Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 হাদিছ
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 1
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ح و حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُقْبَلُ صَلَاةٌ بِغَيْرِ طُهُورٍ وَلَا صَدَقَةٌ مِنْ غُلُولٍقَالَ هَنَّادٌ فِي حَدِيثِهِ إِلَّا بِطُهُورٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَأَبُو الْمَلِيحِ بْنُ أُسَامَةَ اسْمُهُ عَامِرٌ وَيُقَالُ زَيْدُ بْنُ أُسَامَةَ بْنِ عُمَيْرٍ الْهُذَلِيُّ
আমাক কৈছে [কুটাইবা বিন ছাইদে] কৈছে, আমাক [আবু আৱানাহ] [চিমাক বিন হাৰ্ব]ৰ পৰা কৈছে, আৰু আমাক [হান্নাদে] কৈছে, [ৱাকি’] [ইজৰাইল]ৰ পৰা [চিমাক]ৰ পৰা [মুছআব বিন ছাদ]ৰ পৰা [ইবনে উমৰ]ৰ পৰা নবী ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছালামৰ পৰা কৈছে, তেওঁ কৈছে: ‘নামাজ অবিহনে কৰা হয় বিশুদ্ধকৰণ গ্ৰহণ কৰা নহ'ব, আৰু চুৰি সম্পত্তিৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা দান গ্ৰহণ কৰা নহ'ব'। হান্নাদে তেওঁৰ হাদীছত ‘অশুদ্ধ’ বুলি উল্লেখ কৰিছে। আবু ইছাই ক’লে; 'এই হাদীছ এই অধ্যায়ত আটাইতকৈ সত্য আৰু শ্ৰেষ্ঠ'। এই অধ্যায়ত আবু আল মালিহৰ পিতৃ আৰু আবু হুৰাইৰা আৰু আনাছৰ পৰা হাদীছও আছে। আৰু আবু আল মালিহ বিন উছামাৰ নাম আমিৰ, যাক জাইদ বিন উছামা বিন উমাইৰ আল হুজালী’ বুলিও কোৱা হয়।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 2
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ح و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ الْعَبْدُ الْمُسْلِمُ أَوْ الْمُؤْمِنُ فَغَسَلَ وَجْهَهُ خَرَجَتْ مِنْ وَجْهِهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ نَظَرَ إِلَيْهَا بِعَيْنَيْهِ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ أَوْ نَحْوَ هَذَا وَإِذَا غَسَلَ يَدَيْهِ خَرَجَتْ مِنْ يَدَيْهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ بَطَشَتْهَا يَدَاهُ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ حَتَّى يَخْرُجَ نَقِيًّا مِنْ الذُّنُوبِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ حَدِيثُ مَالِكٍ عَنْ سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبُو صَالِحٍ وَالِدُ سُهَيْلٍ هُوَ أَبُو صَالِحٍ السَّمَّانُ وَاسْمُهُ ذَكْوَانُ وَأَبُو هُرَيْرَةَ اخْتُلِفَ فِي اسْمِهِ فَقَالُوا عَبْدُ شَمْسٍ وَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو وَهَكَذَا قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ وَهُوَ الْأَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَثَوْبَانَ وَالصُّنَابِحِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ وَسَلْمَانَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالصُّنَابِحِيُّ الَّذِي رَوَى عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ لَيْسَ لَهُ سَمَاعٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُسَيْلَةَ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ اللَّهِ رَحَلَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُبِضَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الطَّرِيقِ وَقَدْ رَوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَادِيثَ وَالصُّنَابِحُ بْنُ الْأَعْسَرِ الْأَحْمَسِيُّ صَاحِبُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَالُ لَهُ الصُّنَابِحِيُّ أَيْضًا وَإِنَّمَا حَدِيثُهُ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمْ الْأُمَمَ فَلَا تَقْتَتِلُنَّ بَعْدِي
আমাক কৈছে [ইছাক বিন মুছা আল আনছাৰীয়ে] কৈছে, আমাক কৈছে [মা’ন বিন ইছা আল কাজাজে] কৈছে, আমাক কৈছে [মালিক বিন আনাছ]। আন এটা পথৰ পৰা; আৰু আমাক [কুটাইবাক] [মালিকৰ] পৰা [ছুহাইল বিন আবু ছালিহৰ] পৰা [তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা] [আবু হুৰাইৰা]ৰ পৰা বর্ণনা কৰিছে তেওঁ কৈছে, ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছে, ‘যদি কোনো মুছলমান, বা কোনো মুমিনে অজু কৰে, তেন্তে তেওঁ মুখ ধুই, তেন্তে চকু দেখাৰ বাবে তেওঁৰ মুখত থকা পাপবোৰ পানীৰ সৈতে ওলাই আহিব, বা তাৰ সৈতে শেষ টোপাল পানী, বা তেনেকুৱা কিবা এটা। যদি তেওঁ হাত ধুই, তেন্তে তেওঁৰ হাতৰ পৰা পাপবোৰ পানীৰ লগত ওলাই আহিব, বা শেষ টোপাল পানীৰে ওলাব যেতিয়ালৈকে তেওঁ সামান্যতম পাপ নকৰাকৈ ওলাই নাহে'। আবু ইছাই ক’লে; ‘এইটো হাছান ছহীহ হাদীছ, অৰ্থাৎ মালিকে চুহাইলৰ পৰা তেওঁৰ পিতৃ আবু হুৰাইৰাৰ পৰা আৰু চুহেইলৰ পিতৃ আবু চালিহ অৰ্থাৎ আবু চালিহ আছ ছাম্মানৰ পৰা বৰ্ণিত হাদীছ আৰু তেওঁৰ নাম আছিল ড্জাকৱান। আবু হুৰাইৰা নিজেই এতিয়াও তেওঁৰ নামক লৈ বিতৰ্কিত; কোনোৱে কয় আব্দু ছ্যামছি, কোনোৱে কয় আব্দুল্লাহ বিন আমৰু আৰু এইদৰে মহম্মদ বিন ইছমাইলে কয়; 'সেইটোৱেই আটাইতকৈ শুদ্ধ'। আবু ইছাই ক’লে; এই অধ্যায়ত উছমান বিন আফফান, থাউবান, আছ ছুনাবিহি, উমৰ বিন আবাছাহ, ছলমান, আব্দুল্লাহ বিন আমৰু, আৰু আছ শ্বুনাবিহীৰ পৰাও বর্ণনা আছে যিয়ে আবু বকৰ আছ শ্বিদ্দিকৰ পৰা বর্ণনা কৰিছে, কিন্তু তেওঁ আল্লাহৰ ৰাছুল ছাল্লাহু আলাইহি ৱাছালামৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ শুনা নাছিল। তেওঁৰ নাম আছিল আব্দুৰ ৰহমান বিন উছাইলা, আনহাতে তেওঁৰ ডাকনাম আছিল আবু আব্দুল্লাহ, তেওঁ হজৰত ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামক লগ কৰিবলৈ যাত্ৰা কৰিছিল, আনহাতে ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে নিজেই যাত্ৰাত থকাৰ সময়তে মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। তেওঁ হজৰত ছাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামৰ পৰা কেইবাখনো হাদীছ বর্ণনা কৰিছে। আছ ছুনাবী ইবনুল আছাৰ আল আহমছী হজৰত শ্বাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামৰ বন্ধু আছিল, তেওঁক আছ শ্বুনাবিহি বুলিও কোৱা হৈছিল। তেওঁ বর্ণনা কৰা হাদীছটো হ’ল; তেওঁ ক’লে; মই শুনিছিলো যে নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছে: ‘সঁচাকৈয়ে মই উম্মাহক বহুগুণে বৃদ্ধি কৰিম, গতিকে মোৰ পিছত তোমালোকে কেতিয়াও ইজনে সিজনক হত্যা নকৰিবা’।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 3
