Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith
Hadith
Imam Tirmidzi : 81
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي فَزَارَةَ عَنْ أَبِي زَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَسَأَلَنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا فِي إِدَاوَتِكَ فَقُلْتُ نَبِيذٌ فَقَالَ تَمْرَةٌ طَيِّبَةٌ وَمَاءٌ طَهُورٌ قَالَ فَتَوَضَّأَ مِنْهُقَالَ أَبُو عِيسَى وَإِنَّمَا رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي زَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو زَيْدٍ رَجُلٌ مَجْهُولٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ لَا تُعْرَفُ لَهُ رِوَايَةٌ غَيْرُ هَذَا الْحَدِيثِ وَقَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْوُضُوءَ بِالنَّبِيذِ مِنْهُمْ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُهُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَا يُتَوَضَّأُ بِالنَّبِيذِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ ابْتُلِيَ رَجُلٌ بِهَذَا فَتَوَضَّأَ بِالنَّبِيذِ وَتَيَمَّمَ أَحَبُّ إِلَيَّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَوْلُ مَنْ يَقُولُ لَا يُتَوَضَّأُ بِالنَّبِيذِ أَقْرَبُ إِلَى الْكِتَابِ وَأَشْبَهُ لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ{ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا }
wedi adrodd i ni [Dywedodd Hannad], wedi adrodd i ni [Sharik] gan [Abu Fazarah] gan [Abu Zaid] gan [Abdullah bin Mas'ud] dywedodd; 'Gofynnodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam i mi: 'Beth sydd yn dy fwced?' Atebais, 'Arak,' yna dywedodd: 'Dyddiadau da a dŵr sanctaidd,' meddai Ibn Mas'ud; 'Felly gwnaeth olchiad gydag ef'. Dywedodd Abu Isa; 'Dim ond yr hadith hwn a adroddwyd gan Abu Zaid gan Abdullah gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam. Yn y cyfamser, mae Abu Zaid yn rhywun nad yw'n hysbys i arbenigwyr hadith eto. Nid yw'n hysbys iddo adrodd unrhyw hadith ac eithrio'r un hwn. Mae rhai gwyddonwyr o'r farn y gall person berfformio olchiad gyda Nabidz -arak-. Yn eu plith mae Sufyan Ats Tsauri ac eraill. Ac mae rhai eraill o'r farn na ddylai rhywun berfformio olchiad gyda gwin. Dyma farn Shafi'i, Ahmad ac Ishaq. Dywedodd Ishaq; 'Os yw rhywun yn cael ei brofi gan hyn, yna gadewch iddo berfformio ymolchi â gwin, ond byddwn yn well gen i pe bai'n perfformio tayammum'. Dywedodd Abu Isa; O ran geiriau rhywun; 'Nid yw'n ganiataol perfformio ymolchi â gwin,' sy'n agosach at y Qur'an ac yn fwy priodol. Oherwydd bod Allah Ta'ala yn dweud, '-yna nad ydych chi'n cael dŵr, yna gweddïwch ar dir da - glân'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 82
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَرِبَ لَبَنًا فَدَعَا بِمَاءٍ فَمَضْمَضَ وَقَالَ إِنَّ لَهُ دَسَمًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ وَأُمِّ سَلَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمَضْمَضَةَ مِنْ اللَّبَنِ وَهَذَا عِنْدَنَا عَلَى الِاسْتِحْبَابِ وَلَمْ يَرَ بَعْضُهُمْ الْمَضْمَضَةَ مِنْ اللَّبَنِ
Mae [Qutaibah] wedi dweud wrthym, mae [Al Laith] wedi dweud wrthym gan [Uqail] gan [Az Zuhri] gan [Ubaidullah bin Abdullah] gan [Ibn Abbas] a ddywedodd; 'Yfodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam laeth, yna gofynnodd am ddŵr a rinsiodd ei geg ag ef, ac ar ôl hynny dywedodd: 'Yn wir, mae braster mewn llaeth'. Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae yna hefyd naratif gan Sahl bin Sa'd As Sa'idi ac Umm Salamah'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae hwn yn hadith sy'n hasan sahih, mae rhai ysgolheigion o'r farn bod yn ofynnol i berson rinsio ei geg â dŵr ar ôl yfed llaeth. Tra yn ein barn ni dim ond sunnah ydyw. Ac nid yw rhai ohonyn nhw hyd yn oed yn ei gwneud yn ofynnol i berson rinsio ei geg oherwydd yfed llaeth'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 83
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الزُّبَيْرِيُّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَجُلًا سَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَبُولُ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَإِنَّمَا يُكْرَهُ هَذَا عِنْدَنَا إِذَا كَانَ عَلَى الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَقَدْ فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ ذَلِكَ وَهَذَا أَحَسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ الْمُهَاجِرِ بْنِ قُنْفُذٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَعَلْقَمَةَ بْنِ الْفَغْوَاءِ وَجَابِرٍ وَالْبَرَاءِ
wedi dweud wrthym fod [Nashr bin Ali] a [Muhammad bin Basysyar] ill dau wedi dweud; wedi dweud wrthym fod [Abu Ahmad Muhammad bin Abdullah Az Zubair] gan [Sufyan] gan [Adl Dlahhak bin Uthman] gan [Nafi'] gan [Ibn Umar] wedi dweud; 'Roedd dyn a ddywedodd helo wrth y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam pan oedd y Proffwyd yn troethi, felly ni atebodd.' Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn yn y radd o hasan sahih, dim ond hyn - ateb y cyfarchiad - sy'n makruh yn ein plith pan fyddwn yn ysgarthu neu'n troethi, fel y mae wedi'i ddehongli gan rai arbenigwyr mewn gwyddoniaeth. A'r hadith hwn yw'r hadith gorau a adroddwyd yn y bennod hon. Dywedodd Abu Isa; 'Yn y bennod hon mae hadithiau hefyd gan Al Muhajir bin Qunfudz, Abdullah bin Hanzhalah, Alqamah bin Al Afra', Jabir ac Al Barra''.
