Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حدیث
حدیث
Imam Tirmidzi : 1
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ح و حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُقْبَلُ صَلَاةٌ بِغَيْرِ طُهُورٍ وَلَا صَدَقَةٌ مِنْ غُلُولٍقَالَ هَنَّادٌ فِي حَدِيثِهِ إِلَّا بِطُهُورٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَأَبُو الْمَلِيحِ بْنُ أُسَامَةَ اسْمُهُ عَامِرٌ وَيُقَالُ زَيْدُ بْنُ أُسَامَةَ بْنِ عُمَيْرٍ الْهُذَلِيُّ
سانوں دسیا اے [قتیبہ بن سعید] نے فرمایا اے، [ابو اعوانہ] نوں [سیمک بن حرب] توں دسیا اے، تے دسیا اے [حناد] نے فرمایا اے، سانوں [واکی] نوں [اسرائیل] توں [سیمک] توں [مشعب بن سعد] توں [ابن عمر] توں نبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا اے: طہارت دے بغیر قبول نئیں کیتا جائے گا، تے چوری شدہ جائیداد توں حاصل ہون آلی صدقہ قبول نئیں کیتی جائے گی'۔ حند نے اپنی حدیث وچ ذکر کیتا اے، 'ناپاک'۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'اس باب وچ ایہ حدیث سب توں زیادہ معتبر تے بہترین اے۔ اس باب وچ ابو الملیح توں انہاں دے والد تے ابو ہریرہ و انس توں وی احادیث موجود نيں۔ تے ابو الملیح بن اسامہ دا ناں امیر اے جسنوں زید بن اسامہ بن عمیر الہدزالی وی کہیا جاندا اے۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 2
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ح و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ الْعَبْدُ الْمُسْلِمُ أَوْ الْمُؤْمِنُ فَغَسَلَ وَجْهَهُ خَرَجَتْ مِنْ وَجْهِهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ نَظَرَ إِلَيْهَا بِعَيْنَيْهِ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ أَوْ نَحْوَ هَذَا وَإِذَا غَسَلَ يَدَيْهِ خَرَجَتْ مِنْ يَدَيْهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ بَطَشَتْهَا يَدَاهُ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ حَتَّى يَخْرُجَ نَقِيًّا مِنْ الذُّنُوبِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ حَدِيثُ مَالِكٍ عَنْ سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبُو صَالِحٍ وَالِدُ سُهَيْلٍ هُوَ أَبُو صَالِحٍ السَّمَّانُ وَاسْمُهُ ذَكْوَانُ وَأَبُو هُرَيْرَةَ اخْتُلِفَ فِي اسْمِهِ فَقَالُوا عَبْدُ شَمْسٍ وَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو وَهَكَذَا قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ وَهُوَ الْأَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَثَوْبَانَ وَالصُّنَابِحِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ وَسَلْمَانَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالصُّنَابِحِيُّ الَّذِي رَوَى عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ لَيْسَ لَهُ سَمَاعٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُسَيْلَةَ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ اللَّهِ رَحَلَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُبِضَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الطَّرِيقِ وَقَدْ رَوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَادِيثَ وَالصُّنَابِحُ بْنُ الْأَعْسَرِ الْأَحْمَسِيُّ صَاحِبُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَالُ لَهُ الصُّنَابِحِيُّ أَيْضًا وَإِنَّمَا حَدِيثُهُ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمْ الْأُمَمَ فَلَا تَقْتَتِلُنَّ بَعْدِي
سانوں دسیا اے [اسحاق بن موسی الانصاری] نے آکھیا، سانوں دسیا اے [معن بن عیسیٰ القزاز] نے آکھیا، سانوں دسیا اے [ملک بن انس]۔ کسے ہور راہ توں؛ تے سانوں [قتیبہ] توں [ملک] توں [سہیل بن ابو صالح] توں [اپنے والد] توں [ابو ہریرہ] نے فرمایا اے، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا اے: جے کوئی مسلمان، یا مومن وضو کرے، تے فیر اوہ اپنا منہ دھو لیندا اے، فیر اوہ گناہ جیہڑے اوہدے چہرے تے نیں، پانی دی وجہ توں باہر آ جان گے، یا نظر دے نال باہر آ جان گے، پانی دے آخری قطرے دے نال، یا کجھ انج دی شے دے نال۔ جے اوہ اپنے ہتھ دھو لوے، تے اوہدے ہتھاں چوں پاپ پانی دے نال نکل جان گے، یا پانی دے آخری قطرے دے نال جدوں تیکر اوہ ذرا وی گناہ دے بغیر باہر نہ آ جائے'۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ ایہ اک مستند حدیث حسن یعنی اک حدیث جو مالک نے سہیل توں اپنے والد توں ابو ہریرہ توں تے ابو شالیہ سہیل دے والد یعنی ابو صالح عاص سمن توں نقل کيتی اے تے اس دا ناں دزکوان سی ۔ خود ابو ہریرہ نوں اج وی اس دے نام دے بارے وچ اختلاف اے ؛ کسی نے عبدالسیامسی کہیا، کسی نے عبداللہ بن امرو کہیا تے ايسے طرح محمد بن اسماعیل نے فرمایا؛ 'ایہہ سبھ توں ٹھیک اے'۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ اس باب وچ عثمان بن عفان، تسوبان، اش شنابیہی، عمر بن عباسہ، سلمان، عبد اللہ بن امرو، تے اش شنابیہی توں اک تریخ وی موجود اے جنہاں نے اسنوں ابو بکر اش شیدیق توں نقل کیتا اے لیکن انہاں نے اسنوں براہ راست پیغمبر صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں نئيں سنیا۔ انہاں دا ناں عبد الرحمن بن اوسیلہ سی جدوں کہ کنیت ابو عبد اللہ سی، انہاں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں ملاقات دے لئی سفر کیتا جدوں کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم خود اس سفر اُتے ہونے دے دوران فوت ہوئے گئے سن ۔ انہاں نے پیغمبر شلہ علیہ و سلام توں متعدد احادیث نقل کيتیاں نيں۔ اش شنابی ابن العصر احمدی رسول اللہ شللہ علیہ وسلم دے دوست سن، انہاں نوں اش شنابی وی کہیا جاندا سی ۔ جس حدیث نوں انہاں نے بیان کیتا اے اوہ اے ؛ اوہنے آکھیا؛ میں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نوں فرماندے ہوئے سُنیا: بے شک وچ امت نوں کثیر کراں گا لہذا آپ میرے بعد کدی اک دوسرے نوں قتل نہ کرو۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 3
