Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith
Hadith
Imam Tirmidzi : 1161
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَبِي الْأَشْعَثِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ مِثْلًا بِمِثْلٍ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ مِثْلًا بِمِثْلٍ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ مِثْلًا بِمِثْلٍ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ مِثْلًا بِمِثْلٍ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ مِثْلًا بِمِثْلٍ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ مِثْلًا بِمِثْلٍ فَمَنْ زَادَ أَوْ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى بِيعُوا الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍ وَبِيعُوا الْبُرَّ بِالتَّمْرِ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍ وَبِيعُوا الشَّعِيرَ بِالتَّمْرِ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَبِلَالٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُبَادَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَقَالَ بِيعُوا الْبُرُّ بِالشَّعِيرِ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍ وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدٍ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَبِي الْأَشْعَثِ عَنْ عُبَادَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْحَدِيثَ وَزَادَ فِيهِ قَالَ خَالِدٌ قَالَ أَبُو قِلَابَةَ بِيعُوا الْبُرَّ بِالشَّعِيرِ كَيْفَ شِئْتُمْ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا يَرَوْنَ أَنْ يُبَاعَ الْبُرُّ بِالْبُرِّ إِلَّا مِثْلًا بِمِثْلٍ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ إِلَّا مِثْلًا بِمِثْلٍ فَإِذَا اخْتَلَفَ الْأَصْنَافُ فَلَا بَأْسَ أَنْ يُبَاعَ مُتَفَاضِلًا إِذَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ وَهَذَا قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَالْحُجَّةُ فِي ذَلِكَ قَوْلُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيعُوا الشَّعِيرَ بِالْبُرِّ كَيْفَ شِئْتُمْ يَدًا بِيَدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ تُبَاعَ الْحِنْطَةُ بِالشَّعِيرِ إِلَّا مِثْلًا بِمِثْلٍ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالْقَوْلُ الْأَوَّلُ أَصَحُّ
Безгә [Сувайд бин Наср] безгә [Абдуллаһ бин Әл Мөбарәк] безгә [Суфиян] сөйләде, ул [Хәлид Әл Хәзззадан], ул [Әбу Киләбәдә], ул [Әбу Әл Асьятстан], ул [Убада бин Әш Шамиттән] Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәлам әйтте: "Тәрәзәнең авырлыгы бер үк булса, алтынны алтынга, авырлыгы бер үк булса, көмешне көмешкә, авырлыгы бер үк булса, хөрмәне хөрмәгә, бодайны бодайга, авырлыгы бер үк булса, тозны тозга, бодайны бодайга, авырлыгы бер үк булса, шә'ирне бодайга алыштырырга мөмкин. Кем өстәсә яки күбрәк сораса, ул чыннан да риба кылган була. Алтынны көмешкә теләсәгез, ләкин акчалата сатыгыз, ә шә'ирне бодайны хөрмәгә теләсәгез, ләкин акчалата сатыгыз". Ул әйтте: Бу очракта Әбү Сәгыйд, Әбү Һөрәйрә, Билал һәм Әнәстән охшаш хәдисләр бар. Әбү Гайсә болай диде: "Убада хәдисе - хәсән ышанычлы хәдис, һәм аларның кайберләре бу хәдисне Халидтан түбәндәге санад белән риваять иттеләр: ул болай диде: "Бөррне бодай белән теләгәнчә сатыгыз, ләкин акчалата гына". Аларның кайберләре бу хәдисне Халидтан, Әбү Киләбәдә, Әбү Әл-Асияттә, Убадададан Пәйгамбәр саллаллоҳу алейһи вәссәламдә (ул хәдистә әйтелгәнчә) искә алды һәм аңа өстәде; Халид болай диде; Әбү Киләбәдә: "Бөррне бодай белән теләгәнчә сатыгыз", - диде. Аннары ул хәдисне искә алды. Бу хәдис галимнәр фикеренчә, хәйрия өчен күрсәтмә булып тора. Аларга авырлыгы бер үк булмаганда, бодайны бодай белән, ә шә'ирне бодай белән, зурлыгы бер үк булмаганда сатарга рөхсәт ителми. Әгәр алар төрле төрдә булса, авырлык үлчәмнәренең берсен арттырып сату дөрес, әгәр ул акчалата сатылса. Бу Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнең сәхабәләре һәм алардан башка күпчелек галимнәрнең фикере, шулай ук Суфьян Әс Цаури, Әш Шяфи'и, Әхмәт һәм Исхакның да фикере. Әш Шяфи'и болай дигән: "Бу очракта ходҗҗа - нигез - Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнең сүзләре: "Ша'ирне бодай белән, теләгәнчә, ләкин акчалата сатыгыз". Әбу Гайсә болай дигән: Бер төркем галимнәр хинтһа - бодай орлыгын - шә'ир - бодай белән сатуны мәкруһ дип саныйлар, әгәр алар бер үк авырлыкта булмаса, бу Малик бин Әнәснең фикере, ләкин беренче фикер дөресрәк.