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِيَّةِ عَنْ عَلِيٍّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مِفْتَاحُ الصَّلَاةِ الطُّهُورُ وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ هُوَ صَدُوقٌ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ كَانَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَالْحُمَيْدِيُّ يَحْتَجُّونَ بِحَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ قَالَ مُحَمَّدٌ وَهُوَ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ
আমাক [কুটাইবা] আৰু [হান্নাদ] আৰু [মাহমুদ বিন গাইলান]ক কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে কৈছিল; [ছুফিয়ান]ৰ পৰা আমাক [ৱাকি'] কৈছে। -অন্য ধৰণে উল্লেখ কৰা হৈছে- আমাক কৈছে [মুহাম্মাদ বিন বাছিয়াৰ] কৈছে, আমাক কৈছে [আব্দুৰ ৰহমান বিন মাহদীয়ে] কৈছে, আমাক [ছুফিয়ান] [আব্দুল্লাহ বিন মহম্মদ বিন আকিল]ৰ পৰা [মুহাম্মাদ ইবনুল হানাফিয়া]ৰ পৰা [আলী]ৰ পৰা হজৰত ছল্লাহু আলাইহি ৱাছালামৰ পৰা কৈছে, তেওঁ কৈছে: ‘নামাজৰ চাবি হ’ল শুদ্ধি, দ্য নিষিদ্ধ হৈছে তাকবীৰ আৰু হালাল হৈছে অভিবাদন'। আবু ইছাই ক’লে; 'এই হাদীছ এই অধ্যায়ত আটাইতকৈ সত্য আৰু উত্তম।' আব্দুল্লাহ বিন মহম্মদ বিন আকিল এজন সৎ ব্যক্তি, কিন্তু তেওঁৰ মুখস্থৰ কথা কোৱা কিছুমান বিজ্ঞানী আছে। আবু ইছাই ক’লে; ‘মই শুনিছো মহম্মদ বিন ইছমাইলে কোৱা; 'আহমদ বিন হানবাল, ইছহাক বিন ইব্ৰাহিম আৰু আল হুমাইদি, তেওঁলোকে আব্দুল্লাহ বিন মহম্মদ বিন আকিলৰ হাদীছৰ সৈতে ধাৰণা কৰে। মহম্মদে কৈছিল; 'সময় ওচৰ চাপিছে'। আবু ইছাই ক’লে; 'এই অধ্যায়ত জাবিৰ আৰু আবু ছাইদৰ পৰাও ইতিহাস আছে'।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 4
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ زَنْجَوَيْهِ الْبَغْدَادِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ قَرْمٍ عَنْ أَبِي يَحْيَى الْقَتَّاتِ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِفْتَاحُ الْجَنَّةِ الصَّلَاةُ وَمِفْتَاحُ الصَّلَاةِ الْوُضُوءُ
আমাক [আবু বকৰ মহম্মদ বিন জাঞ্জাৱিহ আল বাগদাদী] কৈছে আৰু কেৱল এজনক নহয়, তেওঁ কয়; আমাক কৈছে [হুছেইন বিন মহম্মদে] কৈছে, আমাক [চুলাইমান বিন কাৰ্ণ] [আবু ইয়াহ্যা আল কাত্তাত]ৰ পৰা [মুজাহিদ]ৰ পৰা [জাবিৰ বিন আব্দুল্লাহ] ৰাদলিয়াল্লাহ আনহুমাৰ পৰা কৈছে, তেওঁ কৈছে, ৰাছুলুল্লাহ শ্বাল্লাহু আলাইহি ৱা ছালামে কৈছে: ‘স্বৰ্গৰ চাবি হৈছে নামাজ, আনহাতে নামাজৰ চাবি হ’ল অজু’।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 5
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ الْخَلَاءَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ قَالَ شُعْبَةُ وَقَدْ قَالَ مَرَّةً أُخْرَى أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبْثِ وَالْخَبِيثِ أَوْ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَجَابِرٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَحَدِيثُ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ فِي إِسْنَادِهِ اضْطِرَابٌ رَوَى هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ وَسَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ فَقَالَ سَعِيدٌ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ عَوْفٍ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ و قَالَ هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ وَمَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ فَقَالَ شُعْبَةُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَقَالَ مَعْمَرٌ عَنْ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَقَالَ يُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ قَتَادَةُ رَوَى عَنْهُمَا جَمِيعًا
আমাক [কুটাইবা] আৰু [হান্নাদ] ক’লে তেওঁলোকে ক’লে; আমাক [ৱাকি’] [ছ্যু’বাহ]ৰ পৰা [আব্দুল আজিজ বিন ছুহাইব]ৰ পৰা [আনাছ বিন মালিক]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ কৈছিল, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে যেতিয়া তেওঁ শৌচাগাৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ গৈছিল তেতিয়া তেওঁ কৈছিল: ‘আল্লাহ ইন্নি আউদুজু বিকা -হে আল্লাহ, সঁচাকৈয়ে মই তোমাৰ ওচৰত আশ্ৰয় বিচাৰিছো-’। শ্বু’বাহে ক’লে; 'আন এটা সময়ত তেওঁ ক'লে: 'A'UUDZU BIKA MINAL KHUBTSI WAL KHUBIIS -মই তোমাৰ ওচৰত পুৰুষ চয়তান আৰু মহিলা চয়তানৰ পৰা আশ্ৰয় বিচাৰো- বা AL KHUBUTSI WAL KHABA`ITS -মই তোমাৰ ওচৰত পুৰুষ চয়তান আৰু মহিলা চয়তানৰ পৰা আশ্ৰয় বিচাৰো-'। আবু ইছাই ক’লে; 'এই অধ্যায়ত আলী, জাইদ বিন আৰ্কাম, জাবিৰ আৰু ইবনু মাছুদৰ পৰাও বর্ণনা আছে'। আবু ইছাই ক’লে; 'আনাছ বিন ইছাৰ হাদীছ এই অধ্যায়ত আটাইতকৈ সত্য আৰু শ্ৰেষ্ঠ।' ইফালে জাইদ বিন আৰকামৰ হাদীছত ছানাদত বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হৈছে। এই হাদীছটো কাতাদাৰ পৰা হিছ্যাম আদ দস্তুৱাই আৰু ছাইদ বিন আবু আৰুবেও বর্ণনা কৰিছে। ছাইদে কয় যে সেয়া আল কাছিম বিন আউফ আছি ছায়াবানীৰ পৰা জাইদ বিন আৰ্কামৰ পৰা। আৰু হিচিয়াম আদ দস্তুৱাই জাইদ বিন আৰ্কামৰ কাতাদাৰ পৰা, আনহাতে ছ্যু’বাহ আৰু মা’মাৰে আন নাদলৰ বিন আনাছৰ কাতাদাৰ পৰা বর্ণনা কৰিছে। ছ্যুবাহে জাইদ বিন আৰকামৰ পৰা ইয়াৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মামৰে কয় যে ই তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা আন নাদলৰ বিন আনাছৰ পৰা, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামৰ পৰা। আবু ইছাই ক’লে; 'মই মহম্মদক এই ইতিহাসৰ বিষয়ে সুধিলোঁ, গতিকে তেওঁ উত্তৰ দিলে, 'এতিয়াও সম্ভৱ যে কাতাদাহে দুয়োৰে পৰা বৰ্ণিত হৈছে'।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 6