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِيَّةِ عَنْ عَلِيٍّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مِفْتَاحُ الصَّلَاةِ الطُّهُورُ وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ هُوَ صَدُوقٌ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ كَانَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَالْحُمَيْدِيُّ يَحْتَجُّونَ بِحَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ قَالَ مُحَمَّدٌ وَهُوَ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ
سانوں دسیا گیا اے [قطیبہ] تے [حند] تے [محمود بن غیلان] نے آکھیا؛ نے سانوں [واکی'] [سفیان] توں دسیا اے۔ -دوجے طریقے نال ایہدا ذکر کیتا گیا اے- سانوں دسیا اے [محمد بن بسیار] نے فرمایا اے، دسیا اے [عبد الرحمن بن مہدی] نے فرمایا اے، سانوں دسیا اے [سفیان] توں [عبد اللہ بن محمد بن عاقل] توں [محمد ابن الحنفیہ] توں [علی] توں نبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا: تزکیہ اے، حرام تکبیر اے تے حلال سلام اے'۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'اس باب وچ ایہ حدیث سب توں زیادہ معتبر تے بہترین اے۔ عبد اللہ بن محمد بن عاقل ایماندار انسان اے لیکن بعض سائنس دان ایسے وی نيں جو انہاں دی حفظ دی گل کردے نيں۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'میں محمد بن اسماعیل نوں کہندے سُنیا اے؛ احمد بن حنبل، اسحاق بن ابراہیم تے الحمیدی، اوہ عبداللہ بن محمد بن عاقل دی حدیث دے نال قیاس کردے ہن۔ محمد نے آکھیا؛ 'ویلا نیڑے آ گیا اے۔' ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'اس باب وچ جابر تے ابو سعید توں اک تریخ وی ملدی اے۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 4
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ زَنْجَوَيْهِ الْبَغْدَادِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ قَرْمٍ عَنْ أَبِي يَحْيَى الْقَتَّاتِ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِفْتَاحُ الْجَنَّةِ الصَّلَاةُ وَمِفْتَاحُ الصَّلَاةِ الْوُضُوءُ
سانوں [ابوبکر محمد بن زنجاویہ بغدادی] دسیا اے تے صرف اک نئیں، اوہناں نے آکھیا؛ نے دسیا اے [حسین بن محمد] فرمایا اے، دسیا اے [سلیمان بن قرن] توں [ابو یحیی القطاط] توں [مجاہد] توں [جابر بن عبد اللہ] رضلی اللہ عنہومہ، اس نے فرمایا، رسول اللہ شللہ علیہ السلام فرمایا: جنت دی کلید نماز اے جد کہ نماز دی کلید اے۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 5
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ الْخَلَاءَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ قَالَ شُعْبَةُ وَقَدْ قَالَ مَرَّةً أُخْرَى أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبْثِ وَالْخَبِيثِ أَوْ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَجَابِرٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَحَدِيثُ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ فِي إِسْنَادِهِ اضْطِرَابٌ رَوَى هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ وَسَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ فَقَالَ سَعِيدٌ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ عَوْفٍ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ و قَالَ هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ وَمَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ فَقَالَ شُعْبَةُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَقَالَ مَعْمَرٌ عَنْ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَقَالَ يُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ قَتَادَةُ رَوَى عَنْهُمَا جَمِيعًا
سانوں دسیا اے [قطیبہ] تے [حند] اوہناں نے آکھیا؛ سانوں دسیا اے [واکی] توں [سیوبہ] توں [عبدالعزیز بن شہیب] توں [انس بن مالک] اوہناں نے آکھیا، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم جدوں اوہ بیت الخلا وچ داخل ہون جا رئے سی تے اوہناں نے آکھیا: 'اللہ علیہ اللّٰہ علیہ وآلہ وسلم نے جدوں بیت الخلا وچ داخل ہون جا رئے سی تے اوہناں نے آکھیا: اللہ تعالیٰ، بے شک میں تیرے وچ پناہ لیندا واں۔ شعبہ نے آکھیا؛ 'اک ہور وقت اس نے کہیا: 'اُودزو بیکا مینال خوبتسی وال خوبیس - میں نر شیطاناں تے مادہ شیطاناں توں تیری پناہ لیندا ہاں- یا AL KHUBUTSI WAL KHABA`ITS - میں نر شیطاناں تے مادہ شیطاناں توں تیری پناہ لیندا ہاں-'. ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'اس باب وچ علی، زید بن ارقم، جابر تے ابن مسعود توں وی روایات ملدیاں نيں'۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ اس باب وچ انس بن عیسی دی حدیث سب توں زیادہ معتبر تے بہترین اے۔ ادھر زید بن ارقم دی حدیث وچ سند وچ الجھن پیدا ہوئی اے۔ ایہ حدیث قتادہ توں حسام اد دستویہ تے سعید بن ابو اروبہ نے وی نقل کيتی اے۔ سعید نے کہیا ایہ القاسم بن عوف عاصی سیابانی توں زید بن ارقم توں اے۔ تے حسام اد دستویی زید بن ارقم دی قتادہ توں اے جدوں کہ سیوبہ تے معمر نے ان نضل بن انس دی قتادہ توں روایت کيتی اے۔ سیوبہ نے اس دا ذکر زید بن ارقم توں کیتا اے۔ معمر نے فرمایا کہ ایہ اپنے والد توں عن نضل بن انس توں سی، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں سی ۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'میں محمد توں اس تریخ دے بارے وچ پُچھیا تاں انہاں نے جواب دتا کہ ہُنے وی ممکن اے کہ قتادہ نے انہاں دونے توں روایت کيتی ہوئے۔'
حدیث
Imam Tirmidzi : 6
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا دَخَلَ الْخَلَاءَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبْثِ وَالْخَبَائِثِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
دسیا اے [احمد بن عبدہ عدل دبلبی البشری] فرمایا اے، دسیا اے [حماد بن زید] توں [عبدالعزیز بن شہیب] توں [انس بن ملک] آکھیا؛ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے جدوں بیت الخلا وچ داخل ہوئے تو فرمایا: اللہ علیہ اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا: اللہ علیہ اللہ علیہ وآلہ وسلم نر تے عورت شیطاناں توں تیری پناہ لیندا ہاں-'۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'ایہ اک مستند حسن حدیث اے'.
