Imam Tirmidzi : 121
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَالْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ قَالَا حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقْرَأْ الْحَائِضُ وَلَا الْجُنُبُ شَيْئًا مِنْ الْقُرْآنِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ إِسْمَعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقْرَأْ الْجُنُبُ وَلَا الْحَائِضُ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالُوا لَا تَقْرَأْ الْحَائِضُ وَلَا الْجُنُبُ مِنْ الْقُرْآنِ شَيْئًا إِلَّا طَرَفَ الْآيَةِ وَالْحَرْفَ وَنَحْوَ ذَلِكَ وَرَخَّصُوا لِلْجُنُبِ وَالْحَائِضِ فِي التَّسْبِيحِ وَالتَّهْلِيلِ قَالَ و سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ إِنَّ إِسْمَعِيلَ بْنَ عَيَّاشٍ يَرْوِي عَنْ أَهْلِ الْحِجَازِ وَأَهْلِ الْعِرَاقِ أَحَادِيثَ مَنَاكِيرَ كَأَنَّهُ ضَعَّفَ رِوَايَتَهُ عَنْهُمْ فِيمَا يَنْفَرِدُ بِهِ وَقَالَ إِنَّمَا حَدِيثُ إِسْمَعِيلَ بْنَ عَيَّاشٍ عَنْ أَهْلِ الشَّأْمِ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِسْمَعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ أَصْلَحُ مِنْ بَقِيَّةَ وَلِبَقِيَّةَ أَحَادِيثُ مَنَاكِيرُ عَنْ الثِّقَاتِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ قَال سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ ذَلِكَ
Twarabwiwe ko [Ali bini Hujr] na [Al Hasan bini Arafa] bompi bavuze ngo; yatubwiye ko [Isma’il bin Ayyasy] avuye kuri [Musa bin Uqbah] avuye kuri [Nafi’] avuye kuri [Ibn Umar] avuye kuri [Ibn Umar] avuye ku Ntumwa y’Imana saw. 'Abagore bari mu mihango n'aba junub ntibemerewe gusoma ikintu na kimwe muri Korowani'. Aravuga ati; 'Muri iki gice harimwo kandi hadithi ya Ali'. Abu Isa ati; 'Ntituzi hadithi ya Ibnu Umar kiretse hadithi ya Isma'il bin Ayyasy, ivuye kuri Musa bin Uqbah, ivuye kuri Nafi', ivuye kuri Ibn Umar, ivuye kuri Nkurunziza sallallaahu alaihi Wasallam, ati; 'Umuntu w'umujunub n'umugore ari mu mihango ntibemerewe gusoma Korowani'. Ivyo ni vyo vyiyumviro vy’abahinga benshi bavuye mu bagenzi b’Intumwa y’Imana, abatabi’in n’abantu babakurikiye nka Sufyan Ats Tsauri, Bin Al Mubarak, Syafi’i, Ahmad na Ishaq. Bavuga bati abagore bari mu mihango n’aba junub ntibemerewe gusoma ikintu na kimwe muri Korowani, kiretse iherezo ry’umurongo, canke urudome rumwe, n’ibindi nk’ivyo. Ariko rero, biratuma abantu b’aba junub n’abagore bari mu mihango bashobora gusoma tasbih -Subhanallah- na tahlil -Laa Ilaaha Illalaah-’. Abu Isa ati; ‘Numvise Muhamadi bin Isma’il avuga ati; 'Nta gukeka, hadithi nyinshi mbi zavuzwe na Isma'il bin Ayyasy zivuye ku bantu ba Hijaz n'abantu ba Iraki, bisa n'uko yacitse intege amateka ya Isma'il bin Ayyasy avuye kuri bo, nimba ari we wenyene ayivuze'. Aravuga ati; 'Ariko rero, hadithi ya Isma'il bin Ayyasy ni iyo mu bantu bo muri Siriya'. Ahmadu bini Hambali yavuze ati; 'Isma'il bin Ayyasy aruta Baqiyyah, kuko Baqiyyah afise hadithi mbi avuga avuye ku bantu ba tsiqqah - bashobora kwizigirwa -'. Abu Isa ati; ‘Ahmad bin Al Hasan yambwiye inkuru, ati; 'Numvise Ahmadu bin Hambal avuga ivyo'.
Imam Tirmidzi : 122
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مِنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا حِضْتُ يَأْمُرُنِي أَنْ أَتَّزِرَ ثُمَّ يُبَاشِرُنِيقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَمَيْمُونَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
Yatubwiye [Bundar] ati; yatubwiye [Abdurrahman bin Mahdi] kuva kuri [Sufyan] kuva kuri [Mansur] kuva kuri [Ibrahimu] kuva kuri [Al Aswad] kuva kuri [‘Aisyah] ati; 'Iyo nari mu mihango, Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yaramtegetse kwambara impuzu, hanyuma akankorakora'. Aravuga ati; 'Muri iki gice harimwo kandi amateka ya Umm Salamah na Maimunah'. Abu Isa ati; Hadithi ya Aisyah ni hasan y’ukuri. Ivyo nivyo vyiyumviro vy’intiti nyinshi zivuye mu bagenzi b’Imana sallallaahu alaihi wasallam na tabi’in. Ico ciyumviro na co nyene gifise Syafi’i, Ahmad na Ishaq’.
Imam Tirmidzi : 123
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَرَامِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ قَالَسَأَلْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ مُوَاكَلَةِ الْحَائِضِ فَقَالَ وَاكِلْهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ لَمْ يَرَوْا بِمُوَاكَلَةِ الْحَائِضِ بَأْسًا وَاخْتَلَفُوا فِي فَضْلِ وَضُوئِهَا فَرَخَّصَ فِي ذَلِكَ بَعْضُهُمْ وَكَرِهَ بَعْضُهُمْ فَضْلَ طَهُورِهَا
Twarabwiwe [Abbas Al’Anbari] na [Muhammad bin Abd Al’A’la] bati; yaratubwiye [Abdurrahmani bin Mahdi] ati; yatubwiye [Muawiya bin Salih] avuye kuri [Al ‘Ala` bin Al Harith] avuye kuri [Haram bin Muawiya] avuye kuri se wabo [Abdullah bin Sa’d] ati; 'Nabajije Intumwa y'Imana sallallaahu alaihi wasallam ivyerekeye gusangira n'abagore bari mu mihango, aca ambwira ati; 'Murye kumwe na we'. Aravuga ati; 'Muri iki gice harimwo kandi amateka ya 'Aisyah na Anas'. Abu Isa ati; 'Iyi hadithi yavuzwe na Abdullah bin Sa'd ni iyo mu rwego rwa hasan gharib. Ivyo ni vyo vyiyumviro vy’abahinga benshi mu vya siyansi, bafise iciyumviro c’uko ata kibi kiri mu gusangira n’abagore bari mu mihango. Ariko ntibemeranya ku bijanye n’amazi y’ukwiyuhagira asigaye, bamwe muri bo baravyorosha abandi na bo bakabigira nabi’.
