Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith

Hadith

Imam Tirmidzi : 141

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ قَالَ و حَدَّثَنَا الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْإِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيُصَلِّي الصُّبْحَ فَيَنْصَرِفُ النِّسَاءُ قَالَ الْأَنْصَارِيُّ فَيَمُرُّ النِّسَاءُ مُتَلَفِّفَاتٍ بِمُرُوطِهِنَّ مَا يُعْرَفْنَ مِنْ الْغَلَسِو قَالَ قُتَيْبَةُ مُتَلَفِّعَاتٍ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَأَنَسٍ وَقَيْلَةَ بِنْتِ مَخْرَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ الزُّهْرِيُّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ نَحْوَهُ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنْ التَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ يَسْتَحِبُّونَ التَّغْلِيسَ بِصَلَاةِ الْفَجْرِ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [މާލިކު ބިން އަނަސް] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަދި [އަލް އަންސާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [މާޢުން] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. [މާލިކު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު] ގެ އަރިހުން [ޢަމްރާ] ގެ އަރިހުން [ޢާއިޝަތު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ފަޖުރު ނަމާދު ކުރެއްވި އިރު، ދެން އަންހެނުން ދިޔައީ - އެމީހުންގެ ގެތަކަށް-'. އަލް އަންސާރީ ވިދާޅުވީ؛ 'އަންހެނުން ފާއިތުވަމުން ދިޔައީ ފަހާފައި ނުވާ ފޮތިގަނޑަކުން ނިވާކޮށްފައި ދެނެގަނެވޭ ވަރަށް'. އަދި ޤުޠައިބާ ފާހަގަކުރެއްވީ މުތަލަފިފާތު ލަފުޒުން - ފޮތިގަނޑަކުން ނިވާކޮށްފައި-' އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އިބްނު ޢުމަރު، އަނަސް އަދި ޤައިލާ ބިންތު މަޚްރަމާގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢާއިޝަތުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. [އަޒް-ޒުހުރީ] ވެސް [ޢުރުވާ] ގެ އަރިހުން [ޢާއިޝަތު] ގެ ކިބައިން އެގޮތަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. މި ރައުޔު ނަންގަވާފައިވަނީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން، އަބޫބަކުރު، ޢުމަރު އަދި އެއުރެންނަށް ފަހުގެ މީހުން ޠާބިޢީންގެ ތެރެއިންނެވެ. މި ރައުޔު ޝާފިޢީ، އަޙްމަދާއި، އިސްޙާޤުވެސް ގެންގުޅުއްވިއެވެ. އަދިވެސް އަނދިރިވެފައި އޮތް އިރު ފަތިސް ނަމާދު އެމީހުންނަށް ކަމުދިޔައެވެ.

Hadith Corroboration (17)

Hadith

Imam Tirmidzi : 142

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ هُوَ ابْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَسْفِرُوا بِالْفَجْرِ فَإِنَّهُ أَعْظَمُ لِلْأَجْرِقَالَ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ قَالَ وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلَانَ أَيْضًا عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الْأَسْلَمِيِّ وَجَابِرٍ وَبِلَالٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَأَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ الْإِسْفَارَ بِصَلَاةِ الْفَجْرِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ و قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ مَعْنَى الْإِسْفَارِ أَنْ يَضِحَ الْفَجْرُ فَلَا يُشَكَّ فِيهِ وَلَمْ يَرَوْا أَنَّ مَعْنَى الْإِسْفَارِ تَأْخِيرُ الصَّلَاةِ

[ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [ޢަބްދާ] - އެއީ އިބްނު ސުލައިމާން - އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [ޢާސިމް ބިން ޢުމަރު ބިން ޤަޠާދާ] ގެ އަރިހުން [މަޙްމޫދު ބިން ލާބިދު] ގެ އަރިހުން [ރަފީޢު ބިން ޚަދީޖު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް އަޑުއެހިން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވާ ވާހަކައެވެ: 'ފަޖުރު ނަމާދު މިހާރުވެސް ފުދޭވަރަކަށް ލުއިވެފައި ވާއިރު ކުރާށެވެ، ސަބަބަކީ އެއީ މާ ސަވާބެއް ކަމުގައި ވާތީ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ '[ޝުޢޫބާ] އާއި [އައްތައުރީ] މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުންނެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ޙަދީޘް ވެސް [މުޙައްމަދު ބިން އަޖްލާން] ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [‘އާސިމް ބިން ޢުމަރު ބިން ޤަޠަދާ]’ އިންނެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ ބަރުޒާ އަލް އަސްލާމީ އާއި ޖާބިރާއި ބިލާލްގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރާފީގެ ޙަދީޘް' ބިން ޚަދީޖަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ޙަދީޘެކެވެ. އަދި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި ޠާބިޢީންގެ ތެރެއިން އެންމެ ޢިލްމުވެރިއެއްގެ ރައުޔަކީ ފަޖުރު ނަމާދު ކުރެވެނީ ދުވަސް މިހާރުވެސް ފުދޭވަރަކަށް އަލިވެފައި އޮއްވާ ކަމަށް ދެކެވަޑައިނުގަންނަވައެވެ. މި ރައުޔު ވެސް ގެންގުޅެނީ ސުފްޔާން އައްތައުރީ އެވެ. ޝާފިޢީ އާއި އަޙްމަދާއި އިޝާޤު ވިދާޅުވެފައި ވަނީ އިސްފަރުގެ މާނައަކީ ފަތިސް ފަތިސްވުމުންނެވެ. ޝައްކެއްވެސްނެތްގޮތުގައި އިސްފަރުގެ މާނައަކީ ނަމާދު ލަސްކުރުން ކަމަށް އެބޭފުޅުން ނުބުނެއެވެ.

