Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 हदीस
हदीस
Imam Tirmidzi : 161
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَبَا ذَرٍّ أُمَرَاءُ يَكُونُونَ بَعْدِي يُمِيتُونَ الصَّلَاةَ فَصَلِّ الصَّلَاةَ لِوَقْتِهَا فَإِنْ صُلِّيَتْ لِوَقْتِهَا كَانَتْ لَكَ نَافِلَةً وَإِلَّا كُنْتَ قَدْ أَحْرَزْتَ صَلَاتَكَوَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يَسْتَحِبُّونَ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ الصَّلَاةَ لِمِيقَاتِهَا إِذَا أَخَّرَهَا الْإِمَامُ ثُمَّ يُصَلِّي مَعَ الْإِمَامِ وَالصَّلَاةُ الْأُولَى هِيَ الْمَكْتُوبَةُ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَأَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ حَبِيبٍ
[मुहम्मद बिन मुसा अल बशरी] ले हामीलाई वर्णन गरेका छन्; [जफर बिन सुलेमान अदल दुलबुबाई] ले हामीलाई [अबु इमरान अल जौनी] ले [अब्दुल्लाह बिन अश शमीत] ले [अबु धार] बाट वर्णन गरेका छन्, उनले भने; 'रसूल सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमले भन्नुभयो: 'हे अबू धार, म पछिका नेताहरूले नमाजलाई तुच्छ ठहराउनेछन्, त्यसैले समयमै नमाज पढ, यदि नमाज समय अनुसार पढियो भने तिमीले नफिलाको इनाम पाउनेछौ, यदि होइन भने तिमीले आफ्नो नमाजको रक्षा गर्यौ'। उनले भने; 'यस अध्यायमा अब्दुल्लाह बिन मसूद र उबादा बिन अश शमीतबाट पनि एक कथन छ'। अबू ईसाले भने; 'अबु धारको हदीस हसन सही हो। यो धेरै विद्वानहरूले लिएको राय हो। यदि इमामले ढिलाइ गर्छ भने मानिसले समयमै नमाज पढेको मन पराउँछन्, त्यसपछि उसले इमामसँग मिलेर नमाज पढ्छ।' र विज्ञानका धेरैजसो विज्ञहरूका अनुसार, त्यस समयको सुरुमा उनले गरेको प्रार्थना अनिवार्य प्रार्थना थियो। अबु इमरान अल जौनीको नाम अब्दुल मलिक बिन हबीब हो।
हदीस
Imam Tirmidzi : 162
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ قَالَذَكَرُوا لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَوْمَهُمْ عَنْ الصَّلَاةِ فَقَالَ إِنَّهُ لَيْسَ فِي النَّوْمِ تَفْرِيطٌ إِنَّمَا التَّفْرِيطُ فِي الْيَقَظَةِ فَإِذَا نَسِيَ أَحَدُكُمْ صَلَاةً أَوْ نَامَ عَنْهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَاوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي مَرْيَمَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَأَبِي جُحَيْفَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ وَذِي مِخْبَرٍ وَيُقَالُ ذِي مِخْمَرٍ وَهُوَ ابْنُ أَخِي النَّجَاشِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي قَتَادَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الرَّجُلِ يَنَامُ عَنْ الصَّلَاةِ أَوْ يَنْسَاهَا فَيَسْتَيْقِظُ أَوْ يَذْكُرُ وَهُوَ فِي غَيْرِ وَقْتِ صَلَاةٍ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ أَوْ عِنْدَ غُرُوبِهَا فَقَالَ بَعْضُهُمْ يُصَلِّيهَا إِذَا اسْتَيْقَظَ أَوْ ذَكَرَ وَإِنْ كَانَ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ أَوْ عِنْدَ غُرُوبِهَا وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَالشَّافِعِيِّ وَمَالِكٍ و قَالَ بَعْضُهُمْ لَا يُصَلِّي حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ أَوْ تَغْرُبَ
हामीलाई [कुतैबाहले] ले बताएका छन्; हामीलाई [हम्मद बिन जैद] ले [थबीत अल बुनानी] बाट [अब्दुल्लाह बिन रबाह अल अन्सारी] बाट [अबु कतादाह] ले बताएका छन्, उनले भनेका छन्; 'साथीहरूले रसूल सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमलाई भने कि उनीहरूले आफ्नो नमाज छुटाएका थिए किनभने उनीहरू सुतिरहेका थिए, त्यसैले उनले भने: 'निद्रामा कम आँकलन गर्नु भन्ने कुरा हुँदैन, तर कम आँकलन गर्नु भनेको जब तपाईं होशमा हुनुहुन्छ - निदाउनुहुन्न -। त्यसैले यदि तिमीहरूमध्ये कोही नमाज पढ्न बिर्सन्छ, वा निदाउँछ भने, उसले सम्झँदा नमाज पढोस्'। उनले भने; 'यस अध्यायमा इब्न मसूद, अबू मरियम, इमरान बिन हुसैन, जुबैर बिन मुथ'इम, अबू जुहैफा, अबू सईद, 'अम्रू बिन उमय्याह अदल दलामरी र जू मिख्बर, जसलाई जू मिख्मार पनि भनिन्छ - अर्थात् अन नजासीको छोरा - बाट पनि वर्णनहरू छन्।' अबू ईसाले भने; अबू कतादाहको हदीस हसन सही हो। निदाएको वा बिर्सेको कारणले नमाज पढ्न बेवास्ता गर्ने, त्यसपछि उठ्ने वा नमाजको समय सकिएपछि अर्थात् सूर्य उदाउँदा वा अस्ताउँदा सम्झने व्यक्तिको बारेमा विद्वानहरूको फरक-फरक विचार छ। तिनीहरूमध्ये केहीले भने: "सूर्य उदाउँदा वा अस्ताउँदै गर्दा पनि उसले उठ्दा वा सम्झँदा नमाज पढ्नुपर्छ।" यो अहमद, इशाक, शफी र मलिकको राय हो। जबकि अरूले भने: "सूर्य उदाउँदा वा अस्ताउँदै गर्दा उसलाई नमाज पढ्न अनुमति छैन।"
हदीस
Imam Tirmidzi : 163
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ نَسِيَ صَلَاةً فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَاوَفِي الْبَاب عَنْ سَمُرَةَ وَأَبِي قَتَادَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَيُرْوَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَّهُ قَالَ فِي الرَّجُلِ يَنْسَى الصَّلَاةَ قَالَ يُصَلِّيهَا مَتَى مَا ذَكَرَهَا فِي وَقْتٍ أَوْ فِي غَيْرِ وَقْتٍ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ وَإِسْحَقَ وَيُرْوَى عَنْ أَبِي بَكْرَةَ أَنَّهُ نَامَ عَنْ صَلَاةِ الْعَصْرِ فَاسْتَيْقَظَ عِنْدَ غُرُوبِ الشَّمْسِ فَلَمْ يُصَلِّ حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَقَدْ ذَهَبَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا وَأَمَّا أَصْحَابُنَا فَذَهَبُوا إِلَى قَوْلِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ
हामीलाई [कुतैबाह] र [बिसिर बिन मुआद्ज] ले बताएका छन्; हामीलाई [अबू अवानह] ले [कतादाह] बाट [अनस बिन मलिक] बाट बताएका छन्, उनले भने; 'अल्लाहका रसूल सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमले भन्नुभयो: 'जसले नमाज पढ्न बिर्सन्छ, उसले सम्झँदा नै नमाज पढोस्'। उनले भने; 'यस अध्यायमा समराह र अबू कतादाहबाट पनि एउटा इतिहास छ'। अबू ईसाले भने; 'अनसबाट यो हदीस हसन प्रामाणिक छ।' अली बिन अबू तालिबबाट बयान गरिएको छ कि उनले एक जना मानिसको बारेमा भने जसले नमाज पढ्न बिर्स्यो, उनले भने: 'जब उसलाई याद आउँछ तब नमाज पढोस्, चाहे समय भित्र होस् वा समय बाहिर'। यो स्यफी'ई, अहमद बिन हम्बल र इसहाकको राय हो। अबू बक्रहबाट पनि बयान गरिएको छ कि उनी एक पटक सुते र अस्रको नमाज पढेनन्, र सूर्य अस्ताएपछि उठे, त्यसैले उनले नमाज सूर्य अस्ताएसम्म पढेनन्। कुफाका केही मानिसहरूले यो विचार राखेका थिए, जबकि हाम्रा साथीहरूले अली बिन अबू तालिब (अल्लाह उनीसँग प्रसन्न होऊन्) को अभ्यासलाई पालना गरे।
हदीस
Imam Tirmidzi : 164
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍإِنَّ الْمُشْرِكِينَ شَغَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَرْبَعِ صَلَوَاتٍ يَوْمَ الْخَنْدَقِ حَتَّى ذَهَبَ مِنْ اللَّيْلِ مَا شَاءَ اللَّهُ فَأَمَرَ بِلَالًا فَأَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعِشَاءَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ لَيْسَ بِإِسْنَادِهِ بَأْسٌ إِلَّا أَنَّ أَبَا عُبَيْدَةَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْفَوَائِتِ أَنْ يُقِيمَ الرَّجُلُ لِكُلِّ صَلَاةٍ إِذَا قَضَاهَا وَإِنْ لَمْ يُقِمْ أَجْزَأَهُ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ
हामीलाई [हन्नद] ले भनेका छन्; हामीलाई [हुसयिम] ले [अबू अज जुबैर] बाट [नाफी' बिन जुबैर बिन मुथ'इम] बाट [अबू उबैदा बिन अब्दुल्लाह बिन मसूद] ले भनेका छन्; '[अब्दुल्लाह बिन मसूद] ले भनेका छन्; 'मुश्किलहरूले अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई खन्दक युद्धको दिन चार नमाज पढ्नबाट व्यस्त राखेका थिए जबसम्म अल्लाहको इच्छा अनुसार रात बित्दैनथ्यो। त्यसपछि उनले बिलाललाई नमाजको लागि आह्वान गर्न आदेश दिए, त्यसैले बिलालले पनि नमाजको लागि आह्वान र इकमत भने। त्यसपछि उनले दिउँसोको नमाज पढे, त्यसपछि बिलालले इकमत गरे, त्यसपछि उनले दिउँसोको नमाज पढे। त्यसपछि बिलालले इकमत गरे र त्यसपछि उनले मगरिबको नमाज पढे। त्यसपछि बिलालले इकमत लिए र त्यसपछि उनले इशाको नमाज पढे। उनले भने; 'यस अध्यायमा अबू सईद र जाबिरबाट हदीसहरू छन्'। अबू ईसाले भने; 'अब्दुल्लाहको हदीसको सनदमा कुनै समस्या छैन, तर अबू उबैदाहले अब्दुल्लाहबाट सुनेका छैनन्'। छुटेको नमाजको बारेमा केही विद्वानहरूले यही रोजेका छन्, कि यदि मानिसले प्रत्येक नमाजको लागि इकामा भन्नुपर्छ यदि उसले त्यसको पूर्ति गर्छ भने, र यदि उसले यो भन्दैन भने त्यो पर्याप्त छ। यो शफीईको राय हो।
हदीस
Imam Tirmidzi : 165
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ قَالَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَجَعَلَ يَسُبُّ كُفَّارَ قُرَيْشٍ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا كِدْتُ أُصَلِّي الْعَصْرَ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ إِنْ صَلَّيْتُهَا قَالَ فَنَزَلْنَا بُطْحَانَ فَتَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتَوَضَّأْنَا فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَصْرَ بَعْدَ مَا غَرَبَتْ الشَّمْسُ ثُمَّ صَلَّى بَعْدَهَا الْمَغْرِبَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
हामीलाई [मुहम्मद बिन बस्यार बुन्दर] ले बताएका छन्; हामीलाई [मुअज बिन हिशाम] ले बताएका छन्; मलाई [मेरो बुबा] ले [याह्या बिन अबू कथिर] ले बताएका छन्; हामीलाई [अबू सलामा बिन अब्दुर्रहमान] ले [जाबिर 'यो हदीस हसनद्वारा प्रमाणित छ।'
हदीस
Imam Tirmidzi : 166
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ وَأَبُو النَّضْرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ عَنْ زُبَيْدٍ عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الْعَصْرِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[महमूद बिन घैलान] ले हामीलाई वर्णन गरेका छन्; [अबू दाऊद अस थयालिसी] र [अबू अन नद्लर] ले हामीलाई [मुहम्मद बिन तलहा बिन मुशर्रिफ] ले [जुबैद] ले [अल हमदानी] ले [अब्दुल्लाह बिन मसूद] बाट वर्णन गरेका छन्, उनले भने, 'अल्लाहका रसूल सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमले भन्नुभयो: 'वुस्ताको नमाज अस्रको नमाज हो'। अबू ईसाले भने, 'यो हदीस हसन सही हो'।'
हदीस
Imam Tirmidzi : 167
