Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith

Hadith

Imam Tirmidzi : 61

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلَّالُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ الْوَلِيدِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَتَوَضَّأُ مِنْ بِئْرِ بُضَاعَةَ وَهِيَ بِئْرٌ يُلْقَى فِيهَا الْحِيَضُ وَلُحُومُ الْكِلَابِ وَالنَّتْنُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الْمَاءَ طَهُورٌ لَا يُنَجِّسُهُ شَيْءٌقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ جَوَّدَ أَبُو أُسَامَةَ هَذَا الْحَدِيثَ فَلَمْ يَرْوِ أَحَدٌ حَدِيثَ أَبِي سَعِيدٍ فِي بِئْرِ بُضَاعَةَ أَحْسَنَ مِمَّا رَوَى أَبُو أُسَامَةَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ

[ޙަންނަދު] އާއި [އަލްޙަސަން ބިން ޢަލީ އަލް ޚައްލާލް] އަދި އެހެނިހެން ބޭފުޅުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ކަމަށް އެބޭކަލުން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ [އަބޫ އުސާމާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަލް ވަލީދު ބިން ކާތިރު] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު ބިން ކަޢާބު] ގެ އަރިހުން [ޢުބައިދުالله ބިން ޢަބްދުالله ބިން ރާފީޢު ބިން ޚަދީޖު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ މީހަކު އަހާލިއެވެ؛ 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޙައިޟު ޕެޑާއި ބުޅާ މަހާއި ކާރި ބޭނުންކޮށްގެން އުކާލާފައިވާ ބުދުލާ ވަޅުގެ ފެނުން ވުޟޫކުރުން ހުއްދަ ހެއްޔެވެ؟' ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޖަވާބު ދެއްވީ: ހަމަކަށަވަރުން ފެނަކީ ސާފު ފެނެއް، އެ ފެނަކީ ނަޖިސްވާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނެތެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން، އަބޫ އުސާމާ ވަނީ އެއީ ރަނގަޅު ޙަދީޘެއް ކަމަށް ބަޔާން ކުރައްވާފައި، އަދި އަބޫ އުސާމާ ރިވާކުރައްވާފައިވާ އެއްޗަކަށްވުރެ ރަނގަޅު ބުދުލަޢަތުގެ ވަޅެއްގެ ވާހަކަ އަބޫ ސަޢީދުގެ އަރިހުން އެއްވެސް ޙަދީޘެއް ރިވާކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. މި ޙަދީޘް ވަނީ، އަބޫ ސަޢީދުގެ އަރިހުން، އެތައް ގޮތަކުން ރިވާވެފައެވެ. މި ބާބުގައި އިބްނު ޢައްބާސް އާއި ޢާއިޝާގެ ޙަދީޘްތައްވެސް ހިމަނާފައިވެއެވެ.

Hadith Corroboration (8)

Hadith

Imam Tirmidzi : 62

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُسْأَلُ عَنْ الْمَاءِ يَكُونُ فِي الْفَلَاةِ مِنْ الْأَرْضِ وَمَا يَنُوبُهُ مِنْ السِّبَاعِ وَالدَّوَابِّ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ الْمَاءُ قُلَّتَيْنِ لَمْ يَحْمِلْ الْخَبَثَقَالَ عَبْدَةُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ الْقُلَّةُ هِيَ الْجِرَارُ وَالْقُلَّةُ الَّتِي يُسْتَقَى فِيهَا قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالُوا إِذَا كَانَ الْمَاءُ قُلَّتَيْنِ لَمْ يُنَجِّسْهُ شَيْءٌ مَا لَمْ يَتَغَيَّرْ رِيحُهُ أَوْ طَعْمُهُ وَقَالُوا يَكُونُ نَحْوًا مِنْ خَمْسِ قِرَبٍ

[ހަންނަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޢަބްދާޙް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު ބިން ޖަޢުފަރު ބިން އަޒް ޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން [އުބައިދުالله ބިން ޢަބްދުالله ބިން ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ވަލު ޖަނަވާރުތަކާއި އެހެނިހެން ޖަނަވާރުތައް ގިނައިން އުޅޭ ހުޅުވިފައިވާ ދަނޑުގައި ފެނާއި ބެހޭގޮތުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ސުވާލު ކުރެވުނު އަޑު އަހަން،' އިބްނު ޢުމަރު ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: 'ފެން ދެ ޤުލާއަށް ވާސިލްވެއްޖެނަމަ ދެން އޭގައި އެއްވެސް ނަޖިހެއް -ނަޖިސް- އެއް ނުހިމެނޭނެއެވެ. އަބްދުالله ވިދާޅުވި އެވެ؛ މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'އަލް ޤުالله އަކީ ބައެއް ބޮޑެތި ޖަރާސީމު، އަދި ޤުއްލާ އަކީ އާންމުކޮށް ބޯން ބޭނުންކުރާ ފެނެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަދި އެއީ އިމާމް ޝާފިޢީ، އަޙްމަދު، އަދި އިސްޙާޤުގެ ރައުޔެވެ. އެމީހުން ބުނީ؛ 'ފެން ދެ ޤުއްލާއަށް ވާޞިލްވެއްޖެނަމަ ދެން އެއްވެސް އެއްޗަކުން އެ ފެން ނަޖީސް ނުހަދާ، އެއީ އޭގެ ވަސް ނުވަތަ ރަހައަށް ބަދަލެއް ނާންނަހާ ހިނދަކު، އަދި އެމީހުން ބުންޏެވެ؛ 'ގާތްގަނޑަކަށް ފެނުގެ މިންވަރަކީ ފަސް ޤިރުބާ -ޖަރާސީމު-'.

Hadith Corroboration (14)

Hadith

Imam Tirmidzi : 63

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَبُولَنَّ أَحَدُكُمْ فِي الْمَاءِ الدَّائِمِ ثُمَّ يَتَوَضَّأُ مِنْهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ

[މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، [ޢަބްދުއްރަޒާޤު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ، [މަޢުމަރުގެފާނުން] [ޙައްމާމް ބިން މުނަބީޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެ އަރިހުން ރަސޫލާގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "މިއީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ޙަދީޘެއް ކަމަށާއި، އަދި މި މައުޟޫޢުގައި ޖާބިރުގެ ކިބައިން ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ."

Hadith Corroboration (46)

