Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith
Hadith
Imam Tirmidzi : 121
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَالْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ قَالَا حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقْرَأْ الْحَائِضُ وَلَا الْجُنُبُ شَيْئًا مِنْ الْقُرْآنِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ إِسْمَعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقْرَأْ الْجُنُبُ وَلَا الْحَائِضُ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالُوا لَا تَقْرَأْ الْحَائِضُ وَلَا الْجُنُبُ مِنْ الْقُرْآنِ شَيْئًا إِلَّا طَرَفَ الْآيَةِ وَالْحَرْفَ وَنَحْوَ ذَلِكَ وَرَخَّصُوا لِلْجُنُبِ وَالْحَائِضِ فِي التَّسْبِيحِ وَالتَّهْلِيلِ قَالَ و سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ إِنَّ إِسْمَعِيلَ بْنَ عَيَّاشٍ يَرْوِي عَنْ أَهْلِ الْحِجَازِ وَأَهْلِ الْعِرَاقِ أَحَادِيثَ مَنَاكِيرَ كَأَنَّهُ ضَعَّفَ رِوَايَتَهُ عَنْهُمْ فِيمَا يَنْفَرِدُ بِهِ وَقَالَ إِنَّمَا حَدِيثُ إِسْمَعِيلَ بْنَ عَيَّاشٍ عَنْ أَهْلِ الشَّأْمِ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِسْمَعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ أَصْلَحُ مِنْ بَقِيَّةَ وَلِبَقِيَّةَ أَحَادِيثُ مَنَاكِيرُ عَنْ الثِّقَاتِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ قَال سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ ذَلِكَ
wedi dweud wrthym fod [Ali bin Hujr] a [Al Hasan bin Arafah] ill dau wedi dweud; wedi dweud wrthym fod [Isma'il bin Ayyasy] o [Musa bin Uqbah] o [Nafi'] o [Ibn Umar] gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, dywedodd: 'Ni ddylai menywod sy'n mislifu a phobl junub ddarllen unrhyw beth o'r Qur'an'. Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae hadith gan Ali hefyd'. Dywedodd Abu Isa; 'Nid ydym yn gwybod am hadith Ibn Umar, ac eithrio o hadith Isma'il bin Ayyasy, gan Musa bin Uqbah, gan Nafi', gan Ibn Umar, gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, dywedodd, 'Ni ddylai junub a menyw sy'n mislifu ddarllen y Qur'an'. Dyma farn y rhan fwyaf o ysgolheigion o blith cymdeithion y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, tabi'in a'r rhai ar eu hôl fel Sufyan Ats Tsauri, bin Al Mubarak, Syafi'i, Ahmad ac Ishaq. Maen nhw'n dweud, 'Ni chaniateir i fenywod sy'n mislifu a phobl junub ddarllen unrhyw beth o'r Qur'an, ac eithrio diwedd adnod, neu un llythyren, a'r cyffelyb. Fodd bynnag, maen nhw'n darparu cyfleustra i bobl junub a menywod sy'n mislifu ddarllen tasbih -Subhanallah- a tahlil -Laa Ilaaha Illalaah-'. Dywedodd Abu Isa; 'Clywais Muhammad bin Isma'il yn dweud; 'Yn wir, mae llawer o hadithiau drwg wedi'u hadrodd gan Isma'il bin Ayyasy gan bobl yr Hijaz a phobl Irac, mae'n ymddangos iddo wanhau hanes Isma'il bin Ayyasy oddi wrthyn nhw, pe bai'n ei adrodd ar ei ben ei hun'. Dywedodd; 'Fodd bynnag, mae hadith Isma'il bin Ayyasy gan bobl Syria'. Dywedodd Ahmad bin Hambal; 'Mae Isma'il bin Ayyasy yn well na Baqiyyah, oherwydd bod gan Baqiyyah hadithiau drwg y mae'n eu hadrodd gan bobl tsiqqah - y gellir ymddiried ynddynt -'. Dywedodd Abu Isa; 'Dywedodd Ahmad bin Al Hasan stori wrthyf, meddai; 'Clywais Ahmad bin Hambal yn dweud hynny'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 122
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مِنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا حِضْتُ يَأْمُرُنِي أَنْ أَتَّزِرَ ثُمَّ يُبَاشِرُنِيقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَمَيْمُونَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
wedi dweud wrthym [dywedodd Bundar]; wedi dweud wrthym [Abdurrahman bin Mahdi] gan [Sufyan] gan [Mansur] gan [Ibrahim] gan [Al Aswad] gan ['Aisyah] dywedodd; 'Pan oeddwn yn mislif, gorchmynnodd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam i mi wisgo lliain, yna fe'm cyffwrddodd'. Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae hanes o Umm Salamah a Maimunah'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae hadith Aisyah yn hasan ddilys. Dyma farn llawer o ysgolheigion o blith cymdeithion y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam a tabi'in. Mae'r farn hon hefyd yn cael ei dal gan Syafi'i, Ahmad ac Ishaq'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 123
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَرَامِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ قَالَسَأَلْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ مُوَاكَلَةِ الْحَائِضِ فَقَالَ وَاكِلْهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ لَمْ يَرَوْا بِمُوَاكَلَةِ الْحَائِضِ بَأْسًا وَاخْتَلَفُوا فِي فَضْلِ وَضُوئِهَا فَرَخَّصَ فِي ذَلِكَ بَعْضُهُمْ وَكَرِهَ بَعْضُهُمْ فَضْلَ طَهُورِهَا
Mae [Abbas Al 'Anbari] a [Muhammad bin Abd Al A'la] wedi dweud wrthym; mae [Abdurrahman bin Mahdi] wedi dweud wrthym; mae [Mu'awiyah bin Salih] wedi dweud wrthym gan [Al 'Ala` bin Al Harith] gan [Haram bin Mu'awiyah] gan ei ewythr [Abdullah bin Sa'd] dywedodd; 'Gofynnais i'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam am fwyta gyda menyw sy'n mislifu, felly dywedodd: 'Bwytewch gyda hi'. Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae yna hefyd naratif gan 'Aisha ac Anas'. Dywedodd Abu Isa; 'Yr hadith hwn a adroddwyd gan Abdullah bin Sa'd yw hasan gharib. Dyma farn y rhan fwyaf o ysgolheigion, maent o'r farn bod bwyta gyda menyw sy'n mislifu yn iawn. Fodd bynnag, maent yn anghytuno ynghylch y dŵr ymolchi sy'n weddill, mae rhai ohonynt yn rhoi consesiynau ac eraill yn ei ystyried yn makrooh'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 124