Hadith
Imam Tirmidzi : 84
حَدَّثَنَا سَوَّارُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَال سَمِعْتُ أَيُّوبَ يُحَدِّثُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ يُغْسَلُ الْإِنَاءُ إِذَا وَلَغَ فِيهِ الْكَلْبُ سَبْعَ مَرَّاتٍ أُولَاهُنَّ أَوْ أُخْرَاهُنَّ بِالتُّرَابِ وَإِذَا وَلَغَتْ فِيهِ الْهِرَّةُ غُسِلَ مَرَّةً قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ هَذَا وَلَمْ يُذْكَرْ فِيهِ إِذَا وَلَغَتْ فِيهِ الْهِرَّةُ غُسِلَ مَرَّةً وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ
wedi dweud wrthym fod [Sawwar bin Abdullah Al 'Anbari] wedi dweud, wedi dweud wrthym fod [Al Mu'tamir bin Sulaiman] wedi dweud; Clywais [Ayyub] yn adrodd gan [Muhammad bin Sirin] gan [Abu Hurairah] gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, ei fod wedi dweud: 'Os yw llestr yn cael ei lyfu gan gi, rhaid ei olchi saith gwaith, ac un neu'r olaf ohonynt gyda phridd. Fodd bynnag, os yw'r llestr yn cael ei lyfu gan gath, golchwch ef unwaith yn unig'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn yn ddilys. Dyma farn Shafi'i, Ahmad ac Ishaq. Adroddwyd yr hadith hwn mewn ffordd arall hefyd gan Abu Hurairah, gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam fel hyn. Dim ond nad yw'n dweud, 'Os yw'r llestr yn cael ei lyfu gan gath, golchwch ef unwaith yn unig'. Yn y bennod hon mae hanes hefyd gan Abdullah bin Mughaffal'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 85
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ إِسْحَقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ حُمَيْدَةَ بِنْتِ عُبَيْدِ بْنِ رِفَاعَةَ عَنْ كَبْشَةَ بِنْتِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ وَكَانَتْ عِنْدَ ابْنِ أَبِي قَتَادَةَ أَنَّ أَبَا قَتَادَةَ دَخَلَ عَلَيْهَا قَالَتْ فَسَكَبْتُ لَهُ وَضُوءًا قَالَتْ فَجَاءَتْ هِرَّةٌ تَشْرَبُ فَأَصْغَى لَهَا الْإِنَاءَ حَتَّى شَرِبَتْ قَالَتْ كَبْشَةُ فَرَآنِي أَنْظُرُ إِلَيْهِ فَقَالَ أَتَعْجَبِينَ يَا بِنْتَ أَخِي فَقُلْتُ نَعَمْ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّهَا لَيْسَتْ بِنَجَسٍ إِنَّمَا هِيَ مِنْ الطَّوَّافِينَ عَلَيْكُمْ أَوْ الطَّوَّافَاتِ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ مَالِكٍ وَكَانَتْ عِنْدَ أَبِي قَتَادَةَ وَالصَّحِيحُ ابْنُ أَبِي قَتَادَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْعُلَمَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ لَمْ يَرَوْا بِسُؤْرِ الْهِرَّةِ بَأْسًا وَهَذَا أَحَسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ وَقَدْ جَوَّدَ مَالِكٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ إِسْحَقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ وَلَمْ يَأْتِ بِهِ أَحَدٌ أَتَمَّ مِنْ مَالِكٍ
wedi dweud wrthym [Dywedodd Ishaq bin Musa Al Ansari], wedi dweud wrthym [Dywedodd Ma'n], wedi dweud wrthym [Malik bin Anas] gan [Ishaq bin Abdullah bin Abu Thalhah] gan [Humaid bint 'Ubaid bin Rifa'ah] gan [Kabsyah bint Ka'ab bin Malik] wraig Ibn Abu Qatadah, fod [Abu Qatadah] wedi dod i'w weld. -Kabsyah- meddai; 'Tywalltais ddŵr iddo, yn sydyn daeth cath i mewn a'i yfed, yna gogwyddo Abu Qatadah y llestr fel y gallai'r gath yfed'. Dywedodd Kabsyah; 'Roedd Abu Qatadah yn gwybod fy mod i'n ei wylio, felly dywedodd; 'Ydych chi'n synnu, ferch fy mrawd?' Atebais, 'Ydw,' meddai; 'Yn wir dywedodd Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Nid yw cathod yn aflan. Mae'n anifail sydd fel arfer yn crwydro o'ch cwmpas.' Ac mae rhai ohonyn nhw wedi'u hadrodd gan Malik, hi - Kabsyah - oedd gwraig Abu Qatadah, ond y gwir yw ei bod hi'n wraig i Ibn Abu Qatadah. Dywedodd; 'Yn y bennod hon mae yna hefyd adrodd gan Aisha ac Abu Hurairah'. Dywedodd Abu Isa; 'Yr hadith hwn yw hasan sahih, dyma farn y rhan fwyaf o ysgolheigion o blith cymdeithion y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, tabi'in a'r rhai ar eu hôl fel Shafi'i, Ahmad ac Ishaq. Maen nhw o'r farn nad oes dim o'i le â diod y gath sydd dros ben. A dyma'r hadith gorau yn y bennod hon. Ystyriodd Imam Malik yr hadith hwn yn dda, sef gan Ishaq bin Abdullah bin Abu Talhah. Ac nid oes neb yn fwy perffaith yn ei adrodd na Malik'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 86