Hadith

Imam Tirmidzi : 64

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكٍ ح و حَدَّثَنَا الْأَنْصَارِيُّ إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ سَلَمَةَ مِنْ آلِ ابْنِ الْأَزْرَقِ أَنَّ الْمُغِيرَةَ بْنَ أَبِي بُرْدَةَ وَهُوَ مِنْ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُسَأَلَ رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَرْكَبُ الْبَحْرَ وَنَحْمِلُ مَعَنَا الْقَلِيلَ مِنْ الْمَاءِ فَإِنْ تَوَضَّأْنَا بِهِ عَطِشْنَا أَفَنَتَوَضَّأُ مِنْ مَاءِ الْبَحْرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هُوَ الطَّهُورُ مَاؤُهُ الْحِلُّ مَيْتَتُهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَالْفِرَاسِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْفُقَهَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَابْنُ عَبَّاسٍ لَمْ يَرَوْا بَأْسًا بِمَاءِ الْبَحْرِ وَقَدْ كَرِهَ بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوُضُوءَ بِمَاءِ الْبَحْرِ مِنْهُمْ ابْنُ عُمَرَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو هُوَ نَارٌ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [މާލިކު] ގެ އަރިހުންނެވެ. އަދި އެހެން ސަފުހާއަކުންނެވެ. [އަލްއަންސާރީ އިސްޙާޤު ބިން މޫސާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [މާޢުން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [މާލިކު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ އިބްނު އަލް އަޒްރާޤުގެ އާއިލާގެ [ސަޢީދު ބިން ސަލާމާ] ގެ ފަރާތުން [ސަފްވާން ބިން ސުލައިމް] ގެ އަރިހުން، ޢަބްދު ޢަދްދާރުގެ ޤަބީލާގެ [އަލްމުޣިރާ ބިން އަބޫ ބުރުދާ]، އޭނާއަށް އަންގަވާފައިވާ ވާހަކަ، [އަބޫ ހުރައިރާ] ބުނި އަޑު އިވިފައިވާ ވާހަކަ؛ އެމީހަކު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ސުވާލު ކުރެއްވުމެވެ؛ 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ހަމަކަށަވަރުން އަހަރެމެން ކަނޑު ހުރަސްކޮށް ދަތުރުކުރީމެވެ އަދި އަހަރެމެން ގެނައީ ކުޑަކުޑަ ފެނެއް، އެ ފެން ވުޟޫއަށް ބޭނުންކޮށްފިނަމަ ދެން އަހަރެމެން ކަރުހިއްކުން ޖެހޭނެއެވެ. ފަހެ ކަނޑުފެނުން ވުޟޫކުރުން އަހަރެމެންނަށް ހުއްދަވެގެންވޭތޯއެވެ؟' ދެން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: 'ކަނޑުގެ ފެނުގައި ޠާހިރުވެ، އޭގެ މަރުވެފައިވާ ތަކެތި ޙަލާލުވެގެންވެއެވެ'. މި ބާބުގައި ޖާބިރާއި އަލް ފިރާސީގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ކަމުގައި ވާއިރު، މިއީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ގިނަ ފިޤުހުވެރިން ނަގާ ރައުޔެކެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އަބޫބަކުރު، ޢުމަރު އަދި އިބްނު ޢައްބާސް ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. އެމީހުން ދެކޭގޮތުގައި ކަނޑުފެނުން ސާފުކުރުމަކީ ހުއްދަ ކަމެއް. އެކަމަކު އެކަމަށް ފުރައްސާރަކުރާ ބައެއް ޞަޙާބީން ވެސް އެބަތިއްބެވެ. އަދި ޢަބްދުﷲ ބިން ޢަމްރޫ ވިދާޅުވިއެވެ. 'އެއީ އަލިފާން'.

Hadith Corroboration (19)

Hadith

Imam Tirmidzi : 65

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ قَال سَمِعْتُ مُجَاهِدًا يُحَدِّثُ عَنْ طَاوُسٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ عَلَى قَبْرَيْنِ فَقَالَ إِنَّهُمَا يُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ أَمَّا هَذَا فَكَانَ لَا يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ وَأَمَّا هَذَا فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي مُوسَى وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَسَنَةَ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَأَبِي بَكْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى مَنْصُورٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ طَاوُسٍ وَرِوَايَةُ الْأَعْمَشِ أَصَحُّ قَالَ و سَمِعْت أَبَا بَكْرٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبَانَ الْبَلْخِيَّ مُسْتَمْلِي وَكِيعٍ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يَقُولُ الْأَعْمَشُ أَحْفَظُ لِإِسْنَادِ إِبْرَاهِيمَ مِنْ مَنْصُورٍ