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا دَخَلَ الْخَلَاءَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبْثِ وَالْخَبَائِثِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
আমাক কৈছে [আহমদ বিন আব্দাহ আদল দ্লাব্বি আল বাশ্ৰীয়ে] কৈছে, আমাক [হাম্মাদ বিন জাইদ] [আব্দুল আজিজ বিন ছুহাইব]ৰ পৰা [আনাছ বিন মালিক]ৰ পৰা কৈছে; 'নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামে শৌচাগাৰত প্ৰৱেশ কৰাৰ সময়ত ক'লে: 'আল্লাহুমমা ইন্নি আউদুজু বিকা মিনাল খুবুৎছি ৱাল খাবা'ইটছ -হে আল্লাহ, মই আপোনাৰ ওচৰত পুৰুষ আৰু মহিলা চয়তানৰ পৰা আশ্ৰয় লওঁ-'। আবু ইছাই ক’লে; 'এইটো এটা সত্য হাছান হাদীছ'।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 7
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ إِسْرَائِيلَ بْنِ يُونُسَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا خَرَجَ مِنْ الْخَلَاءِ قَالَ غُفْرَانَكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ وَأَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى اسْمُهُ عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ الْأَشْعَرِيُّ وَلَا نَعْرِفُ فِي هَذَا الْبَابِ إِلَّا حَدِيثَ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
আমাক [মুহাম্মাদ বিন ইছমাইলে] কৈছে, আমাক [মালিক বিন ইছমাইল] [ইজৰাইল বিন ইউনুছ]ৰ পৰা [ইউছুফ বিন আবু বুৰ্দাহৰ] পৰা [তেওঁৰ পিতৃ] [আইছিয়া] ৰাদলিয়াল্লাহ আনহাৰ পৰা কৈছে, তেওঁ ক’লে; 'যেতিয়া নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লাম শৌচাগাৰৰ পৰা ওলাই আহিল, তেতিয়া তেওঁ পঢ়িলে: 'গুফৰানাকা -আপোনাৰ ক্ষমাৰ আশা কৰিছো-'। আবু ইছাই ক’লে; 'এই হাদীছ হাছান গৰিবৰ পদবীৰ, আমি ইয়াৰ বিষয়ে নাজানো ইয়াৰ বাহিৰে যে ই ইজৰাইলৰ হাদীছৰ পৰা, ইউছুফ বিন আবু বুৰ্দাৰ পৰা, আনহাতে আবু বুৰ্দাহ বিন আবু মুছাৰ নাম আমিৰ বিন আব্দুল্লাহ বিন কাইছ আল আছিয়াৰী। আৰু আমি এই অধ্যায়ত নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ পৰা আইছিয়া ৰাদলিয়াল্লাহ আনহাৰ হাদীছৰ বাহিৰে নাজানো।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 8
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَطَاءَ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَتَيْتُمْ الْغَائِطَ فَلَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ وَلَا بَوْلٍ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا وَلَكِنْ شَرِّقُوا أَوْ غَرِّبُواقَالَ أَبُو أَيُّوبَ فَقَدِمْنَا الشَّامَ فَوَجَدْنَا مَرَاحِيضَ قَدْ بُنِيَتْ مُسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةِ فَنَنْحَرِفُ عَنْهَا وَنَسْتَغْفِرُ اللَّهَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيِّ وَمَعْقِلِ بْنِ أَبِي الْهَيْثَمِ وَيُقَالُ مَعْقِلُ بْنُ أَبِي مَعْقِلٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي أَيُّوبَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَأَبُو أَيُّوبَ اسْمُهُ خَالِدُ بْنُ زَيْدٍ وَالزُّهْرِيُّ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيُّ وَكُنْيَتُهُ أَبُو بَكْرٍ قَالَ أَبُو الْوَلِيدِ الْمَكِّيُّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ وَلَا بِبَوْلٍ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا إِنَّمَا هَذَا فِي الْفَيَافِي وَأَمَّا فِي الْكُنُفِ الْمَبْنِيَّةِ لَهُ رُخْصَةٌ فِي أَنْ يَسْتَقْبِلَهَا وَهَكَذَا قَالَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ رَحِمَهُ اللَّهُ إِنَّمَا الرُّخْصَةُ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي اسْتِدْبَارِ الْقِبْلَةِ بِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ وَأَمَّا اسْتِقْبَالُ الْقِبْلَةِ فَلَا يَسْتَقْبِلُهَا كَأَنَّهُ لَمْ يَرَ فِي الصَّحْرَاءِ وَلَا فِي الْكُنُفِ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ
আমাক কৈছে [ছাইদ বিন আব্দুৰহমান আল মাখজুমীয়ে] কৈছে, আমাক [ছুফিয়ান বিন উয়াইনাহ] [আজ জুহৰী]ৰ পৰা [আথো` বিন ইয়াজিদ আল লাইত্সী]ৰ পৰা [আবু আয়ুব আল আনছাৰী]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ কৈছিল, আল্লাহৰ ৰাছুল ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামে কৈছে: ' যদি আপুনি শৌচ কৰে তেন্তে কিব্লাৰ সন্মুখীন নহ'ব বা ইয়াৰ ফালে পিঠি নিদিব, সেয়া হওক শৌচ কৰা বা শৌচ কৰা। সৰু। কিন্তু পূব বা পশ্চিম দিশলৈ মুখ কৰক'। আবু আয়ুবে ক’লে; 'যেতিয়া আমি ছিৰিয়াত উপস্থিত হৈছিলো, তেতিয়া আমি তেওঁলোকৰ শৌচাগাৰবোৰ কিবলাৰ দিশৰ ফালে মুখ কৰি নিৰ্মাণ কৰা দেখিলোঁ, গতিকে আমি তেওঁলোকৰ পৰা আঁতৰি আহি আল্লাহৰ ওচৰত ক্ষমা বিচাৰিলোঁ'। আবু ইছাই ক’লে; 'এই অধ্যায়ত আব্দুল্লাহ বিন আল হাৰিথ বিন জাজ'ই আজ জুবাইদী আৰু মা'কিল বিন আবু আল হাইছাম -যাক মা'কিল বিন আবু উমামাহ বুলিও জনা যায়-, আবু হুৰাইৰা আৰু চুহাইল বিন হানিফৰ পৰাও ইতিহাস আছে'। আবু ইছাই ক’লে; ‘এই অধ্যায়ত আবু আয়ুবে বর্ণনা কৰা হাদীছ উত্তম আৰু সত্য। আবু আয়ুবৰ নাম খালিদ বিন জাইদ, আনহাতে আজ জুহৰীৰ নাম মুহাম্মাদ বিন মুছলিম বিন উবাইদুল্লাহ বিন চৈহাব আজ জুহৰী, তেওঁৰ ডাকনাম আবু