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الْعَصْرِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَعَائِشَةَ وَحَفْصَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي هَاشِمِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدِيثُ الْحَسَنِ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَقَدْ سَمِعَ مِنْهُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَمُرَةَ فِي صَلَاةِ الْوُسْطَى حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْعُلَمَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ و قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَعَائِشَةُ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الظُّهْرِ و قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَابْنُ عُمَرَ صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الصُّبْحِ حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا قُرَيْشُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ قَالَ قَالَ لِي مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ سَلِ الْحَسَنَ مِمَّنْ سَمِعَ حَدِيثَ الْعَقِيقَةِ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ سَمِعْتُهُ مِنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ قَالَ أَبُو عِيسَى و أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمَدِينِيِّ عَنْ قُرَيْشِ بْنِ أَنَسٍ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ عَلِيٌّ وَسَمَاعُ الْحَسَنِ مِنْ سَمُرَةَ صَحِيحٌ وَاحْتَجَّ بِهَذَا الْحَدِيثِ
हामीलाई [हन्नदले] ले भनेका छन्; हामीलाई [अब्दाले] ले [सैद] ले [कतादाह] ले [अल हसन] ले [सम्राह बिन जुन्दाब] ले अगमवक्ता सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमबाट बताएका छन् कि उहाँले भन्नुभयो: 'वुस्ताको नमाज दिउँसोको नमाज हो'। उहाँले भन्नुभयो; 'यस अध्यायमा अली, अब्दुल्लाह बिन मसूद, जैद बिन थाबित, 'ऐस्याह, हफशाह, अबू हुरैराह र अबू हसीम बिन उत्बाहबाट पनि वर्णनहरू छन्'। अबू ईसाले भने; 'मुहम्मदले भने; 'अली बिन अब्दुल्लाहले भने कि सम्राह बिन जुन्दाबको हदीस हसन प्रामाणिक थियो, र उनले यो उनीबाट सुनेका थिए'। अबू ईसाले भने; 'वुस्ताको नमाजको बारेमा सम्राह हदीस दिउँसोको नमाज हो, जसको डिग्री हसन शाहीह हो। यो अगमवक्ता सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम र उनीहरू बाहेकका साथीहरू मध्ये धेरैजसो वैज्ञानिकहरूले लिएको राय हो'। जैद बिन थाबित र 'आइशाले भने, 'वुस्ताको नमाज जुहरको नमाज हो'। जबकि इब्न अब्बास र इब्न उमरले भने, 'वुस्ताको नमाज फजरको नमाज हो'। अबू मुसा मुहम्मद बिन अल मुत्सन्नाले हामीलाई बताए; कुरैश बिन अनसले हामीलाई हबीब इब्न असी स्याहिदबाट बताए, उनले भने: 'मुहम्मद बिन सिरीनले भने: 'अल हसनलाई सोध्नुहोस् कि उनले अकीकाको बारेमा हदीस कसबाट सुनेका थिए?' त्यसैले मैले उनलाई सोधें, र उनले जवाफ दिए, 'मैले यो समराह बिन जुन्दाबबाट सुनेको थिएँ'। अबू ईसाले भने: 'मुहम्मद बिन इस्माइलले हामीलाई बताए; अली बिन अब्दुल्लाह बिन अल मदीनीले हामीलाई कुरैश बिन अनसबाट यो हदीस बताए'। मुहम्मदले भने: 'अलीले भने: 'समराहबाट अल हसन सुन्नु सत्य हो, र उनी यस हदीसमा आधारित छन्'।
हदीस
Imam Tirmidzi : 168
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا مَنْصُورٌ وَهُوَ ابْنُ زَاذَانَ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو الْعَالِيَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَال سَمِعْتُ غَيْرَ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَكَانَ مِنْ أَحَبِّهِمْ إِلَيَّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْفَجْرِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَعَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَسَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَمُعَاذِ ابْنِ عَفْرَاءَ وَالصُّنَابِحِيِّ وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَسَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَعَائِشَةَ وَكَعْبِ بْنِ مُرَّةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ وَيَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ وَمُعَاوِيَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْفُقَهَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّهُمْ كَرِهُوا الصَّلَاةَ بَعْدَ صَلَاةِ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ صَلَاةِ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَأَمَّا الصَّلَوَاتُ الْفَوَائِتُ فَلَا بَأْسَ أَنْ تُقْضَى بَعْدَ الْعَصْرِ وَبَعْدَ الصُّبْحِ قَالَ عَلِيُّ ابْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ شُعْبَةُ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ أَبِي الْعَالِيَةِ إِلَّا ثَلَاثَةَ أَشْيَاءَ حَدِيثَ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَحَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَحَدِيثَ عَلِيٍّ الْقُضَاةُ ثَلَاثَةٌ