[ޙަންނަދު] އާއި [ޤުޠައިބާ] އަދި [އަބޫ ކުރުރައިބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވަނީ އެއުރެން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ [ވާކީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަލްއަޢުމާޝް] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ [މުޖާހިދު] [ތައުސް] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާ އަޑު އިވިގެން ދިޔައީ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދެ ޤަބުރު ކައިރިން ފާއިތުވެވަޑައިގެން، ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. މި މީހާއަށް އަނިޔާ ލިބެނީ ކުޑަކަމުދާއިރު ނިވާނުވާތީ، އަދި އަނެއް މީހާއަށް ޒުވާބު ކުރަމުންނެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ސަހީޙް' އެވެ. އަދި [މަންސޫރު] މި ޙަދީޘް [މުޖާހިދު] ގެ އަރިހުން، [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ނަމަވެސް ތައުސް ގެ ކިބައިން އެ ޙަދީޘް ބަޔާންކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އަލްއަޢުމާޝް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘަކީ މާ ޞަޙީޙް ކަމުގައި ވާއިރު. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހީ އަބޫބަކުރު ބިން އަބްދުލް ބަލްޚީ - ވާކީ ކިޔެވުމަށް އެދުނު މީހާ - ބުނި އަޑެވެ؛ 'އަލް އަޢުމާޝް އަކީ މަންސޫރަށް ވުރެ އިބްރާހީމްގެ ޓްރާންސްމިޝަންގެ ޗޭން އާއި އެކު ހިތުދަސްވެފައިވާ މީހެކެވެ'.

Hadith Corroboration (17)

Hadith

Imam Tirmidzi : 66

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ أُمِّ قَيْسٍ بِنْتِ مِحْصَنٍ قَالَتْدَخَلْتُ بِابْنٍ لِي عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَأْكُلْ الطَّعَامَ فَبَالَ عَلَيْهِ فَدَعَا بِمَاءٍ فَرَشَّهُ عَلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَزَيْنَبَ وَلُبَابَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ وَهِيَ أُمُّ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَأَبِي السَّمْحِ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي لَيْلَى وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالُوا يُنْضَحُ بَوْلُ الْغُلَامِ وَيُغْسَلُ بَوْلُ الْجَارِيَةِ وَهَذَا مَا لَمْ يَطْعَمَا فَإِذَا طَعِمَا غُسِلَا جَمِيعًا

[ޤުޠައިބާ] އާއި [އަޙްމަދު ބިން މުނީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ސުފްޔާން ބިން އުޔައިނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [އަޒް ޒުހުރީ] އިން [އުބައިދުالله ބިން ޢަބްދުالله ބިން ޢުޘްބާ] ގެ އަރިހުން [އުއްމު ޤައިސް ބިންތު މިޙްޝާން] ގެ އަރިހުން އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް އައިސް ކާއެއްޗެހި ނުކައި ހުރި ދަރިފުޅާއެކު - އަދިވެސް ތުއްތު ކުއްޖަކު - އޭގެ މައްޗަށް ކުޑަކަމުދިޔައެވެ. އެހެންކަމުން ރަސޫލާ ފެނަށް އެދިވަޑައިގެން، އެ ފެން ކުޑަކަމުދާތަކެތީގެ މައްޗަށް އުކާލެއްވިއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަލީއާއި، ޢާއިޝާއާއި، ޒައިނަބާއި، ލުބާބާ ބިންތު އަލްޙަރީޘާއި، އުއްމުލް ފަދުލް ބިން އައްބާސް ބިން ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބު، އަބޫ އަސް ސަމްޙް، ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރޫ، އަބޫ ލައިލާ އަދި އިބްނު ޢައްބާސްގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ. މިއީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޞަޙާބީންނާއި ޠާބިޢީންނާއި އެއުރެންނަށް ފަހު އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤު ފަދަ ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެވެ. އެމީހުން ބުނީ؛ 'ފިރިހެން ކުއްޖާގެ ކުޑަކަމުދާތަކެތި އުނގުޅާއިރު -ސްޕްލެޝް- އަންހެން ކުއްޖާގެ ކުޑަކަމުދާތަކެތި ދޮވެލާއިރު، މިއީ ދެމީހުންވެސް ނުކައި ހުރިނަމަ، ދެމީހުންވެސް ކާފައި ހުރިނަމަ ދެން ދޮވެލަންވީ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 67

