Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 فەرموودە
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 1
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ح و حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُقْبَلُ صَلَاةٌ بِغَيْرِ طُهُورٍ وَلَا صَدَقَةٌ مِنْ غُلُولٍقَالَ هَنَّادٌ فِي حَدِيثِهِ إِلَّا بِطُهُورٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَأَبُو الْمَلِيحِ بْنُ أُسَامَةَ اسْمُهُ عَامِرٌ وَيُقَالُ زَيْدُ بْنُ أُسَامَةَ بْنِ عُمَيْرٍ الْهُذَلِيُّ
[قوتەیبە بن سەعید] بۆی گێڕایەوە؛ [ئەبو ئاوانا] لە [سیماک بن حەرب]ەوە بۆی گێڕایەوە، [حەنناد]یش بۆی گێڕایەوە؛ [واکیع] لە [ئیسرائیل] لە [سیماک] لە [مشعب بن سەعد] لە [ابن عومەر] لە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم بۆی گێڕایەوە، فەرموویەتی؛ 'هیچ نوێژێک بەبێ پاککردنەوە وەرناگیرێت، وە خێرخوازی لە موڵکی دزراو وەرناگیرێت'. حەنەد لە فەرموودەکەیدا باسی 'ناپاک'ی کردووە. ئەبو عیسا وتی؛ 'ئەم فەرموودەیە ڕەسەنترین و باشترینە لەم بابەتەدا'. لەم بابەتەدا فەرموودەیەکیش لە ئەبو الملیحەوە لە باوکی و ئەبو هورەیرە و ئەنەسەوە هاتووە. وە ناوی ئەبو الملیح بن ئوسامە ئەمیرە کە پێی دەوترێت زەید بن ئوسامە بن عومەیر الحثالیع.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 2
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ح و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ الْعَبْدُ الْمُسْلِمُ أَوْ الْمُؤْمِنُ فَغَسَلَ وَجْهَهُ خَرَجَتْ مِنْ وَجْهِهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ نَظَرَ إِلَيْهَا بِعَيْنَيْهِ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ أَوْ نَحْوَ هَذَا وَإِذَا غَسَلَ يَدَيْهِ خَرَجَتْ مِنْ يَدَيْهِ كُلُّ خَطِيئَةٍ بَطَشَتْهَا يَدَاهُ مَعَ الْمَاءِ أَوْ مَعَ آخِرِ قَطْرِ الْمَاءِ حَتَّى يَخْرُجَ نَقِيًّا مِنْ الذُّنُوبِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ حَدِيثُ مَالِكٍ عَنْ سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبُو صَالِحٍ وَالِدُ سُهَيْلٍ هُوَ أَبُو صَالِحٍ السَّمَّانُ وَاسْمُهُ ذَكْوَانُ وَأَبُو هُرَيْرَةَ اخْتُلِفَ فِي اسْمِهِ فَقَالُوا عَبْدُ شَمْسٍ وَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو وَهَكَذَا قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ وَهُوَ الْأَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَثَوْبَانَ وَالصُّنَابِحِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ وَسَلْمَانَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالصُّنَابِحِيُّ الَّذِي رَوَى عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ لَيْسَ لَهُ سَمَاعٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُسَيْلَةَ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ اللَّهِ رَحَلَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُبِضَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الطَّرِيقِ وَقَدْ رَوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَادِيثَ وَالصُّنَابِحُ بْنُ الْأَعْسَرِ الْأَحْمَسِيُّ صَاحِبُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَالُ لَهُ الصُّنَابِحِيُّ أَيْضًا وَإِنَّمَا حَدِيثُهُ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمْ الْأُمَمَ فَلَا تَقْتَتِلُنَّ بَعْدِي
بۆ ئێمە [ئیسحاق بن مووسا الانساری] دەگێڕدرێتەوە کە؛ بۆ ئێمە [مەعن بن عیسا ئەلقەزاز] دەگێڕدرێتەوە کە؛ بۆ ئێمە [مەلیک بن ئەنەس] گێڕدراوەتەوە. لە ڕێگایەکی ترەوە؛ وە بۆ ئێمە [قوتەیبە] لە [مالیک] لە [سوهەیل بن ئەبو ساڵح] لە [باوکی] لە [ئەبو هورەیرە]ەوە بۆمان هاتووە کە؛ پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم فەرموویەتی؛ 'کاتێک موسڵمانێک، یان ئیماندارێک دەستنوێژ دەکات، پاشان دەموچاوی دەشوات، دواتر ئەو تاوانانەی کە لەسەر دەموچاویەتی بەهۆی چاوەکانیەوە، لەگەڵ ئاوەکە دێنە دەرەوە، یان لەگەڵ دوا دڵۆپ ئاو، یان شتێکی لەو جۆرە. ئەگەر دەستی بشوات، ئەوا گوناهەکانی دەستەکانی لەگەڵ ئاوەکەدا دێنە دەرەوە، یان لەگەڵ دوا دڵۆپ ئاو تا بەبێ هیچ گوناهێک دێتە دەرەوە'. ئەبو عیسا وتی؛ واتە: ئەمە فەرموودەیەکی حەسەن صحیحە، کە ئەو فەرموودەیە کە مالیک لە سوهەیلەوە لە باوکی لە ئەبو هورەیرە و ئەبو ساڵح باوکی سوهەیل واتە ئەبو ساڵح ئەس سامان گێڕاوەتەوە و ناوی (دکوان)ە. ئەبو هورەیرە خۆی تا ئێستاش ناکۆکی لەسەر ناوەکەی هەیە؛ ھەندێک دەڵێن عەبدو شەمسی، ھەندێک دەڵێن عەبدوڵا بن عەمرو و بەم شێوەیە، محمد بن ئیسماعیل فەرموویەتی؛ 'ئەوە ڕاستترینە'. ئەبو عیسا وتی؛ لەم بابەتەدا ڕیوایەتێکیش هەیە لە عوسمان بن عەفان و ثوبان و ئەش شونەبیحی و عومەر بن عەباسا و سەلمان و عەبدوڵڵا بن عەمرو و ئەش شونەبیحی کە لە ئەبوبەکر ئاش صدیقەوە گێڕاوەتەوە بەڵام ڕاستەوخۆ لە پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم نەیبیستووە . ناوی عەبدوڕەحمان بن ئوسەیلا بووە، لەکاتێکدا نازناوی ئەبو عەبدوڵڵا بووە، سەفەری کردووە بۆ چاوپێکەوتن لەگەڵ پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم، لە کاتێکدا پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) خۆی کۆچی دوایی کردووە لەکاتێکدا هێشتا لە ڕێگادا بووە. چەند فەرموودەیەکی لە پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم گێڕاوەتەوە. ئەش شونەبی ابنولئەسار الئەحمەسی هاوەڵی پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) بوو، هەروەها پێی دەگوترا ئەش شونەبیحی. ئەو فەرموودەیەی کە گێڕایەوە ئەوە بوو؛ وتی؛ گوێم لە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم بوو دەیگوت؛ "بەڕاستی من مرۆڤایەتی زۆر دەکەم، بۆیە دوای من یەکتر مەکوژن."