حدیث
Imam Tirmidzi : 7
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ إِسْرَائِيلَ بْنِ يُونُسَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا خَرَجَ مِنْ الْخَلَاءِ قَالَ غُفْرَانَكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ وَأَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى اسْمُهُ عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ الْأَشْعَرِيُّ وَلَا نَعْرِفُ فِي هَذَا الْبَابِ إِلَّا حَدِيثَ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
سانوں دسیا اے [محمد بن اسماعیل] نے آکھیا، سانوں دسیا اے [ملک بن اسماعیل] توں [اسرائیل بن یونس] توں [یوسف بن ابو بردہ] توں [اپنے والد] توں [عیسیہ] رضلی اللہ عنہ، اوہنے آکھیا؛ 'جدوں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم بیت الخلا توں باہر آئے، تے انہاں نے پڑھیا: 'غفرانکا -میں تیری مغفرت دی امید کردا ہاں-'۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ ایہ حدیث حسن غریب دے مرتبے دی اے، سانوں اس دے بارے وچ کوئی علم نئيں اے سوائے اس دے کہ ایہ اک اسرائیلی حدیث توں اے، یوسف بن ابو بردہ توں، جدوں کہ ابو بردہ بن ابو موسی دا نام امیر بن عبد اللہ بن قیس الآسیعری اے۔ تے سانوں اس باب وچ سوائے حدیث عائسہ رضلیہ اللہ علیہ اللہ علیہ وآلہ وسلم توں جانے والے حدیث دے علاوہ نئيں معلوم اے۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 8
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَطَاءَ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَتَيْتُمْ الْغَائِطَ فَلَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ وَلَا بَوْلٍ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا وَلَكِنْ شَرِّقُوا أَوْ غَرِّبُواقَالَ أَبُو أَيُّوبَ فَقَدِمْنَا الشَّامَ فَوَجَدْنَا مَرَاحِيضَ قَدْ بُنِيَتْ مُسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةِ فَنَنْحَرِفُ عَنْهَا وَنَسْتَغْفِرُ اللَّهَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيِّ وَمَعْقِلِ بْنِ أَبِي الْهَيْثَمِ وَيُقَالُ مَعْقِلُ بْنُ أَبِي مَعْقِلٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي أَيُّوبَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَأَبُو أَيُّوبَ اسْمُهُ خَالِدُ بْنُ زَيْدٍ وَالزُّهْرِيُّ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيُّ وَكُنْيَتُهُ أَبُو بَكْرٍ قَالَ أَبُو الْوَلِيدِ الْمَكِّيُّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ وَلَا بِبَوْلٍ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا إِنَّمَا هَذَا فِي الْفَيَافِي وَأَمَّا فِي الْكُنُفِ الْمَبْنِيَّةِ لَهُ رُخْصَةٌ فِي أَنْ يَسْتَقْبِلَهَا وَهَكَذَا قَالَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ رَحِمَهُ اللَّهُ إِنَّمَا الرُّخْصَةُ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي اسْتِدْبَارِ الْقِبْلَةِ بِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ وَأَمَّا اسْتِقْبَالُ الْقِبْلَةِ فَلَا يَسْتَقْبِلُهَا كَأَنَّهُ لَمْ يَرَ فِي الصَّحْرَاءِ وَلَا فِي الْكُنُفِ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ
سانوں دسیا اے [سعید بن عبد الرحمن المخزومی] فرمایا اے، دسیا اے [سفیان بن عینہ] توں [از زہری] توں [عثو` بن یزید اللیتسی] توں [ابو ایوب انشاری] اس نے فرمایا، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا: ' جے تُسی ڈیفائیٹ نہ کرو یا فیر قیب نوں مُڑ نہ کرو۔ ایہ، چاہے رفع حاجت ہووے یا رفع حاجت ہووے۔ نکا۔ لیکن مشرق یا مغرب دا سامنا کرو'۔ ابو ایوب نے کہیا؛ 'جدوں اسی شام پہنچے، تے اسی اوہناں دے بیت الخلا قبلہ دی طرف بنے ہوئے پایا، اس لیی اسی انہاں توں منہ موڑ لیا تے اللہ تعالیٰ توں معافی منگی'۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'اس باب وچ عبداللہ بن الحارث بن جزی از زبیدی تے معقل بن ابو الحیثم -جسنوں معقل بن ابو امامہ وی کہیا جاندا اے -، ابو ہریرہ تے سہیل بن حنیف توں اک تریخ وی موجود اے۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ اس باب وچ ابو ایوب دی طرف توں نقل کردہ حدیث بہترین تے مستند اے۔ ابو ایوب دا ناں خالد بن زید اے جدوں کہ از زہری دا ناں محمد بن مسلم بن عبیداللہ بن سیہاب از زہری لقب ابو بکرؑ اے۔ ابو الولید مکی فرمایا؛ ابو عبد اللہ محمد بن ادریس عاصی سیافی نے فرمایا؛ 'رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے کلام دا واحد مطلب اے کہ 'طاجت یا حاجت دے وقت قبلہ دا سامنا نہ کرو یا اس د ی طرف پٹھ نہ کرو' کھلی جگہ اُتے اے۔ ایس دوران، جے تسی کسے بند عمارت وچ ہو، تے قبلہ دی سمت دا سامنا کرن وچ سہولت اے۔ ایہ گل اسحاق بن ابراہیم نے وی آکھی سی ۔ ایس دوران احمد بن حنبل رحیم اللہ آکھیا؛ "نبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی راحت حاجت یا پیشاب کرن ویلے صرف انہاں دی طرف پٹھ کرنا سی، جد کہ انہاں دا سامنا کرنا حالے وی جائز نئیں اے۔" گویا امام احمد قبلہ دی سمت دا سامنا کرنے دے لئی صحرا وچ ہونے یا بند عمارت وچ ہونے وچ فرق نئيں کردے نيں۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 9