Imam Tirmidzi : 124
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ ثابِتِ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَقَالَتْ لِي عَائِشَةُ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَاوِلِينِي الْخُمْرَةَ مِنْ الْمَسْجِدِ قَالَتْ قُلْتُ إِنِّي حَائِضٌ قَالَ إِنَّ حَيْضَتَكِ لَيْسَتْ فِي يَدِكِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا نَعْلَمُ بَيْنَهُمْ اخْتِلَافًا فِي ذَلِكَ بِأَنْ لَا بَأْسَ أَنْ تَتَنَاوَلَ الْحَائِضُ شَيْئًا مِنْ الْمَسْجِدِ
Yaratubwiye [Qutaiba] ati; yatubwiye [Ubaida bin Humaid] avuye kuri [Al Amasy] avuye kuri [Thabit bin Ubaid] avuye kuri [Al Qasim bin Muhamadi] ati; ’ [‘Aisyah] arambwira ati: ‘Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam yigeze kumbwira ati; Aisyah ati: ‘Fata agatanda gatoyi mu musigiti; ‘Maze ndavuga nti; Yaciye ambwira ati: ‘Ndi mu mihango; ‘Nta gukeka, amaraso yawe y’imihango ntari mu maboko yawe’. Aravuga ati; 'Muri iki gice harimwo kandi amateka ya Ibn Umar na Abu Hurairah'. Abu Isa ati; Hadithi ya Aisyah ni hasan y’ukuri. Ivyo ni vyo abahinga benshi biyumvira, kandi ntituzi ko batandukanye kuri iyo ngingo. Ni ukuvuga; ko abagore bari mu mihango bashobora gutwara ibintu imbere mu musigiti’.
Imam Tirmidzi : 125
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَبَهْزُ بْنُ أَسَدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا حَمَادُ بْنُ سَلَمَةِ عَنْ حَكِيمٍ الْأَثْرَمِ عَنْ أَبِي تَمِيمَةَ الهُجَيْمِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَتَى حَائِضًا أَوْ امْرَأَةً فِي دُبُرِهَا أَوْ كَاهِنًا فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ أَبُو عِيسَى لَا نَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ حَكِيمٍ الْأَثْرَمِ عَنْ أَبِي تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَإِنَّمَا مَعْنَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى التَّغْلِيظِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَتَى حَائِضًا فَلْيَتَصَدَّقْ بِدِينَارٍ فَلَوْ كَانَ إِتْيَانُ الْحَائِضِ كُفْرًا لَمْ يُؤْمَرْ فِيهِ بِالْكَفَّارَةِ وَضَعَّفَ مُحَمَّدٌ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ وَأَبُو تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيِّ اسْمُهُ طَرِيفُ بْنُ مُجَالِدٍ
Yatubwiye [Bundar] ati; yatubwiye [Yahya bin Said] na [Abdurrahman bin Mahdi] na [Bahz bin Asad] bati; yatubwiye [Hammad bin Salamah] avuye kuri [Hakim Al Atsram] avuye kuri [Abu Tamimah Al Hujaimi] avuye kuri [Abu Hurairah] avuye ku Ntumwa y’Imana, ati; 'Uwuzoba aryamanye n'umugore ari mu mihango, canke aryamanye n'umugore avuye mu nda, canke akaja ku muganga w'umuganga rero aba yemera ivyo yahishuriwe Muhammad Sallallahu Alaihi Wasallam'. Abu Isa ati; 'Iyi hadithi ntituyizi kiretse mu hadithi ya Hakim Al Atsram, ya Abu Tamimah Al Hujaimi, ya Abu Hurairah. Kandi nk’uko abahinga babivuga, insobanuro imwe gusa y’iyi hadithi ni nk’umuzigo. Vyavuzwe n’Umuhanuzi w’Imana Sallallahu Alaihi Wasallam, ati; 'Uwuzoza - gusambana n'umugore ari mu mihango, ategerezwa gutanga ubufasha n'idinari imwe'. Nimba kuza ku mugore ari mu mihango ari igikorwa co kutemera, rero ntazotegekwa gutanga ubusaserdoti nk’akafara yiwe! Ariko rero, Muhamadi yaragoyagoye iyo hadithi kuva ku ruhande rwayo rwa sanad. Kandi Abu Tamimah Al Hujaimi yitwa Tharif bin Mujalid’.
Imam Tirmidzi : 126
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ خُصَيْفٍ عَنْ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الرَّجُلِ يَقَعُ عَلَى امْرَأَتِهِ وَهِيَ حَائِضٌ قَالَ يَتَصَدَّقُ بِنِصْفِ دِينَارٍ
Twarabwiwe ko [Ali bin Hujr] ati; yatumenyesheje [Sharik] avuye kuri [Khushaim] avuye kuri [Miqsam] avuye kuri [Ibn Abbas] avuye kuri Nkurunziza saw. 'Uwuzoza ku mugore wiwe ari mu mihango, amuhe ubugiraneza bw'igice c'idinari'.
Imam Tirmidzi : 127
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى عَنْ أَبِي حَمْزَةَ السُّكَّرِيِّ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا كَانَ دَمًا أَحْمَرَ فَدِينَارٌ وَإِذَا كَانَ دَمًا أَصْفَرَ فَنِصْفُ دِينَارٍقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْكَفَّارَةِ فِي إِتْيَانِ الْحَائِضِ قَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ مَوْقُوفًا وَمَرْفُوعًا وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ يَسْتَغْفِرُ رَبَّهُ وَلَا كَفَّارَةَ عَلَيْهِ وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ قَوْلِ ابْنِ الْمُبَارَكِ عَنْ بَعْضِ التَّابِعِينَ مِنْهُمْ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَإِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ عُلَمَاءِ الْأَمْصَارِ
Twarabwiwe [Al Husein bin Huraits] ati; yatumenyesheje [Al Fadll bin Musa] avuye kuri [Abu Hamzah As Sukkari] avuye kuri [Abdul Karim] avuye kuri [Miqsam] avuye kuri [Ibn Abbas] avuye ku Ntumwa y’Imana, ati; 'Iyo amaraso ari umutuku rero ihazabu ni dinari imwe, iyo ari umuhondo rero ihazabu ni igice c'idinari'. Abu Isa ati; 'Hadithi ivuga ku kibazo c'amande y'uguhuza ibitsina n'abagore bari mu mihango, yavuzwe na Ibn Abbas afise amateka ya mauquf na marfu'. Ivyo ni vyo abahinga bamwebamwe bavuga. Kandi ico ciyumviro na co nyene cafashwe na Ahmad na Ishaq. Bin Mubaraki yavuze ati; 'Reka asabe imbabazi Rabb wiwe kandi nta kafarah iriho'. Amajambo nk’aya ya bin Al Mubarak na yo nyene yaravuzwe n’intiti nyinshi z’abatabi’ini, nka Said bin Jubair na Ibrahim An Nakha’I. Kandi ivyo ni vyo benshi mu bahinga bo kw’isi bavuga.