বকৰ’। আবু আল ৱালিদ আল মাক্কিয়ে কয়; আবু আব্দুল্লাহ মহম্মদ বিন বিন ইদ্ৰিছ আছি চ্যাফীয়ে কৈছে; 'নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামৰ বাণীৰ একমাত্ৰ অৰ্থ 'মল-মূত্ৰ বা প্ৰস্ৰাৱ কৰাৰ সময়ত কিবলাৰ ফালে মুখ নকৰিবা বা ইয়াৰ ফালে পিঠি নিদিব' হ'ল মুকলি ঠাইত। ইফালে যদি আপুনি বন্ধ অট্টালিকাত থাকে তেন্তে কিবলাৰ দিশলৈ মুখ কৰি থকাৰ সুবিধা আছে। এই কথা ইছহাক বিন ইব্ৰাহিমেও কয়। ইফালে আহমদ বিন হানবাল ৰহিমাহুল্লাই কয়; "নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে শৌচ বা প্ৰস্ৰাৱ কৰাৰ সময়ত সকাহ পাইছিল কেৱল তেওঁৰ ফালে পিঠি দিয়া, আনহাতে তেওঁৰ মুখামুখি হোৱাটো এতিয়াও অনুমতি দিয়া হোৱা নাই।" যেন ইমাম আহমেদে মৰুভূমিত বা বন্ধ অট্টালিকাত কিবলাৰ মুখামুখি হোৱাৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰা নাছিল।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 9
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَنَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِبَوْلٍ فَرَأَيْتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْبَضَ بِعَامٍ يَسْتَقْبِلُهَاوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي قَتَادَةَ وَعَائِشَةَ وَعَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
আমাক কৈছে [মুহাম্মাদ বিন বাছিয়াৰ] আৰু [মুহাম্মদ বিন আল মুছানা] দুয়োজনে কৈছে; আমাক [ৱাহব বিন জাৰিৰে] কৈছে, আমাক [মোৰ পিতৃ] [মুহাম্মাদ বিন ইছহাক]ৰ পৰা [আবান বিন ছালিহ]ৰ পৰা [মুজাহিদৰ] পৰা [জাবিৰ বিন আব্দুল্লাহ]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ ক’লে; ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে প্ৰস্ৰাৱ কৰিবলৈ যাওঁতে কিবলাৰ দিশৰ সন্মুখীন হোৱাটো নিষেধ কৰিছিল, কিন্তু মৃত্যুৰ এবছৰ আগতে তেওঁক কিবলাৰ দিশৰ সন্মুখীন হোৱা দেখিছিলো।' এই অধ্যায়ত আবু কাতাদা, আইছিয়া আৰু আম্মাৰ বিন ইয়াছিৰ’ৰ পৰাও ইতিহাস আছে। আবু ইছাই ক’লে; 'এই অধ্যায়ত জাবিৰে বৰ্ণিত হাদীছ হাছান ঘৰীব'।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 10
وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي قَتَادَةَأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَبُولُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِحَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ وَحَدِيثُ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ وَابْنُ لَهِيعَةَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ
আৰু এই হাদীছটো [ইবনে লাহিয়াতে], [আবু জুবাইৰৰ] পৰা, [জাবিৰ]ৰ পৰা, [আবু কাতাদাহৰ পৰা] বর্ণনা কৰিছে যে তেওঁ এবাৰ নবী ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ছাল্লামক কিবলাৰ দিশৰ ফালে মুখ কৰি প্ৰস্ৰাৱ কৰা দেখিছিল। [কুটাইবাই] আমাক তেনেকৈয়ে কৈছে, তেওঁ ক’লে; 'ইবনে লাহিয়াই আমাক কৈছে'। আৰু জাবিৰৰ হাদীছ যিটো হজৰত ছল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামৰ পৰা বর্ণিত হৈছে ইবনে লাহিয়াহৰ হাদীছতকৈ অধিক সত্য, কাৰণ হাদীছ বিশেষজ্ঞ ইমাম ইয়াহ্যা বিন ছাইদ আল কাথথান আৰু আন লোকসকলৰ মতে ইবনে লাহিয়া এজন দুৰ্বল ব্যক্তি আছিল যিসকলে মুখস্থ কৰাৰ পৰা ইয়াৰ ব্যাখ্যা কৰিছে’।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 11
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنْ عَمِّهِ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَرَقِيتُ يَوْمًا عَلَى بَيْتِ حَفْصَةَ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى حَاجَتِهِ مُسْتَقْبِلَ الشَّامِ مُسْتَدْبِرَ الْكَعْبَةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
আমাক [হান্নাদে] কৈছে, আমাক [আবদাহ বিন চুলাইমান] [উবাইদুল্লাহ বিন উমৰ]ৰ পৰা [মুহাম্মাদ বিন ইয়াহ্যা বিন হাব্বান]ৰ পৰা তেওঁৰ ককাকৰ পৰা - [ৱাছি’ বিন হাব্বান] - [ইবনে উমৰ]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ ক’লে; 'এদিন মই হাফশ্বাহৰ ঘৰৰ আট্টিকলৈ উঠিলোঁ, তাৰ পিছত দেখিলোঁ হজৰত ছল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কাবালৈ পিঠি দি ছিৰিয়াৰ দিশৰ ফালে মুখ কৰি শৌচ কৰি আছে।' আবু ইছাই ক’লে; 'এই হাদীছ পদবীত হাছান সত্য'।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 12
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمَنْ حَدَّثَكُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَبُولُ قَائِمًا فَلَا تُصَدِّقُوهُ مَا كَانَ يَبُولُ إِلَّا قَاعِدًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَبُرَيْدَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَسَنَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَحَدِيثُ عُمَرَ إِنَّمَا رُوِيَ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ قَالَ رَآنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أَبُولُ قَائِمًا فَقَالَ يَا عُمَرُ لَا تَبُلْ قَائِمًا فَمَا بُلْتُ قَائِمًا بَعْدُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَإِنَّمَا رَفَعَ هَذَا الْحَدِيثَ عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ أَبِي الْمُخَارِقِ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ وَتَكَلَّمَ فِيهِ وَرَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَا بُلْتُ قَائِمًا مُنْذُ أَسْلَمْتُ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْكَرِيمِ وَحَدِيثُ بُرَيْدَةَ فِي هَذَا غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَمَعْنَى النَّهْيِ عَنْ الْبَوْلِ قَائِمًا عَلَى التَّأْدِيبِ لَا عَلَى التَّحْرِيمِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ إِنَّ مِنْ الْجَفَاءِ أَنْ تَبُولَ وَأَنْتَ قَائِمٌ