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ وَقَتَادَةُ وَثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍأَنَّ نَاسًا مِنْ عُرَيْنَةَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ فَاجْتَوَوْهَا فَبَعَثَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي إِبِلِ الصَّدَقَةِ وَقَالَ اشْرَبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا فَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْتَاقُوا الْإِبِلَ وَارْتَدُّوا عَنْ الْإِسْلَامِ فَأُتِيَ بِهِمْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَطَعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ مِنْ خِلَافٍ وَسَمَرَ أَعْيُنَهُمْ وَأَلْقَاهُمْ بِالْحَرَّةِقَالَ أَنَسٌ فَكُنْتُ أَرَى أَحَدَهُمْ يَكُدُّ الْأَرْضَ بِفِيهِ حَتَّى مَاتُوا وَرُبَّمَا قَالَ حَمَّادٌ يَكْدُمُ الْأَرْضَ بِفِيهِ حَتَّى مَاتُوا قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَنَسٍ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا لَا بَأْسَ بِبَوْلِ مَا يُؤْكَلُ لَحْمُهُ

[އަލްޙަސަން ބިން މުޙައްމަދު އަޒްޒަޢުފަރާނީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޢައްފާން ބިން މުސްލިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޙައްމާދު ބިން ސަލާމާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޙޫމަދު] އަދި [ޤަތަދާ] އަދި [ތަބީތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އަނަސް] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އުރައިނާއިން ބައެއް މީހުން މަދީނާއަށް އައި ނަމަވެސް އެމީހުން މަދީނާގެ މޫސުމަށް ނުގުޅޭތީ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެމީހުން ޒަކާތުގެ ޖަމަލުތަކުގެ ތަނަށް ފޮނުއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އެމީހުންގެ ކިރާއި ކުޑަކަމުދާތަކެތި ބޯށެވެ.' އެކަމަކު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ކުއްތާ ބެލެހެއްޓުންތެރިޔާ މަރާލައި، ޖަމަލުތައް ދުއްވާލައި، އޭގެ ފަހުން އެމީހުން މުރުތައްދުވިއެވެ. ދެން އެމީހުން ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ކުރިމައްޗަށް ގެނެސް، އެމީހުންގެ އަތާއި ފައި ދެކޮޅުން ކަނޑައި، އެމީހުންގެ ލޯ ފޮޅާލައި، ހޫނު ފަޅުތެރެއަށް އެއްލާލިއެވެ.' އަނަސް ބުންޏެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް ފެނުނީ އެއިން އެކަކު ވެލިގަނޑު އަނގައަށް ވަންނަންދެން ވެއްޓި، އެމީހުން މަރުވިތަނެވެ.' އަދި ފަހަރެއްގައި ހައްމާދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އޭނާ މަރުވާންދެން އަނގައިން ބިން ދަތްއެޅި.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘްފުޅުގައި ޙަސަން ޞަޙީޙްގެ ދަރަޖަ ލިބިފައި ވާއިރު، މި ޙަދީޘްވެސް އަނަސްގެ ކިބައިން އެހެން ގޮތަކަށް ރިވާވެފައި ވެއެވެ. މިއީ ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެއް، އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވެއެވެ؛ 'މަސް ކާލެވޭ ޖަނަވާރެއްގެ ކުޑަކަމުދާ ތަކެތީގެ ތެރޭގައި އެއްވެސް ގޯހެއް ނެތެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 68

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ الْأَعْرَجُ الْبَغْدَادِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ غَيْلَانَ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الْتَّيْمِيُّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَإِنَّمَا سَمَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْيُنَهُمْ لِأَنَّهُمْ سَمَلُوا أَعْيُنَ الرُّعَاةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْلَمُ أَحَدًا ذَكَرَهُ غَيْرَ هَذَا الشَّيْخِ عَنْ يَزِيدَ بْنِ زُرَيْعٍ وَهُوَ مَعْنَى قَوْلِهِ{ وَالْجُرُوحَ قِصَاصٌ }وَقَدْ رُوِيَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ قَالَ إِنَّمَا فَعَلَ بِهِمْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا قَبْلَ أَنْ تَنْزِلَ الْحُدُودُ