Imam Tirmidzi : 128
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍأَنَّ امْرَأَةً سَأَلَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الثَّوْبِ يُصِيبُهُ الدَّمُ مِنْ الْحَيْضَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُتِّيهِ ثُمَّ اقْرُصِيهِ بِالْمَاءِ ثُمَّ رُشِّيهِ وَصَلِّي فِيهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأُمِّ قَيْسِ بْنتِ مِحْصَنٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَسْمَاءَ فِي غَسْلِ الدَّمِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الدَّمِ يَكُونُ عَلَى الثَّوْبِ فَيُصَلِّي فِيهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهُ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ إِذَا كَانَ الدَّمُ مِقْدَارَ الدِّرْهَمِ فَلَمْ يَغْسِلْهُ وَصَلَّى فِيهِ أَعَادَ الصَّلَاةَ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَ الدَّمُ أَكْثَرَ مِنْ قَدْرِ الدِّرْهَمِ أَعَادَ الصَّلَاةَ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَلَمْ يُوجِبْ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ عَلَيْهِ الْإِعَادَةَ وَإِنْ كَانَ أَكْثَرَ مِنْ قَدْرِ الدِّرْهَمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ الشَّافِعِيُّ يَجِبُ عَلَيْهِ الْغَسْلُ وَإِنْ كَانَ أَقَلَّ مِنْ قَدْرِ الدِّرْهَمِ وَشَدَّدَ فِي ذَلِكَ
Twarabwiwe [Ibn Abu Umar] ati; yatubwiye ko [Sufyani bin Uyainah] avuye kuri [Hisyam bin Urwah] avuye kuri [Fathimah bint Al Mundzir] avuye kuri [Asma bint Abu Bakr] ati; 'Umugore yabajije Intumwa y'Imana sallallaahu alaihi wasallam ivy'impuzu zandujwe n'amaraso y'imihango?' maze Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam arishura ati; 'Ushireko igitambaro, hanyuma ugitobeze ugimese n'amazi, hanyuma usengere na co'. Aravuga ati; 'Muri iki gice harimwo kandi amateka ya Abu Hurairah na Ummu Qais bint Mihshan'. Abu Isa ati; 'Hadithi ya Asma yerekeye kwoza amaraso y'imihango ni hasan y'ukuri.' Intiti zifise ivyiyumviro bitandukanye ku bijanye n’amaraso ashika ku mpuzu, akayambara mu gusenga imbere y’uko yozwa. Hari intiti zivuye mu tabi’in zavuze ngo; ‘Nimba amaraso ari nk’idirham, akayambara imbere yo kuyamesa, rero ategerezwa gusubiramwo isengesho ryiwe’. Mu gihe abandi bamwe bati; 'Nimba amaraso ari manini kuruta ubunini bwa dirham imwe, rero ategerezwa gusubiramwo isengesho'. Ico ciyumviro gifise Sufyan Ats Tsauri na Bin Al Mubarak. Ariko rero, hariho n’izindi bahinga zivuye mu ba tabi’in n’abandi bantu ntizigira ngo umuntu asubiremwo isengesho, naho amaraso aruta ama dirham. Ico ciyumviro gifise Ahmad na Ishaq. Shafi’i ati; ‘Utegerezwa kuyimesa naho amaraso yoba ari munsi y’ubunini bwa dirham’. Kandi Yaravyifatanije’.
Imam Tirmidzi : 129
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ حَدَّثَنَا شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ أَبُو بَدْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الْأَعْلَى عَنْ أَبِي سَهْلٍ عَنْ مُسَّةَ الْأَزْدِيَّةِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْكَانَتْ النُّفَسَاءُ تَجْلِسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا فَكُنَّا نَطْلِي وُجُوهَنَا بِالْوَرْسِ مِنْ الْكَلَفِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَهْلٍ عَنْ مُسَّةَ الْأَزْدِيَّةِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَاسْمُ أَبِي سَهْلٍ كَثِيرُ بْنُ زِيَادٍ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى ثِقَةٌ وَأَبُو سَهْلٍ ثِقَةٌ وَلَمْ يَعْرِفْ مُحَمَّدٌ هَذَا الْحَدِيثَ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَهْلٍ وَقَدْ أَجْمَعَ أَهْلُ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ عَلَى أَنَّ النُّفَسَاءَ تَدَعُ الصَّلَاةَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا إِلَّا أَنْ تَرَى الطُّهْرَ قَبْلَ ذَلِكَ فَإِنَّهَا تَغْتَسِلُ وَتُصَلِّي فَإِذَا رَأَتْ الدَّمَ بَعْدَ الْأَرْبَعِينَ فَإِنَّ أَكْثَرَ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا لَا تَدَعُ الصَّلَاةَ بَعْدَ الْأَرْبَعِينَ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْفُقَهَاءِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَيُرْوَى عَنْ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ أَنَّهُ قَالَ إِنَّهَا تَدَعُ الصَّلَاةَ خَمْسِينَ يَوْمًا إِذَا لَمْ تَرَ الطُّهْرَ وَيُرْوَى عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ وَالشَّعْبِيِّ سِتِّينَ يَوْمًا
Yatubwiye [Nashr bin Ali Al Jahdlami] ati; yatubwiye [Syuja’ bin Al Walid Abu Badr] kuva kuri [Ali bini Abdul A’la] kuva kuri [Abu Sahl] kuva kuri [Mussah Al Azdiya] kuva kuri [Ummu Salamah] ati; 'Mu gihe ca Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam, abagore bari bamaze kuvyara baricara bacereje imisi mirongo ine, twasiga mu maso hacu sana - ubwoko bw'igitegwa - kubera ibara ryirabura'. Abu Isa ati; 'Iyi ni hadithi ya gharib, ntituyizi kiretse mu hadithi ya Abu Sahl, ya Mussah Al Azdiah ya Umm Salamah'. Kandi Abu Sahl yitwa Kathir bin Ziyad. Muri ivyo Muhamadi bin Isma’il yavuze ati; 'Ali bin Abdul A'la na Abu Sahl ni abantu bizigira'. Kandi Muhamadi ntiyamenya iyo hadithi kiretse mu hadithi ya Abu Sahl. Abahinga bemeranije ko abagenzi b’Intumwa sallallaahu alaihi wasallam, abatabi’in n’abantu babakurikiye bemeranije; ko umugore yavyaye ashobora kuva mu gusenga imisi mirongo ine, kiretse amaze gusukurwa imbere y’aho, muri ivyo rero ategerezwa kwiyuhagira no gusenga. Iyo abonye amaraso haciye imisi mirongo ine, rero abahinga bamwebamwe bavuga ngo; ‘Ntashobora kuva mu gusenga inyuma y’imisi mirongo ine’. Ivyo ni vyo vyiyumviro vy’abahinga mu vy’amategeko benshi nka Sufyan Ats Tsauri, Bin Al Mubarak, Siyafi’i, Ahmad na Ishaq. Kandi na vyo nyene vyavuzwe na Al Hasan Al Bashri, ati; 'Nta gukeka, umugore yavyaye ntazosenga imisi mirongo itanu iyo atabona ko atyoroye'. Kandi ryaravuzwe na Ata bin Abu Raba na Ashi Sya’bi; ni ukuvuga imisi mirongo itandatu’.