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ قَالَبَالَ جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقِيلَ لَهُ أَتَفْعَلُ هَذَا قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَفْعَلُهُقَالَ إِبْرَاهِيمُ وَكَانَ يُعْجِبُهُمْ حَدِيثُ جَرِيرٍ لِأَنَّ إِسْلَامَهُ كَانَ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ هَذَا قَوْلُ إِبْرَاهِيمَ يَعْنِي كَانَ يُعْجِبُهُمْ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَحُذَيْفَةَ وَالْمُغِيرَةِ وَبِلَالٍ وَسَعْدٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَسَلْمَانَ وَبُرَيْدَةَ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ وَأَنَسٍ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَيَعْلَى بْنِ مُرَّةَ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَأُسَامَةَ بْنِ شَرِيكٍ وَأَبِي أُمَامَةِ وَجَابِرٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَابْنِ عُبَادَةَ وَيُقَالُ ابْنُ عِمَارَةَ وَأُبَيُّ بْنُ عِمَارَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ جَرِيرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[Adroddwyd gan Hannad] wrthym, [Adroddwyd gan Waki'] wrthym o [Al A'mash] gan [Ibrahim] gan [Hammam Ibn al-Harith] dywedodd; [Fe wnaeth Jarir bin Abdullah] droethi, yna perfformiodd olchiad a sychu dros ei khuf. Yna dywedwyd wrtho, 'Pam wyt ti'n gwneud hyn?' Dywedodd; 'Beth sy'n fy atal rhag gwneud hyn? Gwelais Negesydd Allah (heddwch a bendithion Allah arno) yn ei wneud.' Dywedodd Ibrahim; 'Mae'r hadith hwn gan Jarir yn gwneud i bobl deimlo ta'ajub, oherwydd daeth Jarir i mewn i Islam ar ôl datguddiad Surah Al-Maidah.' Dyma ddywediad Ibrahim, sef, 'Mae'r hadith hwn yn gwneud i bobl deimlo ta'ajub.' Dywedodd; 'Yn y bennod hon hefyd ceir adroddiadau gan Umar, Ali, Hudzaifah, Al Mughirah, Bilal, Sa'd, Abu Ayyub, Salman, Buraidah, 'Amru bin Umayyah, Anas, Sahl bin Sa'd, Ya'la bin Murrah, Ubadah Ibnu Shamid, Usamah bin Syaramah, Abuidah bin Umayah, Abuidah, Usamah bin Syarama, Abuidah, Abuidah. Ubadah, mae rhai hefyd yn dweud, Ibnu Umarah ac Ubai bin Imarah'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith Jarir hwn yn hasan dilys o ran rheng'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 87
وَيُرْوَى عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ قَالَرَأَيْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقُلْتُ لَهُ فِي ذَلِكَ فَقَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقُلْتُ لَهُ أَقَبْلَ الْمَائِدَةِ أَمْ بَعْدَ الْمَائِدَةِ فَقَالَ مَا أَسْلَمْتُ إِلَّا بَعْدَ الْمَائِدَةِحَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ زِيَادٍ التِّرْمِذِيُّ عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ جَرِيرٍ قَالَ وَرَوَى بَقِيَّةُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَدْهَمَ عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ جَرِيرٍ وَهَذَا حَدِيثٌ مُفَسَّرٌ لِأَنَّ بَعْضَ مَنْ أَنْكَرَ الْمَسْحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ تَأَوَّلَ أَنَّ مَسْحَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْخُفَّيْنِ كَانَ قَبْلَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ وَذَكَرَ جَرِيرٌ فِي حَدِيثِهِ أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ
Adroddwyd gan [Syahr bin Hausyab], meddai; 'Gwelais [Jarir bin Abdullah] yn perfformio ymolchi, yna sychodd dros ei ddau khuf. Felly gofynnais iddo amdano, dywedodd, 'Gwelais y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yn perfformio ymolchi ac yna sychodd dros ei ddau khuf.' Felly gofynnais iddo, 'A oedd hynny cyn datguddiad Surah Al-Maidah neu ar ôl?' Dywedodd, 'Wnes i ddim dod yn Fwslim tan ar ôl datguddiad Surah Al-Maidah.' Adroddodd [Qutaibah] hynny i ni, meddai; 'Mae [Khalid bin Ziyad At-Tirmidhi] wedi adrodd i ni, gan [Muqatil bin Hayyan], gan [Syahr bin Hausyab], gan [Jarir]'. Dywedodd yr adroddwr; 'Adroddwyd gan [Ibrahim bin Adham], gan [Muqatil bin Hayyan], gan [Syahr bin Hausyab], gan [Jarir]. Ac mae hwn yn hadith clir, oherwydd mae rhai pobl sy'n gwadu sychu'r khuf yn ei ddehongli fel bod y Proffwyd (heddwch a bendithion Allah arno) wedi sychu'r khuf cyn datguddiad Surah Al-Maidah. Mae Jarir yn sôn yn ei hadith iddo weld y Proffwyd (heddwch a bendithion Allah arno) yn sychu ei khuf ar ôl datguddiad Surah Al-Maidah.