Hadith Corroboration (11)

Hadith

Imam Tirmidzi : 143

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمَا رَأَيْتُ أَحَدًا كَانَ أَشَدَّ تَعْجِيلًا لِلظُّهْرِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا مِنْ أَبِي بَكْرٍ وَلَا مِنْ عُمَرَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَخَبَّابٍ وَأَبِي بَرْزَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَأَنَسٍ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَقَدْ تَكَلَّمَ شُعْبَةُ فِي حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ مِنْ أَجْلِ حَدِيثِهِ الَّذِي رَوَى عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ سَأَلَ النَّاسَ وَلَهُ مَا يُغْنِيهِ قَالَ يَحْيَى وَرَوَى لَهُ سُفْيَانُ وَزَائِدَةُ وَلَمْ يَرَ يَحْيَى بِحَدِيثِهِ بَأْسًا قَالَ مُحَمَّدٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ عَائِشَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي تَعْجِيلِ الظُّهْرِ

[ހަންނާދު ބިން އަސް ސާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ވާކީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން [ޙަކީމް ބިން ޖުބައިރު] ގެ އަރިހުން [އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން [އަލް އަސްވާދު] ގެ އަރިހުން [ޢައިޝާ] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫބަކުރު އަދި ޢުމަރުވެސް ނޫން، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ފިޔަވައި މެންދުރު ނަމާދު ކުރުމަށް އަވަސްވެގަންނަ މީހަކު އަޅުގަނޑަކަށް ނުފެނެއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله، ޚައްބާބު، އަބޫ ބަރުޒާ، އިބްނު މަސްޢޫދު، ޒައިދު ބިން ތާބިތު، އަނަސް އަދި ޖާބިރު ބިން ސަމްރާގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އައިޝާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން އެވެ. މިއީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޞަޙާބީންނާއި އެއުރެންނަށް ފަހުގެ މީހުންގެ ތެރެއިން ޢިލްމުވެރިން ނަންގަވާފައިވާ ރައުޔެކެވެ. އަލީ އަލް މަދީނީ ވިދާޅުވީ؛ ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޝުޢޫބާ ޙަކީމް ބިން ޖުބައިރާއި ބެހޭގޮތުން މަޝްވަރާ ކުރައްވާފައިވަނީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން އިބްނު މަސްޢޫދުގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘްގެ ސަބަބުންނެވެ. ޔަހްޔާ ބުންޏެވެ؛ ސުފްޔާން މި ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވި ފަދައިން ޒައިދާ ރިވާކުރެއްވި ފަދައިން، ޔަޙްޔާއަށް މި ޙަދީޘުން އެއްވެސް މައްސަލައެއް ނުފެނުނު، މުޙައްމަދު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: ޒުހުރު ނަމާދު އަވަސްކުރުމުގެ މައްސަލާގައި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޙަކީމް ބިން ޖުބައިރުގެ އަރިހުން ޢާއިޝާގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 144

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الظُّهْرَ حِينَ زَالَتْ الشَّمْسُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَهُوَ أَحْسَنُ حَدِيثٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާވެގެންވާ [އަލްޙަސަން ބިން ޢަލީ އަލް ހުލްވާނީ] ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާވެގެންވާ [ޢަބްދުއްރަޒާޤު] ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން [މާޢުމަރު] އަށް [ޢަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އަޅުގަނޑަށް ރިވާވެގެން [އަނަސް ބިން މާލިކު] ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم މެންދުރު ނަމާދު ކުރެއްވީ އިރު އޮއްސެވުމުން'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ކަމުގައި ވާއިރު، މި ޙަދީޘަކީ މި ބާބުގައިވާ އެންމެ ރަނގަޅު ޙަދީޘެވެ. އަދި މި ބާބުގައި ވެސް ޖާބިރު' ގެ އަރިހުން ރިވާޔަތެއް ވެއެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 145