Imam Tirmidzi : 130
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ فِي غُسْلٍ وَاحِدٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي رَافِعٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ بِغُسْلٍ وَاحِدٍ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ الْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ أَنْ لَا بَأْسَ أَنْ يَعُودَ قَبْلَ أَنْ يَتَوَضَّأَ وَقَدْ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ هَذَا عَنْ سُفْيَانَ فَقَالَ عَنْ أَبِي عُرْوَةَ عَنْ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ أَنَسٍ وَأَبُو عُرْوَةَ هُوَ مَعْمَرُ بْنُ رَاشِدٍ وَأَبُو الْخَطَّابِ قَتَادَةُ بْنُ دِعَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ ابْنِ أَبِي عُرْوَةَ عَنْ أَبِي الْخَطَّابِ وَهُوَ خَطَأٌ وَالصَّحِيحُ عَنْ أَبِي عُرْوَةَ
Yatubwiye [Bundar Muhamadi bin Basyyar] ati; yaratubwiye [Abu Ahmad] ati; yatubwiye [Sufyan] avuye kuri [Ma’mar] avuye kuri [Qatadah] avuye kuri [Anasi] ati; 'Umuhanuzi Sallallahu Alaihi Wasallam yigeze guhinduranya abagore biwe mu bwogero bumwe'. Aravuga ati; "Muri iki gice harimwo n'amateka ya Abu Rafi." Abu Isa ati; ‘Iyi hadithi ni hasan y’ukuri; ko Nkurunziza w’Imana yoze abagore biwe bose n’ukwoga kumwe’. Ivyo ni vyo abahinga benshi biyumvira, muri bo harimwo Al Hasan Al Bashri; ko ata ngorane umuntu yosubira gukora imibonano mpuzabitsina naho ata wudhu’. [Muhamadi bin Yusufu] yaravuze iyi hadithi avuye kuri [Sufyan], -Abu Urwah yavuze avuye kuri Abu Al Khathab-, avuye kuri [Anas], Abu Urwah -ni we Ma’mar bin Rasyid-, na Abu Abu Urwah yavuze avuye kuri [Anas], na Abu Urwah -ni we Ma’mar bin Rasyid-, na Abu Urwah yabivuze avuye kuri Abu Al Khathab. Abu Isa ati; 'Bamwe muri bo bavuzwe na Muhamadi bin Yusufu, bavuzwe na Sufyan, bavuzwe na Ibn Abu Urwah bavuzwe na Abu Al Khaththab'.
Imam Tirmidzi : 131
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَتَى أَحَدُكُمْ أَهْلَهُ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يَعُودَ فَلْيَتَوَضَّأْ بَيْنَهُمَا وُضُوءًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ و قَالَ بِهِ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا جَامَعَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يَعُودَ فَلْيَتَوَضَّأْ قَبْلَ أَنْ يَعُودَ وَأَبُو الْمُتَوَكِّلِ اسْمُهُ عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ اسْمُهُ سَعْدُ بْنُ مَالِكِ بْنِ سِنَانٍ
Yatubwiye [Hanadi] ati; yatubwiye [Hafsh bin Ghiyats] avuye kuri [Ashim Al Ahwal] avuye kuri [Abu Al Mutawakkil] avuye kuri [Abu Said Al Khudri] avuye ku Ntumwa y’Imana, ati; ‘Nimba umwe muri mwebwe aza ku mugore wiwe, ashaka gusubiramwo ivyo, rero n’akore ubwogero hagati yabo bompi’. Aravuga ati; 'Muri iki gice harimwo n'amateka ya Umar'. Abu Isa ati; 'Iyi hadithi yavuzwe na Abu Said ni hasan y'ukuri. Ivyo ni vyo Umar bin Al Khathab yiyumvira. Kandi bake cane mu bahinga bo mu vya siyansi barafise ico ciyumviro, bati: ‘Umugabo iyo aryamanye n’umugore wiwe, agashaka kubisubiramwo, rero akwiye kubanza kwiyuhagira’. Izina rya Abu Al Mutawakkil ni Ali bini Dawudi. Hagati aho, izina rya Abu Said Al Khudri ni Sa’d bin Malik bin Sinan’.
Imam Tirmidzi : 132
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ قَالَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَأَخَذَ بِيَدِ رَجُلٍ فَقَدَّمَهُ وَكَانَ إِمَامَ قَوْمِهِ وَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ وَوَجَدَ أَحَدُكُمْ الْخَلَاءَ فَلْيَبْدَأْ بِالْخَلَاءِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَثَوْبَانَ وَأَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ هَكَذَا رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ الْحُفَّاظِ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ وَرَوَى وُهَيْبٌ وَغَيْرُهُ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَا لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ وَهُوَ يَجِدُ شَيْئًا مِنْ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَقَالَا إِنْ دَخَلَ فِي الصَّلَاةِ فَوَجَدَ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَلَا يَنْصَرِفْ مَا لَمْ يَشْغَلْهُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ وَبِهِ غَائِطٌ أَوْ بَوْلٌ مَا لَمْ يَشْغَلْهُ ذَلِكَ عَنْ الصَّلَاةِ
Yatubwiye [Hanadi bin Nk’uko Sari] yabivuze; yatubwiye [Abu Muawiya] kuva kuri [Hisyam bini Urwah] kuva kuri [se wiwe] kuva kuri [Abdullah bini Al Arqam] ati; Iqamah yari yaramenyeshejwe, aca afata ukuboko kw’umuntu amutegeka kuza imbere, naho yari imamu w’abantu biwe. Araheza ati; 'Narigeze kwumva Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam avuga ati; 'Nimba isengesho ryavuzwe, umwe muri mwebwe ashaka kuja mu bwiherero, rero abanze ajane mu bwiherero'. Aravuga ati; 'Muri iki gice harimwo kandi amateka ya 'Aisyah, Abu Hurairah, Tsauban na Abu Umamah'. Abu Isa ati; 'Hadithi ya Abdullah bin Al Arqam ni hadithi y'ukuri y'abahasan. Uko ni ko [Malik bin Anas] na [Yahya bin Said Al Qaththan] na bake cane mu bafata mu mutwe - abahinga mu vy’amahadithi - bavuze bavuye kuri [Hsyam bin Urwah] bavuye kuri [se wiwe] bavuye kuri [Abdullah bin Al Arqam]’. [Wuhaib] kandi uretse ivyo na we nyene yaravuzwe na [Hsyam bin Urwah] bivuye kuri [se wiwe] bivuye kuri [umuntu] bivuye kuri [Abdullah bin Al Arqam]. Ivyo si ivyiyumviro vy’umwe gusa mu bagenzi b’Intumwa y’Imana saw. Ico ciyumviro na co nyene gifise kuri Ahmad na Ishaq, bavuga ngo: 'Nta n'umwe asenga iyo yumvise ashaka gusohoka canke gusohoka.' Baca bongera bati: «Nimba yahagurutse ngo asenge, ntabwirizwa gusubiramwo isengesho ryiwe igihe cose ritamubabaza». Bamwe mu bahinga bo mu vya siyansi bafise iciyumviro c’uko ‘Ntaco bitwaye umuntu gusenga igihe akeneye gusohoka canke gusohoka, igihe cose bitazobangamira isengesho ryiwe’.