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَنَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِبَوْلٍ فَرَأَيْتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْبَضَ بِعَامٍ يَسْتَقْبِلُهَاوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي قَتَادَةَ وَعَائِشَةَ وَعَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
سانوں دسیا اے [محمد بن بسیار] تے [محمد بن المتصنہ] دوناں نے آکھیا؛ سانوں دسیا اے [وہب بن جریر] آکھیا اے، دسیا اے [میرے والد] کولوں [محمد بن اسحاق] کولوں [ابان بن صالح] کولوں [مجاہد] کولوں [جابر بن عبد اللہ] اوہنے آکھیا؛ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے پیشاب کرنے دے وقت قبلہ دی طرف منہ کرنے توں منع کيتا سی لیکن ميں نے وفات توں اک سال پہلے انہاں نوں قبلہ دی سمت منہ کردے ہوئے دیکھیا سی ۔' اس باب وچ ابو قتادہ، عیسیہ تے عمار بن یاسر توں وی اک تریخ موجود اے۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'اس باب وچ جابر دی طرف توں مروی حدیث حسن غریب اے۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 10
وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي قَتَادَةَأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَبُولُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِحَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ وَحَدِيثُ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ وَابْنُ لَهِيعَةَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ
تے ایہ حدیث [ابن لحیہ] نے، [ابو زبیر] توں، [جابر] توں، [ابو قتادہ] توں نقل کيتی اے کہ آپ نے اک مرتبہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نوں قبلہ دی طرف پیشاب کردے ہوئے دیکھیا اے۔ [قطیبہ] نے سانوں انج دسیا اے، اوہنے آکھیا؛ 'ابن لاحیہ نے دسیا اے'۔ تے جابر دی اوہ حدیث جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں منقول اے ابن لحیہ دی حدیث توں زیادہ مستند اے، کیونجے ابن لحیہ ماہرین حدیث، امام یحیی بن سعید القثثان تے ہور جنہاں نے اپنی حفظ توں اس دی تفسیر دی اے، دے مطابق اک ضعیف شخص سی ۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 11
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنْ عَمِّهِ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَرَقِيتُ يَوْمًا عَلَى بَيْتِ حَفْصَةَ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى حَاجَتِهِ مُسْتَقْبِلَ الشَّامِ مُسْتَدْبِرَ الْكَعْبَةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
نے دسیا اے [حناد] فرمایا اے، دسیا اے [عبدہ بن سلیمان] توں [عبیداللہ بن عمر] توں [محمد بن یحییٰ بن حبان] توں اپنے چاچے توں – [وسیع بن حبان] – توں [ابن عمر] اس نے فرمایا؛ 'اک دن میں حفشاہ دے گھر دی اٹاری اُتے گیا، فیر ميں نے دیکھیا کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم شام دی سمت منہ کعبے دی طرف کرکے حاجت کررہے سن ۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'یہ حدیث مرتبہ وچ حسن معتبر اے۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 12
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمَنْ حَدَّثَكُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَبُولُ قَائِمًا فَلَا تُصَدِّقُوهُ مَا كَانَ يَبُولُ إِلَّا قَاعِدًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَبُرَيْدَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَسَنَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَحَدِيثُ عُمَرَ إِنَّمَا رُوِيَ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ قَالَ رَآنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أَبُولُ قَائِمًا فَقَالَ يَا عُمَرُ لَا تَبُلْ قَائِمًا فَمَا بُلْتُ قَائِمًا بَعْدُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَإِنَّمَا رَفَعَ هَذَا الْحَدِيثَ عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ أَبِي الْمُخَارِقِ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ وَتَكَلَّمَ فِيهِ وَرَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَا بُلْتُ قَائِمًا مُنْذُ أَسْلَمْتُ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْكَرِيمِ وَحَدِيثُ بُرَيْدَةَ فِي هَذَا غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَمَعْنَى النَّهْيِ عَنْ الْبَوْلِ قَائِمًا عَلَى التَّأْدِيبِ لَا عَلَى التَّحْرِيمِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ إِنَّ مِنْ الْجَفَاءِ أَنْ تَبُولَ وَأَنْتَ قَائِمٌ
نے دسیا اے [علی بن حجر] فرمایا، دسیا اے [شریک] توں [المقدم بن سیوریہ] توں [اپنے والد] توں [عیسیہ] اس نے فرمایا؛ 'جہڑا وی آپ نوں آکھے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے کھڑے ہو کے پیشاب کیتا تو اس اُتے یقین نہ کرو، کیونجے اس نے سوائے بیٹھے ہوئے پیشاب نئيں کيتا سی'۔ اوہ کہندا اے؛ 'اس باب وچ عمر دے دوستاں بریدہ تے عبد الرحمن بن حسنہ دی احادیث وی موجود نيں'۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ اس باب وچ عیسیٰ دی حدیث بہترین تے مستند اے جدوں کہ عمر دی حدیث عبد الکریم بن ابوالمخارق دی حدیث توں، نافع توں، ابن عمر توں، عمر توں، انہاں نے کہیا؛ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اک مرتبہ مینوں کھڑے ہو کے پیشاب کردے ہوئے دیکھیا، فیر فرمایا: اے عمر، کھڑے ہو کے پیشاب نہ کرو، لہذا اس دے بعد ميں نے فیر کدی کھڑے ہو کے پیشاب نئيں کیتا۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ اس حدیث نوں تفسیر کرنے والا واحد شخص عبد الکریم بن ابوالمخارق سی، تے اوہ ماہرین حدیث دے مطابق کمزور شخص سن ۔ ابو ایوب عاص سکھتیانی نے وی کمزور کیتا اے تے اس اُتے بحث کيتی اے۔ عبید اللہ نے نافع توں روایت کيتی اے، ابن عمر توں کہیا اے؛ عمر رضلی اللہ عنہو فرمایا؛ 'جدوں توں میں اسلام قبول کیتا اے، میں کدے وی کھڑے ہو کے پیشاب نہیں کیتا'. تے ایہ حدیث عبدالکریم دی حدیث توں زیادہ مستند اے جدوں کہ اس باب وچ بریدہ دی حدیث محفض -بیدار-' نئيں اے۔ ایس دوران، کھڑے ہو کے پیشاب کرن دی پابندی دا مطلب آداب نال متعلق اے، ممنوعہ پابندی نئیں۔ عبد اللہ بن مسعود توں روایت کردے ہوئے انہاں نے فرمایا؛ 'اصل وچّ، جے تسیں کھڑے ہو کے پیشاب کردے ہو تاں ایہہ بھیڑے سبھاء ہن'۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 13
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ عَلَيْهَا قَائِمًا فَأَتَيْتُهُ بِوَضُوءٍ فَذَهَبْتُ لِأَتَأَخَّرَ عَنْهُ فَدَعَانِي حَتَّى كُنْتُ عِنْدَ عَقِبَيْهِ فَتَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ الْأَعْمَشِ ثُمَّ قَالَ وَكِيعٌ هَذَا أَصَحُّ حَدِيثٍ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْحِ و سَمِعْت أَبَا عَمَّارٍ الْحُسَيْنَ بْنَ حُرَيْثٍ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا فَذَكَرَ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى مَنْصُورٌ وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ مِثْلَ رِوَايَةِ الْأَعْمَشِ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَعَاصِمُ بْنُ بَهْدَلَةَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ أَصَحُّ وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْبَوْلِ قَائِمًا قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَبِيدَةُ بْنُ عَمْرٍو السَّلْمَانِيُّ رَوَى عَنْهُ إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَعَبِيدَةُ مِنْ كِبَارِ التَّابِعِينَ يُرْوَى عَنْ عَبِيدَةَ أَنَّهُ قَالَ أَسْلَمْتُ قَبْلَ وَفَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَنَتَيْنِ وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ صَاحِبُ إِبْرَاهِيمَ هُوَ عُبَيْدَةُ بْنُ مُعَتِّبٍ الضَّبِّيُّ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ الْكَرِيمِ
سانوں دسیا اے [حناد] نے آکھیا، سانوں دسیا اے [وکیع] توں [الاعماسی] توں [ابو وائل] توں [حذیفہ] نے آکھیا؛ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اک مرتبہ لوگاں دے کوڑے دان دی زیارت کیتی، فیر کھڑے ہو کے پیشاب کیتا. میں اس توں دور ہونے دے لئی گیا ، لیکن اس نے اصل وچ مینوں اس وقت تک بلایا جدوں تک کہ میں اس دے پاس نئيں سی ، فیر اس نے وضو لیا تے اپنا خوف پونجھ لیا۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ میں [الجارود] نوں کہندے ہوئے سُنیا؛ 'میں [وکی'] نوں [الاعماسی] توں ایہ حدیث سناندے ہوئے سُنیا، اس دے بعد وکی نے فرمایا؛ ایہ سب توں مستند حدیث اے جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں خوف مسح کرنے دے بارے وچ نقل کيتی گئی اے۔ تے ميں نے ابو عمار الحسین بن ہریب نوں ایہ کہندے ہوئے وی سُنیا؛ 'میں وکی سنیا'، فیر اوہنے آکھیا'۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'ایس طرح [منصور] تے [عبیدہ عدل دلبی] نے [ابو وائل] تو ں [حضیفہ] تو ں روایت کيتی اے، جداں کہ العماسی نے روایت کيتی ا ے۔ [حماد بن ابو سلیمان] تے [اشم بن بندہ] نے وی [ابو وائل] توں، [المغیرہ بن سیوبہ] توں، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں روایت کيتی اے۔ دریں اثنا حدیث ابو وائل دی حدیث حدیث توں سب توں مستند حدیث اے۔ کجھ سائنسداناں نے کھڑے ہو کے پیشاب کرنا سوکھا کر دتا اے۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ ابراہین ان نخعی نے عابدہ بن امرو عاص سلمانی توں روایت کيتی اے تے عابدہ اک سینئر تابعین عالم اے۔ مروی اے کہ عابدہ نے اک مرتبہ کہیا سی ؛ 'میں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی وفات توں دو سال پہلے اسلام قبول کیتا سی۔ دراں اثنا عبیدہ عدل دلابی ابراہیم دی دوست سن یعنی عبیدہ بن معطب عدل دلابی جنہاں نوں ابو عبد الکریم لقب دتا گیا سی ۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 14
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ حَرْبٍ الْمُلَائِيُّ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَنَسٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ الْحَاجَةَ لَمْ يَرْفَعْ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنْ الْأَرْضِقَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ وَرَوَى وَكِيعٌ وَأَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ عَنْ الْأَعْمَشِ قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ الْحَاجَةَ لَمْ يَرْفَعْ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنْ الْأَرْضِ وَكِلَا الْحَدِيثَيْنِ مُرْسَلٌ وَيُقَالُ لَمْ يَسْمَعْ الْأَعْمَشُ مِنْ أَنَسٍ وَلَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ نَظَرَ إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ رَأَيْتُهُ يُصَلِّي فَذَكَرَ عَنْهُ حِكَايَةً فِي الصَّلَاةِ وَالْأَعْمَشُ اسْمُهُ سُلَيْمَانُ بْنُ مِهْرَانَ أَبُو مُحَمَّدٍ الْكَاهِلِيُّ وَهُوَ مَوْلًى لَهُمْ قَالَ الْأَعْمَشُ كَانَ أَبِي حَمِيلًا فَوَرَّثَهُ مَسْرُوقٌ