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا اشْتَدَّ الْحَرُّ فَأَبْرِدُوا عَنْ الصَّلَاةِ فَإِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَالْمُغِيرَةِ وَالْقَاسِمِ بْنِ صَفْوَانَ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَنَسٍ قَالَ وَرُوِيَ عَنْ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا وَلَا يَصِحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَارَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ تَأْخِيرَ صَلَاةِ الظُّهْرِ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا الْإِبْرَادُ بِصَلَاةِ الظُّهْرِ إِذَا كَانَ مَسْجِدًا يَنْتَابُ أَهْلُهُ مِنْ الْبُعْدِ فَأَمَّا الْمُصَلِّي وَحْدَهُ وَالَّذِي يُصَلِّي فِي مَسْجِدِ قَوْمِهِ فَالَّذِي أُحِبُّ لَهُ أَنْ لَا يُؤَخِّرَ الصَّلَاةَ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَعْنَى مَنْ ذَهَبَ إِلَى تَأْخِيرِ الظُّهْرِ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ هُوَ أَوْلَى وَأَشْبَهُ بِالِاتِّبَاعِ وَأَمَّا مَا ذَهَبَ إِلَيْهِ الشَّافِعِيُّ أَنَّ الرُّخْصَةَ لِمَنْ يَنْتَابُ مِنْ الْبُعْدِ وَالْمَشَقَّةِ عَلَى النَّاسِ فَإِنَّ فِي حَدِيثِ أَبِي ذَرٍّ مَا يَدُلُّ عَلَى خِلَافِ مَا قَالَ الشَّافِعِيُّ قَالَ أَبُو ذَرٍّ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَأَذَّنَ بِلَالٌ بِصَلَاةِ الظُّهْرِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا بِلَالُ أَبْرِدْ ثُمَّ أَبْرِدْ فَلَوْ كَانَ الْأَمْرُ عَلَى مَا ذَهَبَ إِلَيْهِ الشَّافِعِيُّ لَمْ يَكُنْ لِلْإِبْرَادِ فِي ذَلِكَ الْوَقْتِ مَعْنًى لِاجْتِمَاعِهِمْ فِي السَّفَرِ وَكَانُوا لَا يَحْتَاجُونَ أَنْ يَنْتَابُوا مِنْ الْبُعْدِ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަލްލައިތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު ބިން އަލް މުޞައްޔިބު] ގެ އަރިހުން އަދި [އަބޫ ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ ސަޢީދާއި، އަބޫ ދަރުރާއި، އިބްނު ޢުމަރާއި، އަލްމުޣީރާއާއި، އަލްޤާސިމް ބިން ޞަފްވާންގެ ފަރާތުން އޭނާގެ ބައްޕަ، އަބޫ މޫސާ، އިބްނު ޢައްބާސް އަދި އަނަސްގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މިކަމާ ބެހޭގޮތުން ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޢުމަރުގެފާނުގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާވެގެންވާ ކަމުގައި ވިޔަސް މި ރިވާޔަތަކީ ވެސް ޞަޙީޙެއް ނޫނެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. އަދި ޢިލްމުވެރިންގެ ބަޔަކު އިސްކަންދިނީ އިރު ވަރަށް ހޫނު ވަގުތެއްގައި މެންދުރު ނަމާދު ލަސްކުރުމަށެވެ. މި ރައުޔު ގެންގުޅުއްވީ އިބްނު އަލް މުބާރަކާއި، އަޙްމަދާއި، އިސްޙާޤު’ އެވެ. ޝާފިޢީ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިސްކިތުން މީހުންނަށް ހޫނުކަން އިހުސާސް ކުރެވޭނަމަ - މިސްކިތަށް ދާއިރު - ދުރުމިނުގެ ސަބަބުން ޖައްވު ފިނިވާންދެން މެންދުރު ނަމާދަށް އިންތިޒާރު ކުރުމަކީ ހުއްދަ ކަމެކެވެ.' އެކަނި ނަމާދުކުރާ މީހާ ނުވަތަ މީސްތަކުންގެ މިސްކިތުގައި ނަމާދުކުރާ މީހާއާ ބެހޭގޮތުން ބުނާނަމަ، ދެން އަޅުގަނޑު އިސްކަންދެނީ އިރު ވަރަށް ހޫނުވިޔަސް ނަމާދު ކުރަމުން ގެންދާނަމަ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަވިގަދަ ވަގުތު ޒުހޫރު ނަމާދު ނިންމާ މީހުން، ދެން އެއީ މާ މުހިންމު އަދި ސުންނަތާ އެއްގޮތަށް'. ޝާފިޢީ ގެންގުޅުއްވި ޚިޔާލަކީ، އެ ލުއި ޚާއްސަވަނީ ދުރު އަދި ދަތި ދިރިއުޅުން ހުންނަ މީހުންނަށް ކަމަށް ބުނާ ރައުޔާއަށް ބަލާއިރު، ދެން އަބޫދުޒާރުގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި ޝާފިޢީ ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅުގެ އިދިކޮޅަށް ދައްކުވައިދޭ ޙުއްޖަތެއް އެބައޮތެވެ. އަބޫ ދަރުރު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އަހަރެމެން އެއްފަހަރަކު ރަސޫލާއާ އެކު، ދަތުރެއްގައި ތިއްބާ، ބިލާލް މެންދުރު ނަމާދަށް ގޮވާލެއްވި، އަދި ރަސޫލާ، މާތްالله އޭނާއަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞަލަވާތް ދެއްވުން، ވިދާޅުވިއެވެ: 'އޭ ބިލާލް، ފިނިވާންދެން މަޑުކޮށްލައްވާ'. ޝާފިޢީގެ ޚިޔާލަށް ތަބާވާނަމަ ދެން މަގުމައްޗަށް އެއްވެފައި ތިބޭތީއާއި ދުރުން އަންނަތީ އުނދަގޫވާކަށް ނުޖެހޭތީ މަޑުކުރުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ'.

Hadith Corroboration (74)

Hadith

Imam Tirmidzi : 146

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُهَاجِرٍ أَبِي الْحَسَنِ عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِي ذَرٍّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ فِي سَفَرٍ وَمَعَهُ بِلَالٌ فَأَرَادَ أَنْ يُقِيمَ فَقَالَ أَبْرِدْ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يُقِيمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبْرِدْ فِي الظُّهْرِ قَالَ حَتَّى رَأَيْنَا فَيْءَ التُّلُولِ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ فَأَبْرِدُوا عَنْ الصَّلَاةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

[މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަބޫ ދާއޫދު އާތު ތަޔަލިސީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [ޝުޢޫބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [މުހާޖިރު އަބޫ އަލް ޙަސަން] ގެ އަރިހުން [ޒައިދު ބިން ވަޙްބު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ދައްރު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ދަތުރެއްގައި ހުންނެވި އިރު، އެވަގުތު އޭނާ ބިލާލް އާއި އެކު ހުންނެވި އިރު، ބިލާލް އިޤާމާއަށް ގޮވާލަން ބޭނުންވުމުން ވިދާޅުވީ: ފިނިވާންދެން މަޑުކޮށްލައްވާށެވެ ދުޢާކުރުން.' އަބޫ ދަރުރު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އަހަރެމެންނަށް ހިޔަނިތައް ފެންނަންދެން' އެންމެ ފަހުން ބިލާލް އިޤާމާއަށް ގޮވާލުމުން އޭނާ ނަމާދު ކުރިއެވެ. އެއަށްފަހު الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ.'