Hadith
Imam Tirmidzi : 88
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ عَنْ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ فَقَالَ لِلْمُسَافِرِ ثَلَاثَةٌ وَلِلْمُقِيمِ يَوْمٌ وَذُكِرَ عَنْ يَحْيَى بْنِ مَعِينٍ أَنَّهُ صَحَّحَ حَدِيثَ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ فِي الْمَسْحِ وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ بْنُ عَبْدٍ وَيُقَالُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي بَكْرَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَصَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ وَعَوْفِ بْنِ مَالِكٍ وَابْنِ عُمَرَ وَجَرِيرٍ
wedi dweud wrthym [mae Qutaibah] wedi dweud, wedi dweud wrthym [Abu 'Awanah] gan [Sa'id bin Masruq] gan [Ibrahim At Taimi] gan ['Amru bin Maimun] gan [Abu Abdullah Al Jadali] gan [Khuzaimah bin Tsabit] gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, ei fod wedi cael ei ofyn am sychu pâr o khuf, dywedodd: 'Tri diwrnod i'r rhai sydd ar daith ac un diwrnod i'r rhai sy'n byw gartref'. Dywedwyd hefyd gan Yahya bin Ma'in ei fod wedi dilysu hadith Khuzaimah bin Thabit ynghylch sychu'r khuf. Ac enw Abu Abdullah Al Jadali yw Abd bin Abd, a elwir fel arfer yn Abdurrahman bin Abd. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn yn hasan ddilys, yn y bennod hon mae yna hefyd adroddiadau gan Ali, Abu Bakrah, Abu Hurairah, Shafwan bin Assal, Auf bin Malik, Ibn Umar a Jarir'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 89
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُنَا إِذَا كُنَّا سَفَرًا أَنْ لَا نَنْزِعَ خِفَافَنَا ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيهِنَّ إِلَّا مِنْ جَنَابَةٍ وَلَكِنْ مِنْ غَائِطٍ وَبَوْلٍ وَنَوْمٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى الْحَكَمُ بْنُ عُتَيْبَةَ وَحَمَّادٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ عَنْ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ وَلَا يَصِحُّ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ شُعْبَةُ لَمْ يَسْمَعْ إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ مِنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ حَدِيثَ الْمَسْحِ و قَالَ زَائِدَةُ عَنْ مَنْصُورٍ كُنَّا فِي حُجْرَةِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ وَمَعَنَا إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ فَحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ التَّيْمِيُّ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ عَنْ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ الْمُرَادِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْعُلَمَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنْ الْفُقَهَاءِ مِثْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالُوا يَمْسَحُ الْمُقِيمُ يَوْمًا وَلَيْلَةً وَالْمُسَافِرُ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيهِنَّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُمْ لَمْ يُوَقِّتُوا فِي الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالتَّوْقِيتُ أَصَحُّ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ أَيْضًا مِنْ غَيْرِ حَدِيثِ عَاصِمٍ
wedi dweud wrthym [Dywedodd Hannad], wedi dweud wrthym [Abu Al Ahwash] gan ['Ashim bin Abu An Nujud] gan [Zirr bin Hubaisy] gan [Shafwan bin 'Assal] dywedodd; 'Pan oeddem yn teithio, gorchmynnodd Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam i ni beidio â'i agor am dri diwrnod a thair noson oni bai pan oeddem yn junub. Ac mae'n dal yn ganiataol sychu ar gyfer ysgarthu, troethi a chysgu'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn yn hasan ddilys. Adroddodd Al Hakam bin Utbah a Hammad yr hadith hwn gan Ibrahim An Nakha'i, gan Abu Abdullah Al Jadali, gan Khuzaimah bin Thabit, ond nid yw hyn yn ddilys. Dywedodd Ali Ibnul Madini; 'Dywedodd Yahya bin Sa'id fod Shu'bah wedi dweud; 'Nid oedd Ibrahim An Nakha'i erioed wedi clywed gan Abu Abdullah Al Jadali am yr hadith o sychu'r khuf'. Dywedodd Za'idah gan Mansur, 'Roedden ni unwaith yn ystafell Ibrahim At Taimi, tra ar y pryd roedden ni gydag Ibrahim An Nakha'i, yna dywedodd Ibrahim At Taimi wrthym gan 'Amru bin Maimun, gan Abu Abdullah Al Jadali, gan Khuzaimah bin Thabit, gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam am yr hadith o sychu dau khuf'. Dywedodd Muhammad bin Isma'il; 'Yn y bennod hon yr hadith gorau yw'r hadith a adroddwyd gan Shafwan bin 'Assal Al Muradi'. Dywedodd Abu Isa; 'Dyma farn llawer o ysgolheigion o blith cymdeithion y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, tabi'in a'r rhai ar eu hôl o blith y fuqaha. Fel Sufyan Ats Tsauri, Ibnul Mubarak, Syafi'i, Ahmad ac Ishaq. Dywedasant; 'Mae pobl sy'n aros gartref yn sychu'r khuf am ddiwrnod a nos a phobl sy'n teithio yn ei sychu am dri diwrnod a thair noson'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae hefyd yn cael ei adrodd gan rai arbenigwyr gwyddonol nad ydyn nhw'n gosod terfyn amser ar gyfer sychu pâr o khuf. Mae'r farn hon yn cael ei dal gan Malik bin Anas'. Dywedodd Abu Isa eto, 'Mae'r farn sy'n darparu terfyn amser yn fwy dilys'. Adroddwyd yr hadith hwn hefyd gan Shafwan bin 'Assal, ar wahân i'r hadith 'Ashim'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 90