سانوں دسیا اے [قطیبہ بن سعید] نے آکھیا، سانوں دسیا اے [عبدالسلام بن حرب الملاعی] توں [الاعماسی] توں [انس] نے آکھیا؛ 'جدوں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اپنے آپ نوں راحت دینا چاہندے سن تے اوہناں نے اپنا کپڑا اودوں تک نئیں چُکیا جدوں تک کہ اوہ تقریباً زمین نال نئیں لگ گیا'۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'ایس طرح [محمد بن ربیعہ] نے ایہ حدیث [الامعسی] توں، [انس] توں نقل کيتی اے۔ جدوں کہ [وکیع] تے [ابو یحییٰ ہمانی] [الاعماسی] توں روایت کردے نيں، انہاں نے فرمایا؛ ' [ابن عمر] نے کہیا؛ 'جدوں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اپنے آپ نوں راحت دینا چاہندے سن تے اوہناں نے اپنا کپڑا اودوں تک نئیں چُکیا جدوں تک کہ اوہ تقریباً زمین نال نئیں لگ گیا'۔ تے ایہ دونے احادیث مرسل نيں۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ آل اعماسی نے انس توں خبر نئيں سنی تے نہ ہی رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے کسی وی اصحاب توں ۔ اس نے انس بن مالک نوں دیکھیا، فیر کہیا؛ 'میں انس نوں نماز پڑھدے ویکھیا،' فیر اس نے اس نوں نماز دے بارے چ ذکر کیتا۔' دراں اثنا ، آل اعماسی دا ناں سلیمان بن مہران ابو محمد آل کاہیلی اے ، تے اوہ کاہیلی قبیلے دا سابقہ غلام سی ۔ الماسی نے آکھیا؛ 'میرے پیو دا اک بچہ ہویا کردا سی جہڑا اجے ککھّ وچ ہی سی تے پھر اوہ مسروق نوں وراثت وچ ملیا'۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَمَسَّ الرَّجُلُ ذَكَرَهُ بِيَمِينِهِوَفِي هَذَا الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَسَلْمَانَ وَأبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيُّ اسْمُهُ الْحَارِثُ بْنُ رِبْعِيٍّ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا الِاسْتِنْجَاءَ بِالْيَمِينِ
دسیا اے [محمد بن ابو عمر مکّی] نے فرمایا اے، دسیا اے [سفیان بن عینہ] توں [معمر] توں [یحییٰ بن ابو کتصر] توں [عبداللہ بن ابو قتادہ] توں [اپنے والد] نے آکھیا؛ 'نبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اک مرد نوں اپنے سجے ہتھ توں اپنے جننانگاں نوں چھونے توں منع کیتا اے۔ اس باب وچ عیسیٰ، سلمان، ابو ہریرہ تے سہیل بن حنیف توں وی تواریخ ملدی اے۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'ایہ حدیث حسن مستند اے.' دریں اثنا ابو قتادہ الانصاری دا ناں الحارث الربعی اے ۔ علمی ماہرین دے مطابق اس حدیث دا اطلاق ایہ اے کہ سجے ہتھ توں استنجا` -سیبوک- کرنا جائز اے۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 16
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ قِيلَ لِسَلْمَانَقَدْ عَلَّمَكُمْ نَبِيُّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلَّ شَيْءٍ حَتَّى الْخِرَاءَةَ فَقَالَ سَلْمَانُ أَجَلْ نَهَانَا أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ وَأَنْ نَسْتَنْجِيَ بِالْيَمِينِ أَوْ أَنْ يَسْتَنْجِيَ أَحَدُنَا بِأَقَلَّ مِنْ ثَلَاثَةِ أَحْجَارٍ أَوْ أَنْ نَسْتَنْجِيَ بِرَجِيعٍ أَوْ بِعَظْمٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَخُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ وَجَابِرٍ وَخَلَّادِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ سَلْمَانَ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا أَنَّ الِاسْتِنْجَاءَ بِالْحِجَارَةِ يُجْزِئُ وَإِنْ لَمْ يَسْتَنْجِ بِالْمَاءِ إِذَا أَنْقَى أَثَرَ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
سانوں دسیا اے [حناد] نے آکھیا، سانوں دسیا اے [ابو معاویہ] توں [الاعماسی] توں [ابراہیم] توں [عبد الرحمن بن یزید] نے آکھیا: 'کیہ تہاڈے نبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے تہانوں حاجت کرن تک سب کجھ سکھایا؟' [سلمان] نے جواب دتا، 'ایہ ٹھیک اے، انہاں نے سانوں حاجت یا پیشاب کرنے دے وقت قبلہ دا سامنا کرنے توں، سجے ہتھ توں استنجا کرنے توں، تے تن پتھر توں کم توں استنجا کرنے توں تے جانوراں دے گوبر یا ہڈیاں توں استنجا کرنے توں منع کیتا سی ۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'اس باب وچ عیسیٰ، خزیمہ بن ثابت، جابر، خلاد ابن عصائب، اپنے والد توں اک تریخ وی موجود اے۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'اس باب وچ سلمان دی حدیث حسن مستند اے، ایہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے اصحاب تے انہاں دے بعد آنے والےآں وچوں زیادہ تر علما دی رائے اے۔ انہاں دی رائے اے کہ پتھر توں نماز پڑھنا کافی اے ایتھے تک کہ پانی توں نہ کیتا جائے یعنی جدوں پتھر موجودہ گندگی نوں صاف کرنے دے قابل ہوئے۔ ایہ رائے اتس تسوری، ابن مبارک، عاصی سیافی، احمد تے اسحاق نے وی اختیار کيتی اے۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 17