Imam Tirmidzi : 133
حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ قَالَتْ قُلْتُ لِأُمِّ سَلَمَةَإِنِّي امْرَأَةٌ أُطِيلُ ذَيْلِي وَأَمْشِي فِي الْمَكَانِ الْقَذِرِ فَقَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُطَهِّرُهُ مَا بَعْدَهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا نَتَوَضَّأُ مِنْ الْمَوْطَإِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا وَطِيءَ الرَّجُلُ عَلَى الْمَكَانِ الْقَذِرِ أَنَّهُ لَا يَجِبُ عَلَيْهِ غَسْلُ الْقَدَمِ إِلَّا أَنْ يَكُونَ رَطْبًا فَيَغْسِلَ مَا أَصَابَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِهُودِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَهُوَ وَهَمٌ وَلَيْسَ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ ابْنٌ يُقَالَ لَهُ هُودٌ وَإِنَّمَا هُوَ عَنْ أُمِّ وَلَدٍ لِإِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَهَذَا الصَّحِيحُ
Twarabwiwe [Abu Raja` Qutaibah] ati; yatubwiye [Malik bin Anas] avuye kuri [Muhamadi bin Umarah] avuye kuri [Muhamadi bin Ibrahim] avuye kuri [umuja w’umugore wa Abdurrahman bin Auf] ati; 'Narigeze kubwira [Umm Salamah] nti: 'Nta gukeka, ndi umugore afise impuzu ndende, kandi ngenda mu bibanza vy'umwanda?' aca aravuga ati; 'Umuhanuzi w'Imana yigeze kuvuga ati; 'Impuzu izoba isukuye hamwe n'isi inyuma yayo'. Aravuga ati; ‘Muri iki gice harimwo kandi amateka ya Abdullah bin Mas’ud, ati; 'Narigeze kubana na Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ahantu h'umwanda, kandi ntitwakora ubwogero.' Abu Isa ati; "Si abahinga gusa biyumvira gutyo, bavuga ngo 'Umuntu akandagira hasi handuye ntabwirizwa kwoza ibirenge vyiwe kiretse iyo mwanda ukiri utose, ni co gituma ahanurwa gukuraho ibimenyetso.' Abu Isa ati; ’ [Abdullah bin Al Mubarak] na we nyene yaravuze iyi hadithi ivuye kuri [Malik bin Anas] ivuye kuri [Muhamadi bin Umarah] ivuye kuri [Muhamadi bin Ibrahimu] ivuye kuri [umuja w’umugore wa Hud bin Abdurrahman bin Auf] ivuye kuri [Ummu Salamah]. Ariko hariho amakenga muri vyo, kuko Abdurrahman bin Auf atagira umuhungu yitwa Hud. Ariko iyo ni yo nkuru y’umuja w’umugore w’umuja wa Ibrahimu binu Abdurrahman binu Auf wo muri Umm Salamah, kandi uku ni kwo kuri’.
Imam Tirmidzi : 134
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الْفَلَّاسُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَزْرَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ بِالتَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَمَّارٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ عَلِيٌّ وَعَمَّارٌ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ التَّابِعِينَ مِنْهُمْ الشَّعْبِيُّ وَعَطَاءٌ وَمَكْحُولٌ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ عُمَرَ وَجَابِرٌ وَإِبْرَاهِيمُ وَالْحَسَنُ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَضَرْبَةٌ لِلْيَدَيْنِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكٌ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ أَنَّهُ قَالَ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ فَضَعَّفَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ حَدِيثَ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لَمَّا رُوِيَ عَنْهُ حَدِيثُ الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ قَالَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَخْلَدٍ الْحَنْظَلِيُّ حَدِيثُ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَحَدِيثُ عَمَّارٍ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالْآبَاطِ لَيْسَ هُوَ بِمُخَالِفٍ لِحَدِيثِ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لِأَنَّ عَمَّارًا لَمْ يَذْكُرْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُمْ بِذَلِكَ وَإِنَّمَا قَالَ فَعَلْنَا كَذَا وَكَذَا فَلَمَّا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ بِالْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَانْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ وَالدَّلِيلُ عَلَى ذَلِكَ مَا أَفْتَى بِهِ عَمَّارٌ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَفِي هَذَا دَلَالَةٌ أَنَّهُ انْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَّمَهُ إِلَى الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ قَالَ و سَمِعْت أَبَا زُرْعَةَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الْكَرِيمِ يَقُولُ لَمْ أَرَ بِالْبَصْرَةِ أَحْفَظَ مِنْ هَؤُلَاءِ الثَّلَاثَةِ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ وَابْنِ الشَّاذَكُونِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ الْفَلَّاسِ قَالَ أَبُو زُرْعَةَ وَرَوَى عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ حَدِيثًا
Twarabwiwe [Abu Hafsh Amru bin Ali Al Falas] ati; yaratubwiye [Yazidi Ibnu Zurai’] ati; yatubwiye [Said] avuye kuri [Qatadah] avuye kuri [Azrah] avuye kuri [Said bin Abdurrahman bin Abza] avuye kuri [se wiwe] avuye kuri [‘Ammar bin Yasir] ati; 'Intumwa yamutegetse gukora tayamum mu maso no mu biganza'. Aravuga ati; 'Muri iki gice harimwo kandi amateka ya 'Aisyah na Ibn Abbas'. Abu Isa ati; 'Iyi hadithi ya Ammar ni hasan y'ukuri. Vyaravuzwe kandi bivuye kuri Ammar bivuye mu nzira nyinshi. Ivyo si ivyiyumviro vy’umwe gusa mu bagenzi b’Imana Sallallahu Alaihi Wasallam. Muri bo harimwo Ali, ‘Ammar, Ibn Abbas n’abandi benshi bavuye mu migwi y’abatabi’in nka Asy Sya’bi, Atha na Makhul. Bavuga bati: 'Tayamum ni igitero kimwe mu maso no mu biganza vyose'. Ico ciyumviro cafashwe na Ahmad na Ishaq. Kandi abahinga bamwe bamwe nka Ibn Umar, Jabir, Ibrahim na Al Hasan bati: ‘Tayamum ni igitero kimwe mu maso, igitero kimwe mu biganza vyose bibiri gushika ku bitugu’. Ico ciyumviro cafashwe na Sufyani Ats Tsauri, Malik, Bin Al Mubarak na Syafi’i. Iyi hadithi yerekeye tayamum, ni ukuvuga ko Nkurunziza saw. Iyi hadithi na yo nyene yaravuzwe na ‘Ammar; ko yavuze; 'Twebwe rimwe hamwe n'Imana n'Imana saww twakoze tayammum gushika ku bitugu no ku maboko'. Ariko rero, hari intiti zigoyagoya hadithi ya Ammar ivuye ku Nkurunziza Sallallahu Alaihi Wasallam, ku bijanye n’ugutera tayammum mu maso no ku biganza, mu gihe hadithi ya tayammum ku bitugu no ku maboko na yo nyene yavuzwe kuri we. Ishaq bin Ibrahimu bin Makhlad Al Hanzhali yavuze ati; Hadithi ya Ammar yerekeye tayammum mu maso no mu biganza ni hadithi y’ukuri hasan. Hagati aho, hadithi ya Ammar ivuga ngo ‘Twebwe rimwe hamwe n’Intumwa sallallaahu alaihi wasallam twakoze tayamum gushika ku bitugu no ku maboko,’ ntihushanye n’iyo hadithi y’isura n’ibiganza. Kuko ‘Ammar ntiyavuze ko Nkurunziza yabategetse gukora ivyo. Ariko we yavuze gusa ati: 'Dukora ibi n'ibi'. Igihe yasaba Intumwa Shallallahu Alaihi Wasallam, aca amutegeka guhanagura mu maso no mu biganza vyiwe, aca arangiza n’ico Nkurunziza yamwigishije, ni ukuvuga guhanagura mu maso no mu biganza. Ikimenyamenya c’ivyo ni ico ‘Ammar fatwa ivuye ku Nkurunziza Shallallahu Alaihi Wasallam ku bijanye na tayammum; ko yavuze; '-yasize- mu maso no mu biganza'. Rero muri iki kibazo imvo n’imvano ni iyo yigishijwe n’Umuhanuzi Sallallahu Alaihi Wasallam, yigishije guhanagura mu maso no mu biganza vy’ibiganza’. Aravuga ati; ‘Numvise Abu Zura bin Abdul Karim avuga ati; ‘Sinigeze mbona mu gisagara ca Basira umuntu azi neza gufata mu mutwe kuruta abantu batatu; Ali bin Ali Madini, Ibnu Asy Syadzakuni na Amru bin Ali Al Fallas’. Abu Zura ati; 'Affan bin Muslim yaravuze hadithi ya Amru bin Ali'.