Hadith
Imam Tirmidzi : 1162
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ أَخْبَرَنَا شَيبَانُ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ نَافِعٍ قَالَ انْطَلَقْتُ أَنَا وَابْنُ عُمَرَ إِلَى أَبِي سَعِيدٍ فَحَدَّثَنَاأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ هَاتَانِ يَقُولُ لَا تَبِيعُوا الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ إِلَّا مِثْلًا بِمِثْلٍ وَالْفِضَّةَ بِالْفِضَّةِ إِلَّا مِثْلًا بِمِثْلٍ لَا يُشَفُّ بَعْضُهُ عَلَى بَعْضٍ وَلَا تَبِيعُوا مِنْهُ غَائِبًا بِنَاجِزٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَهِشَامِ بْنِ عَامِرٍ وَالْبَرَاءِ وَزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَفَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ وَأَبِي بَكْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَبِلَالٍ قَالَ وَحَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الرِّبَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ إِلَّا مَا رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ كَانَ لَا يَرَى بَأْسًا أَنْ يُبَاعَ الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ مُتَفَاضِلًا وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ مُتَفَاضِلًا إِذَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ و قَالَ إِنَّمَا الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ وَكَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ شَيْءٌ مِنْ هَذَا وَقَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ رَجَعَ عَنْ قَوْلِهِ حِينَ حَدَّثَهُ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْقَوْلُ الْأَوَّلُ أَصَحُّ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَرُوِيَ عَنْ ابْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ لَيْسَ فِي الصَّرْفِ اخْتِلَافٌ
Безгә [Әхмәд бин Мани] безгә [Хөсәен бин Мөхәммәд] безгә [Шәйбан] турында [Яхья бин Әбү Кәсир]дән [Нәфи] сөйләде ул болай диде: Ибн Гомәр белән мин [Әбү Сәгыйд] янына бардык, һәм ул безгә Рәсүлүллаһ салләллаһу галәйһи вәссәламнең болай дигәнен сөйләде: - ул таныды; - минем ике колагым аның болай дигәнен чыннан да ишетте: "Алтынны алтынга тигез авырлыкта, көмешне көмешкә тигез авырлыкта сатмагыз, әгәр бер өлеше икенчесеннән өстен булмаса. Һәм әле булмаган әйберләрне яки акчаны сатмагыз - аларны вакытлыча сатыгыз". Әбү Гайсә болай диде: "Бу очракта Әбү Бәкер, Гомәр, Госман, Әбү Һөрәйрә, Хийям бин Әмир, Әл-Бара, Зәйд бин Әркам, Фәзалә бин Убәйд, Әбү Бәкр, Ибн Гомәр, Әбү әд-Дарда һәм Билалдан охшаш хәдисләр бар. Ул болай диде: Әбү Сәгыйднең Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнең риба турындагы хәдисе - хәсән хәдис һәм Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнең сәхабәләре һәм алардан башка галимнәр фикеренчә, хәйрия өчен кулланма булып тора, ләкин Ибн Аббастан риваять ителгәнчә, ул алтынны алтынга артык бәягә, көмешне көмешкә артык бәягә сатуны рөхсәт иткән, әгәр ул акчалата сатылса. Ул шулай ук болай дигән: Чынлыкта, риба бары тик насиядә генә бар - берьюлы бер төр алыш-биреш -. Шулай ук, аның кайбер сәхабәләреннән риваять ителгән һәм Ибн Аббастан риваять ителгән бу хәдистән, ул Әбү Сәгыйд әл-Худри Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнән хәдисне җиткергәндә аның сүзләренә сылтама ясаган - төзәткән. Беренче фикер ышанычлырак, бу хәдис Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнең сәхабәләре галимнәре фикеренчә, изге гамәлләр өчен кулланма булып тора, һәм алардан тыш, бу Суфьян Әс Цаури, Ибнул Мөбарәк, Әш Шафигый, Әхмәт һәм Исхак фикере. Ибнул Мөбарәктән риваять ителә, ул болай диде: «Алтынны көмешкә һәм башка төрләргә алыштыру мәсьәләсендә бәхәс юк».
Hadith
Imam Tirmidzi : 1163
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلَّالُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَكُنْتُ أَبِيعُ الْإِبِلَ بِالْبَقِيعِ فَأَبِيعُ بِالدَّنَانِيرِ فَآخُذُ مَكَانَهَا الْوَرِقَ وَأَبِيعُ بِالْوَرِقِ فَآخُذُ مَكَانَهَا الدَّنَانِيرَ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدْتُهُ خَارِجًا مِنْ بَيْتِ حَفْصَةَ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ بِالْقِيمَةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ حَدِيثِ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَرَوَى دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لَا بَأْسَ أَنْ يَقْتَضِيَ الذَّهَبَ مِنْ الْوَرِقِ وَالْوَرِقَ مِنْ الذَّهَبِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَقَدْ كَرِهَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ ذَلِكَ
Безгә [Әл Хәсән бин Али Әл Халлал] безгә [Язид бин Харун] безгә [Хәммәд бин Сәләмә] [Симак бин Харб] [Сәгыйд бин Җүбәйр] [Ибн Гомәр] әйтте: Мин бервакыт Бакида бер дөя саттым, аны берничә динарга саттым, аннары аны динар валютасына башка валютага алыштырдым, шулай ук бер тапкыр бер дөяне башка валютага саттым, аннары аны берничә динарга алыштырдым. Шуннан соң мин Рәсүлүллаһ салләллаһу галәйһи вәссәлам белән очраштым, аны Хәфша өеннән чыгып барганда таптым, аннан бу хакта сорадым. Аннары ул: "Монда акчаны бәясенә карап алыштыруда бернинди дә начарлык юк", - диде. Әбү Гайсә әйтте: Бу хәдиснең мәрфу белән риваять ителгәнен без белмибез, Симак бин Харбның Сәгыйд бин Җүбәйрдән, Ибн Гомәрдән китергән хәдисеннән кала, ә Әбү Давыт бин Әбу Хинд бу хәдисне Сәгыйд бин Җүбәйрдән, Ибн Гомәрдән мәукуф белән риваять иткән. Кайбер галимнәр фикеренчә, бу хәдис изге гамәлләр өчен күрсәтмә булып тора, алтынны валютага, ә валютаны алтынга алыштырырга ярый, бу Әхмәт һәм Исхак фикере, ләкин Пәйгамбәрнең сәхабәләреннән һәм башкалардан булган кайбер галимнәр моны мәкруһ дип саныйлар.
