصَرَ إِلَّا أَهَبَةً ثَلَاثَةً فَقُلْتُ ادْعُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ يُوَسِّعَ عَلَى أُمَّتِكَ فَقَدْ وُسِّعَ عَلَى فَارِسَ وَالرُّومِ وَهُمْ لَا يَعْبُدُونَ اللَّهَ فَاسْتَوَى جَالِسًا ثُمَّ قَالَ أَفِي شَكٍّ أَنْتَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ أُولَئِكَ قَوْمٌ عُجِّلَتْ لَهُمْ طَيِّبَاتُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَقُلْتُ اسْتَغْفِرْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَانَ أَقْسَمَ أَنْ لَا يَدْخُلَ عَلَيْهِنَّ شَهْرًا مِنْ شِدَّةِ مَوْجِدَتِهِ عَلَيْهِنَّ حَتَّى عَاتَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ
A y’a fɔ an ye ko [Abdurrazzaq] y’a fɔ an ye [Ma’mar] ka bɔ [Az Zuhri] ka bɔ [Ubaidila Bin Abdullah Bin Abu Tsaur] ka bɔ [Ibnu Abbas] la a ko; N tun be to ka [Umar Bin Al Khaththab] ɲininga kira ka muso fila koo la, minw kofɔra Ala Ta’ala ka kumaw na: ‘N’aw fila bɛɛ nimisara Ala fɛ, o tuma na, aw fila bɛɛ dusukunw bena yɛlɛma -ka sɔn ɲumanya ma-,’ -QS At Tahrim also per I Umarj verse 4-, Hiji n’a ye, k’a to tagama cɛmancɛ la, Umar y’a sama ka tɛmɛ ni minan dɔ ye ani ne fana tagara n’a ye, o kɔfɛ a ye bɔn bɔ ani o kɔfɛ a nana nne fɛ ani n y’a bɔn a bolo fila kan o kɔfɛ a ye ko, n y’a ɲininga; 'E Amirul Mukminin minw ye cira sallallaahu 'alaihi wasallam muso fila ye minw kofɔra Ala ka kumaw na: 'N'aw fila bɛɛ nimisara Ala fɛ, o tuma na, tiɲɛ na, aw fila bɛɛ dusukunw bena yɛlɛma -ka sɔn ɲumanya ma-' -QS At Tahrim verse 4-?' O la, Umar y’a jaabi ko: ‘I ye kabako ye, e Ibn Abas,’ -Az Zuhri ko; Ala ka sira la, Ibn Abbas ye min ɲininga, o ma diya Umar ye wa a ma gundo kɛ o la- Umar y’a jaabi; ‘Ale ye Hafsa ni Ayiya ye’. Ibnu Abbas ko; ‘O kɔ, Umar y’a daminɛ ka hadisi kofɔ, a ko; ‘Anw, Kuraysi mɔgɔw, an tun ye jamana ye min ka fanga tun b’u ka musow kan, o kɔ, an sera Madina tuma min na, an ye jamana dɔ sɔrɔ min ka musow ka fanga tun b’u cɛw kan, an ka musow tun bɛ ɲini ka u ka musow ladegi,’ Umar ko ten; ‘O wagati la nne ka bon tun be Awali yɔrɔ la Bani Umaiyah Bin Zaid dugu la, loon dɔ la n diminɛna n muso kɔrɔ, nka a y’a sɔrɔ ko a be n kɛlɛla, o la n banna a ka kɛlɛ la o la a y’a ɲininga; ‘Mun na i be ban ne ka kɛlɛ la i ma, Ala kosɔn, kira musow yɛrɛ y’a kɛlɛ, loon dɔ la kelen yɛrɛ y’a yɛrɛ mabɔ a la fɔɔ wulafɛ’. Umar ko; o kɔ, ne tagara Hafisa fɛ, ka ɲininkari kɛ; 'Aw ye kɛlɛ kɛ ni Ala ka ciden ye wa?' A ka o jaabi ko; ‘Ɔnhɔn’, ne y’a ɲininga tugun; ‘Aw dɔ be to a ma k’a ta tilefɛ fɔɔ ka taga se suu ma wa?’ A ka o jaabi ko; Ne ko: ‘Ɔnhɔn; 'Tiɲɛ na, o ye tiɲɛni ni bɔnɛ ye aw cɛma mɔgɔ o mɔgɔ min b'o kɛ, yala aw dɔ bɛna lafiya sɔrɔ Ala ka dimi ma bari a ka ciden tun diminin lo aw kɔrɔ, o kɔ, tiɲɛ na, a tununa, aw kana Ala ka ciden kɛlɛ ani aw kana foyi ɲini a fɛ, ani aw mako be min na, aw kana o ɲini ne fɛ. Ala ka ciden sanw. A tun b’a fɛ ka min fɔ, o ye Aisyah ye, Umar ko; 'N sigiɲɔgɔn dɔ tun be yen min bɔra Ansar la ani an tun be to ka yɛlɛma yɛlɛma ka taga bɔ Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam ye, loon dɔ la a tun be yen ani loon dɔ la ne tun be yen, o kɔ, a nana n fɛ ni jiraliw kibaro ye ani gɛlɛya wɛrɛw, n fana tagara a fɛ ten'. Umar ko; ‘Ani an ye kuma Ghassan koo la k’u ye sotigiw labɛn walisa ka kɛlɛ kɛ n’an ye. Loon dɔ la, n tericɛ min tun be bɔli la - Nabi sallallahu ‘alaihi wasallam - nana n fɛ Isha wagati la, a ye n ka daa gosi, o kɔ, a ye n weele, n bɔra ka taga a kunbɛn, o kɔ, a ko; ‘Kooba dɔ kɛra’. Ne ka ɲiningali kɛ; ‘I be na ni mun lo ye, Ghasan ka kibaroya koo la?’ A ka o jaabi ko; ‘Ɔn ɔn, kibaruya yɛrɛ ka bon ani a ka jan n’o ye, o ye kibaruya ye min b’a yira ko Ala ka ciden y’a muso janfa’. O ra, ne ko; ‘A kɛra gwansan ye ani bɔnɛ ye Hafshah fɛ ani ne tun be sigasiga ka kɔn ko nin koo bena kɛ,’ sɔgɔma delili bannin kɔ n’ ye n’ ka faniw siri ka sɔrɔ ka taga n’ fɛ. N ye Hafshah kunbɛn ani a y’a sɔrɔ ko a be kasira, o la n y’a ɲininga; ‘Yala cira (s.a.w) y’i ban hakili la wa?’ A ka o jaabi ko; ‘N m’a lɔn, a kelen lo sisan minyɔrɔ la’. O la, n ye Ala ka ciden ka baaraden finman kunbɛn, n ko; ‘Aw ka sira ɲini Umar fɛ,’ o kɔ, baaraden donna ka sɔrɔ ka bɔ tugun k’a fɔ; ‘Ne y’i kofɔ a ye nka a y’i makumu’. O kɔ, n tagara minbar kan, a bɔra ka fɔ ko mɔgɔ caman tun siginin be a lamini na, dɔw tun be kasira, o la, n sigira wagati dɔɔnin, nka n tun be min sɔrɔla, o ye se sɔrɔ n kan o la, n ye Ala ka ciden ka baaraden kunbɛn, n ko; ‘Aw ka sira ɲini Umar fɛ,’ o kɔ, a donna ka segi ka bɔ ka na nne kunbɛn k’a fɔ; ‘Ne y’i kofɔ a ye nka a ma kuma’. O kɔ, n bɔra ka sigi minbɛn kan nka n ye min sɔrɔ, o ye se sɔrɔ n kan o la n tagara baaraden fɛ tugun n ko; ‘Aw ye sira ɲini Umar fɛ’. O kɔ, a donna ka segi ka bɔ ne fɛ, k’a fɔ ko; ‘Ne y’i kofɔ a ye nka a y’i makumu’. A laban, ne bɔra, nka yɔrɔnin kelen, baaraden ka ne wele k’a fɔ; ‘Aw ka don, a ye sira di aw ma’. O la, n donna ka foli kɛ Rasulullah ye, tuma min na a tun b’a yɛrɛ sinsinna fani dilannin dɔ kan. A y’a fɔ an ye [Ya’qub] ka bɔ hadisi [Salih] kɔnɔ, a ko; ‘Ko Nabi y’a yɛrɛ sinsin fani gɛrɛnnin dɔ kan fɔɔ a ka tagamasiɲɛ to a fari gɛrɛfɛ,’ o tuma na, ne - Umar - y’a ɲininga; ‘E Ala ka ciden, yala i y’i ka muso furu sa wa?’ A k’a kun kɔrɔta ne kɔrɔ k’a fɔ ko; 'Ɔn ɔn,' o kɔ, n ye takbiri fɔ 'Allahu Akbar - Ala ka bon -, n'i, e Ala ka ciden, y'an ye, ani an kurayishiw tun ye jama ye min tun be ni fanga ye u ka musow kan, nka an nanin kɔ Madina an ye jama dɔ sɔrɔ min ka musow tun be ni fanga ye u ka cɛɛw kan, ani a tun ka surun an ka musow la k'u ka musow ladegi u ka dimi kan, o tuma na, a tun be n' kan Ne banna a ka kɛlɛ la ne kan o la a ye ɲiningali kɛ; ‘Mun na i be ban ne ka kɛlɛ la i ma, Ala kosɔn, kira musow yɛrɛ y’a kɛlɛ, loon dɔ la, u dɔ yɛrɛ y’a yɛrɛ mabɔ a la fɔɔ wulafɛ. O ra, ne ko; ‘Tiɲɛ na, o ye tiɲɛni ni bɔnɛ ye u cɛma mɔgɔ o mɔgɔ mana nin kɛ, n’u dɔ tun b’a yɛrɛ latanga Ala ka dimi ma a ka ciden ka dimi kosɔn, o tuma na, tiɲɛ na, a tun bena tunu,’ Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yɛlɛla, n ko; ‘E Ala ka ciden, n ye Hafshah kunbɛn, n ko; ‘I kana keliya n’i sigiɲɔgɔn cɛ ka ɲi ka tɛmɛ i kan, n’a kanu ka tɛmɛ Ala ka ciden kan’, a yɛlɛla tugun, n ko; ‘A to n ye, Ala ka ciden’. Kira y’a jaabi ko: ‘Ɔnhɔn’. O kɔ, n sigira ka n kuun kɔrɔta bon sanfɛ, o kɔ, n ma foyi ye min be se ka n ɲɛɛ bɔ, fɔɔ golo saba, o la n ko; ‘Ala ka ciden, i ka delili kɛ i ka ummat bonya kama bari Pɛrɛsikaw ni Ɔrɔmukaw ye bonya kɛ u ye, hali n’u tɛ Ala bato’. A y’a ka sigiyɔrɔ tilen k’a fɔ ko: ‘Yala sigasigali b’i la wa, e Ibnul Khaththab, o ye jama ye min b’u ka diyanyekow teliya duniɲa ka ɲɛnamaya kɔnɔ’. Ne ko; ‘I ka yafa ɲini ne fɛ, Ala ka ciden,’ ani a tun ye kali ko a tɛna na a musow fɛ kalo kelen kɔnɔ bari a tun diminin lo u kɔrɔ fɔɔ Ala y’a kɔrɔfɔ’.
Hadith
Imam Ahmad : 218
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ سُلَيْمٍ قَالَ أَمْلَى عَلَيَّ يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ الْأَيْلِيُّ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدٍ الْقَارِيِّ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ كَانَ إِذَا نَزَلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوَحْيُ يُسْمَعُ عِنْدَ وَجْهِهِ دَوِيٌّ كَدَوِيِّ النَّحْلِ فَمَكَثْنَا سَاعَةً فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ اللَّهُمَّ زِدْنَا وَلَا تَنْقُصْنَا وَأَكْرِمْنَا وَلَا تُهِنَّا وَأَعْطِنَا وَلَا تَحْرِمْنَا وَآثِرْنَا وَلَا تُؤْثِرْ عَلَيْنَا وَارْضَ عَنَّا وَأَرْضِنَا ثُمَّ قَالَ لَقَدْ أُنْزِلَتْ عَلَيَّ عَشْرُ آيَاتٍ مَنْ أَقَامَهُنَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ ثُمَّ قَرَأَ عَلَيْنَا { قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ } حَتَّى خَتَمَ الْعَشْرَ