हामीलाई [अहमद बिन मनी' ले भन्नुभयो; हामीलाई [हुसयिम] ले भन्नुभयो; हामीलाई [मन्सुर] ले बताउनुभयो - उनी इब्न जदजान हुन् - [कतादाह] बाट भन्नुभयो; हामीलाई [अबु अल आलियाह] ले [इब्न अब्बास] बाट भन्नुभयो; मैले पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमका साथीहरूबाट धेरै कुरा सुनेको छु, जस्तै [उमर बिन अल खत्थब], र उनी मलाई सबैभन्दा मनपर्ने व्यक्तिहरू मध्ये एक हुन्, 'अल्लाहका रसूल सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमले बिहान सूर्योदय नभएसम्म नमाज पढ्न निषेध गर्नुभएको थियो, र अस्र पछि सूर्यास्त नभएसम्म नमाज पढ्न निषेध गर्नुभएको थियो'। उनले भने; 'यस अध्यायमा अली, इब्न मसूद, उकबा बिन आमिर, अबू हुरैराह, इब्न उमर, सम्राह बिन जुन्दाब, अब्दुल्लाह बिन अम्र, मुआद बिन 'अफ्रा', अश शुनाबीही - बाट पनि हदीसहरू छन् तर उनले यो कुरा पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम -, सलामा बिन अल अक्वा, जैद बिन थाबित, आइशा, काब बिन मुर्राह, अबू उमामा, अमरू बिन अबसाह, या'ला बिन उमय्याह र मुआवियाहबाट सुनेका छैनन्। अबू ईसाले भने; 'उमरबाट इब्न अब्बासको हदीस हसन सही हो। पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम र उनीहरू पछिका साथीहरूमध्ये धेरैजसो फकाहाहरूको यो राय छ कि उनीहरूले बिहान पछि सूर्योदय नभएसम्म र दिउँसो पछि सूर्यास्त नभएसम्म नमाज पढ्नु मकरुह ठान्थे। छुटेका नमाजहरूको सन्दर्भमा, बिहान वा दिउँसो पछि नमाज पढ्नु - कजा गर्नु - कुनै हानि छैन। अली बिन अल मदिनीले भने;' 'याह्या बिन साईदले भने; 'Syu'bah तीन हदीस बाहेक अबू अल Aliyah बाट वर्णन Qatadah को कहिल्यै सुनेन; उमर हदीस; 'अगमवक्ता सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमले बिहानको सूर्योदयसम्म नमाज पढ्न र अस्र पछि सूर्यास्तसम्म प्रार्थना गर्न निषेध गर्नुभयो। अगमवक्ता sallallaahu 'alaihi wasallam बाट इब्न अब्बास को हदीस, उहाँले भन्नुभयो: 'म याह्या बिन माता भन्दा राम्रो छु' भन्न को लागी यो उपयुक्त छैन। हदीस अली, कादली तीन प्रकारका छन्।
हदीस
Imam Tirmidzi : 169
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَإِنَّمَا صَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ لِأَنَّهُ أَتَاهُ مَالٌ فَشَغَلَهُ عَنْ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الظُّهْرِ فَصَلَّاهُمَا بَعْدَ الْعَصْرِ ثُمَّ لَمْ يَعُدْ لَهُمَاوَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَمَيْمُونَةَ وَأَبِي مُوسَى قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ صَلَّى بَعْدَ الْعَصْرِ رَكْعَتَيْنِ وَهَذَا خِلَافُ مَا رُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَصَحُّ حَيْثُ قَالَ لَمْ يَعُدْ لَهُمَا وَقَدْ رُوِيَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ نَحْوُ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ فِي هَذَا الْبَابِ رِوَايَاتٌ رُوِيَ عَنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا دَخَلَ عَلَيْهَا بَعْدَ الْعَصْرِ إِلَّا صَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَرُوِيَ عَنْهَا عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ نَهَى عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَالَّذِي اجْتَمَعَ عَلَيْهِ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى كَرَاهِيَةِ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ إِلَّا مَا اسْتُثْنِيَ مِنْ ذَلِكَ مِثْلُ الصَّلَاةِ بِمَكَّةَ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ بَعْدَ الطَّوَافِ فَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رُخْصَةٌ فِي ذَلِكَ وَقَدْ قَالَ بِهِ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ الصَّلَاةَ بِمَكَّةَ أَيْضًا بَعْدَ الْعَصْرِ وَبَعْدَ الصُّبْحِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَبَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ
हामीलाई [कुतैबाहले] ले बताएका छन्; हामीलाई [जारिरले] [अतहा बिन साइब] ले [सैद बिन जुबैर] ले [इब्न अब्बास] बाट बताएका छन्, उनले भनेका छन्; 'नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमले अस्र पछि दुई रकात नमाज पढ्नुभयो किनभने उहाँ मुस्लिमहरूको सम्पत्तिको हेरचाह गर्दै हुनुहुन्थ्यो, त्यसैले उहाँ व्यस्त हुनुहुन्थ्यो र मध्यान्हको नमाज पछि दुई रकात नमाज पढ्न सक्नुभएन। त्यसैले उहाँले अस्र पछि दुई रकात नमाज पढ्नुभयो, र उहाँले फेरि नमाज पढ्नुभएन'। यस अध्यायमा 'ऐस्याह, उम्म सलामा, मैमुनाह र अबू मुसा' बाट पनि हदीसहरू छन्। अबू ईसाले भने; 'इब्न अब्बासको हदीस हसन हदीस हो, र धेरै कथाकारहरूले अगमवक्ता सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमबाट वर्णन गरेका छन् कि उहाँले अस्र पछि दुई रकात नमाज पढ्नुभयो। र यो उहाँबाट - नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमबाट - वर्णन गरिएको कुराको विरोधाभास गर्दछ कि उहाँले अस्र पछि सूर्यास्त नभएसम्म नमाज पढ्न निषेध गर्नुभयो।' इब्न अब्बासको हदीस बढी प्रामाणिक छ किनकि यसमा भनिएको छ कि उनले दुई रकात नमाज दोहोर्याएनन्। र जैद बिन थाबितबाट पनि एउटा हदीस वर्णन गरिएको छ जुन इब्न अब्बासको हदीससँग मिल्दोजुल्दो छ। र ऐस्याबाट पनि धेरै हदीसहरू वर्णन गरिएको छ जसमा भनिएको छ कि पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमले अस्सरको समय पछि उनलाई - 'ऐस्या' - भेट्न कहिल्यै आउनुभएन जबसम्म उनले दुई रकात नमाज पढिनन्। र उम्म सलामाबाट ऐस्याबाट अर्को कथन, पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमबाट कि उहाँले अस्र पछि सूर्यास्त नभएसम्म प्रार्थना गर्न निषेध गर्नुभयो, र बिहान पछि सूर्योदय नभएसम्म प्रार्थना गर्न निषेध गर्नुभयो। र वैज्ञानिक विज्ञहरू के कुरामा सहमत छन् भने अस्र पछि सूर्यास्त नभएसम्म प्रार्थना गर्न निषेध गरिएको छ, र बिहान पछि सूर्योदय नभएसम्म प्रार्थना गर्न निषेध गरिएको छ। ती बाहेक जसलाई बहिष्कृत गरिएको छ, जस्तै मक्कामा असर पछि सूर्यास्त नभएसम्म र बिहान पछि सूर्योदय नभएसम्म तवाफ गरेपछि। पैगम्बर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) बाट वर्णन गरिएको छ कि उहाँले यस विषयमा उदारता प्रदान गर्नुभयो। यो अगमवक्ता (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) का साथीहरू र उनीहरूपछि आएकाहरूमध्येबाट विद्वानहरूको समूहको राय थियो। यो राय इमाम शफीई, अहमद र इस्हाकले पनि राखेका थिए। यसैबीच, अगमवक्ता (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) का साथीहरू र उहाँपछि आएकाहरूमध्येबाट विद्वानहरूको अर्को समूहले पनि मक्कामा अस्र र फज्र पछि नमाज पढ्नुलाई मकरुह मानेका थिए। यो राय सुफियान अथ थौरी, मलिक इब्न अनस र कुफाका केही मानिसहरूले राखेका थिए।
