Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 ሐዲስ
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 1
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ح و حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُقْبَلُ صَلَاةٌ بِغَيْرِ طُهُورٍ وَلَا صَدَقَةٌ مِنْ غُلُولٍقَالَ هَنَّادٌ فِي حَدِيثِهِ إِلَّا بِطُهُورٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَأَبُو الْمَلِيحِ بْنُ أُسَامَةَ اسْمُهُ عَامِرٌ وَيُقَالُ زَيْدُ بْنُ أُسَامَةَ بْنِ عُمَيْرٍ الْهُذَلِيُّ
[ቁተይባ ቢን ሰዒድ] እንደነገረን፣ ከአቡ አዋናህ [ሲማክ ቢን ሃርብ] እንደነገረን፣ እና [ሐናድ] እንደነገረን፣ ከእስራኤል [ዋኪ] ከ[ሲማክ] ከ[ሙሻብ ቢን ሰዕድ] ከ[ኢብን ኡመር] ከ[ኢብን ኡመር] ከ[ኢብን ኡመር] ከ[ኢብኑ ... እንዲህ ብለዋል፡- 'ያለ ንጽህና የሚጸልዩ ጸሎቶች ተቀባይነት የላቸውም፣ ከተሰረቀ ንብረት የሚመነጩ ምጽዋቶችም ተቀባይነት የላቸውም' ብለዋል። ሃናድ በሐዲሱ ውስጥ 'ርኩስ' ሲል ጠቅሷል። አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- 'ይህ ሐዲት በዚህ ምዕራፍ ውስጥ በጣም ትክክለኛ እና ምርጥ ነው'። በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ከአቡ አል ማሊህ ከአባቱ እና ከአቡ ሁረይራህ እና ከአናስ የተላኩ ሐዲሶችም አሉ። የአቡ አል ማሊህ ቢን ኡሳማህ ስም አሚር ሲሆን ዘይድ ቢን ኡሳማህ ቢን ኡመይር አል ሁዘሊ ይባላል።
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 2
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ح و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ الْعَبْدُ الْمُسْلِمُ أَوْ الْمُؤْمِنُ فَغَسَلَ وَجْهَهُ خَرَجَتْ مِنْ وَجْهِهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ نَظَرَ إِلَيْهَا بِعَيْنَيْهِ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ أَوْ نَحْوَ هَذَا وَإِذَا غَسَلَ يَدَيْهِ خَرَجَتْ مِنْ يَدَيْهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ بَطَشَتْهَا يَدَاهُ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ حَتَّى يَخْرُجَ نَقِيًّا مِنْ الذُّنُوبِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ حَدِيثُ مَالِكٍ عَنْ سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبُو صَالِحٍ وَالِدُ سُهَيْلٍ هُوَ أَبُو صَالِحٍ السَّمَّانُ وَاسْمُهُ ذَكْوَانُ وَأَبُو هُرَيْرَةَ اخْتُلِفَ فِي اسْمِهِ فَقَالُوا عَبْدُ شَمْسٍ وَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو وَهَكَذَا قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ وَهُوَ الْأَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَثَوْبَانَ وَالصُّنَابِحِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ وَسَلْمَانَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالصُّنَابِحِيُّ الَّذِي رَوَى عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ لَيْسَ لَهُ سَمَاعٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُسَيْلَةَ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ اللَّهِ رَحَلَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُبِضَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الطَّرِيقِ وَقَدْ رَوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَادِيثَ وَالصُّنَابِحُ بْنُ الْأَعْسَرِ الْأَحْمَسِيُّ صَاحِبُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَالُ لَهُ الصُّنَابِحِيُّ أَيْضًا وَإِنَّمَا حَدِيثُهُ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمْ الْأُمَمَ فَلَا تَقْتَتِلُنَّ بَعْدِي
[ኢሻቅ ቢን ሙሳ አል አንሳሪ] እንደነገረን፣ [ማዕን ቢን ኢሳ አል ቀዛዝ] እንደነገረን፣ [ማሊክ ቢን አናስ] እንደነገረን ተናግሯል። ከሌላ መንገድ፤ እንዲሁም [ቁተይባ] ከ[ማሊክ] ከ[ሱሃይል ቢን አቡ ሳሊህ] ከአባቱ ከ[አቡ ሁረይራህ] እንደተረኩልን ተናግሯል። ረሱል ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ ብለዋል፡- 'አንድ ሙስሊም ወይም አማኝ ውዱእ ቢያደርግ ፊቱን ይታጠባል፣ ከዚያም በዓይን እይታ ምክንያት በፊቱ ላይ ያሉት ኃጢአቶች ከውሃው ጋር ወይም ከመጨረሻው የውሃ ጠብታ ወይም ከእንደዚህ አይነት ነገር ጋር ይወጣሉ። እጆቹን ቢታጠብ፣ ከእጆቹ የሚወጡት ኃጢአቶች ከውሃው ጋር ወይም ከመጨረሻው የውሃ ጠብታ ጋር ትንሽ ኃጢአት ሳይሠራ እስኪወጣ ድረስ ይወጣሉ' ብለዋል። አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- 'ይህ የሐሰን ሰሂህ ሐዲስ ነው፣ ማለትም ማሊክ ከሱሃይል ከአባቱ ከአቡ ሁረይራህ የተረኩት ሐዲት እና የሱሃይል አባት አቡ ሳሊህ ማለትም አቡ ሳሊህ አስ ሳምማን እና ስሙ ዛክዋን ነበር።' አቡ ሁረይራህ ራሱ አሁንም ስለ ስሙ ክርክር አለ፤ አንዳንዶች አብዱ ሲያምሲ ይላሉ፣ አንዳንዶቹ አብዱላህ ቢን አምሩ ይላሉ፣ እናም መሐመድ ቢን ኢስማኢል እንዲህ ብለዋል፤ 'ይህ በጣም ትክክል ነው'። አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፤ በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ከኡስማን ቢን አፋን፣ ጣውባን፣ አሽ ሹናቢሂ፣ ኡመር ቢን አባሳህ፣ ሰልማን፣ አብዱላህ ቢን አምሩ እና አሽ ሹናቢሂ ከአቡበክር አሽ ሺዲቅ የተረኩ ትረካዎች አሉ፣ ነገር ግን በቀጥታ ከአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም አልሰሙትም። ስሙ አብዱረህማን ቢን ኡሰይላህ ነበር፣ ቅጽል ስሙ አቡ አብዱላህ ሲሆን ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለምን ለመገናኘት ተጉዟል፣ ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እራሳቸው በጉዞ ላይ እያሉ ሞተዋል። ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም በርካታ ሐዲሶችን ተርኳል። አሽ ሹናቢ ኢብኑል አሳር አል አህማሲ የነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ጓደኛ ነበር፣ እሱም አሽ ሹናቢሂ ተብሎ ይጠራ ነበር። የተረከው ሐዲት እንዲህ ይላል፤ ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ ሲሉ ሰማሁ፦ "በእርግጥ ኡማውን አበዛለሁ፤ ስለዚህ ከእኔ በኋላ እርስ በርሳችሁ አትግደሉ" ሲሉ።