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 3
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِيَّةِ عَنْ عَلِيٍّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مِفْتَاحُ الصَّلَاةِ الطُّهُورُ وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ هُوَ صَدُوقٌ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ كَانَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَالْحُمَيْدِيُّ يَحْتَجُّونَ بِحَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ قَالَ مُحَمَّدٌ وَهُوَ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ
بۆ ئێمە [قوتەیبە] و [حەنناد] و [مەحمود بن غەیلان] فەرموویان؛ لە [سوفیان]ەوە بۆ ئێمە [واکی'] گێڕدراوەتەوە. -بە شێوازێکی تر دەگێڕدرێتەوە- بۆ ئێمە گێڕدراوەتەوە [محمد بن بەشار] فەرموویەتی؛ بۆ ئێمە گێڕدراوەتەوە [عەبدوڕەحمان بن مەهدی] فەرموویەتی؛ بۆ ئێمە [سوفیان] لە [عەبدوڵڵا بن محمد بن عەقیل] لە [محمد ابنول حەنەفیە] لە [عەلی] لە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلمەوە گێڕاوەتەوە، فەرموویەتی؛ 'کلیلی نوێژ پاککردنەوە و قەدەغەکردنی تەکبیرە و ڕێگەپێدراوەکەی سەلامە'. ئەبو عیسا وتی؛ 'ئەم فەرموودەیە صەحیحترین و باشترینە لەم بابەتەدا. عەبدوڵڵا بن محمد بن عەقیل کەسێکی ڕاستگۆیە، بەڵام هەندێک زانا هەن باسی لەبیرکردنی دەکەن. ئەبو عیسا وتی؛ 'من گوێم لە محمد بن ئیسماعیل بوو دەیگوت؛ احمد بن حەنبال و ئیسحاق بن ئیبراهیم و الحومەیدی، ئاماژەیان بە فەرموودەی عەبدوڵڵا بن محمد بن عەقیل کردووە. محمد فەرموویەتی؛ 'کاتەکە نزیکە'. ئەبو عیسا وتی؛ 'لەم بابەتەدا ڕیوایەتەکانی جابیر و ئەبو سەیدیش هەیە'.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 4
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ زَنْجَوَيْهِ الْبَغْدَادِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ قَرْمٍ عَنْ أَبِي يَحْيَى الْقَتَّاتِ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِفْتَاحُ الْجَنَّةِ الصَّلَاةُ وَمِفْتَاحُ الصَّلَاةِ الْوُضُوءُ
بۆ ئێمە [ئەبوبەکر محمد بن زەنجاویح ئەلبەغدادی] گێڕاوەتەوە و نەک تەنها یەک کەس، وتی؛ بۆ ئێمە [حوسێن بن محمد] گێڕاوەتەوە کە فەرموویەتی؛ بۆ ئێمە [سلێمان بن قرن] لە [ئەبو یەحیا القتات] لە [موجاهید] لە [جابیر بن عەبدوڵڵا] ڕادلیا الله انحومە، فەرموویەتی؛ پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم فەرموویەتی؛ 'کلیلی بەهەشت نوێژە، کلیلی نوێژیش دەستنوێژە'.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 5
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ الْخَلَاءَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ قَالَ شُعْبَةُ وَقَدْ قَالَ مَرَّةً أُخْرَى أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبْثِ وَالْخَبِيثِ أَوْ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَجَابِرٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَحَدِيثُ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ فِي إِسْنَادِهِ اضْطِرَابٌ رَوَى هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ وَسَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ فَقَالَ سَعِيدٌ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ عَوْفٍ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ و قَالَ هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ وَمَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ فَقَالَ شُعْبَةُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَقَالَ مَعْمَرٌ عَنْ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَقَالَ يُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ قَتَادَةُ رَوَى عَنْهُمَا جَمِيعًا
دوای ئەوەی [قوتەیبە] و [حەنناد] بۆیان گێڕاینەوە، گوتیان؛ [واکیع] لە [شوبە] لە [عبدالعەزیز بن شوهەیب] لە [ئەنەس بن مالیک]ەوە بۆی گێڕاینەوە وتی؛ کاتێک پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم خەریک بوو بچێتە ناو تەوالێتەکەوە فەرمووی؛ 'الله أودزو بیکا -خوای گەورە پەنات بۆ دەگرم-'. شوعبە وتی؛ 'لە کاتێکی تردا وتی؛ 'A'UUDZU BIKA MINAL KHUBTSI WAL KHUBIIS -پەنات بۆ دەگرم لە شەیتانەکانی نێر و مێ- یان AL KHUBUTSI WAL KHABA`ITS -پەنات بۆ دەگرم لە شەیتانەکانی نێر و مێ-'. ئەبو عیسا وتی؛ 'لەم بابەتەدا ڕیوایەتەکانی عەلی و زەید بن ئەرقام و جابیر و ئیبن مەسعودیش هەیە'. ئەبو عیسا وتی؛ فەرموودەی ئەنەس بن عیسا ڕەسەنترین و باشترینە لەم بابەتەدا. هاوکات لە فەرموودەی زەید بن ئەرقامدا سەرلێشێواوییەک لە زنجیرەی گواستنەوەیدا هەیە. ئەم فەرموودەیە لەلایەن هیشام ئەد دەستواعی و سەعید بن ئەبو عەوبە لە قەتادەشەوە گێڕاوەتەوە. سەعید وتی لە قاسم بن عەوف ئەش شەیبانی لە زەید بن ئەرقامەوە بووە. وە هیشام ئەد دەستواعی لە قەتادە زەید بن ئەرقامەوە، لە کاتێکدا شوعبە و مەعمەر لە قەتادە ئەن نەدلر بن ئەنەسەوە گێڕایەوە. شوعبە لە زەید بن ئەرقامەوە باسی کردووە. مەعمەر وتی لە ئەن نەدلر بن ئەنەس لە باوکی، لە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم. ئەبو عیسا وتی؛ 'من پرسیارم لە محەمەد کرد دەربارەی ئەم فەرموودەیە، ئەویش وەڵامی دایەوە: 'هێشتا ئەگەری ئەوە هەیە قەتادە لە هەردووکیانەوە گێڕایەوە'.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 6