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الدِّمَشْقِيُّ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ أَخْبَرَنِي ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ عَنْ كَاتِبِ الْمُغِيرَةِ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ أَعْلَى الْخُفِّ وَأَسْفَلَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنْ الْفُقَهَاءِ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَإِسْحَقُ وَهَذَا حَدِيثٌ مَعْلُولٌ لَمْ يُسْنِدْهُ عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ غَيْرُ الْوَلِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَأَلْتُ أَبَا زُرْعَةَ وَمُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَا لَيْسَ بِصَحِيحٍ لِأَنَّ ابْنَ الْمُبَارَكِ رَوَى هَذَا عَنْ ثَوْرٍ عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ قَالَ حُدِّثْتُ عَنْ كَاتِبِ الْمُغِيرَةِ مُرْسَلٌ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يُذْكَرْ فِيهِ الْمُغِيرَةُ
wedi dweud wrthym [dywedodd Abul Walid Ad Dimasqi], wedi dweud wrthym [dywedodd Al Walid bin Muslim], wedi dweud wrthyf [Tsaur bin Yazid] gan [Raja` bin Haiwah] gan [ysgrifennydd Al Mughirah] gan [dywedodd Al Mughirah bin Syu'bah; 'Rhwbiodd y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam ben a gwaelod ei khuf'. Dywedodd Abu Isa, 'Dyma farn nid yn unig un o gymdeithion y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, y tabi'in a'r rhai ar eu hôl o blith y fuqaha. Cymerwyd y farn hon hefyd gan Malik, Syafi'i ac Ishaq. Mae hwn yn hadith problemus, nid oes neb yn dibynnu ar Tsaur bin Yazid heblaw Al Walid bin Muslim. Dywedodd Abu Isa; 'Gofynnais i Abu Zur'ah a Muhammad bin Isma'il am yr hadith hwn, ac atebodd y ddau, 'Nid yw'r hadith hwn yn ddilys, oherwydd adroddodd Ibnul Mubarak yr hadith hwn gan Tsaur, gan Raja` bin Haiwah'. Dywedodd; 'dywedwyd wrthyf gan yr ysgrifennydd Al Mughirah mewn mursal, gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, ac nid oes sôn am Al Mughirah ynddo'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 91
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ عَلَى ظَاهِرِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْمُغِيرَةِ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ حَدِيثُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ الْمُغِيرَةِ وَلَا نَعْلَمُ أَحَدًا يَذْكُرُ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ الْمُغِيرَةِ عَلَى ظَاهِرِهِمَا غَيْرَهُ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَأَحْمَدُ قَالَ مُحَمَّدٌ وَكَانَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ يُشِيرُ بِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الزِّنَادِ
wedi dweud wrthym [dywedodd Ali bin Hujr]; wedi dweud wrthym [Abdurrahman bin Abu Az Zinad] gan [ei dad] gan [Urwah bin Az Zubair] gan [Al Mughirah bin Syu'bah] dywedodd; 'Gwelais y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yn rhwbio pen ei ddau khuf'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith Al Mughirah hwn yn y radd Hasan, sef hadith Abdurrahman bin Abu Az Zinad, gan ei dad, o Urwah, o Al Mughirah. Ac nid ydym byth yn gwybod am unrhyw un a soniodd o Urwah o Al Mughirah am lafadz, 'ar ben y ddau khufnya,' ar wahân iddo ef. Dyma farn y rhan fwyaf o wyddonwyr. Cymerwyd y farn hon hefyd gan Sufyan Ats Tsauri ac Ahmad. Dywedodd Muhammad; 'Rhoddodd Malik bin Anas signal i Abdurrahman bin Abu Az Zinad'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 92
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي قَيْسٍ عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَسَحَ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ وَالنَّعْلَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالُوا يَمْسَحُ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ وَإِنْ لَمْ تَكُنْ نَعْلَيْنِ إِذَا كَانَا ثَخِينَيْنِ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْت صَالِحَ بْنَ مُحَمَّدٍ التِّرْمِذِيَّ قَال سَمِعْتُ أَبَا مُقَاتِلٍ السَّمَرْقَنْدِيَّ يَقُولُ دَخَلْتُ عَلَى أَبِي حَنِيفَةَ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ وَعَلَيْهِ جَوْرَبَانِ فَمَسْحَ عَلَيْهِمَا ثُمَّ قَالَ فَعَلْتُ الْيَوْمَ شَيْئًا لَمْ أَكُنْ أَفْعَلُهُ مَسَحْتُ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ وَهُمَا غَيْرُ مُنَعَّلَيْنِ
wedi dweud wrthym fod [Hannad] a [Mahmud bin Ghailan] ill dau wedi dweud; wedi dweud wrthym fod [Waki'] gan [Sufyan] gan [Abu Qais] gan [Huzail bin Syurahbil] gan [Al Mughirah bin Syu'bah] dywedodd; 'Gwnaeth y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam ymolchi, sychodd ei ddwy sanau a'i ddwy sandal'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn yn ddilys hasan, a dyma farn llawer o arbenigwyr gwyddonol. Cymerwyd y farn hon hefyd gan Sufyan Ats Tsauri, Ibnul Mubarak, Syafi'i, Ahmad ac Ishaq. Dywedasant; 'Gall rhywun sychu'r ddwy sanau hyd yn oed nid sandalau os yw'r ddau yn drwchus'. Dywedodd Abu Isa; 'Yn y bennod hon mae hadith hefyd a adroddwyd gan Abu Musa'. Dywedodd Abu Isa; 'Clywais Salih bin Muhammad At Tirmidhi yn dweud; 'Clywais Abu Muqatil As Samarqandi yn dweud; Deuthum at Abu Hanifah pan oedd yn sâl ac ar ei wely angau. Gofynnodd i mi ddod â dŵr iddo a pherfformiodd ymolchi tra'n gwisgo sanau. Ar ôl hynny, sychodd y ddau a dywedodd, "Heddiw fe wnes i rywbeth nad wyf erioed wedi'i wneud o'r blaen: sychais fy sanau, er nad sandalau ydyn nhw."