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَخَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِحَاجَتِهِ فَقَالَ الْتَمِسْ لِي ثَلَاثَةَ أَحْجَارٍ قَالَ فَأَتَيْتُهُ بِحَجَرَيْنِ وَرَوْثَةٍ فَأَخَذَ الْحَجَرَيْنِ وَأَلْقَى الرَّوْثَةَ وَقَالَ إِنَّهَا رِكْسٌقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ نَحْوَ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ وَرَوَى مَعْمَرٌ وَعَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَرَوَى زُهَيْرٌ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَرَوَى زَكَرِيَّا بْنُ أَبِي زَائِدَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَهَذَا حَدِيثٌ فِيهِ اضْطِرَابٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ هَلْ تَذْكُرُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ شَيْئًا قَالَ لَا قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَيُّ الرِّوَايَاتِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ أَصَحُّ فَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ وَكَأَنَّهُ رَأَى حَدِيثَ زُهَيْرٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَشْبَهَ وَوَضَعَهُ فِي كِتَابِ الْجَامِعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا عِنْدِي حَدِيثُ إِسْرَائِيلَ وَقَيْسٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ لِأَنَّ إِسْرَائِيلَ أَثْبَتُ وَأَحْفَظُ لِحَدِيثِ أَبِي إِسْحَقَ مِنْ هَؤُلَاءِ وَتَابَعَهُ عَلَى ذَلِكَ قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت أَبَا مُوسَى مُحَمَّدَ بْنَ الْمُثَنَّى يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ مَهْدِيٍّ يَقُولُ مَا فَاتَنِي الَّذِي فَاتَنِي مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ إِلَّا لِمَا اتَّكَلْتُ بِهِ عَلَى إِسْرَائِيلَ لِأَنَّهُ كَانَ يَأْتِي بِهِ أَتَمَّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَزُهَيْرٌ فِي أَبِي إِسْحَقَ لَيْسَ بِذَاكَ لِأَنَّ سَمَاعَهُ مِنْهُ بِآخِرَةٍ قَالَ و سَمِعْت أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ التِّرْمِذِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ إِذَا سَمِعْتَ الْحَدِيثَ عَنْ زَائِدَةَ وَزُهَيْرٍ فَلَا تُبَالِي أَنْ لَا تَسْمَعَهُ مِنْ غَيْرِهِمَا إِلَّا حَدِيثَ أَبِي إِسْحَقَ وَأَبُو إِسْحَقَ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ السَّبِيعِيُّ الْهَمْدَانِيُّ وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ وَلَا يُعْرَفُ اسْمُهُ
سانوں دسیا اے [حند] تے [قطیبہ] دوناں نے آکھیا؛ نے سانوں دسیا اے [واکی] توں [اسرائیل] توں [ابو اسحاق] توں [ابو عبیدہ] توں [عبد اللہ] اس نے آکھیا، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اپنے آپ نوں راحت دین لئی باہر نکلے، فیر اس نے فرمایا: مینوں تن پتھر لبھو، ابو عبید نے آکھیا؛ 'لہٰذا میں اس دے لئی دو پتھر تے اک خشک جانوراں دا گوبر لے آیا، اس نے صرف دو پتھر لئے تے جانوراں دا گوبر سُٹ دتا فیر کہیا: 'بے شک جانوراں دا گوبر ناپاک اے'۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ اس طرح [قیس بن ار ربیع] نے اس حدیث نوں [ابو اسحاق] توں، [ابو عبیدہ] توں، [عبد اللہ] توں اسرائیل دی طرف توں نقل کردہ حدیث دے طور اُتے نقل کیتا اے۔ [معمر] تے [عمار بن روزیق] نے وی [ابو اسحاق] توں، [القامہ] توں، [عبداللہ] توں روایت کيتی اے۔ [زہیر] [ابو اسحاق] توں، [عبد الرحمن ابن الاسود] توں، اپنے والد توں - [الاسود بن یزید] -، [عبداللہ] توں روایت کردے نيں۔ تاہم، اس حدیث وچ الجھن اے۔ سانوں دسیا اے محمد بن بسسیار آل عبدی نے فرمایا اے، دسیا اے محمد بن جعفر نے فرمایا اے، دسیا اے سیوبہ عمرو بن مرہ توں اس نے فرمایا اے؛ 'عبداللہ توں کجھ یاد اے؟' اس نے جواب دتا، 'نہیں'۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'میں عبد اللہ بن عبد الرحمن توں پُچھیا؛ ابو اسحاق دی حدیث وچ کہڑی روایت زیادہ توں مستند اے؟' پر اوہنے کجھ جواب نئیں دتا۔ تے میں محمد توں وی پچھیا، پر اوہنے وی کوئی جواب نئیں دتا۔' گویا انہاں نے دیکھیا کہ ابو اسحاق توں، عبد الرحمن ابن الاسود توں، والد توں، عبد اللہ توں زہیر حدیث وچ مماثلتاں نيں، فیر انہاں نے اسنوں کتاب الجامی وچ ڈال دتا۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'اس باب وچ میرے خیال وچ سب توں زیادہ مستند حدیث اسرائیل و قیس ابو اسحاق توں، ابو عبیدہ توں، عبد اللہ توں اے۔ کیونکہ اسرائیل اوہ شخص اے جو دوسرےآں توں زیادہ قوی اے تے ابو اسحاق دی حدیث نوں یاد رکھدا اے۔ اس گل نوں قیس بن ار ربیع نے تقویت دتی۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'میں ابو موسی محمد ابن المتصنہ نوں کہندے سُنیا سی؛ میں عبدالرحمن بن مہدی نوں کہندے سُنیا؛ 'ایہ میرے توں گم نئيں ہويا اے جداں کہ ایہ میرے توں سفیان دست تسوری دی حدیث توں، ابو اسحاق توں گم ہويا اے سوائے کسی چیز دے جو ميں اسرائیل توں پکڑدا ہاں، کیونجے اس نے اسنوں کسی زیادہ کامل دے نال نقل کیتا اے۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ ' ابو اسحاق توں زہیر دی تریخ ایسی نئيں اے ، کیونجے اس نے آخر وچ سنی سی '۔ اوہنے آکھیا؛ 'میں احمد ابن الحسن ات ترمذی نوں کہندے سُنیا؛ 'میں احمد بن حنبل نوں کہندے سُنیا؛ جے تُسی زیدہ تے زہیر توں حدیث سُندے او تے یقین رکھو، بھاویں تُسی کسے ہور کولوں نئیں سُنیا، سوائے ابو اسحاق دی حدیث دے، جد کہ ابو اسحاق دا ناں امرو بن عبد اللہ عصبی حمدانی اے، تے ابو عبیدہ بن عبد اللہ بن مسعود نے ایہ کم اوہدے والد توں نئیں کیتا تے اوہدا ناں وی اوہدے پیو توں اے۔ نامعلوم'۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 18