Hadith Corroboration (74)

Hadith

Imam Tirmidzi : 147

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ فِي حُجْرَتِهَا وَلَمْ يَظْهَرْ الْفَيْءُ مِنْ حُجْرَتِهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ وَأَبِي أَرْوَى وَجَابِرٍ وَرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ وَيُرْوَى عَنْ رَافِعٍ أَيْضًا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي تَأْخِيرِ الْعَصْرِ وَلَا يَصِحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ عُمَرُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةُ وَأَنَسٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ التَّابِعِينَ تَعْجِيلَ صَلَاةِ الْعَصْرِ وَكَرِهُوا تَأْخِيرَهَا وَبِهِ يَقُولُ عَبْدُ اللَّهِ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވީ؛ [އަލްލައިތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [އުރުވާ] ގެ އަރިހުން [ޢާއިޝާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޢަޞްރު ނަމާދު ކުރެއްވީ އޭނާގެ ކޮޓަރީގައި އިރު އަލިވެފައި އޮއްވާ އަދި އޭނާގެ ކޮޓަރީގައި ހިޔަނި ނުފެންނަ ވަގުތެއްގައެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި މައުޟޫޢުގައި އަނަސް، އަބޫ ޢަރުވާ، ޖާބިރު، އަދި ރާފީޢު ބިން ޚަދީޖުގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާޔަތްތަކެއް ވެއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަޞްރު ނަމާދު ލަސްކުރުމާ ބެހޭގޮތުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ވެސް ރާފީގެ ކިބައިން ރިވާވެގެން ދިޔަ ނަމަވެސް މި ރިވާޔަތަކީ ޞައްޙަ ރިވާޔަތެއް ނޫނެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އައިޝާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ޙަދީޘެއްގެ ދަރަޖައިގެ ޙަދީޘެކެވެ. އެއީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ޚިޔާރުކުރައްވާ ރައުޔެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޢުމަރު، ޢަބްދުﷲ ބިން މަސްޢޫދު، ޢާއިޝާ، އަނަސް އަދި ބައެއް ޠާބިޢީން ކަމުގައިވާ ޢަޞްރު ނަމާދު އަވަސްކުރުމާ ބެހޭ ގޮތުން، އަދި ޢަޞްރު ނަމާދު ލަސްކުރުމަކީ އެބައިމީހުންނަށް ނުރުހޭ ކަމެކެވެ. މި ރައުޔު ޢަބްދުﷲ ބިން މުބާރަކާއި، ޝާފިޢީއާއި، އަޙްމަދާއި، އިސްޙާޤުގެފާނުވެސް ގެންގުޅުއްވިއެވެ.

Hadith Corroboration (17)

Hadith

Imam Tirmidzi : 148

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِأَنَّهُ دَخَلَ عَلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ فِي دَارِهِ بِالْبَصْرَةِ حِينَ انْصَرَفَ مِنْ الظُّهْرِ وَدَارُهُ بِجَنْبِ الْمَسْجِدِ فَقَالَ قُومُوا فَصَلُّوا الْعَصْرَ قَالَ فَقُمْنَا فَصَلَّيْنَا فَلَمَّا انْصَرَفْنَا قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ تِلْكَ صَلَاةُ الْمُنَافِقِ يَجْلِسُ يَرْقُبُ الشَّمْسَ حَتَّى إِذَا كَانَتْ بَيْنَ قَرْنَيْ الشَّيْطَانِ قَامَ فَنَقَرَ أَرْبَعًا لَا يَذْكُرُ اللَّهَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلًاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

[ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އިސްމާޢީލް ބިން ޖަޢުފަރު] [ޢަލާ ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، ޒުހުރު ނަމާދަށްފަހު އޭނާ ދިޔައީ ބައްޞްރާގައި ހުންނަ އޭނާގެ ގެއަށް [އަނަސް ބިން މާލިކް] އަށް ކަމަށާއި، އެވަގުތު އޭނާގެ ގެ ހުންނަނީ މިސްކިތާ ޖެހިގެން ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'ކޮޅަށް ތެދުވެ އަސްރު ނަމާދު ކުރާށެވެ'. އަލްޢަލާ ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އެހެންކަމުން އަހަރެމެން ތެދުވެ ނަމާދުކޮށް، ނަމާދަށް ފަހު އަހަރެމެން ދިޔައީމެވެ.' އެއަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް އަޑުއެހިން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ވިދާޅުވާ ވާހަކައެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ސަހީޙް' އެވެ.

Hadith Corroboration (21)

Hadith

Imam Tirmidzi : 149

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّهَا قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشَدَّ تَعْجِيلًا لِلظُّهْرِ مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ أَشَدُّ تَعْجِيلًا لِلْعَصْرِ مِنْهُقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ إِسْمَعِيلَ ابْنِ عُلَيَّةَ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ نَحْوَهُ وَوَجَدْتُ فِي كِتَابِي أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْبَصْرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَهَذَا أَصَحُّ

[ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވީ؛ [އިސްމާޢީލް އިބްނު އުލައިއްޔާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އައްޔޫބު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު އަބޫ މުލައިކާ] ގެ އަރިހުން [އުއްމު ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ތިޔަބައިމީހުންނަށްވުރެ ޒުހުރު ނަމާދު އަދާކުރުމުގައި الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަވަސްވެގަތެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނަށްވުރެ ޢަޞްރު ނަމާދު ކުރުމަށް އަވަސްވެގަތެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘް ވެސް [އިސްމާޢީލް ބިން އުލައިއްޔާ] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޖުރައިޖު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު އަބޫ މުލައިކާ] ގެ ކިބައިން [އުއްމު ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން އެގޮތަށް ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުގެ ބައްޕަގެ ފޮތުން އަޅުގަނޑަށް ފެނުނީ، 'އަޅުގަނޑަށް [އަލީ ބިން ޙުޖުރު] [އިސްމާޢީލް ބިން އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޖުރައިޖު] ގެ އަރިހުން އަންގަވައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ބިޝްރު ބިން މުޢާޟް އަލް ބަޞްރީ] ކިޔައިދީފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިސްމާޢީލް ބިން އުލައިއްޔާ] [އިބްނު ޖުރައިޖު] ގެ އަރިހުން ޙަދީޘްގައިވާ ފަދައިން މި ފަތުރާ ސިލްސިލާއާއެކު ކިޔައިދީފައިވެއެވެ. އަދި މިއީ މާ ޞައްޙަ ކަމެކެވެ'.