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 3
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِيَّةِ عَنْ عَلِيٍّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مِفْتَاحُ الصَّلَاةِ الطُّهُورُ وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ هُوَ صَدُوقٌ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ كَانَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَالْحُمَيْدِيُّ يَحْتَجُّونَ بِحَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ قَالَ مُحَمَّدٌ وَهُوَ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ
ለእኛ [ቁተይባ] እና [ሐናድ] እና [መህሙድ ቢን ጋይላን] ተነግሮናል፤ [ዋኪ]ን ከ[ሱፍያን] ነግሮናል፤ -በሌላ መንገድ ተጠቅሷል - [ሙሐመድ ቢን ባሲር] እንዲህ ብሏል፣ [አብዱረህማን ቢን ማህዲ] እንዲህ ብሏል፣ [ሱፍያን] ከ[አብዱላህ ቢን ሙሐመድ ቢን አቂል] ከ[ሙሐመድ ኢብኑል ሃናፊያህ] ከ[አሊ] ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ ብሏል፣ “የጸሎት ቁልፍ መንጻት ነው፤ የተከለከለው ተክቢር ነው፤ ሐላልም ሰላምታ ነው” ብሏል። አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፤ “ይህ ሐዲስ በዚህ ምዕራፍ ውስጥ በጣም ትክክለኛ እና ምርጥ ነው። አብዱላህ ቢን ሙሐመድ ቢን አቂል ታማኝ ሰው ነው፣ ነገር ግን ስለ መታሰቢያው የሚያወሩ አንዳንድ ሳይንቲስቶች አሉ። አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፤ “ሙሐመድ ቢን ኢስማኢል” ሲሉ ሰምቻለሁ፤ “አህመድ ቢን ሃንባል፣ ኢስሐቅ ቢን ኢብራሂም እና አል ሁሜይዲ” ሲሉ የአብዱላህ ቢን ሙሐመድ ቢን አቂል ሐዲስን ይደግፋሉ። ሙሐመድ እንዲህ ብለዋል፤ “ጊዜው ቀርቧል”። አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- “በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ከጃቢርና ከአቡ ሰኢድ የተገኘ ታሪክም አለ።”
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 4
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ زَنْجَوَيْهِ الْبَغْدَادِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ قَرْمٍ عَنْ أَبِي يَحْيَى الْقَتَّاتِ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِفْتَاحُ الْجَنَّةِ الصَّلَاةُ وَمِفْتَاحُ الصَّلَاةِ الْوُضُوءُ
አቡበከር ሙሐመድ ቢን ዛንጃዊህ አል ባግዳዲ ነግሮናል፤ አንዱን ብቻ ሳይሆን [ሁሴን ቢን ሙሐመድ] ነግሮናል፤ ሱለይማን ቢን ቀርንን ከአቡ ያህያ አል ቃጣጥ [ከሙጃሂድ] ከ[ጃቢር ቢን አብዱላህ] ረዲሊያላሁ አንሁማ እንደነገረን ተናግሯል፤ ረሱል ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ ብለዋል፡- “የጀነት ቁልፍ ጸሎት ሲሆን የጸሎት ቁልፉ ደግሞ ውዱዕ ነው”።
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 5
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ الْخَلَاءَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ قَالَ شُعْبَةُ وَقَدْ قَالَ مَرَّةً أُخْرَى أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبْثِ وَالْخَبِيثِ أَوْ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَجَابِرٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَحَدِيثُ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ فِي إِسْنَادِهِ اضْطِرَابٌ رَوَى هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ وَسَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ فَقَالَ سَعِيدٌ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ عَوْفٍ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ و قَالَ هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ وَمَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ فَقَالَ شُعْبَةُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَقَالَ مَعْمَرٌ عَنْ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَقَالَ يُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ قَتَادَةُ رَوَى عَنْهُمَا جَمِيعًا
«ቁተይባ» እና «ሐናድን» ብለውናል፤ «ዋኪ» ከ[ሹዕባ] ከ[አብዱል አዚዝ ቢን ሹሃይብ] ከ[አናስ ቢን ማሊክ] እንደነገሩን ተናግሯል። «ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ወደ መጸዳጃ ቤት ሊገቡ ሲሉ እንዲህ አሉ፡- «አላህ ኢኒ አኡድዙ ቢካ - አላህ ሆይ፣ በእርግጥ በአንተ እጠበቃለሁ» አሉ።» ሹዕባ እንዲህ ብለዋል፤ «በሌላ ጊዜ «አኡድዙ ቢካ ሚናል ኹብሲ ዋል ኹቢይስ - ከወንድ ሰይጣናት እና ከሴት ሰይጣናት - ወይም ከአል ኹቡሲ ዋል ኸባኢትስ - ከወንድ ሰይጣናት እና ከሴት ሰይጣናት በአንተ እጠበቃለሁ» አለ። አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- «በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ከዓሊ፣ ከዘይድ ቢን አርቃም፣ ከጃቢር እና ከኢብኑ መስዑድ የተነገሩ ትረካዎችም አሉ።» አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- «የአናስ ቢን ኢሳ ሐዲት በዚህ ምዕራፍ ውስጥ በጣም ትክክለኛ እና ምርጡ ነው።» ይህ በእንዲህ እንዳለ፣ በዘይድ ቢን አርቃም ሐዲስ ውስጥ፣ በሳናድ ውስጥ ግራ መጋባት አለ። ይህ ሐዲስ በሂስያም አድ ዳስቱዋኢ እና በቀታዳህ ሰኢድ ቢን አቡ አሩባም ተተርኳል። ሰኢድ ከዘይድ ቢን አርቃም ከአል ቃሲም ቢን አውፍ አሲ ሲያባኒ እንደተረኩ ተናግረዋል። እና ከዘይድ ቢን አርቃም ከቃታዳህ ሂስያም አድ ዳስቱዋኢ ደግሞ ከዘይድ ቢን አርቃም ቃታዳህ ተርኳል፣ ሹባህ እና ማማር ደግሞ ከአን ነድል ቢን አናስ ቃታዳህ ተርኳል። ሹባህ ከዘይድ ቢን አርቃም ጠቅሶታል። ማማር ከአባቱ ከአን ነድል ቢን አናስ፣ ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንደተረካ ተናግሯል። አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- “ስለዚህ ታሪክ ሙሐመድን ጠየቅኩት፣ ስለዚህም ‘አሁንም ቃታዳህ ከሁለቱም እንደተረካ ሊሆን ይችላል’ ሲል መለሰ።”