[އަލް ފަދުލް ބިން ސަހުލް އަލް އަޢުރާޖް އަލް ބަޣްދާދީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޔަޙްޔާ ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޔަޒީދު ބިން ޒުރައިޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ސުލައިމާން އައް ޠައިމީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެމީހުންގެ ލޯ ކަނޑާލެއްވީ އެމީހުން ކުއްތާ ބެލެހެއްޓުންތެރިޔާގެ ލޯ ފޮހެވިގެންނެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ މަދުން ނޫނީ ނުފެންނަ މިންވަރެއްގެ، މި ޝައިޚް ނޫން އެހެން މީހަކު، ޔަޒީދު ބިން ޒުރައިގެ ކިބައިން މި ޙަދީޘް ޛިކުރުކުރި މީހަކު އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ’، އަދި މިއީ އެކަލާނގެ ބަސްފުޅާ އެއްގޮތެވެ: -އަދި ޒަޚަމްތަކަށް -ޤިޞާޞް އޮވެއެވެ-. މި ޙަދީޘަކީ މުޙައްމަދު ބިން ސިރީން ވެސް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެއް ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ހުދުދުގެ ވާހަކަ ދައްކާ އާޔަތް ބާވައިލެއްވުމުގެ ކުރިން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއުރެންނަށް އެކަން ކުރެއްވިއެވެ'.

Hadith Corroboration (53)

Hadith

Imam Tirmidzi : 69

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا وُضُوءَ إِلَّا مِنْ صَوْتٍ أَوْ رِيحٍقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

[ޤުޠައިބާ] އާއި [ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، އެމީހުން ބުންޏެވެ؛ [ވާކީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ، [ޝުޢޫބާއިން] [ސުހައިލް ބިން އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ.'

Hadith

Imam Tirmidzi : 70

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ فِي الْمَسْجِدِ فَوَجَدَ رِيحًا بَيْنَ أَلْيَتَيْهِ فَلَا يَخْرُجْ حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا أَوْ يَجِدَ رِيحًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَعَلِيِّ بْنِ طَلْقٍ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي سَعِيدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ الْعُلَمَاءِ أَنْ لَا يَجِبَ عَلَيْهِ الْوُضُوءُ إِلَّا مِنْ حَدَثٍ يَسْمَعُ صَوْتًا أَوْ يَجِدُ رِيحًا و قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ إِذَا شَكَّ فِي الْحَدَثِ فَإِنَّهُ لَا يَجِبُ عَلَيْهِ الْوُضُوءُ حَتَّى يَسْتَيْقِنَ اسْتِيقَانًا يَقْدِرُ أَنْ يَحْلِفَ عَلَيْهِ وَقَالَ إِذَا خَرَجَ مِنْ قُبُلِ الْمَرْأَةِ الرِّيحُ وَجَبَ عَلَيْهَا الْوُضُوءُ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَإِسْحَقَ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [ޢަބްދުލްޢަޒީޒް ބިން މުޙައްމަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުހައިލް ބިން އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ހުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދާއި، ޢަލީ ބިން ތަލްޤާއި، ޢާއިޝާއާއި، އިބްނު ޢައްބާސްއާއި، އިބްނު މަސްޢޫދާއި، އަބޫ ސަޢީދުގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް، މިއީ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔަކީ، މީހަކު އަޑެއް އިވޭހާ ހިނދަކު ނުވަތަ ވަހެއް ދުވާހާ ހިނދަކު ވުޟޫ ކުރަން ނުޖެހޭނެ ކަމެވެ. އަބްދުالله އިބްނުލް މުބާރަކް ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'މީހަކަށް މައްސަރު ކަންތައް ޖެހޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ޝައްކު އުފެދިއްޖެނަމަ، އެމީހަކަށް ޔަޤީން ނުވާހާ ހިނދަކު ވުޟޫ ކުރަން ނުޖެހޭނެ، އެކަމުގެ ސަބަބުން ހުވާކުރަން ކެރޭނެ'. އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވީ އަންހެނެއްގެ އަމިއްލަ ގުނަވަންތަކުން އަޑު ނިކުންނަނަމަ ދެން ވުޟޫ ކުރަން ޖެހޭނެ’ ކަމަށެވެ. މިއީ އިމާމް ޝާފިޢީ އާއި އަޙްމަދުގެ ރައުޔެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 71