Hadith Corroboration (2)

Hadith

Imam Tirmidzi : 150

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الْمَغْرِبَ إِذَا غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَتَوَارَتْ بِالْحِجَابِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَالصُّنَابِحِيِّ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَأَنَسٍ وَرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحَدِيثُ الْعَبَّاسِ قَدْ رُوِيَ مَوْقُوفًا عَنْهُ وَهُوَ أَصَحُّ وَالصُّنَابِحِيُّ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ صَاحِبُ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنْ التَّابِعِينَ اخْتَارُوا تَعْجِيلَ صَلَاةِ الْمَغْرِبِ وَكَرِهُوا تَأْخِيرَهَا حَتَّى قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَيْسَ لِصَلَاةِ الْمَغْرِبِ إِلَّا وَقْتٌ وَاحِدٌ وَذَهَبُوا إِلَى حَدِيثِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَيْثُ صَلَّى بِهِ جِبْرِيلُ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވީ؛ [ޙާތިމް ބިން އިސްމާޢީލް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޔަޒީދު ބިން އަބޫ ޢުބައިދު] ގެ އަރިހުން [ޞަލާމަތު ބިން އަލް އަކުވާޢު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މަޣްރިބް ނަމާދު ކުރެއްވީ އިރު އޮއްސެވި އަދި ނުފެންނަ ވަގުތުތަކުގައެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޖާބިރު އަޝްޝުނަބީހީއާއި، ޔަޒީދު ބިން ޚާލިދާއި، އަނަސްއާއި، ރާފީޢު ބިން ޚަދީޖާއި، އަބޫ އައްޔޫބާއި، އުއްމު ޙަބީބާއާއި، އައްބާސް ބިން ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބު އަދި އިބްނު ޢައްބާސްގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ. އަލްޢައްބާސްގެ ޙަދީޘް އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވަނީ މައުޤޫފް ގޮތަކަށް ކަމަށާއި، މިއީ މާ ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ. އަޝްޝުނާބީޙީ ދުވަހަކުވެސް ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން އެވާހަކަ އަޑުއަހާފައި ނުވާއިރު، އަދި އޭނާއަކީ އަބޫބަކުރު ރަޟިޔަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އެކުވެރިއެކެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ސަލާމަތު ބިން އަލް އަކުވާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް، މިއީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ނަގާފައިވާ ރައުޔެކެވެ. އެމީހުން އިސްކަންދިނީ މަޣްރިބް ނަމާދު އަވަސްކުރުމަށާއި އެ ނަމާދު ލަސްކުރަން ނުރުހޭ ކަމަށެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން 'މަޣްރިބު ނަމާދަށް ލިބެނީ އެންމެ ވަގުތެއް' ކަމަށް ވިދާޅުވެއެވެ. އެމީހުން ޖިބްރީލް އިސްކޮށް ހުންނަވައިގެން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި ހިފަހައްޓައެވެ. އަދި މިއީ އިބްނު އަލް މުބާރަކާއި ޝާފިޢީޢް ނެންގެވި ރައުޔެވެ.

Hadith Corroboration (8)

Hadith

Imam Tirmidzi : 151

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ بَشِيرِ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ قَالَأَنَا أَعْلَمُ النَّاسِ بِوَقْتِ هَذِهِ الصَّلَاةِ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّيهَا لِسُقُوطِ الْقَمَرِ لِثَالِثَةٍحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ أَبِي عَوَانَةَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ هُشَيْمٌ عَنْ بَشِيرِ بْنِ ثَابِتٍ وَحَدِيثُ أَبِي عَوَانَةَ أَصَحُّ عِنْدَنَا لِأَنَّ يَزِيدَ بْنَ هَارُونَ رَوَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ نَحْوَ رِوَايَةِ أَبِي عَوَانَةَ

[މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުލްމަލިކު ބިން އަބޫ އަޝް ސިޔާވަރީބް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [އަބޫ ޢަވާނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ބިޝާރު] ގެ އަރިހުން [ބަޝީރު ބިން ތާބިތު] ގެ އަރިހުން [ޙަބީބު ބިން ސަލީމް] ގެ އަރިހުން [އަން ނޫޢުމާން ބިން ބަޝީރު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'އަޅުގަނޑަކީ މި ދުޢާގެ ވަގުތު އެންމެ ރަނގަޅަށް އެނގޭ މީހާ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަން ކުރެއްވީ ތިންވަނަ ރޭ ހަނދު އޮއްސެވުމުން'. [އަބޫބަކުރު މުޙައްމަދު ބިން އަބާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން މަހުދީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫއަވާނާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ ޙަދީޘްގައިވާ ފަދައިން މި ފަތުރާ ސިލްސިލާއާއެކުގައެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ '[ހުޝައިމް] މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަބޫ ބިޝާރު] ގެ އަރިހުން [ޙަބީބު ބިން ސަލީމް] ގެ އަރިހުން [އަން ނޫޢުމާން ބިން ބަޝީރު] ގެ އަރިހުންނެވެ. ނަމަވެސް ހުޝައިމް މި ރިވާޔަތުގައި ބަޝީރު ބިން ތާބިތުގެ ނަމެއް ނުދައްކަވައެވެ. އަދި އަބޫ ޢަވާނާގެ ޙަދީޘަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ނަޒަރުގައި މާ ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ކަމުގައި ވާތީ، [ޔާޒީދު ބިން ހާރޫން] [ޝުޢުބާއިން] [އަބޫ ބިޝްރު] ގެ އަރިހުން އަބޫ ޢަވާނާގެ ރިވާޔަތު ފަދައިން ރިވާކުރައްވާފައި ވާތީއެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 152