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 6
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا دَخَلَ الْخَلَاءَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبْثِ وَالْخَبَائِثِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[አህመድ ቢን አብዳህ አድል ድላቢ አል በሽሪ] እንደነገሩን፣ [ሃማድ ቢን ዘይድ] ከ[አብዱል አዚዝ ቢን ሹሃይብ] እንደነገረን ከ[አናስ ቢን ማሊክ] እንዲህ ብሏል፡- 'ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ወደ መጸዳጃ ቤት ሲገቡ እንዲህ ብለዋል፡- 'አላህ ሆይ፣ ከወንድና ከሴት ሰይጣናት በአንተ እጠበቃለሁ'። አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- 'ይህ ትክክለኛ የሐሰን ሐዲስ ነው።'
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 7
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ إِسْرَائِيلَ بْنِ يُونُسَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا خَرَجَ مِنْ الْخَلَاءِ قَالَ غُفْرَانَكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ وَأَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى اسْمُهُ عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ الْأَشْعَرِيُّ وَلَا نَعْرِفُ فِي هَذَا الْبَابِ إِلَّا حَدِيثَ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
[ሙሐመድ ቢን ኢስማኢል] እንደነገረን፣ ማሊክ ቢን ኢስማኢልን ከ[እስራኤል ቢን ዩኑስ] ከ[ዩሱፍ ቢን አቡ ቡርዳህ] ከአባቱ ከ[አይሳ] ረዲሊያላሁ አንሃ እንደነገረን ተናግሯል፤ እንዲህ ብሏል፤ 'ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ከመጸዳጃ ቤት ሲወጡ 'ጉፍራናካ - ይቅርታህን ተስፋ አደርጋለሁ' አነበቡ።' አቡ ኢሳ እንዲህ ብሏል፤ 'ይህ ሐዲስ የሐሰን ጋሪብ ደረጃ ያለው ነው፤ ከዩሱፍ ቢን አቡ ቡርዳህ ከእስራኤል ሐዲት መሆኑን እንጂ ስለሱ አናውቅም፤ የአቡ ቡርዳህ ቢን አቡ ሙሳ ስም 'አሚር ቢን አብዱላህ ቢን ቃይስ አል አሲዓሪ' ነው። በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም የአይሳ ረዲሊያላሁ አንሃ ሐዲት በስተቀር አናውቅም።'
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 8
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَطَاءَ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَتَيْتُمْ الْغَائِطَ فَلَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ وَلَا بَوْلٍ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا وَلَكِنْ شَرِّقُوا أَوْ غَرِّبُواقَالَ أَبُو أَيُّوبَ فَقَدِمْنَا الشَّامَ فَوَجَدْنَا مَرَاحِيضَ قَدْ بُنِيَتْ مُسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةِ فَنَنْحَرِفُ عَنْهَا وَنَسْتَغْفِرُ اللَّهَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيِّ وَمَعْقِلِ بْنِ أَبِي الْهَيْثَمِ وَيُقَالُ مَعْقِلُ بْنُ أَبِي مَعْقِلٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي أَيُّوبَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَأَبُو أَيُّوبَ اسْمُهُ خَالِدُ بْنُ زَيْدٍ وَالزُّهْرِيُّ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيُّ وَكُنْيَتُهُ أَبُو بَكْرٍ قَالَ أَبُو الْوَلِيدِ الْمَكِّيُّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ وَلَا بِبَوْلٍ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا إِنَّمَا هَذَا فِي الْفَيَافِي وَأَمَّا فِي الْكُنُفِ الْمَبْنِيَّةِ لَهُ رُخْصَةٌ فِي أَنْ يَسْتَقْبِلَهَا وَهَكَذَا قَالَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ رَحِمَهُ اللَّهُ إِنَّمَا الرُّخْصَةُ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي اسْتِدْبَارِ الْقِبْلَةِ بِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ وَأَمَّا اسْتِقْبَالُ الْقِبْلَةِ فَلَا يَسْتَقْبِلُهَا كَأَنَّهُ لَمْ يَرَ فِي الصَّحْرَاءِ وَلَا فِي الْكُنُفِ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ
[ሰኢድ ቢን አብዱራህማን አል መክዙሚ] እንደነገረን፣ ከ[አዝ ዙህሪ] [ሱፍያን ቢን ኡያይናህ] ከ[አቶህ ቢን ያዚድ አል ላይሲ] ከ[አቡ አዩብ አል አንሻሪ] እንደነገረን፣ የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ ብለዋል፡- 'ከሚጸዳዱ ቂብላውን አትመልከቱ ወይም ጀርባችሁን ወደ ቂብላ አታዙሩ፣ ትንሽም ቢሆን፣ መጸዳዳትም ይሁን መጸዳዳት። ነገር ግን ወደ ምስራቅ ወይም ወደ ምዕራብ ፊታችሁን አዙሩ።' አቡ አዩብ እንዲህ ብለዋል፡- 'ወደ ሶሪያ ስንደርስ መፀዳጃ ቤቶቻቸው ወደ ቂብላ አቅጣጫ ተሠርተው አግኝተናል፣ ስለዚህ ከእነሱ ዞር ብለን አላህን ይቅርታ ጠየቅን።' አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- 'በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ከአብዱላህ ቢን አል ሃሪዝ ቢን ጃዚ አዝ ዙበይዲ እና ከመቂል ቢን አቡ አል ሀይሳም - እንዲሁም መቂል ቢን አቡ ኡማማህ -፣ አቡ ሁረይራህ እና ሱሃይል ቢን ሀኒፍ የሚባለው ታሪክም አለ።' አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- «በዚህ ምዕራፍ ውስጥ በአቡ አዩብ የተዘገበው ሐዲት ከሁሉ የተሻለውና ትክክለኛ ነው። የአቡ አዩብ ስም ካሊድ ቢን ዛይድ ሲሆን የአዝ ዙህሪ ስም ደግሞ መሐመድ ቢን ሙስሊም ቢን ኡበይዱላህ ቢን ሲሀብ አዝ ዙህሪ ሲሆን ቅፅል ስሙም አቡበከር ነው።» አቡ አል ዋሊድ አል ማኪ እንዲህ ብለዋል፤ አቡ አብዱላህ ሙሐመድ ቢን ኢድሪስ አሲ ሲያፊዒ እንዲህ ብለዋል፤ «የነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም «ስትፀዳዱ ወይም ስትሸኑ ቂብላ አትዩ ወይም ጀርባዎን ወደ እሱ አታዙሩ» የሚሉት ቃላት ብቸኛው ትርጉም ክፍት በሆነ ቦታ ላይ ነው። ይህ በእንዲህ እንዳለ፣ በተዘጋ ህንፃ ውስጥ ከሆኑ፣ ወደ ቂብላ አቅጣጫ ለመዞር ምቾት አለ። ኢሻቅ ቢን ኢብራሂምም እንዲህ ብለዋል። ይህ በእንዲህ እንዳለ አህመድ ቢን ሃንባል ረሂማሁላህ እንዲህ ብለዋል፤ «ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ሲፀዳዱ ወይም ሲሸኑ እፎይታ የሚሰጣቸው ጀርባውን ወደ እሱ ማዞር ብቻ ነበር፣ ወደ እሱ ሲመለከቱ አሁንም አይፈቀድም።» ልክ ኢማም አህመድ በበረሃ ውስጥ ወይም በተዘጋ ህንፃ ውስጥ ቂብላውን ሲያዩት አለመለየቱን ነው።»
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 9
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَنَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِبَوْلٍ فَرَأَيْتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْبَضَ بِعَامٍ يَسْتَقْبِلُهَاوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي قَتَادَةَ وَعَائِشَةَ وَعَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
[ሙሐመድ ቢን ባሲር] እና [ሙሐመድ ቢን አል ሙጣና] ሁለቱም ነግሮናል፤ [ዋህብ ቢን ጃሪር] እንደነገረን፣ [አባቴን] ከመሐመድ ቢን ኢስሐቅ ከ[አባን ቢን ሳሊህ] ከ[ሙጃሂድ] ከ[ሙሐመድ ቢን አብዱላህ] እንደነገረን ተናግሯል፤ ነቢዩ (ሰ.ዐ.ወ) ሽንት ለመሽናት ሲሄዱ ወደ ቂብላ አቅጣጫ መዞርን ከልክለዋል፣ ነገር ግን ከመሞቱ አንድ ዓመት በፊት ወደ ቂብላ አቅጣጫ ሲዞሩ አይቼዋለሁ።] በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ከአቡ ቀታዳህ፣ አይሻ እና ከአማር ቢን ያሲር የተገኘ ታሪክም አለ። አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፤ 'በዚህ ምዕራፍ ውስጥ በጃቢር የተዘገበው ሐዲስ ሐሰን ጋሪብ ነው'።
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 10
وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي قَتَادَةَأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَبُولُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِحَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ وَحَدِيثُ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ وَابْنُ لَهِيعَةَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ
ይህ ሐዲስ በ[ኢብን ላሂዓህ]፣ ከአቡ ዙበይር፣ ከ[ጃቢር]፣ ከ[አቡ ቀታዳህ]፣ በአንድ ወቅት ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ሽንታቸውን ወደ ቂብላ አቅጣጫ ሲያዞሩ እንዳዩት ተዘግቧል። [ቁተይባ] እንዲህ ብሎናል፣ “ኢብን ላሂዓህ ነግሮናል” ብለዋል። ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም የተዘገበው የጃቢር ሐዲስ ከኢብን ላሂዓህ ሐዲስ የበለጠ ትክክለኛ ነው፣ ምክንያቱም ኢብን ላሂዓህ ደካማ ሰው ነበር ምክንያቱም እንደ ሐዲት ባለሙያዎች፣ ኢማም ያህያ ቢን ሰኢድ አል ቃጥታን እና ሌሎችም ከሐዲሳቸው የተረጎሙት።
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 11
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنْ عَمِّهِ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَرَقِيتُ يَوْمًا عَلَى بَيْتِ حَفْصَةَ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى حَاجَتِهِ مُسْتَقْبِلَ الشَّامِ مُسْتَدْبِرَ الْكَعْبَةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[ሐናድ] እንደነገረን፣ ከአጎቱ - [ዋሲኢ ኢብን ሀባን] - ከ[ኢብን ኡመር] [አብደህ ኢብን ሱለይማን] ከ[ኡበይዱላህ ኢብን ኡመር] እንደነገረን ተናግሯል፤ እንዲህም አለ፡- 'አንድ ቀን ወደ ሃፍሻህ ቤት ሰገነት ወጣሁ፤ ከዚያም ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ጀርባቸውን ወደ ካዕባ አድርገው ወደ ሶሪያ አቅጣጫ እያዞሩ ሲፀዱ አየሁ።' አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- 'ይህ ሐዲስ ደረጃውን የጠበቀ ሐሰተኛ ነው'።
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 12
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمَنْ حَدَّثَكُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَبُولُ قَائِمًا فَلَا تُصَدِّقُوهُ مَا كَانَ يَبُولُ إِلَّا قَاعِدًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَبُرَيْدَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَسَنَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَحَدِيثُ عُمَرَ إِنَّمَا رُوِيَ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ قَالَ رَآنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أَبُولُ قَائِمًا فَقَالَ يَا عُمَرُ لَا تَبُلْ قَائِمًا فَمَا بُلْتُ قَائِمًا بَعْدُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَإِنَّمَا رَفَعَ هَذَا الْحَدِيثَ عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ أَبِي الْمُخَارِقِ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ وَتَكَلَّمَ فِيهِ وَرَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَا بُلْتُ قَائِمًا مُنْذُ أَسْلَمْتُ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْكَرِيمِ وَحَدِيثُ بُرَيْدَةَ فِي هَذَا غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَمَعْنَى النَّهْيِ عَنْ الْبَوْلِ قَائِمًا عَلَى التَّأْدِيبِ لَا عَلَى التَّحْرِيمِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ إِنَّ مِنْ الْجَفَاءِ أَنْ تَبُولَ وَأَنْتَ قَائِمٌ