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ ثابِتِ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَقَالَتْ لِي عَائِشَةُ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَاوِلِينِي الْخُمْرَةَ مِنْ الْمَسْجِدِ قَالَتْ قُلْتُ إِنِّي حَائِضٌ قَالَ إِنَّ حَيْضَتَكِ لَيْسَتْ فِي يَدِكِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا نَعْلَمُ بَيْنَهُمْ اخْتِلَافًا فِي ذَلِكَ بِأَنْ لَا بَأْسَ أَنْ تَتَنَاوَلَ الْحَائِضُ شَيْئًا مِنْ الْمَسْجِدِ
wedi dweud wrthym [dywedodd Qutaibah]; wedi dweud wrthym [Ubaidah bin Humaid] gan [Al A'masy] gan [Thabit bin Ubaid] gan [Al Qasim bin Muhammad] dywedodd; ' ['Dywedodd Aisyah] wrthyf, 'Dywedodd Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam wrthyf unwaith: 'Cymerwch fat bach o'r mosg,' 'meddai Aisyah; 'Yna dywedais; 'Rwy'n mislif,' meddai: 'Yn wir, nid yw eich gwaed mislif yn eich dwylo'. Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae hanes hefyd gan Ibn Umar ac Abu Hurairah'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae hadith Aisyah yn ddilys. Dyma farn y rhan fwyaf o wyddonwyr, ac nid ydym yn ymwybodol ohonynt yn anghytuno ar y pwynt hwn. Sef, y gall menywod sy'n mislif gymryd rhywbeth o fewn y mosg'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 125
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَبَهْزُ بْنُ أَسَدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا حَمَادُ بْنُ سَلَمَةِ عَنْ حَكِيمٍ الْأَثْرَمِ عَنْ أَبِي تَمِيمَةَ الهُجَيْمِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَتَى حَائِضًا أَوْ امْرَأَةً فِي دُبُرِهَا أَوْ كَاهِنًا فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ أَبُو عِيسَى لَا نَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ حَكِيمٍ الْأَثْرَمِ عَنْ أَبِي تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَإِنَّمَا مَعْنَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى التَّغْلِيظِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَتَى حَائِضًا فَلْيَتَصَدَّقْ بِدِينَارٍ فَلَوْ كَانَ إِتْيَانُ الْحَائِضِ كُفْرًا لَمْ يُؤْمَرْ فِيهِ بِالْكَفَّارَةِ وَضَعَّفَ مُحَمَّدٌ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ وَأَبُو تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيِّ اسْمُهُ طَرِيفُ بْنُ مُجَالِدٍ
wedi dweud wrthym [dywedodd Bundar]; wedi dweud wrthym [Yahya bin Sa'id] ac [Abdurrahman bin Mahdi] a [Bahz bin Asad] dywedasant; wedi dweud wrthym [Hammad bin Salamah] gan [Hakim Al Atsram] gan [Abu Tamimah Al Hujaimi] gan [Abu Hurairah] gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, dywedodd: 'Pwy bynnag sy'n cael cyfathrach rywiol â menyw sy'n mislifu, neu gyfathrach rywiol â menyw o'r anws, neu'n mynd at siaman yna mae wedi anghredu yn yr hyn a ddatgelwyd i Muhammad shallallahu 'alaihi wasallam'. Dywedodd Abu Isa; 'Nid ydym yn gwybod yr hadith hwn ac eithrio o hadith Hakim Al Atsram, gan Abu Tamimah Al Hujaimi, gan Abu Hurairah. Ac yn ôl gwyddonwyr, unig ystyr yr hadith hwn yw fel baich. Mae wedi cael ei adrodd gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, dywedodd: 'Pwy bynnag sy'n dod at - neu sy'n cael cyfathrach rywiol - gyda - menyw sy'n mislifu, dylai roi elusen gydag un dinar'. Os yw dod at fenyw sy'n mislifu yn weithred o anghrediniaeth, yna ni fydd yn cael gorchymyn i roi elusen fel ei kafarah! Fodd bynnag, gwanhaodd Muhammad yr hadith hwn o'i ochr sanad. Ac enw Abu Tamimah Al Hujaimi yw Tharif bin Mujalid'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 126
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ خُصَيْفٍ عَنْ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الرَّجُلِ يَقَعُ عَلَى امْرَأَتِهِ وَهِيَ حَائِضٌ قَالَ يَتَصَدَّقُ بِنِصْفِ دِينَارٍ
wedi dweud wrthym ni [Mae Ali bin Hujr] wedi dweud; wedi adrodd i ni [Sharik] gan [Khushaim] gan [Miqsam] gan [Ibn Abbas] gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam am ddyn a ddaeth at ei wraig yn ystod ei mislif, dywedodd: 'Dylai pwy bynnag sy'n dod at ei wraig sy'n mislif roi elusen iddi gyda hanner dinar'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 127
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى عَنْ أَبِي حَمْزَةَ السُّكَّرِيِّ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا كَانَ دَمًا أَحْمَرَ فَدِينَارٌ وَإِذَا كَانَ دَمًا أَصْفَرَ فَنِصْفُ دِينَارٍقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْكَفَّارَةِ فِي إِتْيَانِ الْحَائِضِ قَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ مَوْقُوفًا وَمَرْفُوعًا وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ يَسْتَغْفِرُ رَبَّهُ وَلَا كَفَّارَةَ عَلَيْهِ وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ قَوْلِ ابْنِ الْمُبَارَكِ عَنْ بَعْضِ التَّابِعِينَ مِنْهُمْ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَإِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ عُلَمَاءِ الْأَمْصَارِ
wedi dweud wrthym [dwedodd Al Husain bin Huraits]; wedi adrodd i ni [Al Fadll bin Musa] gan [Abu Hamzah As Sukkari] gan [Abdul Karim] gan [Miqsam] gan [Ibn Abbas] gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, dywedodd: 'Os yw'r gwaed yn goch yna'r ddirwy yw un dinar, ac os yw'n felyn yna'r ddirwy yw hanner dinar'. Dywedodd Abu Isa; 'Adroddwyd yr hadith sy'n sôn am y mater o ddirwyon am gyfathrach rywiol â menywod sy'n mislifu gan Ibn Abbas gyda hanes o mauquf a marfu'. Dyma beth mae rhai gwyddonwyr yn ei ddweud. A chymerwyd y farn hon hefyd gan Ahmad ac Ishaq. Dywedodd bin Al Mubarak; 'Gadewch iddo ymddiheuro i'w Rabb ac ni fydd kafarah'. Adroddwyd dywediadau fel hyn gan bin Al Mubarak gan sawl ysgolhaig tabi'in hefyd, fel Sa'id bin Jubair ac Ibrahim An Nakha'I. A dyma beth mae'r rhan fwyaf o ysgolheigion y byd yn ei ddweud.