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ أَنْ يُؤَخِّرُوا الْعِشَاءَ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ أَوْ نِصْفِهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي بَرْزَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ رَأَوْا تَأْخِيرَ صَلَاةِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ

[ހަނާދު] އަހަރެމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [އަބްދާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢުބައިދުالله ބިން ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދުލް މަޤްބުރީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި މައުޟޫޢުގައި ޖާބިރު ބިން ސަމްރާ، ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله، އަބޫ ބަރްޒާ، އިބްނު ޢައްބާސް، އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ، ޒައިދު ބިން ޚާލިދު އަދި އިބްނު ޢުމަރުގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މިއީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި ޠާބިޢީންނާއި އެހެނިހެން ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ޚިޔާރުކުރައްވާ ރައުޔެވެ. އެބޭކަލުންގެ ރައުޔަކީ ޢިޝާ ނަމާދު ލަސްކުރުމަކީ އެންމެ ފަހުގެ - އަމުރުކުރެވިފައިވާ - ކަމެވެ. މި ރައުޔު ވެސް ނެގީ އަހުމަދާއި އިސްހާގު' އެވެ.

Hadith Corroboration (174)

Hadith

Imam Tirmidzi : 153

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا عَوْفٌ قَالَ أَحْمَدُ وَحَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ هُوَ الْمُهَلَّبِيُّ وَإِسْمَعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ جَمِيعًا عَنْ عَوْفٍ عَنْ سَيَّارِ بْنِ سَلَامَةَ هُوَ أَبُو الْمِنْهَالِ الرِّيَاحِيُّ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَكْرَهُ النَّوْمَ قَبْلَ الْعِشَاءِ وَالْحَدِيثَ بَعْدَهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي بَرْزَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ كَرِهَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ النَّوْمَ قَبْلَ صَلَاةِ الْعِشَاءِ وَالْحَدِيثَ بَعْدَهَا وَرَخَّصَ فِي ذَلِكَ بَعْضُهُمْ و قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَكْثَرُ الْأَحَادِيثِ عَلَى الْكَرَاهِيَةِ وَرَخَّصَ بَعْضُهُمْ فِي النَّوْمِ قَبْلَ صَلَاةِ الْعِشَاءِ فِي رَمَضَانَ وَسَيَّارُ بْنُ سَلَامَةَ هُوَ أَبُو الْمِنْهَالِ الرِّيَاحِيُّ

[އަޙްމަދު ބިން މާނީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ހުޝައިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [އައުފް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ. [އަހުމަދު] ވިދާޅުވި އެވެ؛ އަދި [ޢައްބާދު ބިން ޢައްބާދު] - އެއީ އަލް މުޙައްލަބީ - އަދި [އިސްމާޢީލް ބިން އުލައިއްޔާ] [އައުފް] އިން [ސައްޔަރު ބިން ސަލާމާ] ގެ ކިބައިން - އެއީ އަބޫ އަލް މިންހާލް ޢަރު ރިޔާޙީ -، [އަބޫ ބަރުޒާޙް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އިޝާގެ ކުރިންނާއި އޭގެ ފަހުން ނިދާކަށް ކަމުނުދިޔައެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢާޢިޝާއާއި، ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދާއި، އަނަސްގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ބަރުޒާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. ގިނަ ޢިލްމުވެރިން އިޝާގެ ކުރިން ނިދާފައި އޭގެ ފަހުން ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ކަމުނުދާއިރު އަނެއް ބަޔަކު ލުޔެއް ދެއެވެ'. އަދި ޢަބްދުﷲ ބިން އަލް މުބާރަކް ވިދާޅުވިއެވެ. 'ގިނަ ޙަދީޘްތަކުން ދޭހަވަނީ އެއީ ނުރުހޭ ކަމެއް ކަމެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ރަމަޟާން މަހު ޢިޝާ ނަމާދުގެ ކުރިން ނިދުމުގެ ހުއްދައަށް ލުޔެއް ދީފައިވީނަމަވެސް' އެވެ. އަދި ސައްޔަރު ބިން ސަލާމަތަކީ އަބޫ އަލް މިންހާލް އާ ރިޔާޙީޢު އެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 154

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْمُرُ مَعَ أَبِي بَكْرٍ فِي الْأَمْرِ مِنْ أَمْرِ الْمُسْلِمِينَ وَأَنَا مَعَهُمَاوَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَوْسِ بْنِ حُذَيْفَةَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الْحَسَنُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ جُعْفِيٍّ يُقَالُ لَهُ قَيْسٌ أَوْ ابْنُ قَيْسٍ عَنْ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثَ فِي قِصَّةٍ طَوِيلَةٍ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ فِي السَّمَرِ بَعْدَ صَلَاةِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ فَكَرِهَ قَوْمٌ مِنْهُمْ السَّمَرَ بَعْدَ صَلَاةِ الْعِشَاءِ وَرَخَّصَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَ فِي مَعْنَى الْعِلْمِ وَمَا لَا بُدَّ مِنْهُ مِنْ الْحَوَائِجِ وَأَكْثَرُ الْحَدِيثِ عَلَى الرُّخْصَةِ قَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا سَمَرَ إِلَّا لِمُصَلٍّ أَوْ مُسَافِرٍ