Imam Tirmidzi : 135
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْقُرَشِيِّ عَنْ دَاودَ بْنِ حُصَيْنٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ سُئِلَ عَنْ التَّيَمُّمِ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ قَالَ فِي كِتَابِهِ حِينَ ذَكَرَ الْوُضُوءَ{ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ }وَقَالَ فِي التَّيَمُّمِ{ فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ }وَقَالَ{ وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا }فَكَانَتْ السُّنَّةُ فِي الْقَطْعِ الْكَفَّيْنِ إِنَّمَا هُوَ الْوَجْهُ وَالْكَفَّانِ يَعْنِي التَّيَمُّمَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَذِيٌّ صَحِيحٌ
Yaratubwiye [Yahya bin Musa] ati; yatubwiye [Said bin Sulaiman] ati; yatubwiye [Husyaim] avuye kuri [Muhammad bin Khalid Al Qurasyi] avuye kuri [Daud bin Hushain] avuye kuri [Ikrimah] avuye kuri [Ibn Abbas] ko yigeze kubazwa ivyerekeye tayammum, aca arishura ati: ‘Ni ukuri Allah yavuze mu gitabu ciwe igihe avuga ivy’ukwiyuhagira; '-Rero woze mu maso hawe n'ibiganza vyawe gushika ku bitugu-,' kandi Allah na we aravuga ku vyerekeye tayamum; '-Hanyuma ukure mu maso no mu biganza-'. Hanyuma ati; '-Abagabo biba n'abagore biba, mubace amaboko-'. Rero, nk’uko Sunnah ibivuga, iyo umuntu akata ibiganza ni ibiganza, kandi ico umuntu yoza muri Tayammum ni mu maso n’ibiganza.’ Abu Isa ati; 'Iyi hadithi ni sahih gharib'.
Imam Tirmidzi : 136
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ وَعُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ قَالَا حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ وَابْنُ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلِمَةَ عَنْ عَلِيٍّ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقْرِئُنَا الْقُرْآنَ عَلَى كُلِّ حَالٍ مَا لَمْ يَكُنْ جُنُبًاقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَبِهِ قَالَ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ قَالُوا يَقْرَأُ الرَّجُلُ الْقُرْآنَ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ وَلَا يَقْرَأُ فِي الْمُصْحَفِ إِلَّا وَهُوَ طَاهِرٌ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
Yaratubwiye [Abu Sayidi Abdullah bin Sayidi Al Asyaj] ati; yatubwiye [Hafsh bin Ghiyats] na [Uqba bin Khalid] bati; yatubwiye [Al Amasy] na [Ibnu Abu Laila] bavuye kuri [Amru bin Murrah] bavuye kuri [Abdullah bin Salamah] bavuye kuri [Ali] ati; 'Intumwa yasoma Korowani ku karyo kose, igihe cose atari junub'. Abu Isa ati; ‘Iyi hadithi ya Ali ni hadithi y’ukuri. Ico ciyumviro gifatwa n’abahinga benshi mu vya siyansi bavuye mu bagenzi b’Umuhanuzi Sallallahu Alaihi Wasallam n’aba tabi’in. Baravuga bati; 'Umuntu ashobora gusoma Korowani ata kwiyuhagira, ariko ntashobora gusoma kiretse asukuye. Ico ciyumviro cafashwe na Sufyan Ats Tsauri, Syafi’i, Ahmad na Ishaq’.
Imam Tirmidzi : 137
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَدَخَلَ أَعْرَابِيٌّ الْمَسْجِدَ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسٌ فَصَلَّى فَلَمَّا فَرَغَ قَالَ اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي وَمُحَمَّدًا وَلَا تَرْحَمْ مَعَنَا أَحَدًا فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَقَدْ تَحَجَّرْتَ وَاسِعًا فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ بَالَ فِي الْمَسْجِدِ فَأَسْرَعَ إِلَيْهِ النَّاسُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْرِيقُوا عَلَيْهِ سَجْلًا مِنْ مَاءٍ أَوْ دَلْوًا مِنْ مَاءٍ ثُمَّ قَالَ إِنَّمَا بُعِثْتُمْ مُيَسِّرِينَ وَلَمْ تُبْعَثُوا مُعَسِّرِينَقَالَ سَعِيدٌ قَالَ سُفْيَانُ وَحَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ نَحْوَ هَذَا قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَقَدْ رَوَى يُونُسُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ
Twarabwiwe [Ibnu Abu Umar] na [Said Bin Abdurrahman Al Makhzumi] bati; yatubwiye [Sufyani bin Uyainah] kuva kuri [Az Zuhri] kuva kuri [Said bin Al Musayib] kuva kuri [Abu Hurairah] ati; 'Umunyaburayi wo mu gisagara yinjiye mu musigiti igihe Nkurunziza Sallallahu Alaihi Wasallam yariko arasenga, uwo munyaburayi wo mu gisagara aca arasenga. Amaze gusenga arasenga ati: «Ewe Allah, ngirira imbabazi jewe na Muhammad, ntukunde umuntu n’umwe turi kumwe». Intumwa y’Imana aca aramuhindukirira ati; 'Vy'ukuri waragabanyije ikintu cagutse'. Inyuma y’ivyo aca anywa amazi mu musigiti ivyo vyatumye abantu baca bamwegera, ariko Nkurunziza sallallaahu alaihi wasallam ati; ‘Uyipfuke n’indobo y’amazi,’ canke ngo; 'n'indobo y'amazi'. Ivyo biheze yongera ati; ‘Nta gukeka, mwarungitswe gutanga ukworohereza ntimwarungitswe gutanga ingorane’. [Yavuze] ati; ’ [Sufyani] ati; 'Yari yambwiye [Yahya bin Said] avuye kuri [Anas bin Malik] nk'ibi'. Aravuga ati; Muri iki gice harimwo kandi amateka ya Abdullah bin Mas'ud, Ibnu Abbas na Watsilah bin Al Asqa. Abu Isa ati; 'Iyi hadithi ni hasan y'ukuri, kandi hari abahinga bakoze ibikorwa vyiza bishingiye kuri iyo hadithi. Ivyo ni vyo Ahmad na Ishaq biyumvira. [Yunusi] na we nyene yaravuze iyi hadithi avuye kuri [Az Zuhri] avuye kuri [Ubayidullah bin Abdullah] avuye kuri [Abu Hurairah]’.