Hadith
Imam Tirmidzi : 128
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍأَنَّ امْرَأَةً سَأَلَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الثَّوْبِ يُصِيبُهُ الدَّمُ مِنْ الْحَيْضَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُتِّيهِ ثُمَّ اقْرُصِيهِ بِالْمَاءِ ثُمَّ رُشِّيهِ وَصَلِّي فِيهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأُمِّ قَيْسِ بْنتِ مِحْصَنٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَسْمَاءَ فِي غَسْلِ الدَّمِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الدَّمِ يَكُونُ عَلَى الثَّوْبِ فَيُصَلِّي فِيهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهُ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ إِذَا كَانَ الدَّمُ مِقْدَارَ الدِّرْهَمِ فَلَمْ يَغْسِلْهُ وَصَلَّى فِيهِ أَعَادَ الصَّلَاةَ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَ الدَّمُ أَكْثَرَ مِنْ قَدْرِ الدِّرْهَمِ أَعَادَ الصَّلَاةَ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَلَمْ يُوجِبْ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ عَلَيْهِ الْإِعَادَةَ وَإِنْ كَانَ أَكْثَرَ مِنْ قَدْرِ الدِّرْهَمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ الشَّافِعِيُّ يَجِبُ عَلَيْهِ الْغَسْلُ وَإِنْ كَانَ أَقَلَّ مِنْ قَدْرِ الدِّرْهَمِ وَشَدَّدَ فِي ذَلِكَ
wedi dweud wrthym [dywedodd Ibn Abu Umar]; wedi dweud wrthym [Sufyan bin Uyainah] gan [Hisyam bin Urwah] gan [Fathimah bint Al Mundzir] gan [Asma bint Abu Bakr] dywedodd; 'Gofynnodd menyw i'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam am ddillad wedi'u staenio â gwaed mislif?' yna atebodd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Rhwbiwch y brethyn, yna gwlychwch ef a'i olchi â dŵr, ar ôl hynny gweddïwch ag ef'. Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae hanes hefyd o Abu Hurairah ac Umm Qais bint Mihshan'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae hadith Asma am olchi gwaed mislif yn hasan ddilys.' Mae gan ysgolheigion wahanol farnau am waed sy'n mynd ar frethyn ac sy'n cael ei wisgo ar gyfer gweddi cyn golchi. Dywedodd rhai ysgolheigion o tabi'in; 'Os yw'r gwaed maint dirham, ac mae'n ei roi ymlaen cyn ei olchi, yna rhaid iddo ailadrodd ei weddi'. Tra dywedodd rhai eraill; ''Os yw'r gwaed yn fwy na maint dirham, yna rhaid iddo ailadrodd y weddi'. Barn Sufyan Ats Tsauri a bin Al Mubarak oedd hon. Fodd bynnag, nid oedd rhai ysgolheigion eraill o blith y tabi'in ac eraill yn mynnu ailadrodd y weddi, hyd yn oed os yw'r gwaed yn fwy - yn fwy - na dirham. Barn Ahmad ac Ishaq oedd hon. Dywedodd Syafi'i; 'Mae'n orfodol ei olchi hyd yn oed os yw'r gwaed yn llai na maint dirham'. Ac fe lynodd wrth hynny'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 129
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ حَدَّثَنَا شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ أَبُو بَدْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الْأَعْلَى عَنْ أَبِي سَهْلٍ عَنْ مُسَّةَ الْأَزْدِيَّةِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْكَانَتْ النُّفَسَاءُ تَجْلِسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا فَكُنَّا نَطْلِي وُجُوهَنَا بِالْوَرْسِ مِنْ الْكَلَفِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَهْلٍ عَنْ مُسَّةَ الْأَزْدِيَّةِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَاسْمُ أَبِي سَهْلٍ كَثِيرُ بْنُ زِيَادٍ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى ثِقَةٌ وَأَبُو سَهْلٍ ثِقَةٌ وَلَمْ يَعْرِفْ مُحَمَّدٌ هَذَا الْحَدِيثَ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَهْلٍ وَقَدْ أَجْمَعَ أَهْلُ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ عَلَى أَنَّ النُّفَسَاءَ تَدَعُ الصَّلَاةَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا إِلَّا أَنْ تَرَى الطُّهْرَ قَبْلَ ذَلِكَ فَإِنَّهَا تَغْتَسِلُ وَتُصَلِّي فَإِذَا رَأَتْ الدَّمَ بَعْدَ الْأَرْبَعِينَ فَإِنَّ أَكْثَرَ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا لَا تَدَعُ الصَّلَاةَ بَعْدَ الْأَرْبَعِينَ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْفُقَهَاءِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَيُرْوَى عَنْ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ أَنَّهُ قَالَ إِنَّهَا تَدَعُ الصَّلَاةَ خَمْسِينَ يَوْمًا إِذَا لَمْ تَرَ الطُّهْرَ وَيُرْوَى عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ وَالشَّعْبِيِّ سِتِّينَ يَوْمًا
wedi dweud wrthym [mae Nashr bin Ali Al Jahdlami] wedi dweud; wedi dweud wrthym [Syuja' bin Al Walid Abu Badr] gan [Ali bin Abdul A'la] gan [Abu Sahl] gan [Mussah Al Azdiah] gan [Ummu Salamah] dywedodd; 'Yn amser y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, roedd menywod oedd newydd roi genedigaeth yn eistedd mewn distawrwydd am ddeugain diwrnod, roedden ni'n peintio ein hwynebau â sana - math o blanhigyn - oherwydd y lliw du'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae hwn yn hadith gharib, nid ydym yn ei wybod ac eithrio o hadith Abu Sahl, gan Mussah Al Azdiah o Umm Salamah'. Ac enw Abu Sahl yw Kathir bin Ziyad. Yn yr achos hwn dywedodd Muhammad bin Isma'il; 'Mae Ali bin Abdul A'la ac Abu Sahl yn bobl ddibynadwy'. Ac nid oedd Muhammad yn gwybod yr hadith hwn ac eithrio o hadith Abu Sahl. Mae'r ysgolheigion wedi cytuno bod cymdeithion y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wa sallam, y tabi'in a'r rhai a ddaeth ar eu hôl wedi cytuno na all menyw sydd wedi rhoi genedigaeth weddïo am ddeugain diwrnod, oni bai ei bod wedi dod yn bur cyn hynny, ac yn yr achos hwnnw rhaid iddi gael bath a gweddïo. Os bydd hi'n gweld gwaed ar ôl deugain diwrnod, yna dywedodd rhai ysgolheigion: 'Ni chaniateir iddi adael gweddi ar ôl deugain diwrnod.' Dyma farn mwyafrif y fuqaha fel Sufyan Ats Thauri, bin Al Mubarak, Syafi'i, Ahmad ac Ishaq. Ac mae hefyd wedi'i adrodd o Al Hasan Al Basri, dywedodd: 'Yn wir, nid yw menyw sydd wedi rhoi genedigaeth yn gweddïo am hanner cant diwrnod os nad yw'n gweld ei bod wedi dod yn bur.' Ac mae hefyd wedi'i adrodd o 'Ata bin Abu Rabah ac Ash Sya'bi; hynny yw chwe deg diwrnod.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 130