አሊ ቢን ሁጅር እንደነገረን፣ ከአባቱ [አልሚቅዳም ቢን ሹራይህ] [ሸሪኩን] [ከአባቱ] [ከአይስያ] እንደነገረን እንዲህ ብሏል፡- “ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ቆሞ ሽንታቸውን እንደሸኑ የሚነግራችሁ ሰው፣ አትመኑት፣ ምክንያቱም ተቀምጦ ካልሆነ በስተቀር ሽንታቸውን አልሸኑም” ይላል። “በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ከዑመር ጓደኞች፣ ቡሬይዳ እና አብዱረህማን ቢን ሀሳና የተወሰዱ ሐዲሶችም አሉ።” አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- “የአይስያ ሐዲት በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ምርጡ እና በጣም ትክክለኛ ነው፣ የዑመር ሐዲት ደግሞ ከአብዱል ከሪም ቢን አቡል ሙካሪቅ፣ ከናፊ፣ ከኢብን ኡመር፣ ከዑመር የተተረከው ነው” ብለዋል። “ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም አንድ ጊዜ ቆሜ ሽንቴን ስሸና አይተውኝ ነበር፣ ከዚያም “ኡመር ሆይ፣ ቆሜ ሽንቴን አትሸና” አሉኝ፣ ስለዚህ ከዚያ በኋላ ዳግመኛ ቆሜ ሽንቴን አልሸናሁም” አሉ። አቡ ኢሳ እንዲህ ብሏል፡- ይህንን ሐዲስ የተረጎመው ብቸኛው ሰው አብዱል ከሪም ቢን አቡል ሙካሪቅ ነበር፣ እናም እንደ ሐዲስ ባለሙያዎች ገለጻ ደካማ ሰው ነበር። አቡ አዩብ አስ ሲክቲያኒም እንዲሁ ተዳክሞ ተወያይቶበታል። ኡበይዱላህ ከናፊዕ ከኢብኑ ኡመር እንደተረከው፤ ኡመር ረዲሊያላሁ 'አንሁ' እንዲህ ብሏል፤ 'ወደ እስልምና ከተቀየርኩበት ጊዜ ጀምሮ ቆሜ ሽንት አልሸናም'። ይህ ሐዲስ ከአብዱል ከሪም ሐዲት የበለጠ ትክክለኛ ነው፣ የቡራይዳህ ሐዲት ግን በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ያለው ማህፉዝ -ንቃት- አይደለም። ይህ በእንዲህ እንዳለ፣ ቆሞ ሽንትን መከልከል የሚለው ትርጉም ከሥነ ምግባር ጋር የተያያዘ ነው፣ ክልከላ አይደለም። ከአብዱላህ ቢን መስዑድ የተተረከው እንዲህ ብሏል፤ 'እንደ እውነቱ ከሆነ ቆሞ ሽንት መሽናት መጥፎ ሥነ ምግባር ነው'።
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 13
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ عَلَيْهَا قَائِمًا فَأَتَيْتُهُ بِوَضُوءٍ فَذَهَبْتُ لِأَتَأَخَّرَ عَنْهُ فَدَعَانِي حَتَّى كُنْتُ عِنْدَ عَقِبَيْهِ فَتَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ الْأَعْمَشِ ثُمَّ قَالَ وَكِيعٌ هَذَا أَصَحُّ حَدِيثٍ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْحِ و سَمِعْت أَبَا عَمَّارٍ الْحُسَيْنَ بْنَ حُرَيْثٍ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا فَذَكَرَ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى مَنْصُورٌ وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ مِثْلَ رِوَايَةِ الْأَعْمَشِ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَعَاصِمُ بْنُ بَهْدَلَةَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ أَصَحُّ وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْبَوْلِ قَائِمًا قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَبِيدَةُ بْنُ عَمْرٍو السَّلْمَانِيُّ رَوَى عَنْهُ إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَعَبِيدَةُ مِنْ كِبَارِ التَّابِعِينَ يُرْوَى عَنْ عَبِيدَةَ أَنَّهُ قَالَ أَسْلَمْتُ قَبْلَ وَفَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَنَتَيْنِ وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ صَاحِبُ إِبْرَاهِيمَ هُوَ عُبَيْدَةُ بْنُ مُعَتِّبٍ الضَّبِّيُّ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ الْكَرِيمِ
[ሐናድ] እንደነገረን፣ ከ[አል-አመሲ] [ከአቡ ዋኢል] [ከ[ሁድዛይፋ] [ከ[አል-አመሲ] [ከ[አቡ ዋኢል]] [ከ[ሁድዛይፋ] [ከ[ነቢዩ ሰላላሁ አለይሂ ወሰለም] [ከአንድ ጊዜ የቆሻሻ መጣያ] ጎብኝተው ቆመው ሽንታቸውን ሸኑ። ከእሱ ለመሸሽ ሄድኩ፣ ግን ከጎኑ እስክሆን ድረስ ጠራኝ፣ ከዚያም ውዱእ አደረገና ኩፍፉን ጠረገ።] አቡ ኢሳ እንዲህ ብሏል፤ [አል-ጃሩድ] እንዲህ ሲል ሰማሁ፤ [ዋኪ] ይህንን ሐዲስ ከ[አል-አመሲ] ሲናገር ሰማሁ፣ ከዚያ በኋላ ዋኪ እንዲህ ብሏል፤ 'ይህ ከነቢዩ ሰላላሁ አለይሂ ወሰለም ስለ ኩፍ ስለማጽዳት የተዘገበው በጣም ትክክለኛ ሐዲስ ነው። እንዲሁም አቡ አማር አል-ሁሴን ቢን ሁራይብ “ዋኪ” ሲሉ ሰማሁ፣ ከዚያም እንዲህ ብሏል” ሲል ሰማሁ። አቡ ኢሳ እንዲህ ብሏል፤ “እንዲህ ነው [መንሱር] እና [ኡበይዳህ አድል ድላቢ] ከ [አቡ ዋኢል] [ሁድዘይፋ] እንደተረከው አል አማሲ እንደተረከው። [ሐመድ ቢን አቡ ሱለይማን] እና [አሺም ቢንዳህ] ከ[አቡ ዋኢል]፣ ከ[አል ሙጊራህ ቢን ስዩባህ] ከነቢዩ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም ዘግበውታል። ይህ በእንዲህ እንዳለ ከሁድዘይፋ የተወሰደው የአቡ ዋኢል ሀዲስ በጣም ትክክለኛ ሀዲስ ነው። አንዳንድ ሳይንቲስቶች ቆመው መሽናት ቀላል አድርገውታል። አቡ ኢሳ እንዲህ አለ። ኢብራሂን አን ነካሂ ከአቢዳህ ቢን አምሩ አስ ሰልማኒ ዘግበውታል እና አቢዳህ ከፍተኛ የታቢዒን ምሁር ናቸው። አቢዳህ በአንድ ወቅት እንዲህ አለ፡- ‹እኔ እስልምናን የተቀበልኩት ነቢዩ ሰለላሁ ዐለይሂ ወሰለም ከመሞታቸው ሁለት ዓመት በፊት ነው። ይህ በንዲህ እንዳለ ዑበይዳህ አድል ድላቢ የኢብራሂም ጓደኛ ሲሆን እሱም ኡበይዳህ ቢን ሙዓቲብ አድል ድላቢ በቅፅል ስሙ አቡ አብዱል ከሪም ይባል ነበር።
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 14