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا دَخَلَ الْخَلَاءَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبْثِ وَالْخَبَائِثِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
بۆ ئێمە [ئەحمەد بن عەبدە عدلدلبی البشری] دەگێڕدرێتەوە کە؛ بۆ ئێمە [حەمەد بن زەید] لە [عبدالعەزیز بن سوهەیب] لە [ئەنەس بن مەلیک]ەوە هاتووە کە؛ کاتێک پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم دەچووە ناو ئاودەست، دوعای دەکرد؛ 'الله اءودزو بیکا مینال خوبوتسی وال خباعیتس -خوای گەورە پەنات بۆ دەگرم لە شەیتانەکانی نێر و مێ-'. ئەبو عیسا وتی؛ 'ئەمە فەرموودەیەکی ڕەسەنی حەسەنە'.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 7
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ إِسْرَائِيلَ بْنِ يُونُسَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا خَرَجَ مِنْ الْخَلَاءِ قَالَ غُفْرَانَكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ وَأَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى اسْمُهُ عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ الْأَشْعَرِيُّ وَلَا نَعْرِفُ فِي هَذَا الْبَابِ إِلَّا حَدِيثَ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
[محمد بن ئیسماعیل] بۆی گێڕاینەوە کە؛ [مالیک بن ئیسماعیل] لە [ئیسرائیل بن یونس] لە [یوسف بن ئەبو بوردە] لە [باوکی] لە [عائیشە] ڕادلیا الله انها بۆی گێڕاینەوە، فەرموویەتی؛ 'کاتێک پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم لە ئاودەست هاتە دەرەوە، دەیخوێندەوە؛ 'GHUFRAANAKA -بەدوای لێخۆشبوونتدا دەگەڕێم-'. ئەبو عیسا وتی؛ 'ئەم فەرموودەیە حەسەن غەریبە، ئێمە لێی نازانین تەنها ئەوە نەبێت کە لە فەرموودەی ئیسرائیلەوەیە، لە یوسف بن ئەبو بوردە، لە کاتێکدا ئەبو بوردە بن ئەبو موسا پێی دەگوترا ئەمیر بن عەبدوڵڵا بن قەیس ئەشعەری. وە ئێمە ئەم بابەتە نازانین جگە لە فەرموودەی عائیشە ڕادلیا الله أنها لە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم .
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 8
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَطَاءَ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَتَيْتُمْ الْغَائِطَ فَلَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ وَلَا بَوْلٍ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا وَلَكِنْ شَرِّقُوا أَوْ غَرِّبُواقَالَ أَبُو أَيُّوبَ فَقَدِمْنَا الشَّامَ فَوَجَدْنَا مَرَاحِيضَ قَدْ بُنِيَتْ مُسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةِ فَنَنْحَرِفُ عَنْهَا وَنَسْتَغْفِرُ اللَّهَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيِّ وَمَعْقِلِ بْنِ أَبِي الْهَيْثَمِ وَيُقَالُ مَعْقِلُ بْنُ أَبِي مَعْقِلٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي أَيُّوبَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَأَبُو أَيُّوبَ اسْمُهُ خَالِدُ بْنُ زَيْدٍ وَالزُّهْرِيُّ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيُّ وَكُنْيَتُهُ أَبُو بَكْرٍ قَالَ أَبُو الْوَلِيدِ الْمَكِّيُّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ وَلَا بِبَوْلٍ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا إِنَّمَا هَذَا فِي الْفَيَافِي وَأَمَّا فِي الْكُنُفِ الْمَبْنِيَّةِ لَهُ رُخْصَةٌ فِي أَنْ يَسْتَقْبِلَهَا وَهَكَذَا قَالَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ رَحِمَهُ اللَّهُ إِنَّمَا الرُّخْصَةُ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي اسْتِدْبَارِ الْقِبْلَةِ بِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ وَأَمَّا اسْتِقْبَالُ الْقِبْلَةِ فَلَا يَسْتَقْبِلُهَا كَأَنَّهُ لَمْ يَرَ فِي الصَّحْرَاءِ وَلَا فِي الْكُنُفِ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ
[سەید بن عەبدولڕەحمان المخزومی] بۆی گێڕاینەوە؛ [سوفیان بن ئوینا] لە [عەز زوهری] لە [عثو` بن یەزید اللەیتسی] لە [ئەبو ئەیوب الانساری] بۆی گێڕاینەوە وتی؛ پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم فەرموویەتی؛ 'کاتێک پیسایی دەکەیت ڕوو لە قیبلە مەکە و پشتی لێ مەکە، چ پیسایی بکەیت یان میز بکەیت. بەڵام ڕووی ڕۆژهەڵات یان ڕۆژئاوا'. ئەبو ئەیوب وتی؛ 'کاتێک گەیشتینە سوریا، بینیمان ئاودەستەکانیان ڕووی لە قیبلە دروستکراون، بۆیە لێیان دوور کەوتینەوە و داوای لێبوردنمان لە خوا کرد'. ئەبو عیسا وتی؛ 'لەم بابەتەدا هەروەها فەرموودەیەک لە عەبدوڵڵا بن الحریث بن جزی ئەز زوبەیدی و مەعقیل بن ئەبو الحەیسم -کە بە مەعقیل بن ئەبو ئومامە ناسراوە- و ئەبو هورەیرە و سوهەیل بن حەنیف هەیە'. ئەبو عیسا وتی؛ واتە: لەم بابەتەدا ئەو فەرموودەیەی ئەبو ئەیوب گێڕاوەتەوە باشترین و صەحیحترینە. ئەبو ئەیوب ناوی خالید بن زەید بووە، لە کاتێکدا ئەز زوهری ناوی محمد بن موسلیم بن عوبەیدوڵڵا بن شیهاب ئەز زوهری بووە، نازناوی ئەبوبەکر' بووە. ئەبو ئەلوەلید ئەلمەکی وتی؛ ئەبو عەبدوڵڵا محمد بن بن ئیدریس ئاش شافیعی دەڵێت؛ 'تەنها مانای قسەکانی پێغەمبەر شاڵڵاهولعەلایحی وەسالم 'لە کاتی پیساییکردن یان میزکردن ڕووبەڕووی قیبلە مەکە و پشتی لێ مەکە' لە شوێنێکی کراوەدایە. لەم نێوەندەدا ئەگەر لە باڵەخانەیەکی داخراودا بیت، ئاسانکاری لە ڕووبەڕووبوونەوەی قیبلەدا هەیە. هەروەها ئەمە قسەی ئیسحاق بن ئیبراهیم. هاوکات ئەحمەد بن حەنبال ڕەحیماحوڵڵا وتی؛ دەشڵێت: نەرمی پێغەمبەر شەلاللەحی وەسەلام لە کاتی پیساییکردن یان میزکردندا تەنها پشتکردنە بۆی، لەکاتێکدا ڕووبەڕووبوونەوەی هێشتا ڕێگەپێدراو نییە. وەک ئەوە وایە ئیمام ئەحمەد جیاوازی نەکردبێت لە نێوان ڕووبەڕووبوونەوەی قیبلە لە بیابان یان لە باڵەخانەیەکی داخراودا.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 9