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ فِي غُسْلٍ وَاحِدٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي رَافِعٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ بِغُسْلٍ وَاحِدٍ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ الْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ أَنْ لَا بَأْسَ أَنْ يَعُودَ قَبْلَ أَنْ يَتَوَضَّأَ وَقَدْ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ هَذَا عَنْ سُفْيَانَ فَقَالَ عَنْ أَبِي عُرْوَةَ عَنْ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ أَنَسٍ وَأَبُو عُرْوَةَ هُوَ مَعْمَرُ بْنُ رَاشِدٍ وَأَبُو الْخَطَّابِ قَتَادَةُ بْنُ دِعَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ ابْنِ أَبِي عُرْوَةَ عَنْ أَبِي الْخَطَّابِ وَهُوَ خَطَأٌ وَالصَّحِيحُ عَنْ أَبِي عُرْوَةَ
wedi dweud wrthym [dywedodd Bundar Muhammad bin Basysyar]; wedi dweud wrthym [dywedodd Abu Ahmad]; wedi dweud wrthym [Sufyan] o [Ma'mar] o [Qatadah] o [Anas] dywedodd; 'Ar un adeg, cymerodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam ei dro gyda'i wragedd mewn un bath'. Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae yna hefyd naratif gan Abu Rafi''. Dywedodd Abu Isa; 'Yr hadith hwn yw hasan sahih, bod y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam wedi cymryd ei holl wragedd mewn un bath'. Dyma farn llawer o ysgolheigion, yn eu plith Al Hasan Al Bashri, nad oes problem i rywun ailadrodd - cyfathrach - er nad yw wedi perfformio ymolchi'. [Muhammad bin Yusuf] yn adrodd yr hadith hwn gan [Sufyan], -Abu Urwah yn dweud o Abu Al Khaththab-, o [Anas], Abu Urwah - Ma'mar bin Rashid- yw, ac Abu Al Khaththab Qatadah bin Di'amah. Dywedodd Abu Isa; 'Roedd rhai ohonynt yn adrodd gan Muhammad bin Yusuf, o Sufyan, o Ibn Abu Urwah o Abu Al Khaththab'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 131
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَتَى أَحَدُكُمْ أَهْلَهُ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يَعُودَ فَلْيَتَوَضَّأْ بَيْنَهُمَا وُضُوءًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ و قَالَ بِهِ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا جَامَعَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يَعُودَ فَلْيَتَوَضَّأْ قَبْلَ أَنْ يَعُودَ وَأَبُو الْمُتَوَكِّلِ اسْمُهُ عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ اسْمُهُ سَعْدُ بْنُ مَالِكِ بْنِ سِنَانٍ
Mae [Hannad] wedi adrodd wrthym; Mae [Hafs bin Ghiyats] wedi adrodd wrthym o ['Ashim Al Ahwal] o [Abu Al Mutawakkil] o [Abu Sa'id Al Khudri] gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, dywedodd: 'Os yw un ohonoch yn mynd at ei wraig ac eisiau ei ailadrodd, yna gadewch iddo berfformio ymolchi rhyngddynt'. Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae yna hefyd adrodd gan Umar'. Dywedodd Abu Isa; 'Yr hadith hwn a adroddwyd gan Abu Sa'id yw hasan sahih. Dyma farn Umar bin Al Khaththab. Ac nid oes llawer o'r ysgolheigion hefyd yn dal y farn hon, maen nhw'n dweud, 'Os yw dyn yn cael cyfathrach rywiol â'i wraig ac eisiau ei ailadrodd eto, yna gadewch iddo berfformio ymolchi yn gyntaf'. Enw Abu Al Mutawakkil yw Ali bin Dawud. Tra bod enw Abu Sa'id Al Khudri yn Sa'd bin Malik bin Sinan'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 132
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ قَالَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَأَخَذَ بِيَدِ رَجُلٍ فَقَدَّمَهُ وَكَانَ إِمَامَ قَوْمِهِ وَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ وَوَجَدَ أَحَدُكُمْ الْخَلَاءَ فَلْيَبْدَأْ بِالْخَلَاءِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَثَوْبَانَ وَأَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ هَكَذَا رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ الْحُفَّاظِ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ وَرَوَى وُهَيْبٌ وَغَيْرُهُ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَا لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ وَهُوَ يَجِدُ شَيْئًا مِنْ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَقَالَا إِنْ دَخَلَ فِي الصَّلَاةِ فَوَجَدَ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَلَا يَنْصَرِفْ مَا لَمْ يَشْغَلْهُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ وَبِهِ غَائِطٌ أَوْ بَوْلٌ مَا لَمْ يَشْغَلْهُ ذَلِكَ عَنْ الصَّلَاةِ
wedi dweud wrthym [Hannad bin As Sari] dywedodd; wedi dweud wrthym [Abu Mu'awiyah] gan [Hisyam bin Urwah] gan [ei dad] gan [Abdullah bin Al Arqam] dywedodd; 'Roedd Iqamah wedi'i gyhoeddi, yna cymerodd law dyn a'i orchymyn i ddod ymlaen, er mai ef oedd imam ei bobl. Yna dywedodd; 'Clywais y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam unwaith yn dweud: 'Os yw'r weddi wedi'i dweud, ac mae un ohonoch eisiau mynd i'r toiled, yna gadewch iddo fynd i'r toiled yn gyntaf'. Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae hanes hefyd o 'Aisyah, Abu Hurairah, Tsauban ac Abu Umamah'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae hadith Abdullah bin Al Arqam yn hadith dilys hasan. Dyma sut yr adroddodd [Malik bin Anas] a [Yahya bin Sa'id Al Qaththan] ac nid ychydig o'r cofwyr - arbenigwyr hadith - o [Hisham bin Urwah] gan [ei dad] gan [Abdullah bin Al Arqam]. [Wuhaib] ac eraill hefyd a adroddodd o [Hisham bin Urwah] gan [ei dad] gan [ddyn] gan [Abdullah bin Al Arqam]. Dyma farn nid yn unig un o Gymdeithion y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam a'r Tabi'in. Daliwyd y farn hon hefyd gan Ahmad ac Ishaq, dywedasant, 'Ni ddylai person weddïo os yw'n teimlo'r ysfa i ysgarthu neu droethi.' Dywedasant hefyd, 'Os yw wedi sefyll i fyny i weddïo, nid oes rhaid iddo dorri ei weddi cyn belled nad yw'n ymyrryd ag ef.' Dywedodd rhai ysgolheigion, 'Nid oes dim o'i le â pherson yn gweddi tra mewn cyflwr o ysgarthu neu droethi, cyn belled nad yw'n ymyrryd ag ef mewn gweddi.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 133
حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ قَالَتْ قُلْتُ لِأُمِّ سَلَمَةَإِنِّي امْرَأَةٌ أُطِيلُ ذَيْلِي وَأَمْشِي فِي الْمَكَانِ الْقَذِرِ فَقَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُطَهِّرُهُ مَا بَعْدَهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا نَتَوَضَّأُ مِنْ الْمَوْطَإِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا وَطِيءَ الرَّجُلُ عَلَى الْمَكَانِ الْقَذِرِ أَنَّهُ لَا يَجِبُ عَلَيْهِ غَسْلُ الْقَدَمِ إِلَّا أَنْ يَكُونَ رَطْبًا فَيَغْسِلَ مَا أَصَابَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِهُودِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَهُوَ وَهَمٌ وَلَيْسَ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ ابْنٌ يُقَالَ لَهُ هُودٌ وَإِنَّمَا هُوَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِإِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَهَذَا الصَّحِيحُ
wedi dweud wrthym [dywedodd Abu Raja` Qutaibah]; wedi dweud wrthym [Malik bin Anas] gan [Muhammad bin Umarah] gan [Muhammad bin Ibrahim] gan [caethwas benywaidd Abdurrahman bin Auf] dywedodd; 'Dywedais unwaith wrth [Umm Salamah], 'Yn wir, rwy'n fenyw sydd â dillad hir, ac rwy'n cerdded mewn lleoedd budr?' yna dywedodd; 'Dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam unwaith: 'Bydd y brethyn yn bur gyda'r pridd ar ei ôl'. Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae hanes hefyd gan Abdullah bin Mas'ud, dywedodd; 'Roeddwn unwaith gyda Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam mewn lle budr, ac ni wnaethom ymolchi.' Dywedodd Abu Isa; "Nid yn unig y mae gwyddonwyr yn meddwl fel hyn, maen nhw'n dweud, 'Nid oes rhaid i berson sy'n camu ar dir budr olchi gwadnau ei draed oni bai bod y baw yn dal yn wlyb, felly cynghorir ef i gael gwared ar y marciau.'" Dywedodd Abu Isa; 'Adroddodd [Abdullah bin Al Mubarak] yr hadith hwn hefyd gan [Malik bin Anas] gan [Muhammad bin Umarah] gan [Muhammad bin Ibrahim] gan [caethwas Hud bin Abdurrahman bin Auf] o [Umm Salamah]. Ond mae amheuaeth ynddo, oherwydd nid oedd gan Abdurrahman bin Auf fab o'r enw Hud. Ond mae'n adrodd gan gaethwas Ibrahim bin Abdurrahman bin Auf o Umm Salamah, a dyma'r gwir'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 134
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الْفَلَّاسُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَزْرَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ بِالتَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَمَّارٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ عَلِيٌّ وَعَمَّارٌ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ التَّابِعِينَ مِنْهُمْ الشَّعْبِيُّ وَعَطَاءٌ وَمَكْحُولٌ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ عُمَرَ وَجَابِرٌ وَإِبْرَاهِيمُ وَالْحَسَنُ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَضَرْبَةٌ لِلْيَدَيْنِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكٌ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ أَنَّهُ قَالَ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ فَضَعَّفَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ حَدِيثَ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لَمَّا رُوِيَ عَنْهُ حَدِيثُ الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ قَالَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَخْلَدٍ الْحَنْظَلِيُّ حَدِيثُ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَحَدِيثُ عَمَّارٍ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ لَيْسَ هُوَ بِمُخَالِفٍ لِحَدِيثِ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لِأَنَّ عَمَّارًا لَمْ يَذْكُرْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُمْ بِذَلِكَ وَإِنَّمَا قَالَ فَعَلْنَا كَذَا وَكَذَا فَلَمَّا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ بِالْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَانْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ وَالدَّلِيلُ عَلَى ذَلِكَ مَا أَفْتَى بِهِ عَمَّارٌ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَفِي هَذَا دَلَالَةٌ أَنَّهُ انْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَّمَهُ إِلَى الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ قَالَ و سَمِعْت أَبَا زُرْعَةَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الْكَرِيمِ يَقُولُ لَمْ أَرَ بِالْبَصْرَةِ أَحْفَظَ مِنْ هَؤُلَاءِ الثَّلَاثَةِ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ وَابْنِ الشَّاذَكُونِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ الْفَلَّاسِ قَالَ أَبُو زُرْعَةَ وَرَوَى عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ حَدِيثًا
wedi adrodd i ni [dywedodd Abu Hafsh 'Amru bin Ali Al Falas]; wedi dweud wrthym fod [Yazid Ibn Zurai'] wedi dweud; wedi dweud wrthym fod [Sa'id] o [Qatadah] o [Azrah] o [Sa'id bin Abdurrahman bin Abza] o [ei dad] o [dywedodd 'Ammar bin Yasir]; 'Gorchmynnodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam iddo berfformio tayamum ar yr wyneb a chledrau'r dwylo'. Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae hanes hefyd o 'Aisyah ac Ibn Abbas'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith Ammar hwn yn ddilys hasan. Mae hefyd wedi'i adrodd gan 'Ammar o sawl llwybr. Dyma farn nid yn unig un o gymdeithion y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam. Yn eu plith roedd Ali, 'Ammar, Ibn Abbas a llawer mwy o gylchoedd tabi'in fel Ash Sya'bi, 'Atha` a Makhul. Dywedasant, "Mae Tayammum yn un strôc ar gyfer yr wyneb a'r ddwy gledr." Cymerwyd y farn hon gan Ahmad ac Ishaq. A dywedodd rhai ysgolheigion fel Ibn Umar, Jabir, Ibrahim ac Al Hasan, "Mae Tayammum yn un strôc ar gyfer yr wyneb ac un strôc ar gyfer y ddwy gledr hyd at y penelinoedd." Cymerwyd y farn hon gan Sufyan Ats Tsauri, Malik, bin Al Mubarak a Syafi'i. Mae'r hadith am tayammum, sef bod y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam wedi dweud, "ar gyfer yr wyneb a'r ddwy gledr," hefyd wedi'i adrodd gan Ammar mewn ffordd arall. Mae'r hadith hwn hefyd wedi'i adrodd gan Ammar, ei fod wedi dweud: "Roedden ni gyda'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yn gwneud tayammum hyd at yr ysgwyddau a'r