Hadith
Imam Tirmidzi : 1164
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ أَنَّهُ قَالَأَقْبَلْتُ أَقُولُ مَنْ يَصْطَرِفُ الدَّرَاهِمَ فَقَالَ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ وَهُوَ عِنْدَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَرِنَا ذَهَبَكَ ثُمَّ ائْتِنَا إِذَا جَاءَ خَادِمُنَا نُعْطِكَ وَرِقَكَ فَقَالَ عُمَرُ كَلَّا وَاللَّهِ لَتُعْطِيَنَّهُ وَرِقَهُ أَوْ لَتَرُدَّنَّ إِلَيْهِ ذَهَبَهُ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْوَرِقُ بِالذَّهَبِ رِبًا إِلَّا هَاءَ وَهَاءَ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ رِبًا إِلَّا هَاءَ وَهَاءَ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ رِبًا إِلَّا هَاءَ وَهَاءَ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ رِبًا إِلَّا هَاءَ وَهَاءَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَمَعْنَى قَوْلِهِ إِلَّا هَاءَ وَهَاءَ يَقُولُ يَدًا بِيَدٍ
Безгә [Кутәйбә] безгә [Әл-ләйтс]не [Ибн Шиһабтан] [Мәлик бин Әус бин Әл-Хадатсаннан] сөйләде: Мин каршы килеп, алтынны дирһәмгә - көмеш валютага - алыштырырга теләгән кешегә әйттем, аннары [Гомәр бин Әл-Хәстәбнең] янында булган Талха бин Убәйдуллаһ: "Алтыныңны күрсәт, аннары хезмәтчебез килгәч, безгә кил, без сиңа валютаны - дирһәмне - бирербез", - диде. Шуңа күрә Гомәр: "Аллаһ белән ант итәм, син аңа чыннан да валюта бирмәдең яки алтынны кире кайтармадың, чөнки Рәсүлүллаһ салләллаһу галәйһи вәссәлам бервакыт болай дигән: "Алтын белән акча - акча бирелмәсә, риба, бодай белән бодай - акча бирелмәсә, риба, бодай белән бодай - риба, акча бирелмәсә, риба, бодай белән бодай - риба, акча бирелмәсә, һәм хөрмә белән хөрмә, акча акча белән алынмаса, риба", - диде. Әбү Гайсә әйтте: Бу хәдис - хәсән-игътибарлы хәдис һәм галимнәр фикеренчә, хәйрия өчен күрсәтмә. Аның сүзләренең мәгънәсе: "Моннан һәм моннан кала". Тапшыру - акчалата.
Hadith
Imam Tirmidzi : 1165
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ ابْتَاعَ نَخْلًا بَعْدَ أَنْ تُؤَبَّرَ فَثَمَرَتُهَا لِلَّذِي بَاعَهَا إِلَّا أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ وَمَنْ ابْتَاعَ عَبْدًا وَلَهُ مَالٌ فَمَالُهُ لِلَّذِي بَاعَهُ إِلَّا أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ هَكَذَا رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ ابْتَاعَ نَخْلًا بَعْدَ أَنْ تُؤَبَّرَ فَثَمَرَتُهَا لِلْبَائِعِ إِلَّا أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ وَمَنْ بَاعَ عَبْدًا وَلَهُ مَالٌ فَمَالُهُ لِلَّذِي بَاعَهُ إِلَّا أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ ابْتَاعَ نَخْلًا قَدْ أُبِّرَتْ فَثَمَرَتُهَا لِلْبَائِعِ إِلَّا أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ بَاعَ عَبْدًا وَلَهُ مَالٌ فَمَالُهُ لِلْبَائِعِ إِلَّا أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ هَكَذَا رَوَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُهُ عَنْ نَافِعٍ الْحَدِيثَيْنِ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْضًا وَرَوَى عِكْرِمَةُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ حَدِيثِ سَالِمٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدِيثُ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَحُّ مَا جَاءَ فِي هَذَا الْبَابِ
Кутайба безгә Ибн Шиһабтан, Сәлимнән, әтисеннән сөйләгән, ул болай дигән: Мин Аллаһның Илчесенең (аңа Аллаһның рәхмәте һәм сәламе булсын) болай дигәнен ишеттем: Кем хөрмә агачын өйләндергәннән соң сатып алса, аның уңышы аны саткан кешегә карый, сатып алучы аны килешмәсә. Кем мөлкәте булган колны сатып алса, ул сатучыга карый, сатып алучы аны килешмәсә. Ул болай диде: Бу очракта, Җәбирдән охшаш хәдис бар, һәм Ибн Гомәрнең хәдисе хәсән-сәхих хәдис. Бу башка чыганактан Әз-Зухридан, Сәлимнән, Ибн Гомәрдән, Пәйгамбәрдән (аңа Аллаһның рәхмәте һәм сәламе булсын) риваять ителгән: Кем хөрмә агачын өйләндергәннән соң сатып алса, аның уңышы сатучыга карый, сатып алучы аны килешмәсә. Кем мөлкәте булган колны сатып алса, ул сатучыга карый, сатып алучы аны килешмәсә. Һәм [Нәфи]дән [Ибн Гомәрдән] Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнең болай дигәнен риваять итә: "Кем парланган хөрмә агачын сатып алса, аның җимеше сатучыныкы, әгәр сатып алучы аны килешмәсә". Һәм [Нәфи]дән [Ибн Гомәрдән] Гомәрдән ул болай дигән: "Кем милке булган колны сатып алса, сатып алучы аны килешмәсә, ул милек сатучыныкы". Бу [Убәйдулла бин Гомәр] һәм башкалар [Нәфи] ике хәдистән риваять иткәннәр. Кайберләре бу хәдисне [Нәфи]дән [Ибн Гомәрдән] Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнән дә риваять иткәннәр, ә [Икримә бин Халид] [Ибн Гомәрдән] Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнән Сәлим хәдисе кебек риваять иткәннәр. Бу хәдис кайбер галимнәр, шул исәптән әш-Шәфигый, Әхмәт һәм Исхак, фикеренчә, изге гамәлләр өчен күрсәтмә булып тора. Мөхәммәд бин Исмәгыйль болай дигән: "Әз-Зухриның Сәлимнән, аның әтисеннән, Пәйгамбәрдән (аңа Аллаһның рәхмәте һәм сәламе булсын) хәдисе бу бүлектә иң ышанычлысы".