हदीस
Imam Tirmidzi : 170
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلَاةٌ لِمَنْ شَاءَوَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الصَّلَاةِ قَبْلَ الْمَغْرِبِ فَلَمْ يَرَ بَعْضُهُمْ الصَّلَاةَ قَبْلَ الْمَغْرِبِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُمْ كَانُوا يُصَلُّونَ قَبْلَ صَلَاةِ الْمَغْرِبِ رَكْعَتَيْنِ بَيْنَ الْأَذَانِ وَالْإِقَامَةِ و قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ إِنْ صَلَّاهُمَا فَحَسَنٌ وَهَذَا عِنْدَهُمَا عَلَى الِاسْتِحْبَابِ
हामीलाई [हन्नद] ले भनेका छन्; हामीलाई [वकी' ले [कहमस बिन अल हसन] बाट [अब्दुल्लाह बिन बुरैदाह] बाट [अब्दुल्लाह बिन मुगफ्फल] ले अगमवक्ता सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमबाट भन्नुभएको छ, उहाँले भन्नुभयो: 'दुई आजानको बीचमा नमाज पढ्नेहरूको लागि प्रार्थना छ'। उहाँले भन्नुभयो; 'यस अध्यायमा अब्दुल्लाह बिन अज़ जुबैरबाट पनि एउटा इतिहास छ'। अबू ईसाले भन्नुभयो; 'अब्दुल्लाह बिन अल मुगफ्फलको हदीस हसन प्रामाणिक छ।' अगमवक्ता सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमका केही साथीहरूले मगरिब अघि नमाज पढ्ने बारेमा असहमति जनाए, तिनीहरूमध्ये केहीले तर्क गरे कि मगरिब अघि कुनै नमाज थिएन। र अगमवक्ता सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमका धेरै साथीहरूबाट वर्णन गरिएको छ कि तिनीहरूले मगरिब अघि दुई रकात नमाज पढे, अर्थात् इकामा र नमाजको बीचमा। अहमद र इसहाकले भने; 'यदि कसैले यो गर्छ भने यो राम्रो कुरा हो'। उनीहरू दुवैले यसलाई सुन्नत मान्छन्।
हदीस
Imam Tirmidzi : 171
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ وَعَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ وَعَنْ الْأَعْرَجِ يُحَدِّثُونَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَدْرَكَ مِنْ الصُّبْحِ رَكْعَةً قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الصُّبْحَ وَمَنْ أَدْرَكَ مِنْ الْعَصْرِ رَكْعَةً قَبْلَ أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الْعَصْرَوَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَبِهِ يَقُولُ أَصْحَابُنَا وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَهُمْ لِصَاحِبِ الْعُذْرِ مِثْلُ الرَّجُلِ الَّذِي يَنَامُ عَنْ الصَّلَاةِ أَوْ يَنْسَاهَا فَيَسْتَيْقِظُ وَيَذْكُرُ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَعِنْدَ غُرُوبِهَا
हामीलाई [इशाक बिन मुसा अल अन्सारी] ले बताएका छन्; हामीलाई [मा'न] ले भनेका छन्; हामीलाई [मलिक बिन अनस] ले [जैद बिन असलम] ले [अता' बिन यासर] बाट र [बुसर बिन सईद] बाट र [अल अराज] बाट उनीहरूले [अबू हुरैराह] बाट बताएका छन् कि रसूल सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमले भन्नुभयो: 'जसले सूर्योदय हुनुभन्दा पहिले बिहानको नमाजको एक रकत पाउँछ, उसले त्यो पाउँछ। र जसले सूर्यास्त हुनुभन्दा पहिले अस्रको नमाजको एक रकत पाउँछ, उसले त्यो पाउँछ'। उनले भने; 'यस अध्यायमा 'ऐस्या'को इतिहास पनि छ। अबू ईसाले भने; 'अबू हुरैराहको हदीस हसन प्रामाणिक छ। यो राय हाम्रा साथीहरू, स्याफी'ई, अहमद र इसहाकले लिएका थिए।' तिनीहरूका अनुसार, यो हदीस त्यस्तो व्यक्तिलाई लागू हुन्छ जसको बहाना छ, जस्तै एक व्यक्ति जसले सुतेको कारणले नमाज छुटाउँछ वा बिर्सन्छ, त्यसपछि उठ्छ वा सूर्य उदाउँदा वा अस्ताउँदा सम्झन्छ।
हदीस
Imam Tirmidzi : 172
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَبَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِالْمَدِينَةِ مِنْ غَيْرِ خَوْفٍ وَلَا مَطَرٍقَالَ فَقِيلَ لِابْنِ عَبَّاسٍ مَا أَرَادَ بِذَلِكَ قَالَ أَرَادَ أَنْ لَا يُحْرِجَ أُمَّتَهُ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ قَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ رَوَاهُ جَابِرُ بْنُ زَيْدٍ وَسَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَقِيقٍ الْعُقَيْلِيُّ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرُ هَذَا
हामीलाई [हन्नद] ले भनेका छन्; हामीलाई [अबू मुआवियाह] ले [अल आमसी] ले [हबीब बिन अबू थबित] ले [सईद बिन जुबैर] ले [इब्न अब्बास] ले भनेका छन्; उनले भनेका छन्; 'मदीनामा, पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमले दिउँसो र अस्रको नमाजको बीचमा, साथै मगरिब र साँझको नमाजको बीचमा बहुवचन बनाउनुहुन्थ्यो, डर वा वर्षाको कारणले होइन'। सईदले भने; 'इब्न अब्बासलाई भनियो, 'उहाँ यसबाट के चाहनुहुन्छ?' उनले जवाफ दिए, 'उहाँ आफ्ना मानिसहरूका लागि कठिनाइ सिर्जना गर्न चाहनुहुन्न'। उनले भने; 'यस अध्यायमा अबू हुरैराहबाट पनि हदीस छ'। अबू ईसाले भने; 'इब्न अब्बासको यो हदीस धेरै माध्यमहरूबाट वर्णन गरिएको थियो। अर्थात् [जबीर बिन जैद] र [सईद बिन जुबैर] र [अब्दुल्लाह बिन स्याकीक अल 'उकैली]। यो यस मार्ग बाहेक पनि वर्णन गरिएको छ; इब्न अब्बासबाट, पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमबाट।