ceseiliau." Fodd bynnag, mae rhai ysgolheigion yn gwanhau hadith Ammar gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, ynglŷn â tayammum ar gyfer yr wyneb a'r ddwy law, pan adroddwyd ganddo hefyd yr hadith o tayammum hyd at yr ysgwyddau a'r ceseiliau. Dywedodd Ishaq bin Ibrahim bin Makhlad Al Hanzhali; 'Mae hadith Ammar ynglŷn â tayammum ar gyfer yr wyneb a chledrau'r dwylo yn hadith sy'n hasan ddilys. Yn y cyfamser, nid yw hadith Ammar sy'n datgan, 'Unwaith gyda'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam gwnaethom tayammum hyd at yr ysgwyddau a'r ceseiliau,' yn gwrthdaro â'r hadith ar gyfer yr wyneb a'r cledrau. Oherwydd ni soniodd 'Ammar fod y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam wedi gorchymyn iddynt wneud hynny. Ond dywedodd, 'Rydym yn gwneud hyn a hyn'. Pan ofynnodd i'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, gorchmynnodd iddo sychu ei wyneb a chledrau ei ddwylo, felly fe wnaeth yr hyn a ddysgodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam iddo, sef sychu ei wyneb a chledrau ei ddwylo. Y dystiolaeth am hyn yw'r hyn a roddodd 'Ammar fatwa gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam ynghylch tayamum, a ddywedodd: '-sychu- yr wyneb a chledrau'r dwylo'. Felly yn y mater hwn y dystiolaeth yw'r hyn a ddysgodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, dysgodd sychu'r wyneb a'r ddwy law'. Dywedodd, 'Clywais Abu Zur'ah bin Abdul Karim yn dweud; 'Nid wyf erioed wedi gweld unrhyw un yn ninas Basrah yn well o ran cofio na thri pherson: Ali bin Al Madini, Ibn Asy Syadzakuni ac 'Amr bin Ali Al Fallas'. Dywedodd Abu Zur'ah; 'Adroddwyd hadith gan Affan bin Muslim o 'Amr bin Ali'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 135
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْقُرَشِيِّ عَنْ دَاودَ بْنِ حُصَيْنٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ سُئِلَ عَنْ التَّيَمُّمِ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ قَالَ فِي كِتَابِهِ حِينَ ذَكَرَ الْوُضُوءَ{ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ }وَقَالَ فِي التَّيَمُّمِ{ فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ }وَقَالَ{ وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا }فَكَانَتْ السُّنَّةُ فِي الْقَطْعِ الْكَفَّيْنِ إِنَّمَا هُوَ الْوَجْهُ وَالْكَفَّانِ يَعْنِي التَّيَمُّمَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَذِيٌّ صَحِيحٌ
Mae wedi dweud wrthym fod [Yahya bin Musa] wedi dweud; mae wedi dweud wrthym fod [Sa'id bin Sulaiman] wedi dweud; mae wedi dweud wrthym [Husyaim] gan [Muhammad bin Khalid Al Qurasyi] gan [Daud bin Hushain] gan [Ikrimah] gan [Ibn Abbas] ei fod wedi cael ei ofyn unwaith am tayammum, yna atebodd, 'Yn wir, mae Allah wedi dweud yn Ei lyfr wrth sôn am olchi: '-Felly golchwch eich wyneb a'ch dwylo hyd at y penelinoedd-,' a dywedodd Allah hefyd am tayammum: '-Felly ysgubwch eich wyneb a'ch dwylo-'. Yna dywedodd: '-Dynion sy'n dwyn a menywod sy'n dwyn, torrwch ddwylo'r ddau ohonyn nhw-'. Felly, yn ôl y Sunnah, wrth dorri'r dwylo cledrau'r dwylo ydyw, a'r hyn a olchir yn Tayammum yw'r wyneb a'r cledrau.' Dywedodd Abu Isa; 'Yr hadith hwn yw sahih gharib'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 136
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ وَعُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ قَالَا حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ وَابْنُ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلِمَةَ عَنْ عَلِيٍّ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقْرِئُنَا الْقُرْآنَ عَلَى كُلِّ حَالٍ مَا لَمْ يَكُنْ جُنُبًاقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَبِهِ قَالَ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ قَالُوا يَقْرَأُ الرَّجُلُ الْقُرْآنَ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ وَلَا يَقْرَأُ فِي الْمُصْحَفِ إِلَّا وَهُوَ طَاهِرٌ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
wedi dweud wrthym [dywedodd Abu Sa'id Abdullah bin Sa'id Al Asyaj]; wedi dweud wrthym [Hafsh bin Ghiyats] a [Uqbah bin Khalid] dywedon nhw; wedi dweud wrthym [Al A'masy] ac [Ibn Abu Laila] gan ['Amru bin Murrah] gan [Abdullah bin Salamah] gan [Ali] dywedodd; 'Darllenodd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam y Qur'an ar bob cyfle, cyn belled nad oedd yn junub'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn gan Ali yn hadith dilys. Cymerir y farn hon gan lawer o arbenigwyr gwyddonol o blith cymdeithion y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam a tabi'in. Dywedon nhw; 'Gall dyn ddarllen y Qur'an heb olchiad, ond ni chaiff ddarllen oni bai ei fod yn bur. Cymerwyd y farn hon gan Sufyan Ats Tsauri, Syafi'i, Ahmad ac Ishaq'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 137
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَدَخَلَ أَعْرَابِيٌّ الْمَسْجِدَ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسٌ فَصَلَّى فَلَمَّا فَرَغَ قَالَ اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي وَمُحَمَّدًا وَلَا تَرْحَمْ مَعَنَا أَحَدًا فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَقَدْ تَحَجَّرْتَ وَاسِعًا فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ بَالَ فِي الْمَسْجِدِ فَأَسْرَعَ إِلَيْهِ النَّاسُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْرِيقُوا عَلَيْهِ سَجْلًا مِنْ مَاءٍ أَوْ دَلْوًا مِنْ مَاءٍ ثُمَّ قَالَ إِنَّمَا بُعِثْتُمْ مُيَسِّرِينَ وَلَمْ تُبْعَثُوا مُعَسِّرِينَقَالَ سَعِيدٌ قَالَ سُفْيَانُ وَحَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ نَحْوَ هَذَا قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَقَدْ رَوَى يُونُسُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ
wedi dweud wrthym [Ibn Abu Umar] a [Sa'id bin Abdurrahman Al Makhzumi] dywedasant; wedi dweud wrthym [Sufyan bin Uyainah] o [Az Zuhri] o [Sa'id bin Al Musayyib] o [Abu Hurairah] dywedodd; 'Aeth Arab o'r pentref i mewn i'r mosg pan oedd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yn gweddïo, yna gweddïodd Arab y pentref. Ar ôl gweddïo gweddïodd, 'O Allah, trugarha wrthyf fi a Muhammad, a pheidiwch â charu neb gyda ni'. Yna trodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam ato a dweud: 'Yn wir rydych chi wedi culhau rhywbeth eang'. Ar ôl hynny fe droethiodd yn y mosg fel bod pobl yn agosáu ato ar unwaith, ond dywedodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Trwch ef â bwced o ddŵr,' neu dywedodd: 'â bwced o ddŵr'. Ar ôl hynny dywedodd eto: 'Yn wir, fe'ch anfonwyd i roi rhwyddineb ac nid i roi anawsterau'. Dywedodd [Sa'id]; ' Dywedodd [Sufyan]; 'Mae wedi dweud wrthyf [Yahya bin Sa'id] gan [Anas bin Malik] fel hyn'. Dywedodd; "Yn y bennod hon mae hanes hefyd gan Abdullah bin Mas'ud, Ibnu Abbas a Watsilah bin Al Asqa." Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn yn ddilys, ac mae rhai gwyddonwyr wedi gwneud gweithredoedd da yn seiliedig ar yr hadith hwn. Dyma farn Ahmad ac Ishaq. Adroddodd [Yunus] yr hadith hwn hefyd gan [Az Zuhri] gan [Ubaidullah bin Abdullah] gan [Abu Hurairah]'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 138
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمٍ وَهُوَ ابْنُ عَبَّادِ بْنِ حُنَيْفٍ أَخْبَرَنِي نَافِعُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَمَّنِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام عِنْدَ الْبَيْتِ مَرَّتَيْنِ فَصَلَّى الظُّهْرَ فِي الْأُولَى مِنْهُمَا حِينَ كَانَ الْفَيْءُ مِثْلَ الشِّرَاكِ ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ حِينَ كَانَ كُلُّ شَيْءٍ مِثْلَ ظِلِّهِ ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ حِينَ وَجَبَتْ الشَّمْسُ وَأَفْطَرَ الصَّائِمُ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ صَلَّى الْفَجْرَ حِينَ بَرَقَ الْفَجْرُ وَحَرُمَ الطَّعَامُ عَلَى الصَّائِمِ وَصَلَّى الْمَرَّةَ الثَّانِيَةَ الظُّهْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّ كُلِّ شَيْءٍ مِثْلَهُ لِوَقْتِ الْعَصْرِ بِالْأَمْسِ ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّ كُلِّ شَيْءٍ مِثْلَيْهِ ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ لِوَقْتِهِ الْأَوَّلِ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ ثُمَّ صَلَّى الصُّبْحَ حِينَ أَسْفَرَتْ الْأَرْضُ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَيَّ جِبْرِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ هَذَا وَقْتُ الْأَنْبِيَاءِ مِنْ قَبْلِكَ وَالْوَقْتُ فِيمَا بَيْنَ هَذَيْنِ الْوَقْتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي مُوسَى وَأَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ وَعَمْرِو بْنِ حَزْمٍ وَالْبَرَاءِ وَأَنَسٍ أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَمَّنِي جِبْرِيلُ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ بِمَعْنَاهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ لِوَقْتِ الْعَصْرِ بِالْأَمْسِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدٌ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي الْمَوَاقِيتِ حَدِيثُ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَدِيثُ جَابِرٍ فِي الْمَوَاقِيتِ قَدْ رَوَاهُ عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ وَأَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ حَدِيثِ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Mae [Hannad bin As Sari] wedi adrodd wrthym; mae [Abdurrahman bin Abu Az Zinad] gan [Abdurrahman bin Al Harith bin Ayyasy bin Abu Rabi'ah] gan [Hakim bin Hakim] - hynny yw, Ibn Abbad bin Hunaif - wedi adrodd wrthyf fod [Nafi' bin Jubair bin Muth'im] wedi adrodd wrthyf [Ibn Abbas] fod y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam wedi dweud: 'Arweiniodd Gabriel 'Alaihis Salam fi unwaith wrth ymyl y Kaaba ddwywaith. Y tro cyntaf, gweddïodd weddi'r Dhuhr pan oedd y cysgodion fel strapiau sandalau. Yna gweddïodd weddi'r Asr pan oedd cysgodion pethau fel y peth go iawn. Yna gweddïodd weddi'r Maghrib pan fachludodd yr haul a phan dorrodd y bobl oedd yn ymprydio eu hympryd. Yna gweddïodd weddi'r Isha pan ddiflannodd y lliw coch yn yr awyr. Ar ôl hynny gweddïodd weddi'r Subuh pan dorrodd y wawr a gwaharddwyd bwyd i'r person oedd yn ymprydio. Yr ail dro, gweddïodd y weddi ganol dydd, adlewyrchiad o rywbeth fel yr oedd mewn gwirionedd, yn union ar gyfer amser y weddi brynhawn ddoe. Yna gweddïodd y weddi brynhawn pan oedd delwedd pob gwrthrych ddwywaith delwedd y gwrthrych gwreiddiol. Yna gweddïodd y weddi Maghrib fel o'r blaen, yna'r weddi Isha olaf pan oedd traean o'r nos wedi mynd heibio. Yna gwnewch y weddi foreol pan fydd yr haul yn tywynnu ar y ddaear. Ar ôl hynny trodd Jibril ataf a dweud; 'O Muhammad, dyma amser y Proffwydi o'ch blaen, ac mae amser y weddi rhwng y ddau amser hyn'. Dywedodd Abu Isa; 'Yn y bennod hon mae yna hefyd adroddiadau gan Abu Hurairah, Buraidah, Abu Musa, Abu Mas'ud Al Ansari, Abu Sa'id, Jabir, 'Amru bin Hazm, Al Bara ac Anas'. Adroddwyd i mi [Ahmad bin Musa] dywedodd; wedi hysbysu ni [Abdullah bin Al Mubarak] dywedodd; wedi adrodd i ni [Husain bin Ali bin Husain] dywedodd; wedi adrodd i mi [Wahb bin Kaisan] gan [Jabir bin Abdullah] gan Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam, dywedodd: 'Arweiniodd Jibril fi...... yna soniodd fel yn hadith Ibn Abbas gydag ystyr. Ac ni soniodd yn yr hadith, 'Am amser asr fel ddoe'. Dywedodd Abu Isa; 'Yr hadith hwn yw hasan sahih gharib. Ac mae hadith Ibn Abbas yn hadith hasan sahih. Dywedodd Muhammad; 'Yr hanes mwyaf dilys ynghylch amseroedd gweddi yw'r hadith Jabir gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam'. Dywedodd; 'Mae'r hadith Jabir ynghylch amseroedd gweddïo wedi'i adrodd gan ['Atha bin Abu Rabah] ac [Amru bin Dinar] ac [Abu Az Zubair] o [Jabir bin Abdullah] oddi wrth y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, fel y mae'r hadith Wahb bin kaisan, o Jabir, o'r Proffwyd sallallaahuam'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 139