Hadith
Imam Tirmidzi : 1166
حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا أَوْ يَخْتَارَا قَالَ فَكَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا ابْتَاعَ بَيْعًا وَهُوَ قَاعِدٌ قَامَ لِيَجِبَ لَهُ الْبَيْعُقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَرْزَةَ وَحَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَسَمُرَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَقَالُوا الْفُرْقَةُ بِالْأَبْدَانِ لَا بِالْكَلَامِ وَقَدْ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا يَعْنِي الْفُرْقَةَ بِالْكَلَامِ وَالْقَوْلُ الْأَوَّلُ أَصَحُّ لِأَنَّ ابْنَ عُمَرَ هُوَ رَوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَعْنَى مَا رَوَى وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يُوجِبَ الْبَيْعَ مَشَى لِيَجِبَ لَهُ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الْأَسْلَمِيِّ
Безгә [Вәшил бин Габдел Әгъла] безгә [Мөхәммәд бин Фудәйл]дан [Яхья бин Сәгыйд]дан [Нәфи]дан [Ибн Гомәр] сөйләде ул болай диде: Мин Пәйгамбәрнең саллаһу галәйһи вәссәламнең болай дигәнен ишеттем: "Сатучы һәм сатып алучы аерылмаган яки карар кабул итмәгән вакытта хәйр кылырга хокуклы". Ул болай диде: "Ибн Гомәр нәрсә сатып алганда, ул утыра, аннары сатып алу-сату операциясен башкару өчен тора". Әбу Гайсә болай диде: "Бу очракта Әбу Барза, Хәким бин Хизам, Габдулла бин Аббас, Габдулла бин Амру, Самура һәм Әбу Һөрәйрәдән охшаш хәдисләр бар". Әбу Гайсә болай диде: "Ибн Гомәрнең хәдисе - хәсән хәдис һәм Пәйгамбәрнең саллаһу галәйһи вәссәлам сәхабәләреннән кайбер галимнәр фикеренчә, хәйрия өчен күрсәтмә, һәм алардан тыш, бу Әш Шафигый, Әхмәт һәм Исхак фикере, һәм алар әйттеләр: Аерылу тән белән, сүзләр белән түгел. Ләкин кайбер галимнәр бәхәсләшәләр; Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнең сүзләренең мәгънәсе: "Аерылмыйча гына". Аерым алганда, сүзләр белән аерылышу. Ләкин беренче фикер дөресрәк, чөнки Ибн Гомәр аны Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнән риваять иткән һәм ул сөйләгәннәрнең мәгънәсен яхшырак белгән. Шулай ук аңардан сату-алу операциясен башкарырга теләсә, ул операцияне башкарыр өчен җәяү барган дигән сүзләр дә риваять ителә, бу Әбу Барза Әл-Әсләмидән риваять ителгән сүзләр.
Hadith
Imam Tirmidzi : 1167
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَاهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الْأَسْلَمِيِّ أَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ فِي فَرَسٍ بَعْدَ مَا تَبَايَعَا وَكَانُوا فِي سَفِينَةٍ فَقَالَ لَا أَرَاكُمَا افْتَرَقْتُمَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ إِلَى أَنَّ الْفُرْقَةَ بِالْكَلَامِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَرُوِي عَنْ ابْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ كَيْفَ أَرُدُّ هَذَا وَالْحَدِيثُ فِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَحِيحٌ وَقَوَّى هَذَا الْمَذْهَبَ وَمَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا بَيْعَ الْخِيَارِ مَعْنَاهُ أَنْ يُخَيِّرَ الْبَائِعُ الْمُشْتَرِيَ بَعْدَ إِيجَابِ الْبَيْعِ فَإِذَا خَيَّرَهُ فَاخْتَارَ الْبَيْعَ فَلَيْسَ لَهُ خِيَارٌ بَعْدَ ذَلِكَ فِي فَسْخِ الْبَيْعِ وَإِنْ لَمْ يَتَفَرَّقَا هَكَذَا فَسَّرَهُ الشَّافِعِيُّ وَغَيْرُهُ وَمِمَّا يُقَوِّي قَوْلَ مَنْ يَقُولُ الْفُرْقَةُ بِالْأَبْدَانِ لَا بِالْكَلَامِ حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Безгә [Мөхәммәд бин Басися́р] безгә [Яхья бин Сәгыйд] сөйләгән, ул [Шу'ба]дан [Катада]дан [Салих бин Әл Хәлил]дан [Абдуллаһ бин Әл Харис]дан [Хаким бин Хизам] әйткән: Рәсүлүллаһ салләллаһу галәйһи вәссәлам болай дигән: "Сатучы һәм сатып алучы аерылмаган вакытта хыяр кылырга хокуклы, әгәр икесе дә намуслы һәм аңлатмалы булсалар, сатып алу һәм сатуда фатиха алачаклар, ләкин икесе дә яшереп ялганласалар, сатып алу һәм сатудан файда күреләчәк". Бу хәдис ышанычлы, һәм бу Әбу Барза әл-Әсләмидән риваять ителгән нәрсә, ике кеше аңа сатып алган һәм саткан атлары турында зарланган, ул вакытта алар корабта булганнар. Шуңа күрә ул: "Мин сезнең аерылганыгызны күрмәдем, хәтта Пәйгамбәр салләллаһу галәйһи вәссәлам: "Сатучы һәм сатып алучы аерылмаган вакытта сайлау хокукына ия", - дигән булса да. Куфә халкының кайбер галимнәре һәм башкалар аерылу сүзләр белән була дип бәхәсләшәләр, бу Суфьян Әс Таури фикере. Бу Мәлик бин Әнәстан һәм Ибн әл-Мөбәрәктән риваять ителгән сүзләр, ул болай дигән: Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнең хәдисе ышанычлы һәм бу фикерне раслый икән, мин моны ничек кире кагарга мөмкин. Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнең сүзләренең мәгънәсе: "Хияр аша сатып алу һәм сатудан тыш - сайлау -". Бу сатучы сату-алу операциясен ясаганнан соң сатып алучыга сайлау мөмкинлеге бирергә тиеш дигәнне аңлата, әгәр сатучы сатып алучыны сайларга чакырса һәм ул сатып алырга теләсә һәм килешүгә ризалашса, аннан соң сату-алу операциясен юкка чыгаруда аңа хияр юк, хәтта икесе аерылмаса да. Әш Шафигый һәм башкалар шулай аңлатканнар. "Аерылу сүзләр белән түгел, ә тән белән була" дигән фикерне хуплаучылар арасында Габдулла бин Әмруның Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнән хәдисе бар.