हदीस
Imam Tirmidzi : 173
حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَنَشٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ جَمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ مِنْ غَيْرِ عُذْرٍ فَقَدْ أَتَى بَابًا مِنْ أَبْوَابِ الْكَبَائِرِقَالَ أَبُو عِيسَى وَحَنَشٌ هَذَا هُوَ أَبُو عَلِيٍّ الرَّحَبِيُّ وَهُوَ حُسَيْنُ بْنُ قَيْسٍ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ أَحْمَدُ وَغَيْرُهُ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لَا يَجْمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ إِلَّا فِي السَّفَرِ أَوْ بِعَرَفَةَ وَرَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ فِي الْجَمْعِ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ لِلْمَرِيضِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يَجْمَعُ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ فِي الْمَطَرِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَلَمْ يَرَ الشَّافِعِيُّ لِلْمَرِيضِ أَنْ يَجْمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ
हामीलाई [अबू सलामाह याह्या बिन खलाफ अल बशरी] ले भन्नुभएको छ; हामीलाई [अल मु'तामिर बिन सुलेमान] ले [उनका पिता] ले [हनसी] ले [इक्रिमाह] ले [इब्न अब्बास] ले अगमवक्ता सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमबाट भन्नुभएको छ, उहाँले भन्नुभएको छ: 'जसले बिना कुनै बहाना दुई नमाजको बीचमा बहुवचन गर्छ, उसले ठूलो पापको ढोकाको एउटा ढोकामा पुग्यो'। अबू ईसाले भने; 'हनसी अबू अली अर रहबी हुन्, अर्थात् हुसेन बिन कैस। हदीस विज्ञहरूका अनुसार उनी एक कमजोर व्यक्ति थिए। इमाम अहमद र अरूले पनि यसलाई कमजोर बनाएका छन्'। यो हदीस विज्ञानका विज्ञहरूले अभ्यास गर्छन्, यात्रा गर्दा वा अराफामा बाहेक दुई नमाज पढ्न अनुमति छैन। र ताबीन सर्कलका केही विज्ञहरूले बिरामीहरूलाई दुई नमाज पढ्न राहत प्रदान गर्छन्। यो अहमद र इसहाकले लिएको राय हो। यसैबीच, केही वैज्ञानिकहरू भन्छन् कि दुई नमाज पानी पर्दा मात्र गरिन्छ। यो शफी, अहमद र इशाकले लिएको राय हो। यसैबीच, इमाम स्याफी बिरामी व्यक्तिहरूले बहुवचनमा दुई नमाज पढ्न सक्छन् भन्ने कुरामा विश्वास गर्दैनन्।
हदीस
Imam Tirmidzi : 174
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْأُمَوِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَلَمَّا أَصْبَحْنَا أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ بِالرُّؤْيَا فَقَالَ إِنَّ هَذِهِ لَرُؤْيَا حَقٍّ فَقُمْ مَعَ بِلَالٍ فَإِنَّهُ أَنْدَى وَأَمَدُّ صَوْتًا مِنْكَ فَأَلْقِ عَلَيْهِ مَا قِيلَ لَكَ وَلْيُنَادِ بِذَلِكَ قَالَ فَلَمَّا سَمِعَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ نِدَاءَ بِلَالٍ بِالصَّلَاةِ خَرَجَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَجُرُّ إِزَارَهُ وَهُوَ يَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لَقَدْ رَأَيْتُ مِثْلَ الَّذِي قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلِلَّهِ الْحَمْدُ فَذَلِكَ أَثْبَتُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ أَتَمَّ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ وَأَطْوَلَ وَذَكَرَ فِيهِ قِصَّةَ الْأَذَانِ مَثْنَى مَثْنَى وَالْإِقَامَةِ مَرَّةً مَرَّةً وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ هُوَ ابْنُ عَبْدِ رَبِّهِ وَيُقَالُ ابْنُ عَبْدِ رَبٍّ وَلَا نَعْرِفُ لَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا يَصِحُّ إِلَّا هَذَا الْحَدِيثَ الْوَاحِدَ فِي الْأَذَانِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَاصِمٍ الْمَازِنِيُّ لَهُ أَحَادِيثُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَمُّ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ
हामीलाई [सईद बिन याह्या बिन सईद अल उमावी] ले बताएका छन्; हामीलाई [मेरो बुबाले] भनेका छन्; हामीलाई [मुहम्मद बिन इसहाक] ले [मुहम्मद बिन इब्राहिम अल हारित्स अत तैमी] बाट [मुहम्मद बिन अब्दुल्लाह बिन जैद] ले [उनको बुबा] बाट बताएका छन् उनले भने, 'एक बिहान हामी रसूल सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमकहाँ गयौं, त्यसपछि मैले उनलाई देखेको सपनाको बारेमा बताएँ, त्यसपछि उनले भने: 'यो साँचो सपना हो, त्यसैले बिलालसँगै उभिनुहोस्, किनकि उनको आवाज तिम्रो भन्दा ठूलो र लामो छ, तिमीले के भन्यौ - सपना देखेको - उसलाई भन, उसलाई कराउन भन्नुहोस्'। अब्दुल्लाह बिन जैदले भने; 'जब उमर बिन अल खत्थबले बिलालको पुकार सुने, उनी रसूल सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमलाई भेट्न आफ्नो सारुङ बोकेर बाहिर निस्के, तब उनले भने: 'हे अल्लाहका रसूल, सत्यका साथ पठाउनुहुनेको कसम, मैले पनि उनले भने जस्तै सपना देखेको छु'। अब्दुल्लाह बिन जैदले भने; 'त्यसैले अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: 'सबै प्रशंसा अल्लाहकै लागि हो, त्यसपछि यो अझ बलियो हुनेछ'। उनले भने; 'यस अध्यायमा इब्न उमरबाट पनि एउटा इतिहास छ'। अबू ईसाले भने; 'अब्दुल्लाह बिन जैदको यो हदीस हसन प्रामाणिक छ। [इब्राहिम बिन साद] ले यो हदीस [मुहम्मद बिन इसहाक] बाट अझ पूर्ण र लामो लफदजको साथ वर्णन गरेका छन्। हदीसमा भनिएको छ कि नमाजको लागि आजान दुई पटक हुन्छ, जबकि इकामा एक पटक गरिन्छ'। अब्दुल्लाह बिन जैद इब्न अब्दु रब्बी हुन्, र उनलाई इब्नू अब्दु रब्बी पनि भनिन्छ। र हामीलाई यो आजानको बारेमा हदीस बाहेक पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमबाट वर्णन गरिएको कुनै पनि प्रामाणिक हदीस थाहा थिएन। जबकि अब्दुल्लाह बिन जैद बिन आशिम अल माजनी, उनीसँग पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमबाट वर्णन गरिएका धेरै हदीसहरू छन्। उनी अब्बाद बिन तमीमका काका थिए।