আমাক কৈছে [আলী বিন হুজৰ] কৈছে, আমাক [শ্বাৰিক] [আল মিকদাম বিন ছ্যুৰৈহ]ৰ পৰা [তেওঁৰ পিতৃ] [আইছিয়া]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ ক’লে; 'যিজনে তোমালোকক কয় যে নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে থিয় হৈ প্ৰস্ৰাৱ কৰিছিল, তেওঁক বিশ্বাস নকৰিবা, কাৰণ তেওঁ বহি থকাৰ বাহিৰে প্ৰস্ৰাৱ কৰা নাছিল'। তেওঁ কয়; 'এই অধ্যায়ত উমৰৰ বন্ধু বুৰাইদা আৰু আব্দুৰ ৰহমান বিন হাছানাৰ হাদীছও আছে'। আবু ইছাই ক’লে; ‘আইছিয়াৰ হাদীছ এই অধ্যায়ত সৰ্বোত্তম আৰু সত্য, আনহাতে উমৰৰ হাদীছ আব্দুল কৰিম বিন আবুল মুখাৰিকৰ হাদীছৰ পৰা, নাফীৰ পৰা, ইবনে উমৰৰ পৰা, উমৰৰ পৰা বর্ণনা কৰা হৈছে বুলি তেওঁ কয়; 'নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে এবাৰ মোক থিয় হৈ প্ৰস্ৰাৱ কৰা দেখিছিল, তাৰ পিছত তেওঁ কৈছিল: 'হে উমৰ, থিয় হৈ প্ৰস্ৰাৱ নকৰিবা,' গতিকে তাৰ পিছত মই আৰু কেতিয়াও থিয় হৈ প্ৰস্ৰাৱ কৰা নাছিলো'। আবু ইছাই ক’লে; এই হাদীছৰ ব্যাখ্যা কৰা একমাত্ৰ ব্যক্তিজন আছিল আব্দুল কৰিম বিন আবুল মুখাৰিক, আৰু হাদীছ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে তেওঁ দুৰ্বল ব্যক্তি আছিল। আবু আয়ুব আছ ছিখতিয়ানীয়েও দুৰ্বল হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছে'। উবৈদুল্লাই নাফি’ৰ পৰা, ইবনে উমৰৰ পৰা বর্ণনা কৰিছে, তেওঁ কয়; উমৰ ৰাদলিয়াল্লাহু আনহুৱে ক’লে; 'ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত মই কেতিয়াও থিয় হৈ প্ৰস্ৰাৱ কৰা নাই'। আৰু এই হাদীছ আব্দুল কৰিমৰ হাদীছতকৈ অধিক সত্য, আনহাতে এই অধ্যায়ত বুৰাইদাৰ হাদীছ মাহফুদজ -জাগৰণ-' নহয়। ইফালে থিয় হৈ প্ৰস্ৰাৱ কৰা নিষেধাজ্ঞাৰ অৰ্থ শিষ্টাচাৰৰ সৈতে জড়িত, নিষেধাজ্ঞামূলক নিষেধাজ্ঞা নহয়। আব্দুল্লাহ বিন মাছুদৰ পৰা বর্ণিত, তেওঁ কয়; 'আচলতে থিয় হৈ প্ৰস্ৰাৱ কৰিলে বেয়া আচাৰ'।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 13
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ عَلَيْهَا قَائِمًا فَأَتَيْتُهُ بِوَضُوءٍ فَذَهَبْتُ لِأَتَأَخَّرَ عَنْهُ فَدَعَانِي حَتَّى كُنْتُ عِنْدَ عَقِبَيْهِ فَتَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ الْأَعْمَشِ ثُمَّ قَالَ وَكِيعٌ هَذَا أَصَحُّ حَدِيثٍ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْحِ و سَمِعْت أَبَا عَمَّارٍ الْحُسَيْنَ بْنَ حُرَيْثٍ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا فَذَكَرَ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى مَنْصُورٌ وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ مِثْلَ رِوَايَةِ الْأَعْمَشِ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَعَاصِمُ بْنُ بَهْدَلَةَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ أَصَحُّ وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْبَوْلِ قَائِمًا قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَبِيدَةُ بْنُ عَمْرٍو السَّلْمَانِيُّ رَوَى عَنْهُ إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَعَبِيدَةُ مِنْ كِبَارِ التَّابِعِينَ يُرْوَى عَنْ عَبِيدَةَ أَنَّهُ قَالَ أَسْلَمْتُ قَبْلَ وَفَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَنَتَيْنِ وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ صَاحِبُ إِبْرَاهِيمَ هُوَ عُبَيْدَةُ بْنُ مُعَتِّبٍ الضَّبِّيُّ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ الْكَرِيمِ
আমাক কৈছে [হান্নাদে] কৈছে, আমাক [ৱাকি’] [আল আ’মাছি]ৰ পৰা [আবু ৱা’ইল]ৰ পৰা [হুদজাইফা]ৰ পৰা কৈছে; ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে এবাৰ জনসাধাৰণৰ আৱৰ্জনা পেলোৱা ঠাইলৈ গৈছিল, তাৰ পিছত থিয় হৈ প্ৰস্ৰাৱ কৰিছিল। মই তেওঁৰ পৰা আঁতৰি যাবলৈ গৈছিলো, কিন্তু আচলতে তেওঁ মোক কাষত নথকালৈকে ফোন কৰিছিল, তাৰ পিছত তেওঁ অজু কৰি খূফ মচিছিল। আবু ইছাই ক’লে; ‘মই [আল জাৰুদে] কোৱা শুনিছিলো; ‘মই [ৱাকি’] [আল আ’মাছি]ৰ পৰা এই হাদীছ কোৱা শুনিছিলো, তাৰ পিছত ৱাকিয়ে ক’লে; ‘এইটো হজৰত ছল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামৰ পৰা খূফ মচি দিয়াৰ বিষয়ে বর্ণিত আটাইতকৈ সত্য হাদীছ। আৰু আবু আম্মাৰ আল হুছেইন বিন হুৰাইবেও কোৱা শুনিলোঁ; 'ৱাকি শুনিলোঁ', তাৰ পিছত সি তেনেকৈয়ে ক'লে'। আবু ইছাই ক’লে; 'এইদৰে [মনছুৰ] আৰু [উবাইদা আদল দ্লাব্বি] [আবু ৱাইল]ৰ পৰা [হুদজাইফা]ৰ পৰা বৰ্ণিত, আল আ'মাছিয়ে বৰ্ণিত হোৱাৰ দৰে'। [হাম্মাদ বিন আবু চুলাইমান] আৰু [আছিম বিন বিন্দাহে] [আবু ৱাইল]ৰ পৰা, [আল মুগিৰা বিন ছ্যুবাহ]ৰ পৰা, হজৰত ছল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামৰ পৰাও বর্ণনা কৰিছে। ইফালে হুদজাইফাৰ পৰা আবু ৱাইলৰ হাদীছ আটাইতকৈ সত্য হাদীছ। কিছুমান বিজ্ঞানীয়ে থিয় হৈ থকা অৱস্থাত প্ৰস্ৰাৱ কৰাটো সহজ কৰি তুলিছে। আবু ইছাই ক’লে; 'ইব্ৰাহিন আন নাখাইয়ে আবিদা বিন আমৰু আছ ছালমানীৰ পৰা বৰ্ণিত কৰিছে, আৰু 'আবিদা এজন জ্যেষ্ঠ তাবি`ইন পণ্ডিত'। বর্ণিত হৈছে যে আবিদাই এবাৰ কৈছিল; 'মই নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ মৃত্যুৰ দুবছৰ আগতে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিলোঁ'। ইফালে উবাইদা আদল দ্লাব্বি আছিল ইব্ৰাহিমৰ বন্ধু, অৰ্থাৎ উবাইদা বিন মুআত্তিব আদল দ্লাব্বি, যাক আবু আব্দুল কৰিম’ বুলি ডাকনাম দিয়া হৈছিল।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 14