Hadith
Imam Tirmidzi : 93
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ ابْنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَالْعِمَامَةِقَالَ بَكْرٌ وَقَدْ سَمِعْتُهُ مِنَ ابْنِ الْمُغِيرَةِ قَالَ وَذَكَرَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ أَنَّهُ مَسَحَ عَلَى نَاصِيَتِهِ وَعِمَامَتِهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ ذَكَرَ بَعْضُهُمْ الْمَسْحَ عَلَى النَّاصِيَةِ وَالْعِمَامَةِ وَلَمْ يَذْكُرْ بَعْضُهُمْ النَّاصِيَةَ و سَمِعْت أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ مَا رَأَيْتُ بِعَيْنِي مِثْلَ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانِ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةِ وَسَلْمَانَ وَثَوْبَانَ وَأَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَأَنَسٌ وَبِهِ يَقُولُ الْأَوْزَاعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالُوا يَمْسَحُ عَلَى الْعِمَامَةِ و قَالَ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ لَا يَمْسَحُ عَلَى الْعِمَامَةِ إِلَّا بِرَأْسِهِ مَعَ الْعِمَامَةِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت الْجَارُودَ بْنَ مُعَاذٍ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعَ بْنَ الْجَرَّاحِ يَقُولُ إِنْ مَسَحَ عَلَى الْعِمَامَةِ يُجْزِئُهُ لِلْأَثَرِ
wedi dweud wrthym fod [Muhammad bin Basysyar] wedi dweud, wedi dweud wrthym fod [Yahya bin Sa'id Al Qaththan] wedi dweud gan [Sulaiman At Taimi] gan [Bakr bin Abdullah Al Muzani] gan [Al Hasan] gan [Ibnul Mughirah bin Syu'bah] gan [ei dad] dywedodd; 'Gwnaeth y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam ymolchi, a sychodd y khuf a'r imamah - math o dwrban wedi'i glymu i'r pen -'. Dywedodd [Bakr]; 'Rwyf wedi'i glywed gan [Ibnul Mughirah]. Dywedodd yr adroddwr; 'Soniodd Muhammad bin Basysyar am yr hadith hwn mewn man arall, iddo sychu ei dalcen a'i dwrban'. Adroddwyd yr hadith hwn hefyd o lwybr arall, o Al Mughirah bin Syu'bah. Soniodd rhai ohonynt am lafadz; 'mwyfo ei dalcen a'i dwrban', tra na soniodd rhai amdano. A chlywais Ahmad Ibnul Hasan yn dweud; Clywais Ahmad bin Hanbal yn dweud; 'Dydw i erioed wedi gweld rhywun fel Yahya bin Sa'id Al Qaththan â fy nau lygad fy hun'. Dywedodd yr adroddwr, 'Yn y bennod hon mae hanes hefyd gan Amru bin Umayyah, Salman, Tsauban ac Abu Umamah'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae hadith Al Mughirah bin Syu'bah yn ddilys hasan, mae'r farn hon yn cael ei chymryd gan lawer o ysgolheigion o blith cymdeithion y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, fel Abu Bakr, Umar ac Anas'. Mae'r farn hon hefyd yn cael ei dal gan Al Auza'i, Ahmad ac Ishaq. Dywedasant; 'Gall rhywun sychu ei dwrban'. A dywedodd llawer o ysgolheigion o blith cymdeithion y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam a tabi'in; 'Rhaid i berson beidio â sychu ei dwrban oni bai ei fod yn sychu ei ben a'i dwrban'. Dyma farn Sufyan Ats Tsauri, Malik bin Anas, Ibnul Mubarak a Syafri'i. Dywedodd Abu Isa: Clywais Al Jarud bin Mu'adz yn dweud: Clywais Waki' Ibnul Jarrah yn dweud: 'Os yw ond yn sychu dros ei dwrban yna mae hynny'n ddigon iddo, oherwydd ei fod yn sunnah.'