Imam Tirmidzi : 138
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمٍ وَهُوَ ابْنُ عَبَّادِ بْنِ حُنَيْفٍ أَخْبَرَنِي نَافِعُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَمَّنِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام عِنْدَ الْبَيْتِ مَرَّتَيْنِ فَصَلَّى الظُّهْرَ فِي الْأُولَى مِنْهُمَا حِينَ كَانَ الْفَيْءُ مِثْلَ الشِّرَاكِ ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ حِينَ كَانَ كُلُّ شَيْءٍ مِثْلَ ظِلِّهِ ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ حِينَ وَجَبَتْ الشَّمْسُ وَأَفْطَرَ الصَّائِمُ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ صَلَّى الْفَجْرَ حِينَ بَرَقَ الْفَجْرُ وَحَرُمَ الطَّعَامُ عَلَى الصَّائِمِ وَصَلَّى الْمَرَّةَ الثَّانِيَةَ الظُّهْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّ كُلِّ شَيْءٍ مِثْلَهُ لِوَقْتِ الْعَصْرِ بِالْأَمْسِ ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّ كُلِّ شَيْءٍ مِثْلَيْهِ ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ لِوَقْتِهِ الْأَوَّلِ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ ثُمَّ صَلَّى الصُّبْحَ حِينَ أَسْفَرَتْ الْأَرْضُ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَيَّ جِبْرِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ هَذَا وَقْتُ الْأَنْبِيَاءِ مِنْ قَبْلِكَ وَالْوَقْتُ فِيمَا بَيْنَ هَذَيْنِ الْوَقْتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي مُوسَى وَأَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ وَعَمْرِو بْنِ حَزْمٍ وَالْبَرَاءِ وَأَنَسٍ أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَمَّنِي جِبْرِيلُ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ بِمَعْنَاهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ لِوَقْتِ الْعَصْرِ بِالْأَمْسِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدٌ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي الْمَوَاقِيتِ حَدِيثُ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَدِيثُ جَابِرٍ فِي الْمَوَاقِيتِ قَدْ رَوَاهُ عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ وَأَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ حَدِيثِ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Yatubwiye [Hanadi bin Nk’uko Sari] yabivuze; yatubwiye [Abdurrahman bin Abu Az Zinad] avuye kuri [Abdurrahman bin Al Harith bin Ayyasy bin Abu Rabi’ah] avuye kuri [Hakim bin Hakim] - ni ukuvuga Ibnu Abbad bin Hunaif - ati; yamenyesheje [Nafi’ bin Jubair bin Muth’im] ati; yamenyesheje [Ibnu Abbas] ko Nkurunziza w’Imana yavuze ati; Jibril Alaihis Salam yarigeze kunbwira inkuru nziza iruhande ya Kaaba incuro zibiri. Ubwa mbere, yarasenze amasengesho yo mu gicugu igihe ibitutu vyari nk’imikanda y’inkweto. Hanyuma asenga isengesho ry’inyuma y’umuhingamo igihe ishusho y’ikintu isa n’ikintu nyaco. Hanyuma isengesho rya maghrib izuba rirenze abasiba bagafungura. Hanyuma usenge Isha igihe ibara ry’umutuku ryo mu kirere rizozimangana. Inyuma y’ivyo yasenga isengesho ry’igitondo igihe umusenyi waca, ivyokurya bikaba haramu ku muntu yisonzesha. Ubwa kabiri, yasenze isengesho ry’umuhingamo, ikimenyetso c’ikintu nk’uko cari mu vy’ukuri, ku gihe nyaco c’isengesho ry’umuhingamo ejo. Hanyuma agasenga isengesho ry’inyuma y’umuhingamo igihe ishusho y’ikintu cose yari incuro zibiri y’iy’intango. Hanyuma asenga isengesho rya Maghrib nk’uko yahora, hanyuma asenga isengesho rya nyuma ry’Isha igihe ica gatatu c’ijoro cari caraheze. Hanyuma ukore isengesho ryo mu gitondo izuba rizoba ryarashe kw’isi. Inyuma y’ivyo Jibril arahindukira arambwira ati; 'Ewe Muhamadi, iki ni igihe c'Abahanuzi bakubanjirije, kandi igihe c'amasengesho kiri hagati y'ivyo bihe bibiri'. Abu Isa ati; 'Muri iki gice harimwo kandi inkuru zavuzwe na Abu Hurairah, Buraida, Abu Musa, Abu Mas'ud Al Ansari, Abu Said, Jabir, Amru bin Hazm, Al Bara na Anas'. Naramenyeshejwe [Ahmad bin Musa] ati; yatumenyesheje [Abdullah bin Al Mubarak] ati; yaduhaye raporo [Huseyini Bin Ali bin Huseyini] ati; yampaye raporo [Wahb bin Kaisan] avuye kuri [Jabir bin Abdullah] avuye kuri Rasulullah, ati; 'Jibril yanyigishije...... hanyuma avuga nk'uko biri muri hadithi ya Ibn Abbas n'insobanuro. Kandi ntiyavuze muri hadithi ngo: ‘Kubera asr igihe nk’ejo’. Abu Isa ati; 'Iyi hadithi ni hasan sahih gharib. Kandi hadithi ya Ibn Abbas ni hadithi y’ubusambanyi. Muhamadi ati; 'Amateka y'ukuri kuruta ayandi yose yerekeye ibihe vy'amasengesho ni hadithi ya Jabir ivuye ku Muhanuzi Sallallahu Alaihi Wasallam'. Aravuga ati; 'Hadithi ya Jabir yerekeye ibihe vy'amasengesho yaravuzwe na ['Atha bin Abu Rabah] na [Amru bin Dinar] na [Abu Az Zubair] bavuye kuri [Jabir bin Abdullah] bavuye ku Nkurunziza Shallallahu Alaihi Wasallam, nk'uko nyene hadithi ya Wahb bin Abu Rabah, Shallahilla Wahilla Wahb Kaisan, bavuye kuri Jabir bin Abdullah, bavuye kuri Jabir bin Abu Rabah.