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَنَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِبَوْلٍ فَرَأَيْتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْبَضَ بِعَامٍ يَسْتَقْبِلُهَاوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي قَتَادَةَ وَعَائِشَةَ وَعَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
بۆ ئێمە دەگێڕدرێتەوە کە [محمد بن بەشار] و [محمد بن المتسنا] هەردووکیان دەڵێن؛ بۆ ئێمە [وەحب بن جەریر] دەگێڕدرێتەوە کە فەرموویەتی؛ بۆ ئێمە [باوکم] لە [محەممەد بن ئیسحاق] لە [ئەبان بن ساڵح] لە [مجاهید] لە [جابیر بن عەبدوڵڵا] کە فەرموویەتی؛ پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) لە کاتی میزکردندا ڕووبەڕووی قیبلە نەبووە، بەڵام ساڵێک پێش مردنی بینیم ڕووبەڕووی قیبلە بووەتەوە.' لەم بابەتەدا ڕیوایەتەکانی ئەبو قەتادە و عائیشە و عەممار بن یاسریش هەیە. ئەبو عیسا وتی؛ 'لەم بابەتەدا ئەو فەرموودەیەی جابیر گێڕاوەتەوە حەسەن غەریبە'.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 10
وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي قَتَادَةَأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَبُولُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِحَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ وَحَدِيثُ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ وَابْنُ لَهِيعَةَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ
وە ئەم فەرموودەیە لەلایەن [ابن لاحیعە]ەوە گێڕاوەتەوە، لە [ئەبو زوبەیر]، لە [جابیر]، لە [ئەبو قەتادە]؛ کە بینیویەتی پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) ڕووی لە قیبلە میز کردووە. [قوتەیبە] ئەمەی پێ ڕاگەیاندین و وتی؛ 'ابن لاحیعە پێی گوتین'. وە ئەو فەرموودەیەی جابیر کە لە پێغەمبەرەوە صلى الله عليه وسلم گێڕاوەتەوە، لە فەرموودەی ابن لاحیعە ڕەسەنترە، چونکە ابن لاحیعە کەسێکی لاوازە بە گوێرەی زانایانی فەرموودە و ئیمام یەحیا بن سەعید القثتان و ئەوانی تر کە لە یادەوەری خۆیانەوە تەفسیریان کردووە'.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 11
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنْ عَمِّهِ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَرَقِيتُ يَوْمًا عَلَى بَيْتِ حَفْصَةَ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى حَاجَتِهِ مُسْتَقْبِلَ الشَّامِ مُسْتَدْبِرَ الْكَعْبَةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
بۆ ئێمە [حەناد] گێڕدراوەتەوە کە؛ بۆ ئێمە [عەبدە بن سلێمان] لە [عوبەیدوڵڵا بن عومەر] لە [محمد بن یەحیا بن حەبان] لە مامی - [وەسیع بن حەبان] - لە [ابن عومەر]ەوە هاتووە کە؛ 'ڕۆژێک چوومە سەر ژێرزەمینەکەی ماڵی حەفشا، بینیم پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم پیسایی دەکات لەکاتێکدا ڕووی بەرەو شام بووە و پشتی لە کەعبە کردووە'. ئەبو عیسا وتی؛ 'ئەم فەرموودەیە لە پێگەی خۆیدا حەسەن صحیحە'.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 12
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمَنْ حَدَّثَكُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَبُولُ قَائِمًا فَلَا تُصَدِّقُوهُ مَا كَانَ يَبُولُ إِلَّا قَاعِدًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَبُرَيْدَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَسَنَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَحَدِيثُ عُمَرَ إِنَّمَا رُوِيَ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ قَالَ رَآنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أَبُولُ قَائِمًا فَقَالَ يَا عُمَرُ لَا تَبُلْ قَائِمًا فَمَا بُلْتُ قَائِمًا بَعْدُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَإِنَّمَا رَفَعَ هَذَا الْحَدِيثَ عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ أَبِي الْمُخَارِقِ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ وَتَكَلَّمَ فِيهِ وَرَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَا بُلْتُ قَائِمًا مُنْذُ أَسْلَمْتُ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْكَرِيمِ وَحَدِيثُ بُرَيْدَةَ فِي هَذَا غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَمَعْنَى النَّهْيِ عَنْ الْبَوْلِ قَائِمًا عَلَى التَّأْدِيبِ لَا عَلَى التَّحْرِيمِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ إِنَّ مِنْ الْجَفَاءِ أَنْ تَبُولَ وَأَنْتَ قَائِمٌ