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ حَرْبٍ الْمُلَائِيُّ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَنَسٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ الْحَاجَةَ لَمْ يَرْفَعْ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنْ الْأَرْضِقَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ وَرَوَى وَكِيعٌ وَأَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ عَنْ الْأَعْمَشِ قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ الْحَاجَةَ لَمْ يَرْفَعْ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنْ الْأَرْضِ وَكِلَا الْحَدِيثَيْنِ مُرْسَلٌ وَيُقَالُ لَمْ يَسْمَعْ الْأَعْمَشُ مِنْ أَنَسٍ وَلَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ نَظَرَ إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ رَأَيْتُهُ يُصَلِّي فَذَكَرَ عَنْهُ حِكَايَةً فِي الصَّلَاةِ وَالْأَعْمَشُ اسْمُهُ سُلَيْمَانُ بْنُ مِهْرَانَ أَبُو مُحَمَّدٍ الْكَاهِلِيُّ وَهُوَ مَوْلًى لَهُمْ قَالَ الْأَعْمَشُ كَانَ أَبِي حَمِيلًا فَوَرَّثَهُ مَسْرُوقٌ
[ቁተይባ ቢን ሰዒድ] እንደነገረን፣ [አብዱሰላም ቢን ሃርብ አል ሙላኢ]ን ከ[አል-አመሲ] ከ[አናስ] እንደነገረን እንዲህ ብሏል፡- 'ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ራሱን ለማስታገስ ሲፈልግ ጨርቁን መሬት ሊነካ እስኪቃረብ ድረስ አላነሳም ነበር'። አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- 'ይህንን [ሙሐመድ ቢን ረቢዓህ] ከ[አል-አመሲ] ከ[አናስ] ተረኩ'። [ዋኪ] እና [አቡ ያህያ አል-ሂማኒ] ከ[አል-አመሲ] ሲተርኩ፣ እንዲህ ብለዋል፡- '[ኢብኑ ኡመር] እንዲህ ብለዋል፡- 'ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ራሱን ለማስታገስ ሲፈልግ ጨርቁን መሬት ሊነካ እስኪቃረብ ድረስ አላነሳውም።' እነዚህ ሁለት ሐዲሶች ሙርሳል ናቸው። አል-አመሲ ከአናስም ሆነ ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ባልደረቦች አልሰማም ተብሏል። አነስ ቢን ማሊክን አይቶ፣ ከዚያም እንዲህ አለ፡- «አናስ ሲጸልይ አየሁት» ከዚያም ስለ ጸሎት ተናገረ። ይህ በእንዲህ እንዳለ የአል-አማሽ ስም ሱለይማን ቢን ሚህራን አቡ ሙሐመድ አል-ካሂሊ ሲሆን የቀድሞ የባኒ ካሂሊ ባሪያ ነበር። አል-አማሽ «አባቴ በማህፀን ውስጥ የነበረና ከዚያም ማስሩቅ የወረሰው ልጅ ነበረው» አለ።
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَمَسَّ الرَّجُلُ ذَكَرَهُ بِيَمِينِهِوَفِي هَذَا الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَسَلْمَانَ وَأبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيُّ اسْمُهُ الْحَارِثُ بْنُ رِبْعِيٍّ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا الِاسْتِنْجَاءَ بِالْيَمِينِ
[ሙሐመድ ቢን አቡ ኡመር አል መኪ] እንደነገሩን፣ [ሱፍያን ቢን ኡየናህ] ከ[ማዕመር] ከ[ያህያ ቢን አቡ ካትሲር] ከ[አብዱላህ ቢን አቡ ካትዳህ] ከአባቱ እንዲህ ብሏል፡- 'ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም አንድ ሰው ብልቱን በቀኝ እጁ እንዳይነካ ከልክለዋል' ብለዋል። በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ከአይሻ፣ ከሰልማን፣ ከአቡ ሁረይራህ እና ከሱሃይል ቢን ሀኒፍ የተጻፉ ታሪኮችም አሉ። አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- 'ይህ ሐዲስ ሐሰተኛ ነው።' ይህ በእንዲህ እንዳለ የአቡ ቃትዳህ አል አንሳሪ ስም አል ሃሪዝ አር ሪብኢ ነው። እንደ ሳይንሳዊ ባለሙያዎች ገለጻ፣ የዚህ ሐዲስ አተገባበር በቀኝ እጁ ኢስቲንጃ -ሴቦክ - ማድረግ ይፈቀዳል' የሚል ነው።
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 16
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ قِيلَ لِسَلْمَانَقَدْ عَلَّمَكُمْ نَبِيُّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلَّ شَيْءٍ حَتَّى الْخِرَاءَةَ فَقَالَ سَلْمَانُ أَجَلْ نَهَانَا أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ وَأَنْ نَسْتَنْجِيَ بِالْيَمِينِ أَوْ أَنْ يَسْتَنْجِيَ أَحَدُنَا بِأَقَلَّ مِنْ ثَلَاثَةِ أَحْجَارٍ أَوْ أَنْ نَسْتَنْجِيَ بِرَجِيعٍ أَوْ بِعَظْمٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَخُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ وَجَابِرٍ وَخَلَّادِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ سَلْمَانَ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا أَنَّ الِاسْتِنْجَاءَ بِالْحِجَارَةِ يُجْزِئُ وَإِنْ لَمْ يَسْتَنْجِ بِالْمَاءِ إِذَا أَنْقَى أَثَرَ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
[ሐናድ] እንደነገረን፣ አቡ ሙዓውያህ ከ[አል-አዕማሲ] ከ[ኢብራሂም] ከ[አብዱረህማን ቢን ያዚድ] እንደነገረን፣ “ነቢያችሁ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዴት መጸዳዳት እንዳለባችሁ ሁሉንም ነገር አስተምሯችኋል?” ሲል ተናገረ። [ሰልማን] “ልክ ነው፣ በምንጸዳዳበት ወይም በምንሸናበት ጊዜ ቂብላ እንዳንመለከት፣ በቀኝ እጅ ኢስቲንጃ እንዳንሰራ፣ ከሶስት ድንጋዮች ባነሰ ኢስቲንጃ እንዳንሰራ፣ እና በእንስሳት እበት ወይም በአጥንት ኢስቲንጃ እንዳንሰራ ከልክሎናል” ሲል መለሰ። አቡ ኢሳ “በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ከአያቱ፣ ከኩዛይማህ ቢን ጣቢት፣ ከጃቢር፣ ከሃልድ ኢብን አስ ሳኢብ የተወሰደ ታሪክም አለ።” አቡ ኢሳ “በዚህ ምዕራፍ ውስጥ የሰልማን ሐዲት ሐሰተኛ ነው፣ ይህ የነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ባልደረቦች እና ከእሱ በኋላ የመጡት አብዛኞቹ ምሁራን አስተያየት ነው።” ድንጋይን በውሃ ባትፈጽምም እንኳ ኢስቲንጃ ማድረግ በቂ ነው ብለው ያምናሉ፤ ድንጋዩ ቆሻሻውን ማስወገድ እስከቻለ ድረስ። ይህ አስተያየት በአት ጻውሪ፣ ኢብኑል ሙባረክ፣ አሲ ሲያፊኢ፣ አህመድ እና ኢሻዕም ጭምር ነው።