Hadith
Imam Tirmidzi : 1168
أَخْبَرَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا إِلَّا أَنْ تَكُونَ صَفْقَةَ خِيَارٍ وَلَا يَحِلُّ لَهُ أَنْ يُفَارِقَ صَاحِبَهُ خَشْيَةَ أَنْ يَسْتَقِيلَهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَمَعْنَى هَذَا أَنْ يُفَارِقَهُ بَعْدَ الْبَيْعِ خَشْيَةَ أَنْ يَسْتَقِيلَهُ وَلَوْ كَانَتْ الْفُرْقَةُ بِالْكَلَامِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ خِيَارٌ بَعْدَ الْبَيْعِ لَمْ يَكُنْ لِهَذَا الْحَدِيثِ مَعْنًى حَيْثُ قَالَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا يَحِلُّ لَهُ أَنْ يُفَارِقَهُ خَشْيَةَ أَنْ يَسْتَقِيلَهُ
безгә [Кутәйбә бин Сәгыйд] хәбәр итте; безгә [Әл-Ләйс бин Сәгыйд] хәбәр итте, ул [Ибн Әҗлән], ул [Әмр бин Сөгаиб], ул [әтисеннән] ул [бабасыннан] Аллаһның Рәсүле салләллаһу галәйһи вәссәлам болай диде: «Сатучы һәм сатып алучы аерылмаган вакытта, хыйр-ихтияр хокукына ия, тик алар хыйр-ихтиярларын билгеләгәннәр генә. Бу очракта берсе икенчесен калдырмаска тиеш, чөнки ул аны юкка чыгарыр дип курка». Әбү Гайсә әйтте: «Бу хәдис – хәсән хәдис. Бу хәдиснең мәгънәсе шунда: ул сату-алу операциясе тәмамланганнан соң аны юкка чыгарыр дип курка, чөнки аерылу сүзләр белән башкарылса да, һәм – бу очракта – сату-алудан соң хыйр-ихтияр юк». "Хияр"нең булмавы бу хәдискә нигезләнгән, анда ул салләллаһу галәйһи вәссәлам болай дигән: "Аларның берсе икенчесен ташламаска тиеш, чөнки ул аны юкка чыгарыр дип курка".
Hadith
Imam Tirmidzi : 1169
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَهُوَ الْبَجَلِيُّ الْكُوفِيُّ قَال سَمِعْتُ أَبَا زُرْعَةَ بْنَ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَتَفَرَّقَنَّ عَنْ بَيْعٍ إِلَّا عَنْ تَرَاضٍقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ
Безгә [Нәшр бин Али] безгә [Әбу Әхмәд] безгә [Яхья бин Әйюб] үзенең Әл-Бәҗали Әл-Куфи икәнен әйтте, ул болай диде: "Мин [Әбу Зуръа бин Әмру бин Джарир]ның [Әбу Һөрәйрәдән] Пәйгамбәр саллаллоҳу алейһи вәссәламнән хәдис сөйләгәнен ишеттем, ул болай диде: "Икесе дә риза булмаса, сатып алудан һәм сатудан аерылмасын"... Әбу Гайсә болай диде: "Бу хәдис гариб".
Hadith
Imam Tirmidzi : 1170
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ الشَّيْبَانِيُّ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيَّرَ أَعْرَابِيَّا بَعْدَ الْبَيْعِوَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
Безгә [Гомәр бин Хафш Аси Сяйбани] безгә [Ибн Вәхб], [Ибн Җурайҗ], [Әз-Зүбәйр], [Җәбир] сөйләгәнчә, Пәйгамбәр салләллаһу галәйһи вәссәлам сату-алу кылганнан соң бәдәви гарәпкә тавыш бирү хокукын биргән. Бу хәдис - хәсән гариб.
Hadith
Imam Tirmidzi : 1171
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍأَنَّ رَجُلًا كَانَ فِي عُقْدَتِهِ ضَعْفٌ وَكَانَ يُبَايِعُ وَأَنَّ أَهْلَهُ أَتَوْا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ احْجُرْ عَلَيْهِ فَدَعَاهُ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَهَاهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لَا أَصْبِرُ عَنْ الْبَيْعِ فَقَالَ إِذَا بَايَعْتَ فَقُلْ هَاءَ وَهَاءَ وَلَا خِلَابَةَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَحَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَالُوا الْحَجْرُ عَلَى الرَّجُلِ الْحُرِّ فِي الْبَيْعِ وَالشِّرَاءِ إِذَا كَانَ ضَعِيفَ الْعَقْلِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَلَمْ يَرَ بَعْضُهُمْ أَنْ يُحْجَرَ عَلَى الْحُرِّ الْبَالِغِ
Безгә [Йосыф бин Хаммад Әл-Бәшри] безгә [Габдулла бин Габдулла] [Сәгыйд] [Катада] [Әнәс] сөйләгәнчә, килешүендә көчсез булган, ләкин ул сатып алу-сату белән шөгыльләнгән бер кеше бар иде, аннары аның гаиләсе Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәлам янына килеп: "Әй Аллаһның Илчесе, аны сатып алу-сатудан тыегыз", - диделәр. Шуннан соң Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәлам аны чакырды һәм сатып алу-сатудан тыйды, - диде, теге кеше: "Әй Аллаһның Илчесе, мин үземне сатып алу-сатудан тыя алмыйм", - диде, шуңа күрә Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәлам: "Әгәр сез сатып алсагыз һәм сатсагыз, "зинһар, моны һәм моны әйтегез, алдау юк", - диде", - диде Әбу Гайсә; һәм Ибн Гомәрдән риваять ителгән бу хәдискә охшаш. Әнәснең хәдисе - хәсән-шәһих гариб хәдис, һәм бу хәдис кайбер галимнәр фикеренчә, хәйрия өчен күрсәтмә булып тора, һәм алар болай диләр: Әгәр ул акылы зәгыйфь булса, бәйсез кешене тотып алу һәм аның турында кайгырту - бу Әхмәт һәм Исхак фикере, ләкин кайберләре бәйсез һәм өлгергән кешене тотып алу һәм аның турында кайгырту рөхсәт ителми дип саныйлар.