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِلصَّلَاةِ أَوَّلًا وَآخِرًا وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ صَلَاةِ الظُّهْرِ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ وَآخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَدْخُلُ وَقْتُ الْعَصْرِ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ صَلَاةِ الْعَصْرِ حِينَ يَدْخُلُ وَقْتُهَا وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ تَصْفَرُّ الشَّمْسُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْمَغْرِبِ حِينَ تَغْرُبُ الشَّمْسُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَغِيبُ الْأُفُقُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ حِينَ يَغِيبُ الْأُفُقُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَنْتَصِفُ اللَّيْلُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْفَجْرِ حِينَ يَطْلُعُ الْفَجْرُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ تَطْلُعُ الشَّمْسُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت مُحَمَّدًا يَقُولُ حَدِيثُ الْأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ فِي الْمَوَاقِيتِ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ عَنْ الْأَعْمَشِ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ خَطَأٌ أَخْطَأَ فِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ الْفَزَارِيِّ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ كَانَ يُقَالُ إِنَّ لِلصَّلَاةِ أَوَّلًا وَآخِرًا فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ عَنْ الْأَعْمَشِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ
[Hannad] adroddodd wrthym; [Muhammad Ibn Fudlail] adroddodd wrthym o [Al A'mash] o [Abu Salih] o [Abu Hurairah] dywedodd; 'Dywedodd Negesydd Allah (heddwch a bendithion Allah arno): 'Yn wir, mae gan weddi ddechrau a diwedd. Dechrau amser gweddi'r Dhuhr yw pan fydd yr haul yn machlud yn isel a'i ddiwedd yw pan fydd amser gweddi'r Asr yn dechrau. Dechrau amser gweddi'r Asr yw pan fydd ei amser yn dechrau a'i ddiwedd yw pan fydd yr haul yn troi'n felyn. Dechrau amser gweddi'r Maghrib yw pan fydd yr haul yn machlud a'i ddiwedd yw pan fydd y lliw cochlyd wedi diflannu. Dechrau amser gweddi'r Isha yw pan fydd y lliw coch wedi diflannu a'i ddiwedd yw canol nos. A dechrau gweddi'r Subuh yw pan fydd y wawr yn torri, a'i diwedd yw pan fydd yr haul yn codi.' Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae yna hefyd adrodd gan Abdullah bin Amr. Dywedodd Abu Isa; 'A chlywais Muhammad yn dweud; 'Mae hadith Al A'mash gan y Mujahid ynghylch amser gweddi yn fwy dilys na hadith Muhammad bin Fudlail o Al A'mash, tra bod hadith Muhammad bin Fudlail yn cynnwys camgymeriad a wnaed gan Muhammad bin Fudlail. Mae wedi dweud wrthym [Abu Usamah] o [Abu Ishaq Al Fazari] o [Al A'mash] o [Mujahid]'. Dywedodd; 'Weithiau dywedir; Yn wir, mae gan weddi ddechrau a diwedd, yna soniodd fel hadith Muhammad bin Fudlail o Al A'mash fel 'na gyda'i ystyr.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 140
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ وَالْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ يُوسُفَ الْأَزْرَقُ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ فَسَأَلَهُ عَنْ مَوَاقِيتِ الصَّلَاةِ فَقَالَ أَقِمْ مَعَنَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَأَمَرَ بِلَالًا فَأَقَامَ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ حِينَ زَالَتْ الشَّمْسُ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ مُرْتَفِعَةٌ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْمَغْرِبِ حِينَ وَقَعَ حَاجِبُ الشَّمْسِ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعِشَاءِ فَأَقَامَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ مِنْ الْغَدِ فَنَوَّرَ بِالْفَجْرِ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالظُّهْرِ فَأَبْرَدَ وَأَنْعَمَ أَنْ يُبْرِدَ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعَصْرِ فَأَقَامَ وَالشَّمْسُ آخِرَ وَقْتِهَا فَوْقَ مَا كَانَتْ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَخَّرَ الْمَغْرِبَ إِلَى قُبَيْلِ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعِشَاءِ فَأَقَامَ حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ ثُمَّ قَالَ أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ مَوَاقِيتِ الصَّلَاةِ فَقَالَ الرَّجُلُ أَنَا فَقَالَ مَوَاقِيتُ الصَّلَاةِ كَمَا بَيْنَ هَذَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ قَالَ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ أَيْضًا
wedi dweud wrthym [Ahmad bin Mani'] ac [Al Hasan bin Ash Shabbah Al Bazzar] ac [Ahmad bin Muhammad bin Musa] gydag un ystyr. Dywedon nhw; 'Wedi dweud wrthym [Ishaq bin Yusuf Al Azraq] gan [Sufyan Ats Tsauri] gan [Alqamah bin Martsad] gan [Sulaiman bin Buraidah] gan [ei dad] dywedodd; 'Daeth dyn at y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam a gofyn am amseroedd gweddi, felly dywedodd: 'Dewch i weddïo gyda ni - os bydd Duw yn fodlon-'. Yna gorchmynnodd i Bilal gymryd iqamah. Felly gwnaeth iqamah pan gododd y wawr. Yna gorchmynnodd yr iqamah, Bilal hefyd iqamah pan oedd yr haul yn pwyso, felly gweddïodd weddïau canol dydd. Yna gorchmynnodd yr iqamah, gwnaeth Bilal yr iqamah a gweddïodd y weddi brynhawn pan oedd yr haul yn wyn ac yn dal yn uchel. Yna gorchmynnodd y weddi Maghrib pan fydd pelydrau'r haul yn machlud. Yna gorchmynnodd iqamah y weddi gyda'r nos pan oedd y lliw coch yn yr awyr wedi diflannu. A'r diwrnod canlynol, gorchmynnodd iqamah y weddi fore pan oedd yr haul yn llachar. Yna gorchmynnodd y weddi ganol dydd, a pharhaodd i aros nes bod yr awyr yn teimlo'n oer ac yn ddymunol. Yna gorchmynnodd y weddi brynhawn, a pherfformiodd y weddi tra nad oedd ond ychydig o amser ar ôl. Yna gorchmynnodd yr iqamah eto, ond gorffennodd y maghrib nes bod y lliw coch yn yr awyr bron wedi diflannu. Yna gorchmynnodd y weddi Isha, a'i pherfformiodd pan oedd traean o'r nos wedi mynd heibio. Ar ôl hynny dywedodd: 'Ble mae'r person a ofynnodd am amseroedd gweddi?' atebodd y dyn, 'Ydw i'. Yna dywedodd: 'Mae'r amseroedd gweddi rhwng y ddau amser hyn'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn yn hasan gharib dilys.' Dywedodd; '[Adroddwyd gan Syu'bah] hefyd gan [Alqamah bin Martsad]'.