हदीस
Imam Tirmidzi : 175
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ بْنِ أَبِي النَّضْرِ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنَا نَافِعٌ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَكَانَ الْمُسْلِمُونَ حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ يَجْتَمِعُونَ فَيَتَحَيَّنُونَ الصَّلَوَاتِ وَلَيْسَ يُنَادِي بِهَا أَحَدٌ فَتَكَلَّمُوا يَوْمًا فِي ذَلِكَ فَقَالَ بَعْضُهُمْ اتَّخِذُوا نَاقُوسًا مِثْلَ نَاقُوسِ النَّصَارَى وَقَالَ بَعْضُهُمْ اتَّخِذُوا قَرْنًا مِثْلَ قَرْنِ الْيَهُودِ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَوَلَا تَبْعَثُونَ رَجُلًا يُنَادِي بِالصَّلَاةِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا بِلَالُ قُمْ فَنَادِ بِالصَّلَاةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ
हामीलाई [अबू बकर बिन अन नदलर बिन अबू अन नदलर] ले बताएका छन्; हामीलाई [हज्जाज बिन मुहम्मद] ले बताएका छन्; [इब्न जुरैर] ले भनेका छन्; हामीलाई [नाफी'] ले [इब्न उमर] बाट उनले भनेका छन्; 'जब मुस्लिमहरू मदीना आए, तिनीहरू भेला भए र नमाजको लागि पर्खे तर कसैले पनि नमाजको लागि अजान दिएनन्। त्यसपछि एक दिन तिनीहरू यसको बारेमा कुरा गरिरहेका थिए, तिनीहरूमध्ये केहीले भने; 'ईसाईहरूले जस्तै घण्टीहरू प्रयोग गर,' अरूले भने; 'यहूदीहरूले जस्तै तुरही प्रयोग गर'। इब्न उमरले भने; 'त्यसपछि उमरले भने; 'रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमले तब भने: 'हे बिलाल, उठ र नमाजको लागि पुकार गर'। अबू ईसाले भने; 'यो हदीस हसन शाहीह गरिब हो, इब्न उमरको हदीसबाट'।
हदीस
Imam Tirmidzi : 176
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي وَجَدِّي جَمِيعًا عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْعَدَهُ وَأَلْقَى عَلَيْهِ الْأَذَانَ حَرْفًا حَرْفًاقَالَ إِبْرَاهِيمُ مِثْلَ أَذَانِنَا قَالَ بِشْرٌ فَقُلْتُ لَهُ أَعِدْ عَلَيَّ فَوَصَفَ الْأَذَانَ بِالتَّرْجِيعِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي مَحْذُورَةَ فِي الْأَذَانِ حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ بِمَكَّةَ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ
हामीलाई [बियस्र बिन मुआदज अल बशरी] ले बताएका छन्; हामीलाई [इब्राहिम बिन अब्दुल अजीज बिन अब्दुल मलिक बिन अबु महदजुराह] ले बताएका छन्; उनले भने; मलाई [मेरो बुबा] र [मेरो हजुरबुबा] ले [अबू महदजुराह] बाट जानकारी गराएका छन् उनले भने; 'रसूलुल्लाह सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमले उनलाई बसाए र अक्षर-पत्र पढेर सुनाए। त्यसपछि इब्राहिमले भने; '-जस्तै- हाम्रो प्रार्थनाको लागि आह्वान जस्तै'। बिसिरले भने; 'त्यसपछि मैले उनलाई भनें, 'मेरो लागि यसलाई दोहोर्याउनुहोस्!' त्यसैले उनले प्रार्थनाको लागि आह्वान दोहोर्याए। अबु ईसाले भने; 'प्रार्थनाको लागि आह्वानको बारेमा अबु महदजुराहको हदीस प्रामाणिक छ। यो हदीस पनि उनीबाट अर्को तरिकाले वर्णन गरिएको छ। यो हदीस मक्काका मानिसहरूले व्यापक रूपमा अभ्यास गर्छन्, र यो शफी'ईको राय हो।'
हदीस
Imam Tirmidzi : 177
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ الْأَحْوَلِ عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَّمَهُ الْأَذَانَ تِسْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً وَالْإِقَامَةَ سَبْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةًقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو مَحْذُورَةَ اسْمُهُ سَمُرَةُ بْنُ مِعْيَرٍ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا فِي الْأَذَانِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ أَنَّهُ كَانَ يُفْرِدُ الْإِقَامَةَ
हामीलाई [अबु मुसा मुहम्मद बिन अल मुत्सन्ना] ले बताएका छन्; हामीलाई [अफफान] ले भनेका छन्; हामीलाई [हम्माम] ले [अमीर बिन अब्दुल वाहिद अल अहवाल] ले [मखुल] ले [अब्दुल्लाह बिन मुहैरिज] ले [अबु महदजुराह] बाट बताएका छन् कि पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमले उनलाई अजानका उन्नाइस वाक्यहरू सिकाउनुभयो, जबकि इकामतमा सत्र वाक्यहरू थिए'। अबु ईसाले भने; 'यो हदीस हसन प्रामाणिक छ, जबकि अबु महदजुराहको नाम सम्राह बिन मियार हो'। नमाजको लागि आह्वानको सन्दर्भमा, धेरै वैज्ञानिकहरू यस हदीसलाई पालना गर्छन्। अबु महदजुराहबाट वर्णन गरिएको छ कि उनले इकामतमा एक वाक्य भनेका थिए।'
हदीस
Imam Tirmidzi : 178
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ وَيَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَأُمِرَ بِلَالٌ أَنْ يَشْفَعَ الْأَذَانَ وَيُوتِرَ الْإِقَامَةَوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