އަޙްމަދު ބިން މާނީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަބޫ މުޢާވިޔަތު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އަލްއަޢުމާސީގެ ކިބައިން އިބްރާހީމްގެ ކިބައިން އަލްޤާމާގެ ކިބައިން ޢުމަރު ބިން އަލް ޚައްޠާބުގެ ކިބައިން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއްފަހަރަކު މުސްލިމުންގެ ކަންކަމާ ބެހޭގޮތުން އަބޫބަކުރު އާއި މަޝްވަރާ ކުރެއްވިއެވެ.' އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މިކަމުގައި ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރު، އަމްރު ބިން ހުދައިފާ އަދި ޢިމްރާން ބިން ޙުސައިންގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އުމަރުގެފާނުގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. [އަލްޙަސަން ބިން އުބައިދުالله] މި ޙަދީޘް އިބްރާހީމްގެ އަރިހުން އަލްޤާމާއިން ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ ޖުޢޫފީގެ ކިބައިން ޤައިޞް ނުވަތަ އިބްނު ޤައިސްގެ އަރިހުން ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޢުމަރުގެ އަރިހުން ކަމަށާއި، މި ޙަދީޘްވަނީ ދިގު ރިވާޔަތެއްގައެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި، ޠާބިޢީންނާއި، އެބޭކަލުންނަށްފަހުގެ ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި އެންމެ ފަހުގެ ޢިޝާ ނަމާދަށްފަހު ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ޙުކުމާމެދު ޚިޔާލުތަފާތުވިއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުންނަށް ޢިޝާ ނަމާދަށްފަހު ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ކަމުނުދާއިރު، އަނެއް ބަޔަކު ލުއި ދިނުމަކީ އަދިވެސް ޢިލްމުގެ ކޯރިޑޯގެ ތެރޭގައި އޮތް ކަމެއް ނަމަ، ނުވަތަ މުހިންމު ބޭނުންތެރި ކަމެއް ނަމައެވެ. އަދި ގިނަ ޙަދީޘްތަކުގައި ލުއިކަން ދީފައިވެއެވެ. އެއީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ކަމެކެވެ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 155

حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ غَنَّامٍ عَنْ عَمَّتِهِ أُمِّ فَرْوَةَ وَكَانَتْ مِمَّنْ بَايَعَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْسُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ قَالَ الصَّلَاةُ لِأَوَّلِ وَقْتِهَا

[އަބޫ ޢައްމާރު އަލް ޙުސައިން ބިން ޙުރައިރާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: [އަލްފަދުލް ބިން މޫސާ] [ޢަބްދުالله ބިން ޢުމަރު އަލް ޢުމަރީ] ގެ އަރިހުން [އަލްޤާސިމް ބިން ޣައްނަމް] ގެ އަރިހުން އޭނާގެ ދައްތަ [އުއްމު ފަރުވާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި - އަދި އެކަމަނާއަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ބައިޢަތު ހިފުމުގައި ބައިވެރިވި މީހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ - އެކަމަނާ ވިދާޅުވީ: 'އެކަމަނާ ވިދާޅުވި އެވެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ސުވާލު ކުރެވުނީ: އެންމެ ރަނގަޅީ ކޮން ޢަމަލެއް ހެއްޔެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: 'ނަމާދު އޭގެ ވަގުތު ފެށުނުއިރު' އެވެ.

Hadith Corroboration (9)

Hadith

Imam Tirmidzi : 156

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْجُهَنِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهُ يَا عَلِيُّ ثَلَاثٌ لَا تُؤَخِّرْهَا الصَّلَاةُ إِذَا آنَتْ وَالْجَنَازَةُ إِذَا حَضَرَتْ وَالْأَيِّمُ إِذَا وَجَدْتَ لَهَا كُفْئًاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢަބްދުﷲ ބިން ވަޙްބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސަޢީދު ބިން ޢަބްދުﷲ އަލްޖުހާނީ] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު ބިން ޢުމަރު ބިން އަލީ ބިން އަބޫ ޠާލިބް] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] [ޢަލީ ބިން އަބޫ ޠާލިބު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނަށް ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ އެކަން އައިސްފިނަމަ، އަދި އެއީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ކަމަށް ހީވާނަމަ ޚަވާރިޖާއަކާ ކައިވެނި ކުރައްވާށެވެ.' އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: މި ޙަދީޘަކީ ޣަރީބު ޙަސަން ގްރޭޑްގެ ޙަދީޘެކެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 157

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ الْوَلِيدِ الْمَدَنِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوَقْتُ الْأَوَّلُ مِنْ الصَّلَاةِ رِضْوَانُ اللَّهِ وَالْوَقْتُ الْآخِرُ عَفْوُ اللَّهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ فَرْوَةَ لَا يُرْوَى إِلَّا مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ وَلَيْسَ هُوَ بِالْقَوِيِّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَاضْطَرَبُوا عَنْهُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَهُوَ صَدُوقٌ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ

އަޙްމަދު ބިން މާނީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި ޔަޢުޤޫބު ބިން އަލް ވަލީދު އަލް މަދާނީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޢަބްދުالله ބިން ޢުމަރުގެ އަރިހުން ނާފީގެ އަރިހުން އިބްނު ޢުމަރުގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: މި ބާބުގައި ޢަލީ އާއި އިބްނު ޢުމަރާއި ޢާއިޝާ އަދި އިބްނު މަސްޢޫދު ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘްތަކެއްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: އުއްމު ފަރުވާގެ ޙަދީޘް ޢަބްދުالله ބިން ޢުމަރު އަލް އުމަރީގެ ޙަދީޘުން މެނުވީ ރިވާވެފައި ނުވާއިރު، އޭނާ - ޢަބްދުالله ބިން ޢުމަރު އަލް އުމަރީ - ޙަދީޘްގެ ޢިލްމުވެރިން ދެކޭ ގޮތުގައި އޭނާއަކީ ބަލިކަށި މީހެއް ކަމަށާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވި ރިވާވެރިން ޚިލާފުވެފައި ތިބި - އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ - ސަދުޤެއް (ތެދުވެރި) އެއްގެ ގޮތުގައި ހުއްޓެވެ. ހިތުދަސްކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން އިމާމް ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު ވަނީ ކޮމެންޓް ކުރައްވާފައެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 158