Hadith
Imam Tirmidzi : 1172
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ اشْتَرَى مُصَرَّاةً فَهُوَ بِالْخِيَارِ إِذَا حَلَبَهَا إِنْ شَاءَ رَدَّهَا وَرَدَّ مَعَهَا صَاعًا مِنْ تَمْرٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ وَرَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Безгә [Әбу Курайб] безгә [Ваки] сөйләгән, ул [Хәммәд бин Сәламнән] [Мөхәммәд бин Зиядтан] [Әбу Һөрәйрәдән] ул болай диде: Рәсүлүллаһ салләллаһу галәйһи вәссәлам болай диде: "Кем сөте сакланып калган, шуңа күрә аны савып булмый торган терлек сатып алса, ул аны саварга телиме-юкмы икәнен сайлый ала, әгәр теләсә, аны бер ша' хөрмә белән кире кайтара". Әбу Гайсә болай диде: "Бу очракта Әнәстән һәм Пәйгамбәр салләллаһу галәйһи вәссәламнең сәхабәләреннән бер кешедән охшаш хәдис бар".
Hadith
Imam Tirmidzi : 1173
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ اشْتَرَى مُصَرَّاةً فَهُوَ بِالْخِيَارِ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ فَإِنْ رَدَّهَا رَدَّ مَعَهَا صَاعًا مِنْ طَعَامٍ لَا سَمْرَاءَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَصْحَابِنَا مِنْهُمْ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَمَعْنَى قَوْلِهِ لَا سَمْرَاءَ يَعْنِي لَا بُرَّ
Безгә [Мөхәммәд бин Башиар] безгә [Әбу Әмир] безгә [Көрра бин Халид]дән [Мөхәммәд бин Сирин]дән [Әбу Һөрәйрә]дән Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнән ул болай диде: «Кем сөте сакланган терлек сатып алса - аны савып булмый торган - өч көнгә хәйрия - сайларга хокуклы, әгәр ул аны кире кайтарса, аны бер ша' бодай булмаган ризык белән бергә кайтара». Әбу Гайсә болай диде: «Бу хәдис ышанычлы һәм бу хәдис дусларыбыз, шул исәптән Әш Шафи'и, Әхмәт һәм Исхак фикеренчә, хәйрия өчен күрсәтмә булып тора. Һәм аның сүзләренең мәгънәсе: «Сәмра түгел». Ул бодай түгел дигәнне аңлата.
Hadith
Imam Tirmidzi : 1174
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ زَكَرِيَّا عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِأَنَّهُ بَاعَ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعِيرًا وَاشْتَرَطَ ظَهْرَهُ إِلَى أَهْلِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ جَابِرٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ يَرَوْنَ الشَّرْطَ فِي الْبَيْعِ جَائِزًا إِذَا كَانَ شَرْطًا وَاحِدًا وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا يَجُوزُ الشَّرْطُ فِي الْبَيْعِ وَلَا يَتِمُّ الْبَيْعُ إِذَا كَانَ فِيهِ شَرْطٌ
Безгә [Ибн Әбу Гомәр] безгә [Ваки], [Зәкәрия], [Әш Шаъби], [Җабир бин Абдуллаһ] сөйләгәнчә, ул Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вә сәлләмнән дөяләр саткан һәм аларны өенә алып кайтырга кушкан. Әбу Гайсә болай дигән: «Бу хәдис ышанычлы һәм Җәбирдән күп юллар белән риваять ителгән. Һәм бу хәдис Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вә сәлләмнең сәхабәләреннән булган кайбер галимнәр фикеренчә, хәйрия өчен күрсәтмә булып тора, һәм алардан тыш, алар сатып алу һәм сатуда шартлар бер генә шарт булганда рөхсәт ителә дип саныйлар, бу Әхмәд һәм Исхак фикере. Шул ук вакытта, кайбер галимнәр: «Сатып алу һәм сатуда шартлар булырга тиеш түгел, һәм сатып алу һәм сатуда шартлар булса, камил түгел», - дип бәхәсләшәләр.
Hadith
Imam Tirmidzi : 1175
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ وَيُوسُفُ بْنُ عِيسَى قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ زَكَرِيَّا عَنْ عَامِرٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الظَّهْرُ يُرْكَبُ إِذَا كَانَ مَرْهُونًا وَلَبَنُ الدَّرِّ يُشْرَبُ إِذَا كَانَ مَرْهُونًا وَعَلَى الَّذِي يَرْكَبُ وَيَشْرَبُ نَفَقَتُهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ حَدِيثِ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مَوْقُوفًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَيْسَ لَهُ أَنْ يَنْتَفِعَ مِنْ الرَّهْنِ بِشَيْءٍ
Безгә [Әбу Кураиб] һәм [Йосыф бин Иса] икесенең дә әйткәннәре ишетелде: "Безгә [Ваки], [Зәкәрия], [Әмир], [Әбу Һөрәйрә] сөйләгәннән соң, ул болай диде: Пәйгамбәр салләллаһу галәйһи вәссәлам әйтте: "Әгәр хайван залогка куелган булса, машиналар йөртергә мөмкин, әгәр ул залогка куелган булса, аның сөтен эчәргә мөмкин, һәм аны утырып эчүче аны тәэмин итәргә тиеш". Әбу Гайсә әйтте: "Бу хәдис хәсән ышанычлы, без аны мәрфу хәдис дип белмибез, Әмир Аси Сьяъби, Әбу Һөрәйрәдән, һәм бу хәдисне күп риваятьчеләр Әл-Амасидан, Әбу Салихтан, Әбу Һөрәйрәдән мәкъуф рәвешендә риваять иткәннәр, бу хәдис кайбер галимнәр фикеренчә, хәйрия өчен нигез булып хезмәт итә ала, бу Әхмәт һәм Исхак фикере. Шул ук вакытта кайбер галимнәр әйтәләр: Кеше залогтан бернинди дә файда күрмәскә мөмкин.