A y’a fɔ an ye ko [Abdurrazzaq] y’a fɔ ne ye [Yunusi Bin Sulaim] ko; a y’a fɔ n ye [Yunusi Bin Yazid Al Aili] ka bɔ [Ibnu Shihab] ka bɔ [Urwah Bin Az Zubair] ka bɔ [Abdurrahman Bin Abdul Qari] fɛ a ko; N y’a mɛn [Umar Bin Al Katatab] b’a fɔra ko; Tuma min na jirali dɔ nana Ala ka ciden (s.a.w) fɛ, a ye mankan dɔ mɛn a ɲɛda kan i n’a fɔ kongokolon mankan, o la an ye kɔnɔni dabila wagati dɔɔnin, o kɔ, a y’a ɲɛɛ sin kibla ma k’a bolo fila kɔrɔta k’a to a be ‘ALLAHUMMA ZIDNNAA WALAWAAHIWATUAKAARI WALAWAHINA TANQUSHNA’ delili kɛra. TUHINAA WALAA TAHRIMNAA WA AATSIRNAA WALAA TU’TSIR ’ALAINAA WARDLA ’ANNAA WA ARDLINAA - O Ala, dɔ fara an kan ani kana an bɔ an na, an bonya ani kana an maloya, an di an ma ani kana an bali, an ka ninsɔndiya sɔrɔ ani kana an ka hɛɛrɛ sɔrɔ an ka pleasemi kan. ‘Vɛrise tan jira ne ma, min b’u dafa, o tigi bena don sankolo la’. O kɔ, a y’a kalan an ye ko: ‘Tiɲɛ na, minw limaniyara, olu ka kunnadiya lo’ -QS Al Mukminun: 1-10-’.
Hadith
Imam Ahmad : 219
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ أَنَّهُ شَهِدَ الْعِيدَ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَصَلَّى قَبْلَ أَنْ يَخْطُبَ بِلَا أَذَانٍ وَلَا إِقَامَةٍ ثُمَّ خَطَبَ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ صِيَامِ هَذَيْنِ الْيَوْمَيْنِ أَمَّا أَحَدُهُمَا فَيَوْمُ فِطْرِكُمْ مِنْ صِيَامِكُمْ وَعِيدُكُمْ وَأَمَّا الْآخَرُ فَيَوْمٌ تَأْكُلُونَ فِيهِ مِنْ نُسُكِكُمْ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَزْهَرَ قَالَ شَهِدْتُ الْعِيدَ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ
A fɔra an ye ko [Abdurrazzaq] y’a fɔ an ye [Ma’mar] ka bɔ [Az Zuhri] fɛ ka bɔ [Abu Ubaid, Abdurrahman Bin Auf ka jɔncɛ] fɛ ko a ye Aid delili seereya kɛ ni [Umar Bin Al Khaththab] ye, o kɔ, Umar ye delili kɛ sanni a ka waajuli kɛ ka waajuli kɛ gaqamat la k’a sɔrɔ a ma waajuli kɛ. ko; ‘E mɔgɔw, tiɲɛ na, Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wasallam ye sunɔgɔ bali nin loon fila nunu na, o dɔ la kelen ye ko aw be sunɔgɔ don min na ani aw ka seli loon min na, tɔ kelen ye ko aw be aw ka sogo faganinw dumu loon min na’. A y’a fɔ an ye [Ya’qub] A y’a fɔ an ye [n’ facɛ] ka bɔ [Muhamadu Bin Ishaq] A y’a fɔ an ye [Az Zuhri] ka bɔ [Sa’d Bin Abu Ubaid, Abdurrahman Bin Azhar ka jɔncɛ] a ko; ‘N ye ‘Dɛmɛ fɛti filɛ ni Umar Bin Al Khaththab ye,’ o kɔ, a ye hadisi min kofɔra sanfɛ.
Hadith
Imam Ahmad : 220
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَبَّلَ الْحَجَرَ ثُمَّ قَالَ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّكَ حَجَرٌ وَلَوْلَا أَنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبَّلَكَ مَا قَبَّلْتُكَ
A y’a fɔ an ye [Abdurrazzaq] A y’a fɔ an ye [Abdullah Bin Umar] ka bɔ [Nafi’] ka bɔ [Ibn Umar] la ko [Umar] ye Kabakuru Fiman mugan, o kɔ, a ko; 'Tiɲɛ na, n b'a lɔn ko i ye kabakuru dɔrɔn ye, ni n tun ma Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam ye k'i mugan, siga t'a la, n tun t'i mugan'.