Hadith
Imam Tirmidzi : 94
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ عَنْ بِلَالٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَالْخِمَارِ
wedi dweud wrthym [Hannad] wedi dweud, wedi dweud wrthym [Ali bin Mushir] o [Al A'masy] o [Al Hakam] o [Abdurrahman bin Abu Laila] o [Ka'ab bin Ujrah] o [Bilal] wedi dweud; ' Y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam yn rhwbio pâr o khuf a thwrban'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 95
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَقَ هُوَ الْقُرَشِيُّ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ قَالَسَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ فَقَالَ السُّنَّةُ يَا ابْنَ أَخِي قَالَ وَسَأَلْتُهُ عَنْ الْمَسْحِ عَلَى الْعِمَامَةِ فَقَالَ أَمِسَّ الشَّعَرَ الْمَاءَ
wedi dweud wrthym [Qutaibah bin Sa'id] dywedodd, wedi dweud wrthym [Bisyr bin Al Mufaddlal] gan [Abdurrahman bin Ishaq Al Qurasyi], gan [Abu Ubaidah bin Muhammad bin 'Ammar bin Yasir] dywedodd; 'Gofynnais iddo [Jabir bin Abdullah] unwaith am sychu'r ddau khuf, yna atebodd, 'Dyna sunnah, mab fy mrawd'. meddai; A gofynnais iddo hefyd am sychu'r Imamah, felly atebodd, 'Sychwch y gwallt â dŵr'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 96
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ كُرَيْبٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ خَالَتِهِ مَيْمُونَةَ قَالَتْ وَضَعْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غُسْلًا فَاغْتَسَلَ مِنْ الْجَنَابَةِ فَأَكْفَأَ الْإِنَاءَ بِشِمَالِهِ عَلَى يَمِينِهِ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ فَأَفَاضَ عَلَى فَرْجِهِ ثُمَّ دَلَكَ بِيَدِهِ الْحَائِطَ أَوْ الْأَرْضَ ثُمَّ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ وَغَسَلَ وَجْهَهُ وَذِرَاعَيْهِ ثُمَّ أَفَاضَ عَلَى رَأْسِهِ ثَلَاثًا ثُمَّ أَفَاضَ عَلَى سَائِرِ جَسَدِهِ ثُمَّ تَنَحَّى فَغَسَلَ رِجْلَيْهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَجَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ
wedi dweud wrthym [Dywedodd Hannad], wedi dweud wrthym [Waki'] oddi wrth [Al A'masy] oddi wrth [Salim bin Abu Al Ju'd] oddi wrth [Kuraib] oddi wrth [Ibn Abbas] gan ei fodryb - [Maimunah] - dywedodd; 'Rhoddais ddŵr bath i'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, yna olchodd junub ag ef. Gogwyddodd y llestr gyda'i law chwith dros ei law dde, yna golchodd y ddwy law. Ar ôl hynny rhoddodd ei law yn y llestr, trochodd ei organau cenhedlu â dŵr a rhwbio ei law yn erbyn y wal neu'r llawr. Yna rinsiodd ei geg a rhoi dŵr yn ei ffroenau, golchodd ei wyneb a'i ddwy fraich a'i benelinoedd. Yna arllwyswch ddŵr dros ei ben dair gwaith, pasiwch y dŵr dros ei gorff cyfan, yna symudwch i ffwrdd a golchwch ei draed'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn yn ddilys, ac yn y bennod hon mae yna hefyd naratifau o Umm Salamah, Jabir, Abu Sa'id, Jubair bin Muth'im ac Abu Hurairah'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 97
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَغْتَسِلَ مِنْ الْجَنَابَةِ بَدَأَ فَغَسَلَ يَدَيْهِ قَبْلَ أَنْ يُدْخِلَهُمَا الْإِنَاءَ ثُمَّ غَسَلَ فَرْجَهُ وَيَتَوَضَّأُ وُضُوءَهُ لِلصَّلَاةِ ثُمَّ يُشَرِّبُ شَعْرَهُ الْمَاءَ ثُمَّ يَحْثِي عَلَى رَأْسِهِ ثَلَاثَ حَثَيَاتٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْغُسْلِ مِنْ الْجَنَابَةِ أَنَّهُ يَتَوَضَّأُ وُضُوءَهُ لِلصَّلَاةِ ثُمَّ يُفْرِغُ عَلَى رَأْسِهِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ يُفِيضُ الْمَاءَ عَلَى سَائِرِ جَسَدِهِ ثُمَّ يَغْسِلُ قَدَمَيْهِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَالُوا إِنْ انْغَمَسَ الْجُنُبُ فِي الْمَاءِ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ أَجْزَأَهُ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ
Dywedodd [Ibn Abu Umar] wrthym fod [Sufyan bin Uyainah] wedi adrodd wrthym gan [Hisham bin Urwah] gan [ei dad] gan [Aisha] a ddywedodd: 'Pan oedd Negesydd Allah (heddwch a bendithion Allah arno) yn mynd i berfformio ymolchi defodol (ghusl) ar gyfer janaabah (dirwest), byddai'n golchi ei ddwylo yn gyntaf cyn eu rhoi yn y llestr. Ar ôl hynny, byddai'n golchi ei organau cenhedlu, yn perfformio ymolchi fel y mae'n ei wneud ar gyfer gweddi, ac yn rinsio ei wallt â dŵr. Ar ôl hynny, byddai'n tywallt tair diferyn o ddŵr dros ei ben.' Dywedodd Abu Isa: 'Yr hadith hwn yw hasan sahih, a'r hadith hwn yw'r un a ddewisir gan ysgolheigion ynghylch yr ymolchi defodol ar gyfer janaabah. Y dylai person berfformio ymolchi fel y mae'n ei wneud ar gyfer gweddi, yna tywallt tair diferyn o ddŵr dros ei ben. Ar ôl hynny, tywalltwch ddŵr dros ei gorff cyfan a golchwch ei draed.' Mae ysgolheigion yn ymarfer yr hadith hwn, maen nhw'n dweud: 'Os yw rhywun sy'n janaabah yn trochi ei hun mewn dŵr hyd yn oed os nad yw'n perfformio ymolchi, mae hynny'n ddigonol.' Dyma farn Shafi'i, Ahmad ac Ishaq'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 98
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَافِعٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي امْرَأَةٌ أَشُدُّ ضَفْرَ رَأْسِي أَفَأَنْقُضُهُ لِغُسْلِ الْجَنَابَةِ قَالَ لَا إِنَّمَا يَكْفِيكِ أَنْ تَحْثِينَ عَلَى رَأْسِكِ ثَلَاثَ حَثَيَاتٍ مِنْ مَاءٍ ثُمَّ تُفِيضِينَ عَلَى سَائِرِ جَسَدِكِ الْمَاءَ فَتَطْهُرِينَ أَوْ قَالَ فَإِذَا أَنْتِ قَدْ تَطَهَّرْتِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْمَرْأَةَ إِذَا اغْتَسَلَتْ مِنْ الْجَنَابَةِ فَلَمْ تَنْقُضْ شَعْرَهَا أَنَّ ذَلِكَ يُجْزِئُهَا بَعْدَ أَنْ تُفِيضَ الْمَاءَ عَلَى رَأْسِهَا
wedi dweud wrthym [mae Ibn Abu Umar] wedi dweud, wedi dweud wrthym [Sufyan] oddi wrth [Ayyub bin Musa] oddi wrth [Sa'id Al Maqburi] oddi wrth [Abdullah bin Rafi'] oddi wrth [Umm Salamah] dywedodd; 'O Negesydd Allah, yn wir rwy'n fenyw a arferai dynhau'r cwlwm gwallt - pleth -, os byddaf yn cymryd bath o junub a ddylwn i ei ddatglymu?' atebodd: 'Na, ond mae'n ddigon i chi dywallt tair llwyaid o ddŵr dros eich pen, ar ôl hynny rhedeg y dŵr dros eich corff i gyd yna byddwch yn bur, neu dywedodd: 'rydych wedi dod yn bur'. Dywedodd Abu Isa; 'Yr hadith hwn yw hasan sahih. Mae llawer o ysgolheigion yn ymarfer yr hadith hwn, maen nhw'n dweud os yw menyw yn cymryd bath o junub, ac nad yw'n datglymu ei gwallt yna mae'n ddigon ar ôl rhedeg dŵr dros ei chorff'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 99
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ وَجِيهٍ قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ دِينَارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَحْتَ كُلِّ شَعْرَةٍ جَنَابَةٌ فَاغْسِلُوا الشَّعْرَ وَأَنْقُوا الْبَشَرَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْحَارِثِ بْنِ وَجِيهٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِهِ وَهُوَ شَيْخٌ لَيْسَ بِذَاكَ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ الْأَئِمَّةِ وَقَدْ تَفَرَّدَ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ مَالِكِ بْنِ دِينَارٍ وَيُقَالُ الْحَارِثُ بْنُ وَجِيهٍ وَيُقَالُ ابْنُ وَجْبَةَ
wedi dweud wrthym [Dywedodd Nashr bin Ali], wedi dweud wrthym [Dywedodd Al Harith bin Wajih]; wedi dweud wrthym [Malik bin Dinar] gan [Muhammad bin Sirin] gan [Abu Hurairah] gan y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam, dywedodd: 'O dan bob gwallt mae junub, felly golchwch y gwallt a glanhewch y croen'. Yn y bennod hon mae hanes hefyd gan Ali ac Anas. Dywedodd Abu Isa; 'Mae hadith Al Harith bin Wajih yn hadith gharib nad ydym yn ei wybod ac eithrio ganddo ef, er ei fod yn sheikh gwan. Nid ychydig o ysgolheigion a'i hadrodd ganddo, ond adroddodd yr hadith hwn yn unig, gan Malik bin Dinar. Weithiau fe'i gelwir yn Al Harith bin Wajih ac weithiau Ibn Wajbah'.
Hadith
Imam Tirmidzi : 100
حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ لَا يَتَوَضَّأُ بَعْدَ الْغُسْلِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ أَنْ لَا يَتَوَضَّأَ بَعْدَ الْغُسْلِ
wedi dweud wrthym [y dywedodd Isma'il bin Musa], wedi dweud wrthym [Sharik] gan [Abu Ishaq] gan [Al Aswad] gan [Aisyah] a ddywedodd, 'Ni wnaeth y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam gyflawni ymolchi ar ôl ymolchi'. Dywedodd Abu Isa; 'Mae'r hadith hwn yn hadith hasan sahih'. Dywedodd Abu Isa; 'A dyma farn nifer o gymdeithion y Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam a tabi'in, sef peidio â chyflawni ymolchi ar ôl ymolchi'.