हामीलाई [कुतैबाह] ले बताएका छन्; हामीलाई [अब्दुल वहाब अत्स त्सक्फी] र [यजीद बिन जुरै'] ले [खालिद अल हदजा'] ले [अबु किलाबाह] ले [अनस बिन मलिक] बाट बताएका छन् उनले भने; 'बिलाललाई नमाजको लागि अजानमा संख्याहरू र इकामामामा विषम संख्याहरू पूरा गर्न आदेश दिइएको थियो'। यस अध्यायमा इब्न उमरबाट पनि इतिहास छ। अबू ईसाले भने; 'अनसबाट यो हदीस हसन प्रामाणिक छ। यो राय पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम र ताबी'इनका साथीहरूमध्ये केही वैज्ञानिक विज्ञहरूले लिएका छन्। यो राय मलिक, स्याफी, अहमद र इसहाकले पनि लिएका थिए'।
हदीस
Imam Tirmidzi : 179
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَالَكَانَ أَذَانُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَفْعًا شَفْعًا فِي الْأَذَانِ وَالْإِقَامَةِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ رَوَاهُ وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ حَدَّثَنَا أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ رَأَى الْأَذَانَ فِي الْمَنَامِ و قَالَ شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ رَأَى الْأَذَانَ فِي الْمَنَامِ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْأَذَانُ مَثْنَى مَثْنَى وَالْإِقَامَةُ مَثْنَى مَثْنَى وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى ابْنُ أَبِي لَيْلَى هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى كَانَ قَاضِيَ الْكُوفَةِ وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ شَيْئًا إِلَّا أَنَّهُ يَرْوِي عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِيهِ
हामीलाई [अबू सईद अल अस्याज] ले बताएका छन्; हामीलाई [उक्बा बिन खालिद] ले [इब्न अबू लैला] ले [अमरू बिन मुर्राह] ले [अब्दुर्रहमान बिन अबू लैला] ले [अब्दुल्लाह बिन जैद] बाट बताएका छन्; उनले भने; 'नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमको आह्वान दुई पटक, नमाजको लागि आह्वान र इकामा दुवैमा दुई पटक'। अबू ईसाले भने; 'अब्दुल्लाह बिन जैदको यो हदीस [वाकी' ले [अल अमासी] ले [अमरू बिन मुर्राह] ले [अब्दुर्रहमान बिन अबू लैला] बाट वर्णन गरेका छन्। उनले भने; '[मुहम्मद सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमका साथीहरूले] हामीलाई बताए कि [अब्दुल्लाह बिन जैद] ले सुतेको बेला नमाजको लागि आह्वानको सपना देखे'।' यसैबीच, [स्युबाह] ले [अम्र बिन मुर्राह] बाट [अब्दुर्रहमान बिन अबू लैला] बाट वर्णन गरे कि [अब्दुल्लाह बिन जैद] ले सुतेको बेला नमाजको लागि अजानको सपना देखे। र यो इब्न अबू लैलाले वर्णन गरेको हदीस भन्दा बढी प्रामाणिक छ। र अब्दुर्रहमानले पनि अब्दुर्रहमान बिन जैदबाट यो कहिल्यै सुनेनन्। केही विद्वानहरूले भने कि नमाजको लागि अजान दुई पटक थियो। यो राय सुफ्यान अत्स त्सौरी, बिन अल मुबारक र कुफाका मानिसहरूले लिएका थिए। अबू ईसाले भने; 'इब्न अबू लैला मुहम्मद बिन अब्दुर्रहमान बिन अबू लैला हुन्, उनी कुफामा न्यायाधीश थिए, र उनले कहिल्यै आफ्नो बुबाबाट हदीस सुनेनन्। उनले यो एक जना मानिसबाट मात्र सुनेका थिए जसले आफ्नो बुबाबाट यो वर्णन गरेका थिए।'
हदीस
Imam Tirmidzi : 180
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ حَدَّثَنَا الْمُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمُنْعِمِ هُوَ صَاحِبُ السِّقَاءِ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْحَسَنِ وَعَطَاءٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِبِلَالٍ يَا بِلَالُ إِذَا أَذَّنْتَ فَتَرَسَّلْ فِي أَذَانِكَ وَإِذَا أَقَمْتَ فَاحْدُرْ وَاجْعَلْ بَيْنَ أَذَانِكَ وَإِقَامَتِكَ قَدْرَ مَا يَفْرُغُ الْآكِلُ مِنْ أَكْلِهِ وَالشَّارِبُ مِنْ شُرْبِهِ وَالْمُعْتَصِرُ إِذَا دَخَلَ لِقَضَاءِ حَاجَتِهِ وَلَا تَقُومُوا حَتَّى تَرَوْنِيحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الْمُنْعِمِ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ هَذَا حَدِيثٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْمُنْعِمِ وَهُوَ إِسْنَادٌ مَجْهُولٌ وَعَبْدُ الْمُنْعِمِ شَيْخٌ بَصْرِيٌّ
हामीलाई [अहमद बिन अल हसन] ले बताएका छन्; हामीलाई [अल मुअल्ला बिन असद] ले भनेका छन्; हामीलाई [अब्दुल मुनिम] ले भनेका छन् - उनी भाँडाको मालिक हुन् - उनले भनेका छन्; हामीलाई [याह्या बिन मुस्लिम] ले [अल हसन] बाट र [अथा' ले [जबिर बिन अब्दुल्लाह] बाट भनेका छन्; 'अल्लाहका रसूल सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमले बिलाललाई भन्नुभयो: 'हे बिलाल, यदि तिमीले नमाजको लागि आह्वान गर्छौ भने आफ्नो नमाजको लागि आह्वान ढिलो गर, र यदि तिमीले इकमत गर्छौ भने छिटो गर। आफ्नो नमाजको लागि आह्वान र आफ्नो इकमतको बीचको दूरी त्यस व्यक्तिको जस्तै बनाऊ जसले खाना खाएसम्म खान्छ, पिउने व्यक्तिले पिसाब नपिउन्जेल पिसाब गर्न सक्छ, र मलाई नदेखेसम्म उभिनु हुँदैन'। हामीलाई [अब्दुल बिन हुमैद] ले भनेका छन्; हामीलाई [युनुस बिन मुहम्मद] ले [अब्दुल मुनिम] बाट अर्थपूर्ण हदीसको साथ बताएका छन्'। अबू ईसाले भने; 'हामीलाई जाबिरको यो हदीस यस मार्ग बाहेक अरू कुनै थाहा छैन, अर्थात् अब्दुल मुनिमको हदीसबाट जसको सनद मजहुल - अज्ञात - हो। र अब्दुल मुनिम बसराहका शेख थिए।'