Imam Tirmidzi : 139
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِلصَّلَاةِ أَوَّلًا وَآخِرًا وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ صَلَاةِ الظُّهْرِ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ وَآخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَدْخُلُ وَقْتُ الْعَصْرِ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ صَلَاةِ الْعَصْرِ حِينَ يَدْخُلُ وَقْتُهَا وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ تَصْفَرُّ الشَّمْسُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْمَغْرِبِ حِينَ تَغْرُبُ الشَّمْسُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَغِيبُ الْأُفُقُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ حِينَ يَغِيبُ الْأُفُقُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَنْتَصِفُ اللَّيْلُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْفَجْرِ حِينَ يَطْلُعُ الْفَجْرُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ تَطْلُعُ الشَّمْسُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت مُحَمَّدًا يَقُولُ حَدِيثُ الْأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ فِي الْمَوَاقِيتِ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ عَنْ الْأَعْمَشِ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ خَطَأٌ أَخْطَأَ فِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ الْفَزَارِيِّ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ كَانَ يُقَالُ إِنَّ لِلصَّلَاةِ أَوَّلًا وَآخِرًا فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ عَنْ الْأَعْمَشِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ
Yatubwiye [Hanadi] ati; yatubwiye [Muhamadi Ibn Fudlail] avuye kuri [Al Amasy] avuye kuri [Abu Salih] avuye kuri [Abu Hurairah] ati; 'Umukuru w'Imana yavuze ati; ‘Nta gukeka ko isengesho rifise igihe co gutangura n’igihe co guhera. Intango y’igihe c’isengesho ry’umuhingamo ni igihe izuba rirenga, igihe c’iherezo ni igihe igihe ca Asr cinjiye. Intango y’igihe c’amasengesho ya Asr ni igihe igihe kigeze, iherezo ni igihe izuba rihinduka umuhondo. Igihe c’intango y’amasengesho ya Maghrib ni igihe izuba rirenga, igihe c’iherezo ni igihe ibara ry’umutuku ryazimiye. Intango y’igihe ca Isha ni igihe ibara ry’umutuku ryazimiye, igihe c’iherezo kikaba ari hagati mw’ijoro. Kandi intango y’isengesho ryo mu gitondo ni iyo umusenyi urashe, iherezo ryaryo ni iyo izuba rirashe’. Aravuga ati; ‘Muri iki gice harimwo kandi amateka ya Abdullah bin Amru. Abu Isa ati; ‘Kandi numvise Muhamadi avuga ati; 'Hadithi ya Al Amasy ya Mujahid mu bijanye n'ibihe vy'amasengesho ni iyo ukuri kuruta hadithi ya Muhamadi bin Fudlail ya Al Amasy, mu gihe hadithi ya Muhamadi bin Fudlail irimwo amakosa yakozwe na Muhamadi bin Fudlail. Yatubwiye [Abu Usamah] avuye kuri [Abu Ishaq Al Fazari] avuye kuri [Al Amasi] avuye kuri [Mujahid]’. Aravuga ati; ‘Rimwe na rimwe biravugwa; Nkako, isengesho rifise igihe co gutangura n’igihe co guhera, aca avuga hadithi ya Muhammad bin Fudlail yo muri Al Amasy n’insobanuro yayo.
Imam Tirmidzi : 140
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ وَالْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ يُوسُفَ الْأَزْرَقُ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ فَسَأَلَهُ عَنْ مَوَاقِيتِ الصَّلَاةِ فَقَالَ أَقِمْ مَعَنَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَأَمَرَ بِلَالًا فَأَقَامَ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ حِينَ زَالَتْ الشَّمْسُ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ مُرْتَفِعَةٌ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْمَغْرِبِ حِينَ وَقَعَ حَاجِبُ الشَّمْسِ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعِشَاءِ فَأَقَامَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ مِنْ الْغَدِ فَنَوَّرَ بِالْفَجْرِ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالظُّهْرِ فَأَبْرَدَ وَأَنْعَمَ أَنْ يُبْرِدَ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعَصْرِ فَأَقَامَ وَالشَّمْسُ آخِرَ وَقْتِهَا فَوْقَ مَا كَانَتْ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَخَّرَ الْمَغْرِبَ إِلَى قُبَيْلِ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْعِشَاءِ فَأَقَامَ حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ ثُمَّ قَالَ أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ مَوَاقِيتِ الصَّلَاةِ فَقَالَ الرَّجُلُ أَنَا فَقَالَ مَوَاقِيتُ الصَّلَاةِ كَمَا بَيْنَ هَذَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ قَالَ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ أَيْضًا
Yatubwiye [Ahmadu bin Mani’] na [Al Hasan bin Ash Shabba Al Bazzar] na [Ahmad bin Muhamadi bin Musa] n’insobanuro imwe. Baravuga bati; 'Watubwiye [Ishaq bin Yusuf Al Azraq] kuva kuri [Sufyan Ats Tsauri] kuva kuri [Alqamah bin Martsad] kuva kuri [Sulaiman bin Buraidah] kuva kuri [se wiwe] ati; 'Umuntu umwe yaje ku Nkurunziza (saww) amubaza ibihe vy'amasengesho, aca arambwira ati; 'Ngwino usenge natwe -Imana ibishatse-'. Hanyuma ategeka Bilal gufata iqamah. Ni ko yakoze iqamah igihe umusenyi waca. Hanyuma ategeka iqamah, Bilal nawe iqamah iyo izuba ryihetse, ni co gituma asenga amasengesho yo mu gicugu. Hanyuma ategeka iqamah, Bilal akora iqamah aca asenga isengesho ry’umuhingamo izuba ryari ryera kandi rikiri hejuru. Hanyuma ategeka ko haba isengesho rya Maghrib iyo imishwarara y’izuba irenze. Hanyuma ategeka iqamah y’isengesho ry’umugoroba igihe ibara ry’umutuku ryo mw’ijuru ryari ryarazimiye. Kandi bukeye, ategeka ko haba isengesho ry’igitondo iqamah igihe izuba ryari rikayangana. Hanyuma ategeka ko haba isengesho ryo ku muhingamo, aca abandanya kurindira gushika ikirere kimeze neza kandi kiryoshe. Araheza ategeka igisabisho co ku muhingamo, aca akora igisabisho hasigaye umwanya mutoyi gusa. Hanyuma yongera ategeka iqamah, ariko arangiza maghrib gushika ibara ry’umutuku ryo mw’ijuru ryari hafi kuzimangana. Hanyuma ategeka isengesho ry’Isha, ararisenga igihe kimwe ca gatatu c’ijoro cari caraheze. Ivyo biheze ati; 'Uwo muntu yabajije ibihe vy'amasengesho ari hehe?' uwo mugabo arishura ati: «Ni jewe». Araheza ati; 'Ibihe vy'amasengesho biri hagati y'ivyo bihe bibiri'. Abu Isa ati; 'Iyi hadithi ni hasan gharib y'ukuri.' Aravuga ati; '[Syu'ba] na we nyene yarabivuze bivuye kuri [Alqamah bin Martsad]'.