Hadith
Imam Tirmidzi : 1176
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ أَبِي شُجَاعٍ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي عِمْرَانَ عَنْ حَنَشٍ الصَّنْعَانِيِّ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ قَالَاشْتَرَيْتُ يَوْمَ خَيْبَرَ قِلَادَةً بِاثْنَيْ عَشَرَ دِينَارًا فِيهَا ذَهَبٌ وَخَرَزٌ فَفَصَلْتُهَا فَوَجَدْتُ فِيهَا أَكْثَرَ مِنْ اثْنَيْ عَشَرَ دِينَارًا فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَا تُبَاعُ حَتَّى تُفْصَلَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ أَبِي شُجَاعٍ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ لَمْ يَرَوْا أَنْ يُبَاعَ السَّيْفُ مُحَلًّى أَوْ مِنْطَقَةٌ مُفَضَّضَةٌ أَوْ مِثْلُ هَذَا بِدَرَاهِمَ حَتَّى يُمَيَّزَ وَيُفْصَلَ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي ذَلِكَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ
Безгә [Кутәйбә] безгә [Әл-Ләйтс] [Әбу Сөҗҗә Сәгыйд бин Язид] [Халид бин Әбу Имран] [Хәнәс Әш-Шән'ани] [Фәзалә бин Убәйд] сөйләгән: Мин бервакыт Хайбар сугышы вакытында алтын һәм асылташлардан торган унике динарга муенса сатып алдым, аннары аны аердым һәм ул унике динардан артык булып чыкты. Мин моны Пәйгамбәргә (салләллаһу галәйһи вәссәлам) җиткердем, ул шулай ук: "Аерылганчы сатмагыз", - диде. Безгә [Кутәйбә] безгә [Ибнул Мөбарәк] [Әбу Сөҗҗә Сәгыйд бин Язид] сөйләгән, бу исәнад охшаш. Әбу Гайсә болай дигән: "Бу хәдис хәсән-сәхих һәм Пәйгамбәрнең сәхабәләре һәм башкаларның фикере буенча изге гамәлләр өчен күрсәтмә булып тора". Алар алтын белән катнаш кылычны яки көмеш белән катнаш муенсаны яки дирһәм белән охшаш әйберне аерып караганчы һәм аермаганчы сату рөхсәт ителми дигән фикердә, бу Ибн Мөбарәк, Әш-Шәфигый, Әхмәт һәм Исхак фикере. Ләкин Пәйгамбәрнең сәхабәләреннән булган кайбер галимнәр һәм башкалар аны сатуга рөхсәт итәләр.
Hadith
Imam Tirmidzi : 1177
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَأَنَّهَا أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ بَرِيرَةَ فَاشْتَرَطُوا الْوَلَاءَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اشْتَرِيهَا فَإِنَّمَا الْوَلَاءُ لِمَنْ أَعْطَى الثَّمَنَ أَوْ لِمَنْ وَلِيَ النِّعْمَةَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالَ وَمَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ يُكْنَى أَبَا عَتَّابٍ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْعَطَّارُ الْبَصْرِيُّ عَنْ ابْنِ الْمَدِينِيِّ قَال سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ يَقُولُ إِذَا حُدِّثْتَ عَنْ مَنْصُورٍ فَقَدْ مَلَأْتَ يَدَكَ مِنْ الْخَيْرِ لَا تُرِدْ غَيْرَهُ ثُمَّ قَالَ يَحْيَى مَا أَجِدُ فِي إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ وَمُجَاهِدٍ أَثْبَتَ مِنْ مَنْصُورٍ قَالَ مُحَمَّدٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الْأَسْوَدِ قَالَ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ مَنْصُورٌ أَثْبَتُ أَهْلِ الْكُوفَةِ
Безгә [Мөхәммәд бин Басисиар] безгә [Абдуррахман бин Мәһди] безгә [Суфиян] [Мансур] [Ибраһим] [Әл Әсвәд] [Аишә]дән Барира сатып алырга теләвен, ләкин аларга вала кирәклеген әйтте, шуңа күрә Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәлам әйтте: "Сатып алыгыз, чөнки вала бары тик бәя бирүчегә генә карый". Яки аңа ләззәт бирүчеләргә - аны азат итүче кешеләргә генә карый". Ул әйтте: "Бу очракта Ибн Гомәрдән охшаш хәдис бар". Әбу Гайсә әйтте: "Аишә хәдисе - хәсән ышанычлы хәдис һәм галимнәр фикеренчә, хәйрия өчен нигез булып хезмәт итә ала". Ул әйтте: "Әбу Әттаб кушаматлы Мансур бин Әл Му'тамар безгә Әбу Бәкер Әл Әссар Әл Бәшри Ибн Әл Мәдинидән әйтте: "Мин Яхъя бин Сәиднең болай дигәнен ишеттем: Әгәр сезгә Мансурдан хәдис сөйләнсә, сез чыннан да шулкадәр күп яхшылык алгансыз ки, башка бернәрсә дә теләмәячәксез". Яхъя аннары болай диде: Мин Ибраһим ән-Нәхәи һәм Мөҗәһидтә Мансурдан көчлерәк кешене тапмадым. Мөхәммәд Абдуллаһ бин Әбү Әл-Әсвәдтән болай дип җиткерә: Әбдеррахман бин Мәхди болай диде: Мансур Куфә халкының иң көчлесе.
Hadith
Imam Tirmidzi : 1178
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ يَشْتَرِي لَهُ أُضْحِيَّةً بِدِينَارٍ فَاشْتَرَى أُضْحِيَّةً فَأُرْبِحَ فِيهَا دِينَارًا فَاشْتَرَى أُخْرَى مَكَانَهَا فَجَاءَ بِالْأُضْحِيَّةِ وَالدِّينَارِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ ضَحِّ بِالشَّاةِ وَتَصَدَّقْ بِالدِّينَارقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَحَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ لَمْ يَسْمَعْ عِنْدِي مِنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ
Безгә [Әбу Курайб] безгә [Әбу Бәкер бин Айяси]дән [Әбу Хушәйн]дән [Хәбиб бин Әбу Сабит]дән [Хәким бин Хизам]дан болай дип сөйләде: Пәйгамбәр саллаллоҳу алейһи вәссәлам бервакыт Хәким бин Хизамны бер динарга корбан кәҗәсе сатып алырга җибәргән, аннары ул корбан кәҗәсе сатып алган, аннары табышын шул акчага әйләндергән - сатып алган корбан кәҗәсен сатып - бер динарга бәхетле булганчы. Аннары ул саткан кәҗә урынына башка корбан кәҗәсе сатып алган, аннары Пәйгамбәр саллаллоҳу алейһи вәссәлам белән бер кәҗә һәм бер динар белән очрашкан. Ул шулай ук: "Кәҗә белән корбан чалыгыз һәм бер динар сәдака бирегез", - дигән. Әбу Гайсә болай диде: "Без Хәким бин Хизамның хәдисен бу юлдан башка белмибез, һәм мин Хәбиб бин Әбу Сабитның аны Хәким бин Хизамнан ишеткәнен уйламыйм."