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 17
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَخَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِحَاجَتِهِ فَقَالَ الْتَمِسْ لِي ثَلَاثَةَ أَحْجَارٍ قَالَ فَأَتَيْتُهُ بِحَجَرَيْنِ وَرَوْثَةٍ فَأَخَذَ الْحَجَرَيْنِ وَأَلْقَى الرَّوْثَةَ وَقَالَ إِنَّهَا رِكْسٌقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ نَحْوَ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ وَرَوَى مَعْمَرٌ وَعَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَرَوَى زُهَيْرٌ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَرَوَى زَكَرِيَّا بْنُ أَبِي زَائِدَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَهَذَا حَدِيثٌ فِيهِ اضْطِرَابٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ هَلْ تَذْكُرُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ شَيْئًا قَالَ لَا قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَيُّ الرِّوَايَاتِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ أَصَحُّ فَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ وَكَأَنَّهُ رَأَى حَدِيثَ زُهَيْرٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَشْبَهَ وَوَضَعَهُ فِي كِتَابِ الْجَامِعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا عِنْدِي حَدِيثُ إِسْرَائِيلَ وَقَيْسٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ لِأَنَّ إِسْرَائِيلَ أَثْبَتُ وَأَحْفَظُ لِحَدِيثِ أَبِي إِسْحَقَ مِنْ هَؤُلَاءِ وَتَابَعَهُ عَلَى ذَلِكَ قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت أَبَا مُوسَى مُحَمَّدَ بْنَ الْمُثَنَّى يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ مَهْدِيٍّ يَقُولُ مَا فَاتَنِي الَّذِي فَاتَنِي مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ إِلَّا لِمَا اتَّكَلْتُ بِهِ عَلَى إِسْرَائِيلَ لِأَنَّهُ كَانَ يَأْتِي بِهِ أَتَمَّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَزُهَيْرٌ فِي أَبِي إِسْحَقَ لَيْسَ بِذَاكَ لِأَنَّ سَمَاعَهُ مِنْهُ بِآخِرَةٍ قَالَ و سَمِعْت أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ التِّرْمِذِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ إِذَا سَمِعْتَ الْحَدِيثَ عَنْ زَائِدَةَ وَزُهَيْرٍ فَلَا تُبَالِي أَنْ لَا تَسْمَعَهُ مِنْ غَيْرِهِمَا إِلَّا حَدِيثَ أَبِي إِسْحَقَ وَأَبُو إِسْحَقَ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ السَّبِيعِيُّ الْهَمْدَانِيُّ وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ وَلَا يُعْرَفُ اسْمُهُ
"ሐናድን" ነግሮናል፤ ቁተይባም ሁለቱም እንዲህ ብለዋል፤ "ዋኪ"ን ከ[እስራኤል] ከ[አቡ ኢስሐቅ] ከ[አቡ ኡበይዳህ] ከ[አቡ ኡበይዳህ] ከ[አቡ ኡበይዳህ] ነግሮናል" አለ። ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እፎይ ለማለት ወጡ፤ ከዚያም "ሦስት ድንጋዮችን ፈልጉልኝ" አሉ፤ አቡ ኡበይድ "ስለዚህ ሁለት ድንጋዮችን እና አንድ የደረቀ የእንስሳት እበት አምጥቼለት ነበር፤ ሁለት ድንጋዮችን ወስዶ የእንስሳትን እበት ወረወረና "በእርግጥ የእንስሳት እበት እድፍ ርኩስ ነው" አለ። አቡ ኢሳ "ይህንን ሐዲስ ከ[አቡ ኢስሐቅ]፣ ከአቡ ኡበይዳህ፣ ከ[አብዱላህ] እንደ እስራኤል የተዘገበው ሐዲስ ነው የተረከው።" [ማማር] እና [አማር ቢን ሩዛይቅ] ከ[አቡ ኢስሐቅ]፣ ከ[አልቃማህ]፣ ከ[አብዱላህ] ተረኩ"። [ዙሃይር] ከአቡ ኢስሐቅ፣ ከአብዱረህማን ኢብኑል አስዋድ፣ ከአባቱ - [አል አስዋድ ኢብኑ የዚድ] - ከ[አብዱላህ] ተርኳል። ሆኖም ግን፣ ይህ ሐዲስ በውስጡ ግራ መጋባት አለው። መሐመድ ቢን ባሲሲየር አል አብዲ እንደተናገረው፣ መሐመድ ቢን ጃዕፈር እንደተናገረው፣ ከአምሩ ቢን ሙራህ ሹዕባን እንደነገረን ነገረን፤ 'ከአብዱላህ የሆነ ነገር ታስታውሳለህ?' ሲል መለሰ። 'አይደለም' ሲል መለሰ። አቡ ኢሳ እንዲህ ብሏል፤ 'አብዱላህ ቢን አብዱረህማንን ጠየቅኩት፤ በአቡ ኢስሐቅ ሐዲት ውስጥ በጣም ትክክለኛ የሆነው የትኛው ትረካ ነው?' ግን ምንም አልመለሰም። መሐመድንም ጠየቅኩት፣ ግን ምንም መልስ አልሰጠም። ልክ ከአቡ ኢስሐቅ፣ ከአብዱረህማን ኢብኑል አስዋድ፣ ከአባቱ፣ ከአብዱላህ ዙሃይር ሐዲት ተመሳሳይነት እንዳለው እንዳየ ያህል ነበር፣ ከዚያም በአል ጀሚ መጽሐፍ ውስጥ አስቀመጠው። አቡ ኢሳ እንዲህ ብሏል፤ 'በእኔ አስተያየት፣ በዚህ ምዕራፍ ውስጥ በጣም ትክክለኛ የሆነው የእስራኤል እና የቃይስ ሐዲት ከአቡ ኢስሐቅ፣ ከአቡ ኡበይዳህ፣ ከአብዱላህ ነው። ምክንያቱም እስራኤል ከሌሎች የበለጠ ጠንካራ እና የአቡ ኢስሐቅን ሐዲት የሚያስታውስ ሰው ስለሆነች። ይህ በቃይስ ቢን አር ረቢ ተጠናክሯል።' አቡ ኢሳ እንዲህ ብሏል፤ 'አቡ ሙሳ ሙሐመድ ኢብኑል ሙጣና ሲናገር ሰማሁ፤ አብዱራህማን ቢን ማህዲን እንዲህ ሲል ሰማሁ፤ 'ከሱፍያን አጽጻሪ ሐዲት ከእኔ የጠፋ ስለሆነ ከእኔ የጠፋ አይደለም፣ ከአቡ ኢስሐቅ ከእስራኤል ጋር የምይዘው ነገር ካልሆነ በስተቀር፣ ምክንያቱም እሱ የበለጠ ፍጹም በሆነ ነገር ስለተረከው'። አቡ ኢሳ እንዲህ ብሏል፤ 'የዙሃይር ከአቡ ኢስሐቅ ታሪክ እንደዚያ አይደለም፣ ምክንያቱም በመጨረሻው ሰምቶታል'። እንዲህ ብሏል፤ 'አህመድ ኢብኑል ሀሰን አት ተርሙዚ ሲናገር ሰምቻለሁ፤ 'አህመድ ቢን ሀንባል ሲናገር ሰምቻለሁ፤' «ከዘይዳህና ከዙሃይር የሰማኸው ከሆነ እርግጠኛ ሁን፤ ከአቡ ኢስሃቅ የተላለፈውን ሐዲስ ካልሆነ በስተቀር ከሌላ ሰው ባትሰማም፤ የአቡ ኢስሃቅ ስም ግን 'አምሩ ቢን አብዱላህ አስ ሳቢኢ አል ሃምዳኒ' ሲሆን አቡ ኡበይዳ ቢን አብዱላህ ቢን መስኡድ ደግሞ ከአባቱ አልሰሙትም፤ ስሙም አይታወቅም።»
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 18