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ لَا يَقْبَلُ صَلَاةَ أَحَدِكُمْ إِذَا أَحْدَثَ حَتَّى يَتَوَضَّأَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

[މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޢަބްދުއްރަޒާޤު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [މަޢުމަރު] [ޙައްމާމް ބިން މުނަބީޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދިނީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެ އަރިހުންނެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: މި ޙަދީޘްގެ ގްރޭޑަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ.

Hadith Corroboration (68)

Hadith

Imam Tirmidzi : 72

حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ مُوسَى كُوفِيٌّ وَهَنَّادٌ وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ حَرْبٍ الْمُلَائِيُّ عَنْ أَبِي خَالِدٍ الدَّالَانِيِّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَامَ وَهُوَ سَاجِدٌ حَتَّى غَطَّ أَوْ نَفَخَ ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ قَدْ نِمْتَ قَالَ إِنَّ الْوُضُوءَ لَا يَجِبُ إِلَّا عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا فَإِنَّهُ إِذَا اضْطَجَعَ اسْتَرْخَتْ مَفَاصِلُهُقَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو خَالِدٍ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ

[އިސްމާޢީލް ބިން މޫސާ] ކޫފާގެ އަހުލުވެރިންނާއި، އަދި [ހަންނަދު] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން އުބައިދު އަލް މުޙަރީބީ] އެއް މާނައަކުން ބުނެފައިވެއެވެ. [ޢަބްދުއްސަލާމް ބިން ޙަރުބު އަލް މުލާޢީ] [ޢަބޫ ޚާލިދު އައްދަލާނީ] ގެ އަރިހުން [ޤަޠަދާ] އިން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހޮޑުލައްވަންދެން ސަޖިދައެއްގެ ޙާލަތުގައި ނިދާފައި ހުރިތަން ފެނިވަޑައިގެންނެވި ކަމަށާއި، އޭގެ ފަހުން ނަމާދު ކުރުމަށް ތެދުވެވަޑައިގެންނެވި ކަމަށެވެ. ދެން އަހަރެން ބުނީމެވެ؛ 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ ކަލޭގެފާނު ނިދިއްޖެއެވެ!' އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެނީ އޮށޯވެގެން ނިދާ މީހާގެ ހުރިހާ ހުޅުތަކެއް މަޑު -ފޮތިވެފައި-' ވެގެންދެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ޚާލިދުގެ ނަމަކީ ޔަޒީދު ބިން އަބްދުއްރަހްމާން' އެވެ. އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވިއެވެ.

Hadith Corroboration (20)