بۆ ئێمە [عەلی بن حجر] دەگێڕدرێتەوە کە؛ بۆ ئێمە [شەریک] لە [المقدەم بن شورەیح] لە [باوکی] لە [عائیشە]ەوە گێڕدراوەتەوە کە؛ واتە: هەرکەسێک پێت بڵێت پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم لە کاتی وەستاندا میزی کردووە، باوەڕی پێ مەکەن، چونکە میزی نەکردووە تەنها لەکاتی دانیشتندا نەبێت. وتی؛ 'لەم بابەتەدا فەرموودەی هاوەڵانی عومەر و بورەیدە و عەبدولڕەحمان بن حەسەنەش هەیە'. ئەبو عیسا وتی؛ فەرموودەی عائیشە باشترین و ڕەسەنترینە لەم بابەتەدا، لە کاتێکدا فەرموودەی عومەر لە فەرموودەی عەبدولکەریم بن ئەبولموخاریقەوە گێڕاوەتەوە، لە نافیەوە، لە ئیبن عومەرەوە، لە عومەرەوە، دەفەرموێت؛ پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم جارێک بینیم لە کاتی وەستاندا میز دەکەم، بۆیە وتی؛ 'ئەی عومەر، لەکاتی وەستاندا میز مەکە'، بۆیە دوای ئەوە جارێکی تر هەرگیز لەکاتی وەستاندا میزم نەکرد'. ئەبو عیسا وتی؛ تاکە کەسێک کە ئەم فەرموودەیەی لێکداوەتەوە، عەبدولکەریم بن ئەبولموخاریق بووە، و بە گوێرەی شارەزایانی فەرموودە لاوازە. ئەبو ئەیوب ئەس سیختیانیش لاوازی کرد و باسی کرد'. عوبەیدوڵڵا لە نافیعەوە گێڕاوەتەوە، لە ئیبن عومەرەوە دەڵێت؛ عومەر ڕادلیا الله الانحو فەرموویەتی؛ 'لەو کاتەوەی ئیسلامم وەرگرتووە هەرگیز میزم نەکردووە بە وەستانەوە'. وە ئەم فەرموودەیە لە فەرموودەی عەبدولکەریم ڕەسەنترە، لەکاتێکدا فەرموودەی بورەیدە لەم بابەتەدا مەحفودز -ئاگا-' نییە. لەم نێوەندەدا مانای قەدەغەکردنی میزکردن وەستانەوە پەیوەندی بە ڕەوشتەوە هەیە نەک قەدەغەکردنێک کە قەدەغە بکات. لە عەبدوڵڵا بن مەسعودەوە گێڕاوەتەوە، دەفەرموێت؛ 'لە ڕاستیدا ئەوە ڕەوشتێکی خراپە ئەگەر بە وەستانەوە میز بکەیت'.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 13
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ عَلَيْهَا قَائِمًا فَأَتَيْتُهُ بِوَضُوءٍ فَذَهَبْتُ لِأَتَأَخَّرَ عَنْهُ فَدَعَانِي حَتَّى كُنْتُ عِنْدَ عَقِبَيْهِ فَتَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ الْأَعْمَشِ ثُمَّ قَالَ وَكِيعٌ هَذَا أَصَحُّ حَدِيثٍ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْحِ و سَمِعْت أَبَا عَمَّارٍ الْحُسَيْنَ بْنَ حُرَيْثٍ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا فَذَكَرَ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى مَنْصُورٌ وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ مِثْلَ رِوَايَةِ الْأَعْمَشِ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَعَاصِمُ بْنُ بَهْدَلَةَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ أَصَحُّ وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْبَوْلِ قَائِمًا قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَبِيدَةُ بْنُ عَمْرٍو السَّلْمَانِيُّ رَوَى عَنْهُ إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَعَبِيدَةُ مِنْ كِبَارِ التَّابِعِينَ يُرْوَى عَنْ عَبِيدَةَ أَنَّهُ قَالَ أَسْلَمْتُ قَبْلَ وَفَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَنَتَيْنِ وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ صَاحِبُ إِبْرَاهِيمَ هُوَ عُبَيْدَةُ بْنُ مُعَتِّبٍ الضَّبِّيُّ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ الْكَرِيمِ
[حەناد] بەناوی ئێمەوە گێڕایەوە؛ [واکیع] بەناوی ئێمەوە لە [العماش] لە [ئەبو وەعیل] لە [حودەیفە]ەوە فەرموویەتی؛ 'پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) هاتە شوێنێک کە هەندێک کەس زبڵ و خاشاکەکانیان فڕێدەدا و لەکاتی وەستاندا میزیان دەکرد. چووم بۆ ئەوەی لێی دوور بکەومەتەوە، بەڵام تەلەفۆنی بۆ کردم تا لە تەنیشتی بووم، دواتر دەستنوێژی گرت و خوفەکەی سڕییەوە. ئەبو عیسا وتی؛ 'گوێم لە [الجرود] بوو کە دەیگوت؛ 'من بیستم [واکی'] ئەم فەرموودەیەی لە [العماش]ەوە گێڕاوەتەوە، دوای ئەوە واکی' فەرموویەتی؛ واتە: ئەمە صەحیحترین فەرموودە کە لە پێغەمبەرەوە (صلی الله علیه وسلم) سەبارەت بە سڕینەوەی خوفەکەی گێڕاوەتەوە. وە هەروەها گوێم لە ئەبو عەمار ئەلحوسێن بن حورەیب بوو کە دەیگوت؛ 'گوێم لە واکی بوو'، پاشان بەو شێوەیە وتی'. ئەبو عیسا وتی؛ 'وەک ئەم [مەنسور] و [عوبەیدە عدل دلبی] لە [ئەبو وەعیل]ەوە لە [حودەیفە]ەوە گێڕاوەتەوە، وەک ئەوەی العماش گێڕاوەتەوە'. هەروەها [حەمەد بن ئەبو سلێمان] و [ئەشم بن بیلح] لە [ئەبو وەعیل]، لە [المغیرە بن شوعبە]، لە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم دەگێڕنەوە. لە کاتێکدا فەرموودەی ئەبو وەعیل لە حوزەیفەوە ڕەسەنترین فەرموودە. هەندێک لە زانایان میزکردنیان لە کاتی وەستاندا ئاسان کردووە. ئەبو عیسا وتی؛ 'ئیبراهین ئەن نەخائی لە عابیدە بن عەمرو ئەس سەلمانیەوە گێڕاوەتەوە، و 'عەبیدە زانایەکی باڵای تابیعین بووە'. گێڕاوەتەوە کە عەبیدە جارێک فەرموویەتی؛ 'من دوو ساڵ پێش مردنی پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم موسڵمان بووم. لەم نێوەندەدا عوبەیدە عدلدلەبی هاوەڵێکی ئیبراهیم بوو، واتە عوبەیدە بن معطیب عدلدلەبی کە پێی دەگوترا ئەبو عەبدولکەریم'.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 14