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَسْتَنْجُوا بِالرَّوْثِ وَلَا بِالْعِظَامِ فَإِنَّهُ زَادُ إِخْوَانِكُمْ مِنْ الْجِنِّوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَسَلْمَانَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَغَيْرُهُ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ كَانَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْجِنِّ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ فَقَالَ الشَّعْبِيُّ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَسْتَنْجُوا بِالرَّوْثِ وَلَا بِالْعِظَامِ فَإِنَّهُ زَادُ إِخْوَانِكُمْ مِنْ الْجِنِّ وَكَأَنَّ رِوَايَةَ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا
[ሐናድ] እንደነገረን፣ [ሐፍሽ ቢን ጊያትስን] ከ[ዳውድ ቢን አቡ ሂንድ] ከ[አሽ ሲያቢ] ከ[አልቃማህ] ከ[አብዱላህ ቢን መስዑድ] እንደነገረን፣ ረሱል ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ ብለዋል፡- 'የአምልኮ ሥርዓቶቻችሁን በእንስሳት እበትና በአጥንት አትፈጽሙ፤ ምክንያቱም እነሱ የጂኖች ወንድሞቻችሁ ምግብ ናቸውና።' በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ከአቡ ሁረይራህ፣ ከሰልማን፣ ከጃቢር እና ከኢብኑ ኡመር የተወሰዱ ሐዲሶችም አሉ። አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- '[ኢስማኢል ቢን ኢብራሂም] እና በተጨማሪም ይህንን ሐዲት ከ[ዳውድ ቢን አቡ ሂንድ]፣ ከ[አሽ ሲያቢ]፣ ከ[አልቃማህ]፣ ከ[አብዱላህ]፣ ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ጋር በለይለቱል ቀዳር ሌሊት እንደነበሩ ተርኳል። ሐዲሱ ረጅም ነው። አሽ ሳያቢ እንዳሉት ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ ብለዋል፡- “ከአፈርና ከአጥንት ጋር አትብሉ ምክንያቱም በእርግጥ ለወንድሞቻችሁ ከጂን ምግብ ነው”። ልክ እንደ ኢስማኢል የተዘገበው ሐዲስ ከሐፍሽ ቢን ጊያትስ ከተዘገበው የበለጠ ትክክለኛ እንደሆነ ነው። ምሁራኑ ይህንን ሐዲስ ይከተላሉ። በሐዲሱ ውስጥ ደግሞ በጃቢርና በኢብኑ ኡመር ረዲሊያላሁ አንሁማ የተዘገበ ሌላ ሐዲስ አለ።
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 19
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ الْبَصْرِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ مُعَاذَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمُرْنَ أَزْوَاجَكُنَّ أَنْ يَسْتَطِيبُوا بِالْمَاءِ فَإِنِّي أَسْتَحْيِيهِمْ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَفْعَلُهُوَفِي الْبَاب عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَخْتَارُونَ الِاسْتِنْجَاءَ بِالْمَاءِ وَإِنْ كَانَ الِاسْتِنْجَاءُ بِالْحِجَارَةِ يُجْزِئُ عِنْدَهُمْ فَإِنَّهُمْ اسْتَحَبُّوا الِاسْتِنْجَاءَ بِالْمَاءِ وَرَأَوْهُ أَفْضَلَ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
ቁርዓባውን ነግረውናል፤ ሙሐመድ ቢን አብዱል ማሊክ ቢን አሲ ሲያዋሪብ አል በሽሪም ሁለቱም እንዲህ ብለዋል፤ ከቁታዳህ የመጣውን አቡ አዋናህ ከ[ሙዓዛ] ከሙዓዛ እንደነገረን ከ[አይሳ] እንዲህ ብለዋል፡- 'ባሎቻችሁን በውሃ ራሳቸውን እንዲያነጹ እዘዟቸው፤ በእነሱ አፍራለሁ፤ በእርግጥም የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም አድርገውታል' ብለዋል። በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ከጃሪር ቢን አብዱላህ አል ባጃሊ ጓደኞች፣ አናስ እና አቡ ሁሬራ የተወሰዱ ሐዲሶችም አሉ። አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- 'ይህ ሐዲት ሐሰተኛ ነው፣ እና አህሉል ኢልሚዎች ይህንን ሐዲት ተግባራዊ ያደርጋሉ፣ በድንጋይ ማጽዳት ትክክል እንደሆነ ቢያስቡም እንኳ በውሃ ማጽዳትን ይመርጣሉ፣ እና ይህንንም የበለጠ አስፈላጊ አድርገው ስለሚመለከቱት በውሃ ማጽዳትን ይመርጣሉ። ይህ አስተያየት የተወሰደው በሱፍያን አቶች ጻውሪ፣ ኢብኑል ሙባረክ፣ ሲያፊኢ፣ አህመድ እና ኢሻክ ነው።'
ሐዲስ
Imam Tirmidzi : 20
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَكُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَأَتَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجَتَهُ فَأَبْعَدَ فِي الْمَذْهَبِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي قُرَادٍ وَأَبِي قَتَادَةَ وَجَابِرٍ وَيَحْيَى بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عَبَّاسٍ وَبِلَالِ بْنِ الْحَارِثِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَيُرْوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَرْتَادُ لِبَوْلِهِ مَكَانًا كَمَا يَرْتَادُ مَنْزِلًا وَأَبُو سَلَمَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ الزُّهْرِيُّ
ሙሐመድ ቢን ባሲር እንዳሉት፣ አብዱል ዋሃብ አስቃፊ ከ[ሙሐመድ ቢን አምሩ] ከ[አቡ ሰላማ] ከ[አል ሙጊራህ ቢን ሹባህ] እንደነገረን እንዲህ ብሏል፡- 'ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ጋር በጉዞ ላይ ነበርኩ፣ ከዚያም ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እፎይ ብለው ወደ ሌላ ቦታ ሄዱ'። አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- 'በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ከአባቱ ከአቡ ሙሳ፣ ከኢብኑ አባስ እና ከጓደኛው ቢላል ቢን ሃሪስ የተላኩ ጓደኞቹ ሐዲሶችም አሉ።' አቡ ኢሳ እንዲህ ብለዋል፡- 'ይህ ሐዲት ሐሰተኛ ነው፣ እና ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም የተተረከው እንደ ቤት ሲሸና ሽንቱን እንደሚሸፍን ነው። የአቡ ሰላማ ስም አብዱላህ ቢን አብዱራህማን ቢን አውፍ አዝ ዙህሪ ይባላል።'