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَسْتَنْجُوا بِالرَّوْثِ وَلَا بِالْعِظَامِ فَإِنَّهُ زَادُ إِخْوَانِكُمْ مِنْ الْجِنِّوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَسَلْمَانَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَغَيْرُهُ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ كَانَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْجِنِّ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ فَقَالَ الشَّعْبِيُّ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَسْتَنْجُوا بِالرَّوْثِ وَلَا بِالْعِظَامِ فَإِنَّهُ زَادُ إِخْوَانِكُمْ مِنْ الْجِنِّ وَكَأَنَّ رِوَايَةَ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا
سانوں دسیا اے [حناد] فرمایا اے، دسیا اے [حفش بن غیاث] توں [داؤد بن ابو ہند] توں [اش سیعبی] توں [القامہ] توں [عبداللہ بن مسعود] نے فرمایا، رسول اللہ شللہ علیہ وسلام نے فرمایا: اپنی رسماں نوں انجام نہ دیو، گوبر تے ہڈیاں دا استعمال کردے ہوئے، کیونکہ اوہ تہاڈے بھائیاں دے بھائیاں توں بنے ہوئے نیں جن'۔ اس باب وچ ابو ہریرہ، سلمان، جابر تے ابن عمر دی احادیث وی ملدیاں نيں۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ ' [اسماعیل بن ابراہیم] تے اس دے علاوہ ایہ حدیث [داؤد بن ابو ہند] توں، [عاش سیابی] توں، [القامہ] توں، [عبد اللہ] توں نقل کيتی اے کہ اوہ لیلة القدر دی رات نوں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال سن... حدیث طویل اے۔ اش سیابی نے فرمایا، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فرمایا: گندگی تے ہڈیاں دے نال نہ کھاؤ کیونکہ حقیقت وچ ایہ جناں توں آپ دے بھائیاں دے لئی خوراک اے۔ گویا اسماعیل دی نقل کردہ حدیث حفش بن غیاث دی نقل توں زیادہ مستند اے۔ علماء اس حدیث اُتے عمل کردے نيں۔ تے حدیث وچ اک ہور حدیث وی اے جسنوں جابر تے ابن عمر رضلیہ اللہ عنہومہ نے نقل کیتا اے۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 19
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ الْبَصْرِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ مُعَاذَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمُرْنَ أَزْوَاجَكُنَّ أَنْ يَسْتَطِيبُوا بِالْمَاءِ فَإِنِّي أَسْتَحْيِيهِمْ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَفْعَلُهُوَفِي الْبَاب عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَخْتَارُونَ الِاسْتِنْجَاءَ بِالْمَاءِ وَإِنْ كَانَ الِاسْتِنْجَاءُ بِالْحِجَارَةِ يُجْزِئُ عِنْدَهُمْ فَإِنَّهُمْ اسْتَحَبُّوا الِاسْتِنْجَاءَ بِالْمَاءِ وَرَأَوْهُ أَفْضَلَ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
سانوں دسیا اے [قطیبہ] تے [محمد بن عبدالملک بن ابو عاصی سیوارب آل بشری] دوناں نے آکھیا؛ نے سانوں [ابو اعوانہ] توں [قتادہ] توں [معادزہ] توں [عیسیہ] دسیا اے؛ 'اپنے شوہراں نوں پانی توں خود نوں پاک کرنے دا حکم دیو، ميں انہاں توں شرمندہ ہاں، بے شک رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے ایسا کیتا'۔ اس باب وچ جریر بن عبد اللہ بجالی دے دوستاں انس تے ابو ہریرہ توں وی احادیث موجود نيں۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ ایہ حدیث حسن مستند اے، تے اہل علمی اس حدیث اُتے عمل کردے نيں، اوہ پانی توں تطہیر کرنے دا انتخاب کردے نيں حالانکہ اوہ پتھراں توں تطہیر کرنا درست سمجھدے نيں، تے اوہ پانی توں تطہیر کرنے نوں ترجیح دیندے نيں کیونجے اوہ اسنوں زیادہ اہم سمجھدے نيں۔ ایہ رائے سفیان اتس تسوری ، ابن مبارک ، سیافی ، احمد تے اسحاق نے اختیار کيتی اے۔
حدیث
Imam Tirmidzi : 20
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَكُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَأَتَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجَتَهُ فَأَبْعَدَ فِي الْمَذْهَبِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي قُرَادٍ وَأَبِي قَتَادَةَ وَجَابِرٍ وَيَحْيَى بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عَبَّاسٍ وَبِلَالِ بْنِ الْحَارِثِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَيُرْوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَرْتَادُ لِبَوْلِهِ مَكَانًا كَمَا يَرْتَادُ مَنْزِلًا وَأَبُو سَلَمَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ الزُّهْرِيُّ
دسیا اے [محمد بن بسیار] فرمایا اے، دسیا اے [عبد الوہاب اتس تسقافی] توں [محمد بن عمرو] توں [ابو سلمہ] توں [المغیرہ بن سیوبہ] اس نے کہیا؛ 'میں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے نال اک سفر اُتے سی، فیر رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اپنے آپ نوں راحت دتی تے اک ہور جگہ چلے گئے'۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ 'اس باب وچ دوستاں عبد الرحمن بن ابو قراد، ابو قتادہ، جابر، یحییٰ بن عبید دے والد، ابو موسی، ابن عباس تے دوست بلال بن حارث توں وی احادیث موجود نيں۔ ابو عیسیٰ نے کہیا؛ ایہ حدیث حسن معتبر اے، تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم توں وی مروی اے کہ اوہ پیشاب کردے وقت اپنے پیشاب خانے نوں اس طرح ڈھانپ لیندے سن جداں کوئی گھر ڈھانپ لیندا اے۔ تے ابو سلمہ دا ناں عبد اللہ بن عبد الرحمن بن عوف از زہری اے۔