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ حَرْبٍ الْمُلَائِيُّ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَنَسٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ الْحَاجَةَ لَمْ يَرْفَعْ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنْ الْأَرْضِقَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ وَرَوَى وَكِيعٌ وَأَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ عَنْ الْأَعْمَشِ قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ الْحَاجَةَ لَمْ يَرْفَعْ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنْ الْأَرْضِ وَكِلَا الْحَدِيثَيْنِ مُرْسَلٌ وَيُقَالُ لَمْ يَسْمَعْ الْأَعْمَشُ مِنْ أَنَسٍ وَلَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ نَظَرَ إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ رَأَيْتُهُ يُصَلِّي فَذَكَرَ عَنْهُ حِكَايَةً فِي الصَّلَاةِ وَالْأَعْمَشُ اسْمُهُ سُلَيْمَانُ بْنُ مِهْرَانَ أَبُو مُحَمَّدٍ الْكَاهِلِيُّ وَهُوَ مَوْلًى لَهُمْ قَالَ الْأَعْمَشُ كَانَ أَبِي حَمِيلًا فَوَرَّثَهُ مَسْرُوقٌ
[قوتەیبە بن سەعید] بۆی گێڕایەوە کە؛ [عەبدوسەلام بن حرب الملاعی] لە [العماش] لە [ئەنەس]ەوە بۆی گێڕاینەوە وتی؛ 'کاتێک پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم ویستی پیسایی بکات، جلەکەی بەرز نەدەکردەوە تا نزیک بوو لە زەوی بکەوێت'. ئەبو عیسا وتی؛ 'بەم شێوەیە [محمد بن ڕەبیعە] ئەم فەرموودەیەی لە [العماش]ەوە گێڕاوەتەوە، لە [ئەنەس]ەوە'. لە کاتێکدا [واکیع] و [ئەبو یەحیا الحمنی] لە [العماش]ەوە دەگێڕنەوە، وتی؛ '[ابن عومەر] فەرموویەتی؛ 'کاتێک پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم ویستی پیسایی بکات، جلەکەی بەرز نەدەکردەوە تا نزیک بوو لە زەوی بکەوێت'. وە هەردوو ئەم فەرموودەیە مورسالین. هەروەها دەوترێت کە العماش لە ئەنەسەوە نەیبیستووە، نە لە هیچ کام لە هاوەڵانی پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم. ئەنەس بن مالیکی بینی، بۆیە وتی: ئەنەسم بینی نوێژ دەکات، لەلایەوە باسی نوێژ دەکات. لەم نێوەندەدا ئەلئەماش ناوی سلێمان بن میهران ئەبو محمد ئەلکاهیلییە و پێشتر کۆیلەی بەنی کاهیلی بووە. ئەلئەماش وتی: باوکم منداڵێکی هەبوو کە هێشتا لە سکی دایکیدا بوو پاشان مەسرق بە میرات گرتبوو.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَمَسَّ الرَّجُلُ ذَكَرَهُ بِيَمِينِهِوَفِي هَذَا الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَسَلْمَانَ وَأبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيُّ اسْمُهُ الْحَارِثُ بْنُ رِبْعِيٍّ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا الِاسْتِنْجَاءَ بِالْيَمِينِ
بۆ ئێمە [محمد بن ئەبو عومەر المکی] دەگێڕێتەوە کە؛ بۆ ئێمە [سوفیان بن ئوینا] لە [مەعمەر]ەوە لە [یەحیا بن ئەبو کاثیر] لە [عەبدوڵڵا بن ئەبو قەتادە] لە [باوکی]ەوە هاتووە کە؛ 'پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم قەدەغە دەکات لە پیاوێک دەست لە ئەندامە تایبەتەکانی بدات بە دەستی ڕاستی'. لەم بابەتەدا ڕیوایەتەکانی عائیشە و سەلمان و ئەبو هورەیرە و سوهەیل بن حەنیفیش هەیە. ئەبو عیسا وتی؛ واتە: ئەم فەرموودەیە حەسەن صحیحە. هاوکات ناوی ئەبو قەتادە الانساری ئەلحەریث ئەر ڕیبعییە. بەپێی شارەزایانی زانستی، بەکارهێنانی ئەم فەرموودەیە ئەوەیە کە دروستە ئیستنجا` -swiping- بە بەکارهێنانی دەستی ڕاست' ئەنجام بدرێت.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 16
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ قِيلَ لِسَلْمَانَقَدْ عَلَّمَكُمْ نَبِيُّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلَّ شَيْءٍ حَتَّى الْخِرَاءَةَ فَقَالَ سَلْمَانُ أَجَلْ نَهَانَا أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ وَأَنْ نَسْتَنْجِيَ بِالْيَمِينِ أَوْ أَنْ يَسْتَنْجِيَ أَحَدُنَا بِأَقَلَّ مِنْ ثَلَاثَةِ أَحْجَارٍ أَوْ أَنْ نَسْتَنْجِيَ بِرَجِيعٍ أَوْ بِعَظْمٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَخُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ وَجَابِرٍ وَخَلَّادِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ سَلْمَانَ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا أَنَّ الِاسْتِنْجَاءَ بِالْحِجَارَةِ يُجْزِئُ وَإِنْ لَمْ يَسْتَنْجِ بِالْمَاءِ إِذَا أَنْقَى أَثَرَ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
بۆ ئێمە [حەنناد] دەگێڕێتەوە: بۆ ئێمە [ئەبو معاویە] لە [العماش] لە [ئیبراهیم] لە [عەبدوڕەحمان بن یەزید]ەوە گێڕاوەتەوە: ئایا پێغەمبەرەکەت صلى الله عليه وسلم هەموو شتێکی فێرکردیت تا شێوازی پیساییکردن؟ [سەلمان] لە وەڵامدا وتی: بەڵێ، لە کاتی پیساییکردن یان میزکردندا ڕووبەڕووی قیبلە ببینەوە، بە دەستی ڕاست ئیستینجا بکەین و ئیستینجا بە کەمتر لە سێ بەرد و ئیستینجە بکەین بە پیسایی ئاژەڵ یان ئێسک قەدەغەی کردووین’. ئەبو عیسا دەفەرموێت: لەم بارەیەوە ڕیوایەتێکیش لە عائیشە، خوزەیمە بن ثابت، جابیر، خەلاد ئیبن ئەس سەعیب، لە باوکیەوە هەیە’. ئەبو عیسا دەفەرموێت: لەم ڕووەوە فەرموودەی سەلمان حەسەن صحیحە، ئەمە بۆچوونی زۆربەی زانایانە لە هاوەڵانی پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم و ئەوانەی دوای ئەو هاتوون. ئەوان پێیان وابوو کە ئەنجامدانی ئیستینجە بە بەرد بەسە تەنانەت ئەگەر بە ئاویش نەکرێت، بە مەرجێک بەردەکە توانیبێتی پیسییەکە لاببات. ئەم بۆچوونە لە لایەن ئەتثوری و ئیبنول موبارەک و ئەششافیعی و ئەحمەد و ئیسحاقیشەوە هەیە.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 17