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ عَنْ الْوَلِيدِ بْنِ الْعَيْزَارِ عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّأَنَّ رَجُلًا قَالَ لِابْنِ مَسْعُودٍ أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ قَالَ سَأَلْتُ عَنْهُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ الصَّلَاةُ عَلَى مَوَاقِيتِهَا قُلْتُ وَمَاذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ وَبِرُّ الْوَالِدَيْنِ قُلْتُ وَمَاذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ وَالْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى الْمَسْعُودِيُّ وَشُعْبَةُ وَسُلَيْمَانُ هُوَ أَبُو إِسْحَقَ الشَّيْبَانِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ الْوَلِيدِ بْنِ الْعَيْزَارِ هَذَا الْحَدِيثَ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [މަރްވާން ބިން މުޢާވިޔަތު އަލް ފަޒާރީ] [އަބޫ ޔަޢުފޫރު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޢަމްރު އަޝް ޝައިބާނީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޔަޢުފޫރު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، މީހަކު [އިބްނު މަސްޢޫދަށް] ވިދާޅުވީ، އެންމެ ރަނގަޅީ ކޮން ޢަމަލެއް ހެއްޔެވެ؟ އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އަޅުގަނޑު އެއްފަހަރަކު އެކަމާ ބެހޭގޮތުން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ސުވާލު ކުރުމުން އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވީ: 'ނަމާދު އޭގެ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަގުތުގައި،' އަޅުގަނޑު އަނެއްކާވެސް ސުވާލުކުރީމެވެ، 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ދެން ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ: 'މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުން،' އަހަރެން އަނެއްކާވެސް ސުވާލުކުރީމެވެ، 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ދެން ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ: 'الله ގެ މަގުގައި ޖިހާދު' އެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. އަދި މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަލް މަސްޢޫދީ] އާއި [ޝުޢުބާ] އަދި [ސުލައިމާން] - މާނައަކީ އަބޫ އިސްޙާޤު އަޝްޝައިބާނީ - އަދި [އަލް ވަލީދު ބިން އަލް ޢަޢިޒާރު]’ ގެ އަރިހުންނެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 159

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلَالٍ عَنْ إِسْحَقَ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةً لِوَقْتِهَا الْآخِرِ مَرَّتَيْنِ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَالْوَقْتُ الْأَوَّلُ مِنْ الصَّلَاةِ أَفْضَلُ وَمِمَّا يَدُلُّ عَلَى فَضْلِ أَوَّلِ الْوَقْتِ عَلَى آخِرِهِ اخْتِيَارُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فَلَمْ يَكُونُوا يَخْتَارُونَ إِلَّا مَا هُوَ أَفْضَلُ وَلَمْ يَكُونُوا يَدَعُونَ الْفَضْلَ وَكَانُوا يُصَلُّونَ فِي أَوَّلِ الْوَقْتِ قَالَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَبُو الْوَلِيدِ الْمَكِّيُّ عَنْ الشَّافِعِيِّ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަލްލައިތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޚާލިދު ބިން ޔަޒީދު] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު ބިން އަބޫ ބިލާލް] ގެ އަރިހުން [އިޝާޤު ބިން ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން [ޢާއިޝަތު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދުވަހަކުވެސް އޭނާގެ ވަގުތު ނިމުމުން ޖެހިޖެހިގެން ދެފަހަރު ނަމާދެއް ނުކުރައްވައެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިއީ އޭގެ ދަރަޖައަކީ ޙަސަން ޣަރީބު ކަމުގައިވާ އަދި އޭގެ ޗޭން އޮފް ޓްރާންސްމިޝަން މެދުނުކެނޑި އޮތް ޙަދީސެކެވެ'. ޝާފިޢީ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އޭގެ ވަގުތު ފެށުނުއިރު ނަމާދަކީ މުހިންމު ކަމެއް.' އަދި އޭގެ ޒަމާނުގެ ފެށުމުގައި ނަމާދު ކުރުން ނިމުމަކަށްވުރެ މާތްކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމަކީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم، އަބޫބަކުރު އަދި ޢުމަރު އެ ނަމާދު އިޚްތިޔާރު ކުރެއްވި، އަބަދުވެސް އޭގެ ޒަމާނުގެ ފެށުމުގައި ނަމާދު ކުރެއްވުމާއި، މުހިންމު ކަމެއް ފިޔަވައި އެހެން އެއްޗެއް އިޚްތިޔާރު ނުކުރުމެވެ. އެމީހުން ދުވަހަކުވެސް މުހިންމު ކަމެއް ދޫކޮށްނުލާ، އަދި އަބަދުވެސް ނަމާދުކުރީ އޭގެ ވަގުތު ފެށުނު ވަގުތު'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަބޫ އަލް ވަލީދު އަލް މަކީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޝާފިޢީންގެ ކިބައިން އެގޮތަށް ކިޔައިދިނީ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 160

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الَّذِي تَفُوتُهُ صَلَاةُ الْعَصْرِ فَكَأَنَّمَا وُتِرَ أَهْلَهُ وَمَالَهُوَفِي الْبَاب عَنْ بُرَيْدَةَ وَنَوْفَلِ بْنِ مُعَاوِيَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ الزُّهْرِيُّ أَيْضًا عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [އަލްލައިތު ބިން ސަޢުދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ނާފިޢު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުންނެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. މި ޙަދީޘް ވެސް [އަޒް ޒުހުރީ] [ސަލީމް] ގެ އަރިހުން އޭނާގެ ބައްޕަ [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ.

Hadith Corroboration (31)