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ حَرْبٍ الْمُلَائِيُّ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَنَسٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ الْحَاجَةَ لَمْ يَرْفَعْ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنْ الْأَرْضِقَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ وَرَوَى وَكِيعٌ وَأَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ عَنْ الْأَعْمَشِ قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ الْحَاجَةَ لَمْ يَرْفَعْ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنْ الْأَرْضِ وَكِلَا الْحَدِيثَيْنِ مُرْسَلٌ وَيُقَالُ لَمْ يَسْمَعْ الْأَعْمَشُ مِنْ أَنَسٍ وَلَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ نَظَرَ إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ رَأَيْتُهُ يُصَلِّي فَذَكَرَ عَنْهُ حِكَايَةً فِي الصَّلَاةِ وَالْأَعْمَشُ اسْمُهُ سُلَيْمَانُ بْنُ مِهْرَانَ أَبُو مُحَمَّدٍ الْكَاهِلِيُّ وَهُوَ مَوْلًى لَهُمْ قَالَ الْأَعْمَشُ كَانَ أَبِي حَمِيلًا فَوَرَّثَهُ مَسْرُوقٌ
আমাক কৈছে [কুটাইবা বিন ছাইদে] কৈছে, আমাক [আব্দুছালাম বিন হৰ্ব আল মুলা’ই] [আল আ’মাছি]ৰ পৰা [আনাছ]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ ক’লে; 'যেতিয়া নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে নিজকে সকাহ দিব বিচাৰিছিল তেতিয়া তেওঁ নিজৰ কাপোৰখন তুলি লোৱা নাছিল যেতিয়ালৈকে ই প্ৰায় মাটিত স্পৰ্শ কৰা নাছিল'। আবু ইছাই ক’লে; 'এইদৰে [মুহাম্মাদ বিন ৰবিয়াহে] এই হাদীছ [আল আ'মাছি]ৰ পৰা, [আনাছ]ৰ পৰা বর্ণনা কৰিছে'। [ৱাকি’] আৰু [আবু ইয়াহ্যা আল হিম্মানীয়ে] [আল আ’মাছি]ৰ পৰা বর্ণনা কৰিলেও তেওঁ ক’লে; ' [ইবনে উমৰে] কৈছে; 'যেতিয়া নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে নিজকে সকাহ দিব বিচাৰিছিল তেতিয়া তেওঁ নিজৰ কাপোৰখন তুলি লোৱা নাছিল যেতিয়ালৈকে ই প্ৰায় মাটিত স্পৰ্শ কৰা নাছিল'। আৰু এই দুই হাদীছ মুৰ্ছাল। ইয়াৰ উপৰিও কোৱা হয় যে আল আমাছিয়ে আনাছৰ পৰা কোনো কথা শুনা নাছিল, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ কোনো ছাহাবীৰ পৰাও শুনা নাছিল। তেওঁ আনাছ বিন মালিকক দেখিলে, তাৰ পিছত তেওঁ ক’লে; ‘আনাছক প্ৰাৰ্থনা কৰা দেখিলোঁ,’ তাৰ পিছত তেওঁৰ পৰা নামাজৰ কথা উল্লেখ কৰিলে। ইফালে আল আ’মাছৰ নাম আছিল চুলাইমান বিন মিহৰাণ আবু মহম্মদ আল কাহিলী, আৰু তেওঁ আছিল বানি কাহিলীৰ পূৰ্বৰ দাস। আল আ’মাছে ক’লে; 'মোৰ দেউতাৰ আগতে এটা সন্তান আছিল যিটো এতিয়াও গৰ্ভত আছিল তেতিয়া মাছৰুক উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰিছিল।'
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَمَسَّ الرَّجُلُ ذَكَرَهُ بِيَمِينِهِوَفِي هَذَا الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَسَلْمَانَ وَأبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيُّ اسْمُهُ الْحَارِثُ بْنُ رِبْعِيٍّ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا الِاسْتِنْجَاءَ بِالْيَمِينِ
আমাক কৈছে [মুহাম্মাদ বিন আবু উমৰ আল মক্কিয়ে] কৈছে, আমাক [ছুফিয়ান বিন উয়াইনাহ] [মা’মাৰ]ৰ পৰা [য়াহ্যা বিন আবু কাতছিৰ]ৰ পৰা [আব্দুল্লাহ বিন আবু কাতাদাহ]ৰ পৰা [তেওঁৰ পিতৃ]ৰ পৰা কৈছে; 'নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে এজন পুৰুষক সোঁহাতেৰে যৌনাংগ স্পৰ্শ কৰাটো নিষেধ কৰিছিল'। এই অধ্যায়ত আইছিয়া, ছলমান, আবু হুৰাইৰা আৰু চুহেইল বিন হানিফৰ পৰাও ইতিহাস আছে। আবু ইছাই ক’লে; 'এই হাদীছ হাছান সত্য।' ইফালে আবু কাতাদাহ আল আনছাৰীৰ নাম আল হাৰিথ আৰ ৰিব’ই। বৈজ্ঞানিক বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে এই হাদীছৰ প্ৰয়োগ হ’ল সোঁহাত ব্যৱহাৰ কৰি ইস্তঞ্জা` -চেবক- কৰাটো জায়েজ’।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 16
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ قِيلَ لِسَلْمَانَقَدْ عَلَّمَكُمْ نَبِيُّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلَّ شَيْءٍ حَتَّى الْخِرَاءَةَ فَقَالَ سَلْمَانُ أَجَلْ نَهَانَا أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ وَأَنْ نَسْتَنْجِيَ بِالْيَمِينِ أَوْ أَنْ يَسْتَنْجِيَ أَحَدُنَا بِأَقَلَّ مِنْ ثَلَاثَةِ أَحْجَارٍ أَوْ أَنْ نَسْتَنْجِيَ بِرَجِيعٍ أَوْ بِعَظْمٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَخُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ وَجَابِرٍ وَخَلَّادِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ سَلْمَانَ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا أَنَّ الِاسْتِنْجَاءَ بِالْحِجَارَةِ يُجْزِئُ وَإِنْ لَمْ يَسْتَنْجِ بِالْمَاءِ إِذَا أَنْقَى أَثَرَ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
আমাক কৈছে [হান্নাদে] কৈছে, আমাক [আবু মুআৱিয়াহ] [আল আমাছি]ৰ পৰা [ইব্ৰাহিম]ৰ পৰা [আব্দুৰ ৰহমান বিন ইয়াজিদ]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ ক’লে: ‘তোমালোকৰ নবী ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ছাল্লামে তোমালোকক শৌচ কেনেকৈ কৰিব লাগে সেই বিষয়ে সকলো শিকাইছিল নেকি?’ [ছালমানে] উত্তৰ দিলে, 'ঠিক আছে, তেওঁ আমাক শৌচ বা প্ৰস্ৰাৱ কৰাৰ সময়ত কিবলাৰ সন্মুখীন হোৱা, সোঁহাতেৰে ইষ্টিঞ্জা` কৰা, আৰু তিনিটাতকৈ কম শিলৰে ইষ্টিঞ্জা` কৰা, আৰু পশুৰ গোবৰ বা হাড় ব্যৱহাৰ কৰি ইষ্টিঞ্জা` কৰাটো নিষেধ কৰিছিল। আবু ইছাই ক’লে; 'এই অধ্যায়ত আইছিয়াৰ পৰাও ইতিহাস আছে, খুজাইমা বিন থাবিত, জাবিৰ, খাল্লাদ ইবনে আছ ছাইব, তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা'। আবু ইছাই ক’লে; 'এই অধ্যায়ত ছলমানৰ হাদীছ হাছান ছাহীক, এইটোৱেই হৈছে নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ চাহাবা আৰু তেওঁৰ পিছত অহাসকলৰ মাজৰ বেছিভাগ পণ্ডিতৰ মতামত। তেওঁলোকৰ মতে শিল এটাৰে ইষ্টিঞ্জা’ কৰাটো পানীৰে নকৰিলেও যথেষ্ট, যেতিয়ালৈকে শিলে মলি আঁতৰাবলৈ সক্ষম হৈছে। এই মতামত আৎছ ছাউৰী, ইবনুল মুবাৰক, আছি চ্যাফী, আহমদ, আৰু ইছহাক’ৰ মাজতো আছে।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 17