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَخَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِحَاجَتِهِ فَقَالَ الْتَمِسْ لِي ثَلَاثَةَ أَحْجَارٍ قَالَ فَأَتَيْتُهُ بِحَجَرَيْنِ وَرَوْثَةٍ فَأَخَذَ الْحَجَرَيْنِ وَأَلْقَى الرَّوْثَةَ وَقَالَ إِنَّهَا رِكْسٌقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ نَحْوَ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ وَرَوَى مَعْمَرٌ وَعَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَرَوَى زُهَيْرٌ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَرَوَى زَكَرِيَّا بْنُ أَبِي زَائِدَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَهَذَا حَدِيثٌ فِيهِ اضْطِرَابٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ هَلْ تَذْكُرُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ شَيْئًا قَالَ لَا قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَيُّ الرِّوَايَاتِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ أَصَحُّ فَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ وَكَأَنَّهُ رَأَى حَدِيثَ زُهَيْرٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَشْبَهَ وَوَضَعَهُ فِي كِتَابِ الْجَامِعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا عِنْدِي حَدِيثُ إِسْرَائِيلَ وَقَيْسٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ لِأَنَّ إِسْرَائِيلَ أَثْبَتُ وَأَحْفَظُ لِحَدِيثِ أَبِي إِسْحَقَ مِنْ هَؤُلَاءِ وَتَابَعَهُ عَلَى ذَلِكَ قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت أَبَا مُوسَى مُحَمَّدَ بْنَ الْمُثَنَّى يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ مَهْدِيٍّ يَقُولُ مَا فَاتَنِي الَّذِي فَاتَنِي مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ إِلَّا لِمَا اتَّكَلْتُ بِهِ عَلَى إِسْرَائِيلَ لِأَنَّهُ كَانَ يَأْتِي بِهِ أَتَمَّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَزُهَيْرٌ فِي أَبِي إِسْحَقَ لَيْسَ بِذَاكَ لِأَنَّ سَمَاعَهُ مِنْهُ بِآخِرَةٍ قَالَ و سَمِعْت أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ التِّرْمِذِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ إِذَا سَمِعْتَ الْحَدِيثَ عَنْ زَائِدَةَ وَزُهَيْرٍ فَلَا تُبَالِي أَنْ لَا تَسْمَعَهُ مِنْ غَيْرِهِمَا إِلَّا حَدِيثَ أَبِي إِسْحَقَ وَأَبُو إِسْحَقَ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ السَّبِيعِيُّ الْهَمْدَانِيُّ وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ وَلَا يُعْرَفُ اسْمُهُ
[حەنناد] و [قوتەیبە] هەردووکیان بۆیان دەگێڕاینەوە؛ [واکیع] لە [ئیسرائیل] لە [ئەبو ئیسحاق] لە [ئەبو عوبەیدە] لە [عەبدوڵڵا]ەوە بۆی گێڕایەوە وتی؛ پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم چووە دەرەوە بۆ پیساییکردن، پاشان وتی؛ ئەبو عوبەید وتی: سێ بەردم بۆ بدۆزەرەوە؛ 'بۆیە دوو بەرد و پارچەیەک پیسایی ئاژەڵی وشککراوم بۆ هێنا، تەنها دوو بەردی وەرگرت و پیسایی ئاژەڵەکەی فڕێدا و وتی؛ 'بەڕاستی پیسایی ئاژەڵان پیسە'. ئەبو عیسا وتی؛ 'بەم شێوەیە [قەیس بن ئەر ڕەبی'] ئەم فەرموودەیەی لە [ئەبو ئیسحاق]، لە [ئەبو عوبەیدە]، لە [عەبدوڵڵا] وەک ئەو فەرموودەیەی ئیسرائیل گێڕاوەتەوە، گێڕاوەتەوە. هەروەها [مەعمەر] و [عەمار بن ڕوزەیق] لە [ئەبو ئیسحاق]ەوە، لە [ئەلقامە]، لە [عەبدوڵڵا]ەوە گێڕاوەتەوە. [زوهیر] لە [ئەبو ئیسحاق]ەوە، لە [عەبدوڕەحمان ئیبنول ئەسوەد]، لە باوکی - [الاسواد بن یەزید] -، لە [عەبدوڵڵا]ەوە گێڕاوەتەوە. بەڵام ئەم فەرموودەیە هەندێک سەرلێشێواوی تێدایە. محمد بن باشیار ئەلعەبدی بۆی دەگێڕاینەوە؛ محمد بن جەعفەر بۆی دەگێڕاینەوە؛ شوعبە لە عەمرو بن مورە بۆی گێڕایەوە وتی؛ 'هیچ شتێکت لە عەبدوڵڵا لەبیرە؟' لە وەڵامدا وتی: 'نا'. ئەبو عیسا وتی؛ 'لە عەبدوڵڵا بن عەبدولڕەحمانم پرسی؛ کام ڕیوایەت لە فەرموودەی ئەبو ئیسحاقدا ڕەسەنترینە؟' بەڵام وەڵامی هیچی نەدایەوە. وە هەروەها پرسیارم لە محەمەد کرد، بەڵام ئەویش هیچ وەڵامێکی نەدایەوە'. وەک ئەوە وابوو کە بینیبێتی فەرموودەی زوهێر لە ئەبو ئیسحاقەوە، لە عەبدولڕەحمان ئیبنول ئەسوەدەوە، لە باوکیەوە، لە عەبدوڵڵایەوە لێکچوونیان هەیە، بۆیە لە کتێبی الجامیدا جێی کردەوە''. ئەبو عیسا وتی؛ 'لەم بابەتەدا بەڕای من ڕەسەنترینیان فەرموودەی ئیسرائیل و قەیسە لە ئەبو ئیسحاق، لە ئەبو عوبەیدە، لە عەبدوڵڵا. چونکە ئیسرائیل کەسێکی بەهێزتر بوو و فەرموودەی ئەبو ئیسحاقی لەبیر بوو لەوانی تر. ئەمەش لەلایەن قەیس بن عەر ڕەبی پشتڕاستکرایەوە''. ئەبو عیسا وتی؛ 'من گوێم لە ئەبو موسا محمد ابنول موتسنا بوو دەیگوت؛ گوێم لە عەبدولڕەحمان بن مەهدی بوو دەیگوت؛ 'لە مندا نەما وەک چۆن لە فەرموودەی سوفیان ئەتس ثوری لە من ون بوو، لە ئەبو ئیسحاقەوە جگە لە شتێک کە من بە ئیسرائیلەوە دەیگرم، چونکە بە شتێکی تەواوتر گێڕایەوە'. ئەبو عیسا وتی؛ 'ڕیوایەتەکەی زوهیر لە ئەبو ئیسحاقەوە بەو شێوەیە نییە، چونکە لە کۆتاییدا بیستوویەتی'. وتی؛ 'گوستم لە ئەحمەد ئیبنولحەسەن لە تورمودزی بوو دەیگوت؛ 'گوێم لە ئەحمەد بن حەنبال بوو دەیگوت؛ واتە: ئەگەر فەرموودەیەک لە زەعیدە و زوهیر بیست ئەوا دڵنیابە، تەنانەت ئەگەر لە کەسی تریشەوە نەبیستبێت، جگە لە فەرموودەیەک لە ئەبو ئیسحاقەوە، لەکاتێکدا ئەبو ئیسحاق ناوی عەمرو بن عەبدوڵڵا ئەس سابیعی حەمدانییە، و ئەبو عوبەیدە بن عەبدوڵڵا بن مەسعوود لە باوکیەوە نەیبیستووە، وە ناوی ئەویش هەروایە نەزانراو'.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 18