Hadith
Imam Tirmidzi : 1179
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ حَدَّثَنَا حَبَّانُ حَدَّثَنَا هَارُونُ الْأَعْوَرُ الْمُقْرِئُ حَدَّثَنَا الزُّبَيْرُ بْنُ الْخِرِّيتِ عَنْ أَبِي لَبِيدٍ عَنْ عُرْوَةَ الْبَارِقِيِّ قَالَدَفَعَ إِلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دِينَارًا لِأَشْتَرِيَ لَهُ شَاةً فَاشْتَرَيْتُ لَهُ شَاتَيْنِ فَبِعْتُ إِحْدَاهُمَا بِدِينَارٍ وَجِئْتُ بِالشَّاةِ وَالدِّينَارِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ لَهُ مَا كَانَ مِنْ أَمْرِهِ فَقَالَ لَهُ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فِي صَفْقَةِ يَمِينِكَ فَكَانَ يَخْرُجُ بَعْدَ ذَلِكَ إِلَى كُنَاسَةِ الْكُوفَةِ فَيَرْبَحُ الرِّبْحَ الْعَظِيمَ فَكَانَ مِنْ أَكْثَرِ أَهْلِ الْكُوفَةِ مَالًاحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ حَدَّثَنَا حَبَّانُ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا الزُّبَيْرُ بْنُ خِرِّيتٍ فَذَكَرَ نَحْوَهُ عَنْ أَبِي لَبِيدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ وَقَالُوا بِهِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَلَمْ يَأْخُذْ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ بِهَذَا الْحَدِيثِ مِنْهُمْ الشَّافِعِيُّ وَسَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ أَخُو حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ وَأَبُو لَبِيدٍ اسْمُهُ لِمَازَةُ بْنُ زَبَّارٍ
Безгә [Әхмәд бин Сәгыйд Әд-Дәрими] сөйләде, безгә [Хәббан] сөйләде, безгә [Һарун Әл-Әгъвар Әл-Мукри] сөйләде, безгә [әз-Зүбәйр бин Әл-Хиррит] әйтте, [Әбу Ләбид] әйтте, [Урва Әл-Барики] әйтте: Рәсүлүллаһ салләллаһу галәйһи вәссәлам миңа аңа кәҗә сатып алырга бер динар бирде, мин аңа ике кәҗә сатып алдым, аннары икесенең берсен бер динарга саттым һәм Пәйгамбәр салләллаһу галәйһи вәссәлам белән бер кәҗә һәм бер динар белән очраштым. Аннары ул аңа нәрсә эшләгәнен сөйләде, һәм ул: "Аллаһ сезнең сату-алу эшегезне бәрәкәтле итсен", - диде. Шуннан соң ул Куфәдәге бер урынга китте һәм шулкадәр күп табыш алды ки, ул Куфәнең иң бай кешеләренең берсе булды. Безгә [Әхмәд бин Сәгыйд Әд-Дәрими] әйтте, безгә [Хәббан] әйтте, безгә [Сәгыйд бин Зәйд] әйтте, ул әйтте: "Ул безгә [әз-Зүбәйр бин Хиррит] сөйләде, аннары ул моны [Әбу Ләбид] әйтте". Әбү Гайсә болай диде: "Кайбер галимнәр бу хәдискә якын килделәр һәм алар аңа нигезләнгән фәтвалар бирделәр, бу Әхмәт һәм Исхак фикере. Шул ук вакытта кайбер галимнәр бу хәдисне кабул итмиләр, алар арасында Әс Сяфигый һәм Хәммәд бин Зәйднең абыйсы Сәид бин Зәйд бар. Әбү Ләбидның исеме Лимаза бин Зәббар."
Hadith
Imam Tirmidzi : 1180
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَزَّازُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَصَابَ الْمُكَاتَبُ حَدًّا أَوْ مِيرَاثًا وَرِثَ بِحِسَابِ مَا عَتَقَ مِنْهُو قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُؤَدِّي الْمُكَاتَبُ بِحِصَّةِ مَا أَدَّى دِيَةَ حُرٍّ وَمَا بَقِيَ دِيَةَ عَبْدٍ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهَكَذَا رَوَى يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَوَى خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ عَلِيٍّ قَوْلَهُ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ و قَالَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ الْمُكَاتَبُ عَبْدٌ مَا بَقِيَ عَلَيْهِ دِرْهَمٌ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ
[Һарун бин Абдулла Әл-Бәззаз] безгә [Язид бин Һарун] безгә [Хәммәд бин Сәләмә]дән [Әййубтан] [Икримәдән] [Ибн Аббастан] Пәйгамбәр саллаллоҳу галәйһи вәссәламнән риваять кылды: ул болай диде: "Әгәр мукатаб диятән өлеш алса яки мирас алса, ул азат булганда үз өлешенә туры китереп мирас ала". Пәйгамбәр саллаллоҳу галәйһи вәссәлам болай диде: "Мукатабка азат кешенең дияте буенча түләнгән дияте түләнә, ә аның калган өлеше колның дияте кебек". Ул болай диде: "Бу очракта Өммү Сәләмәдән дә шундый ук хәдис бар". Әбу Гайсә болай диде: "Ибн Аббасның хәдисе - хәсән хәдис. Шулай итеп, [Яхья бин Әбу Кәсир] [Икримәдән] [Ибн Аббастан] Пәйгамбәр саллаллоҳу галәйһи вәссәламнән риваять кылды. Хәлид Әл-Хәззза Икримадан, Алидан аның сүзләре рәвешендә риваять кылган. Бу хәдис Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнең сәхабәләреннән һәм башкалардан булган кайбер галимнәр фикеренчә, изге гамәлләр өчен күрсәтмә булып тора, ә Пәйгамбәр саллаһу галәйһи вәссәламнең сәхабәләреннән һәм башкалардан булган күпчелек галимнәр болай дигәннәр: "Мөкатаб бер дирһәм калса да, кол булып кала". Бу Суфиян, Әс-Цаури, Аси Сяфигый, Әхмәт һәм Исхак фикере.