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَخَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِحَاجَتِهِ فَقَالَ الْتَمِسْ لِي ثَلَاثَةَ أَحْجَارٍ قَالَ فَأَتَيْتُهُ بِحَجَرَيْنِ وَرَوْثَةٍ فَأَخَذَ الْحَجَرَيْنِ وَأَلْقَى الرَّوْثَةَ وَقَالَ إِنَّهَا رِكْسٌقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ نَحْوَ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ وَرَوَى مَعْمَرٌ وَعَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَرَوَى زُهَيْرٌ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَرَوَى زَكَرِيَّا بْنُ أَبِي زَائِدَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَهَذَا حَدِيثٌ فِيهِ اضْطِرَابٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ هَلْ تَذْكُرُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ شَيْئًا قَالَ لَا قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَيُّ الرِّوَايَاتِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ أَصَحُّ فَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ وَكَأَنَّهُ رَأَى حَدِيثَ زُهَيْرٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَشْبَهَ وَوَضَعَهُ فِي كِتَابِ الْجَامِعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا عِنْدِي حَدِيثُ إِسْرَائِيلَ وَقَيْسٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ لِأَنَّ إِسْرَائِيلَ أَثْبَتُ وَأَحْفَظُ لِحَدِيثِ أَبِي إِسْحَقَ مِنْ هَؤُلَاءِ وَتَابَعَهُ عَلَى ذَلِكَ قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت أَبَا مُوسَى مُحَمَّدَ بْنَ الْمُثَنَّى يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ مَهْدِيٍّ يَقُولُ مَا فَاتَنِي الَّذِي فَاتَنِي مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ إِلَّا لِمَا اتَّكَلْتُ بِهِ عَلَى إِسْرَائِيلَ لِأَنَّهُ كَانَ يَأْتِي بِهِ أَتَمَّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَزُهَيْرٌ فِي أَبِي إِسْحَقَ لَيْسَ بِذَاكَ لِأَنَّ سَمَاعَهُ مِنْهُ بِآخِرَةٍ قَالَ و سَمِعْت أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ التِّرْمِذِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ إِذَا سَمِعْتَ الْحَدِيثَ عَنْ زَائِدَةَ وَزُهَيْرٍ فَلَا تُبَالِي أَنْ لَا تَسْمَعَهُ مِنْ غَيْرِهِمَا إِلَّا حَدِيثَ أَبِي إِسْحَقَ وَأَبُو إِسْحَقَ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ السَّبِيعِيُّ الْهَمْدَانِيُّ وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ وَلَا يُعْرَفُ اسْمُهُ
আমাক কৈছে [হান্নাদ] আৰু [কুটাইবা] দুয়োজনে কৈছে; আমাক [ৱাকি’] [ইজৰাইল]ৰ পৰা [আবু ইছহাক]ৰ পৰা [আবু উবাইদাহৰ] পৰা [আব্দুল্লাহ]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ ক’লে, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে নিজকে সকাহ দিবলৈ ওলাই গ’ল, তাৰ পিছত তেওঁ ক’লে: ‘মোক তিনিটা শিল বিচাৰি উলিয়াওক,’ আবু উবাইদে ক’লে; 'গতিকে মই তেওঁৰ বাবে দুটা শিল আৰু এটা শুকান জন্তুৰ গোবৰ আনিলোঁ, তেওঁ মাত্ৰ দুটা শিল লৈ জন্তুৰ গোবৰ পেলাই দিলে তাৰ পিছত ক'লে: 'সঁচাকৈয়ে পশুৰ গোবৰ অপৰিষ্কাৰ'। আবু ইছাই ক’লে; ‘এইদৰে [কাইছ বিন আৰ ৰবী’] এই হাদীছ [আবু ইছহাক]ৰ পৰা, [আবু উবাইদাহ]ৰ পৰা, [আব্দুল্লাহ]ৰ পৰা ইছৰাইলে বর্ণনা কৰা হাদীছৰ দৰে বর্ণনা কৰিছে। [মা’মাৰ] আৰু [আম্মাৰ বিন ৰুজাইকে] [আবু ইছহাক]ৰ পৰা, [আলকামাহ]ৰ পৰা, [আব্দুল্লাহ]ৰ পৰাও বর্ণনা কৰিছে৷ [জুহাইৰে] [আবু ইছহাক]ৰ পৰা, [আব্দুৰ ৰহমান ইবনুল আছৱাদ]ৰ পৰা, তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা - [আল আছৱাদ বিন ইয়াজিদ] -, [আব্দুল্লাহ]ৰ পৰা বর্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে এই হাদীছত বিভ্ৰান্তি আছে। আমাক কৈছে মহম্মদ বিন বাছিয়াৰ আল আবদীয়ে কৈছে, আমাক কৈছে মহম্মদ বিন জাফৰে ক’লে, আমৰু বিন মুৰাহৰ পৰা ছ্যু’বাহ কৈছে তেওঁ কৈছিল; 'আব্দুল্লাৰ পৰা কিবা মনত আছেনে?' তেওঁ উত্তৰ দিলে, ‘নাই’। আবু ইছাই ক’লে; ‘মই আব্দুল্লা বিন আব্দুৰহমানক সুধিলোঁ; আবু ইছহাকৰ হাদীছত কোনটো ৰিৱায়াত আটাইতকৈ সত্য?' কিন্তু সি একো উত্তৰ নিদিলে। আৰু মইও মহম্মদক সুধিলোঁ, কিন্তু তেওঁও কোনো উত্তৰ নিদিলে'। যেন তেওঁ দেখিলে যে আবু ইছহাকৰ পৰা, আব্দুৰ ৰহমান ইবনুল আছৱাদৰ পৰা, পিতৃৰ পৰা, আব্দুল্লাৰ পৰা জুহাইৰ হাদীছত সাদৃশ্য আছে, তাৰ পিছত তেওঁ আল জামি কিতাপত ৰাখিলে''। আবু ইছাই ক’লে; ‘এই অধ্যায়ত মোৰ মতে আটাইতকৈ সত্য হ’ল আবু ইছহাকৰ পৰা, আবু উবাইদাহৰ পৰা, আব্দুল্লাৰ পৰা ইজৰাইল আৰু কাইছৰ হাদীছ। কাৰণ ইজৰাইল এনেকুৱা এজন ব্যক্তি যিয়ে আবু ইছাকৰ হাদীছ আনতকৈ শক্তিশালী আৰু মুখস্থ কৰে। এই কথাটোক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিছিল কাইছ বিন আৰ ৰবীয়ে''। আবু ইছাই ক’লে; ‘আবু মুছা মহম্মদ ইবনুল মুছান্নাই কোৱা শুনিলোঁ; আব্দুৰহমান বিন মাহদীয়ে কোৱা শুনিলোঁ; 'মোৰ পৰা হেৰাই যোৱা নাই যেনেকৈ চুফিয়ান আৎছ ছাউৰীৰ হাদীছৰ পৰা মোৰ পৰা হেৰাই গৈছে, আবু ইছহাকৰ পৰা মই ইজৰাইলক ধৰি ৰখা কিবা এটাৰ বাহিৰে, কাৰণ তেওঁ ইয়াক অধিক নিখুঁত কিবা এটাৰে বর্ণনা কৰিছিল'। আবু ইছাই ক’লে; 'আবু ইছাকৰ পৰা জুহাইৰৰ ইতিহাস তেনেকুৱা নহয়, কাৰণ তেওঁ শেষত শুনিছিল'। তেওঁ ক’লে; 'মই শুনিছিলো আহমদ ইবনুল হাছান এট তুৰ্মুড্জিয়ে কোৱা; ‘আহমদ বিন হানবালে কোৱা শুনিলোঁ; ‘যদি আপুনি জাইদা আৰু জুহাইৰৰ পৰা হাদীছ শুনিছে তেন্তে নিশ্চিত হওক, যদিও আপুনি আন কাৰোবাৰ পৰা শুনা নাছিল, আবু ইছহাকৰ পৰা হাদীছৰ বাহিৰে, আনহাতে আবু ইছহাকৰ নাম আমৰু বিন আব্দুল্লাহ আছ ছাবী আল হামদানী, আৰু আবু উবাইদা বিন আব্দুল্লাহ বিন মাছৌদে তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা শুনা নাছিল, আৰু তেওঁৰ নামো অজ্ঞাত'।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 18