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَسْتَنْجُوا بِالرَّوْثِ وَلَا بِالْعِظَامِ فَإِنَّهُ زَادُ إِخْوَانِكُمْ مِنْ الْجِنِّوَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَسَلْمَانَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَغَيْرُهُ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ كَانَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْجِنِّ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ فَقَالَ الشَّعْبِيُّ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَسْتَنْجُوا بِالرَّوْثِ وَلَا بِالْعِظَامِ فَإِنَّهُ زَادُ إِخْوَانِكُمْ مِنْ الْجِنِّ وَكَأَنَّ رِوَايَةَ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا
[حەناد] بۆی گێڕاینەوە کە؛ [حەفش بن غیاتس] لە [داود بن ئەبو هیند] لە [ئەش شەعبی] لە [القامە] لە [عەبدوڵڵا بن مەسعود]ەوە بۆی گێڕاینەوە فەرموویەتی؛ پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم فەرموویەتی؛ 'عیبادەتەکانتان بە بەکارهێنانی پیسی و ئێسکی ئاژەڵان ئەنجام مەدەن، چونکە بەڕاستی ئەوان خواردنن بۆ براکانتان لە جنەکانەوە'. لەم بابەتەدا فەرموودەی ئەبو هورەیرە و سەلمان و جابیر و ئیبن عومەریش هەیە. ئەبو عیسا وتی؛ '[ئیسماعیل بن ئیبراهیم] و ئەوانی تر ئەم فەرموودەیەیان لە [داود بن ئەبو هیند]، لە [ئەش شەعبی]، لە [ئەلقامە]، لە [عەبدوڵڵا]ەوە گێڕاوەتەوە؛ کە شەوی لەیلاتولقەدر لەگەڵ پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) بووە...فەرموودەکە درێژە. ئاش شەعبی وتی؛ پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم فەرموویەتی؛ 'بە پیسی و ئێسک نوێژ مەکەن، چونکە بەڕاستی ئەوان خواردنن بۆ براکانتان لە جنەکانەوە'. وەک ئەوە وایە ئەو فەرموودەیەی ئیسماعیل گێڕاوەتەوە صەحیحتر بێت لەو فەرموودەیەی حەفش بن غیاتس گێڕاوەتەوە. زانایان ئەم فەرموودەیە پراکتیزە دەکەن. وە لەو فەرموودەیەدا فەرموودەی تریش هەیە کە جابیر و ئیبن عومەر ڕادلیا الله أنحومە گێڕاوەتەوە.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 19
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ الْبَصْرِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ مُعَاذَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمُرْنَ أَزْوَاجَكُنَّ أَنْ يَسْتَطِيبُوا بِالْمَاءِ فَإِنِّي أَسْتَحْيِيهِمْ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَفْعَلُهُوَفِي الْبَاب عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَخْتَارُونَ الِاسْتِنْجَاءَ بِالْمَاءِ وَإِنْ كَانَ الِاسْتِنْجَاءُ بِالْحِجَارَةِ يُجْزِئُ عِنْدَهُمْ فَإِنَّهُمْ اسْتَحَبُّوا الِاسْتِنْجَاءَ بِالْمَاءِ وَرَأَوْهُ أَفْضَلَ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
بۆ ئێمە دەگێڕدرێتەوە کە [قوتەیبە] و [محەمەد بن عەبدولمەلیک بن ئەبو ئاش سیاوەریب البسری] هەردووکیان دەڵێن؛ بۆ ئێمە [ئەبو ئاوانا] لە [قۆتەدە] لە [موعادە] لە [عائیشە]ەوە هاتووە کە فەرموویەتی؛ 'فەرمان بە مێردەکانتان بکەن بە ئاو خۆیان پاک بکەنەوە، شەرمم لێیان دەکات، بەڕاستی پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم وای کردووە'. لەم بابەتەدا فەرموودەی هاوەڵانی جەریر بن عەبدوڵڵا البجەلی و ئەنەس و ئەبو هورەیرەش هەیە. ئەبو عیسا وتی؛ واتە: ئەم فەرموودەیە حەسەن صحیحە، وە زانایان ئەم فەرموودەیەیان گرتەبەر، ئەوان پێیان باشتر بوو خۆیان بە ئاو پاک بکەنەوە هەرچەندە بە دروستییان زانی خۆیان پاک بکەنەوە بە بەرد، وە پێیان باش بوو خۆیان پاک بکەنەوە بە ئاو چونکە بە گرنگتریان زانی. ئەم بۆچوونە لەلایەن سوفیان ئەتثوری و ئیبنول موبارەک و شافیعی و ئەحمەد و ئیسحاقەوە وەرگیراوە.
فەرموودە
Imam Tirmidzi : 20
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَكُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَأَتَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجَتَهُ فَأَبْعَدَ فِي الْمَذْهَبِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي قُرَادٍ وَأَبِي قَتَادَةَ وَجَابِرٍ وَيَحْيَى بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عَبَّاسٍ وَبِلَالِ بْنِ الْحَارِثِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَيُرْوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَرْتَادُ لِبَوْلِهِ مَكَانًا كَمَا يَرْتَادُ مَنْزِلًا وَأَبُو سَلَمَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ الزُّهْرِيُّ
[محەمەد بن بەشار] پێی ڕاگەیاندین؛ [عەبدولوەهاب عەتس ثقافی] لە [محمد بن عمرو] لە [ئەبو سەلامەوە] لە [المغیرە بن شوعبە] پێی ڕاگەیاندین وتی؛ 'من لەگەڵ پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم بووم لە سەفەرێکدا، پاشان پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم پیسایی کرد و چووە شوێنێکی دوورتر'. ئەبو عیسا وتی؛ 'لەم بابەتەدا هەروەها فەرموودەکانی هاوەڵانی عەبدولڕەحمان بن ئەبو قورەد و ئەبو قەتادە و جابیر و یەحیا بن عوبەید لە باوکی و ئەبو موسا و ئیبن عەباس و هاوەڵی بیلال بن حەریسەوە هەیە'. ئەبو عیسا وتی؛ واتە: ئەم فەرموودەیە حەسەن صحیحە، وە هەروەها لە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلمەوە هاتووە؛ کە شوێنی میزکردنی داخستووە لە کاتی میزکردندا وەک ئەوەی ماڵێک دادەخرێت. وە ناوی ئەبو سەلامە عەبدوڵڵا بن عەبدولڕەحمان بن عەوف ئەز زوهری بوو.