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَسْتَنْجُوا بِالرَّوْثِ وَلَا بِالْعِظَامِ فَإِنَّهُ زَادُ إِخْوَانِكُمْ مِنْ الْجِنِّوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَسَلْمَانَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَغَيْرُهُ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ كَانَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْجِنِّ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ فَقَالَ الشَّعْبِيُّ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَسْتَنْجُوا بِالرَّوْثِ وَلَا بِالْعِظَامِ فَإِنَّهُ زَادُ إِخْوَانِكُمْ مِنْ الْجِنِّ وَكَأَنَّ رِوَايَةَ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا
আমাক কৈছে [হান্নাদে] কৈছে, আমাক [হাফছ বিন গিয়াতছ] [দাউদ বিন আবু হিন্দ]ৰ পৰা [আছ ছায়া’বি]ৰ পৰা [আলকামাহ]ৰ পৰা [আব্দুল্লাহ বিন মাছুদ]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ ক’লে, ৰাছুলুল্লাহ চালাহু আলাইহি ৱাছাল্লামে কৈছে: ‘পশুৰ গোবৰ আৰু হাড় ব্যৱহাৰ কৰি তোমালোকৰ আচাৰ-ব্যৱহাৰ নকৰিবা, কাৰণ সঁচাকৈয়ে সেইবোৰ আপোনাৰ ভাইসকলৰ খাদ্য জিন'। এই অধ্যায়ত আবু হুৰাইৰা, ছলমান, জাবিৰ আৰু ইবনে উমৰ’ৰ হাদীছও আছে। আবু ইছাই ক’লে; ' [ইছমাইল বিন ইব্ৰাহিম] আৰু ইয়াৰ উপৰিও এই হাদীছ [দাউদ বিন আবু হিন্দ]ৰ পৰা, [আছ চ্যা'বি]ৰ পৰা, [আলকামাহ]ৰ পৰা, [আব্দুল্লাহ]ৰ পৰা বর্ণনা কৰিছে যে তেওঁ লাইলাতুল কাদাৰৰ নিশা ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি ছাল্লামৰ লগত আছিল... হাদীছটো দীঘলীয়া। আছ ছায়াবীয়ে কৈছে, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছে: ‘মলি আৰু হাড়ৰ সৈতে নাখাব কাৰণ আচলতে ই আপোনাৰ ভাইসকলৰ বাবে জিনসকলৰ পৰা খাদ্য’। ইছমাইলে বর্ণনা কৰা হাফছ বিন গিয়াতছে বর্ণনা কৰা হাদীছতকৈ যেন অধিক সত্য। পণ্ডিতসকলে এই হাদীছ পালন কৰে। আৰু হাদীছত আন এখন হাদীছ আছে যিটো জাবিৰ আৰু ইবনে উমৰ ৰাদলিয়াল্লাহ ‘আনহুমা’ই বর্ণনা কৰিছে।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 19
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ الْبَصْرِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ مُعَاذَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمُرْنَ أَزْوَاجَكُنَّ أَنْ يَسْتَطِيبُوا بِالْمَاءِ فَإِنِّي أَسْتَحْيِيهِمْ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَفْعَلُهُوَفِي الْبَاب عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَخْتَارُونَ الِاسْتِنْجَاءَ بِالْمَاءِ وَإِنْ كَانَ الِاسْتِنْجَاءُ بِالْحِجَارَةِ يُجْزِئُ عِنْدَهُمْ فَإِنَّهُمْ اسْتَحَبُّوا الِاسْتِنْجَاءَ بِالْمَاءِ وَرَأَوْهُ أَفْضَلَ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
আমাক কৈছে [কুটাইবা] আৰু [মুহাম্মাদ বিন আব্দুল মালিক বিন আবু আছি ছায়াৰিব আল বাশ্ৰী] দুয়োজনে কৈছে; আমাক [আবু আৱানাহ] [কোটাদাহ]ৰ পৰা [মু’আজ্জাহ]ৰ পৰা [আইছিয়া]ৰ পৰা কৈছে বুলি কৈছে; 'তোমালোকৰ স্বামীক পানীৰে নিজকে শুদ্ধ কৰিবলৈ আদেশ দিয়ক, মই তেওঁলোকৰ বাবে লাজ পাইছো, সঁচাকৈয়ে ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৰিলে'। এই অধ্যায়ত জাৰিৰ বিন আব্দুল্লাহ আল বাজালীৰ বন্ধু আনাছ আৰু আবু হুৰাইৰাৰ হাদীছও আছে। আবু ইছাই ক’লে; 'এই হাদীছ হাছান সত্য, আৰু আহলুল ইলমীসকলে এই হাদীছ পালন কৰে, তেওঁলোকে শিলেৰে শুদ্ধ কৰাটো বৈধ বুলি ভাবিলেও পানীৰে শুদ্ধ কৰিবলৈ বাছি লয়, আৰু তেওঁলোকে পানীৰে শুদ্ধ কৰাটো পছন্দ কৰে কাৰণ তেওঁলোকে সেইটো অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ভাবে। এই মতামত গ্ৰহণ কৰিছিল চুফিয়ান আৎছ ছাউৰী, ইবনুল মুবাৰক, চ্যাফী, আহমদ আৰু ইছহাকে।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 20
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَكُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَأَتَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجَتَهُ فَأَبْعَدَ فِي الْمَذْهَبِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي قُرَادٍ وَأَبِي قَتَادَةَ وَجَابِرٍ وَيَحْيَى بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عَبَّاسٍ وَبِلَالِ بْنِ الْحَارِثِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَيُرْوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَرْتَادُ لِبَوْلِهِ مَكَانًا كَمَا يَرْتَادُ مَنْزِلًا وَأَبُو سَلَمَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ الزُّهْرِيُّ
আমাক কৈছে [মুহাম্মাদ বিন বাছিয়াৰ] কৈছে, আমাক [আব্দুল ৱাহাব আৎছ ছাকাফী] [মুহাম্মাদ বিন আমৰু]ৰ পৰা [আবু চালামাহ]ৰ পৰা [আল মুগিৰা বিন ছ্যুবাহ]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ কৈছিল; 'মই ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ লগত যাত্ৰাত আছিলো, তাৰ পিছত নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে নিজকে সকাহ দি আৰু এটা ঠাইলৈ গ'ল'। আবু ইছাই ক’লে; 'এই অধ্যায়ত বন্ধু আব্দুৰহমান বিন আবু কুৰাদ, আবু কাতাদাহ, জাবিৰ, ইয়াহ্যা বিন উবাইদৰ পিতৃ আবু মুছা, ইবনে আব্বাছ আৰু বন্ধু বিলাল বিন হাৰিছৰ পৰাও হাদীছ আছে'। আবু ইছাই ক’লে; ‘এই হাদীছ হাছান ছহীক, আৰু ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ পৰাও বর্ণিত হৈছে যে তেওঁ প্ৰস্ৰাৱ কৰাৰ সময়ত নিজৰ প্ৰস্ৰাৱৰ ছালখন ঘৰে ঢাকি দিয়াৰ দৰে ঢাকি ৰাখিছিল। আৰু আবু চালামাৰ নাম আব্দুল্লাহ বিন আব্দুৰহমান বিন ‘আউফ আজ জুহৰী’।