Hadith

Imam Tirmidzi : 73

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَكَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنَامُونَ ثُمَّ يَقُومُونَ فَيُصَلُّونَ وَلَا يَتَوَضَّئُونَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ و سَمِعْت صَالِحَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُبَارَكِ عَمَّنْ نَامَ قَاعِدًا مُعْتَمِدًا فَقَالَ لَا وُضُوءَ عَلَيْهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى حَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَوْلَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ أَبَا الْعَالِيَةِ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَاخْتَلَفَ الْعُلَمَاءُ فِي الْوُضُوءِ مِنْ النَّوْمِ فَرَأَى أَكْثَرُهُمْ أَنْ لَا يَجِبَ عَلَيْهِ الْوُضُوءُ إِذَا نَامَ قَاعِدًا أَوْ قَائِمًا حَتَّى يَنَامَ مُضْطَجِعًا وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا نَامَ حَتَّى غُلِبَ عَلَى عَقْلِهِ وَجَبَ عَلَيْهِ الْوُضُوءُ وَبِهِ يَقُولُ إِسْحَقُ و قَالَ الشَّافِعِيُّ مَنْ نَامَ قَاعِدًا فَرَأَى رُؤْيَا أَوْ زَالَتْ مَقْعَدَتُهُ لِوَسَنِ النَّوْمِ فَعَلَيْهِ الْوُضُوءُ

[މުޙައްމަދު ބިން ބައްޞިޔާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޞައްޔޫބާ] ގެ ކިބައިން [ޤަތަދާ] އިން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. 'ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޞަޙާބީން ނިދާފައި، ދެން ހޭލައިގެން އަނެއްކާވެސް ވުޟޫ ނުކޮށް ނަމާދު ކުރިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަޅުގަނޑަށް އަޑުއެހިން ސާލިހު ބިން އަބްދުالله ވިދާޅުވި؛ 'ގަސްތުގައި އިށީނދެގެން ނިދާ މީހެއްގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ޙުކުމާ ބެހޭގޮތުން އަޅުގަނޑު އަބްދުالله އިބްނު އަލް މުބާރަކާ ސުވާލު ކުރުމުން ޖަވާބު ދެއްވީ، 'އޭނާ ވުޟޫ ކުރަން ނުޖެހޭނެ' ކަމަށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ސަޢީދު ބިން އަރޫބާ އިބްނު ޢައްބާސްގެ ޙަދީޘް ޤަތަދާއިން އިބްނު ޢައްބާސްގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު އޭގައި އަބުލް ޢަލިޔާގެ ނަންފުޅު ނުދައްކަވާ އަދި އެ ނަންފުޅު މަރްފޫޢެއްވެސް ނުކުރައްވައެވެ. ނިދުމުގެ ސަބަބުން ވުޟޫކުރުމާ ބެހޭގޮތުން ޢިލްމުވެރިންގެ ޚިޔާލު ތަފާތުވެ، ބައެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔަކީ، ނިދި އިށީނދެގެން ނުވަތަ ކޮޅަށް ހުރެގެން، ނިދާފައި ނިދާންދެން ވުޟޫ ކުރުމަކީ ވާޖިބެއް ނޫނެވެ. މި ރައުޔު ނެންގެވީ އަތުއްސައުރީ އާއި އިބްނުލް މުބާރަކާއި އަޙްމަދެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ބުނެފައިވަނީ "މީހަކު ސިކުނޑި ދެން މަސައްކަތް ނުކުރާހާ ހިނދަކު ނިދާނަމަ ދެން އޭނާގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވަނީ ވުޟޫކުރުމެވެ." މި ރައުޔު ނެގީ އިސްހާގުއެވެ. އިމާމް އާސީ ޞައްފާޢީ ޙަދީޘްކުރައްވަނީ: "މީހަކު ހުވަފެން ފެންނަންދެން، ނުވަތަ ނިދުމުގެ ސަބަބުން ގޮނޑި ބަދަލުވާންދެން ނިދާނަމަ، ދެން އޭނާގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވަނީ ވުޟޫކުރުމެވެ."

Hadith Corroboration (14)

Hadith

Imam Tirmidzi : 74

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوُضُوءُ مِمَّا مَسَّتْ النَّارُ وَلَوْ مِنْ ثَوْرِ أَقِطٍقَالَ فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ أَنَتَوَضَّأُ مِنْ الدُّهْنِ أَنَتَوَضَّأُ مِنْ الْحَمِيمِ قَالَ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَا ابْنَ أَخِي إِذَا سَمِعْتَ حَدِيثًا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا تَضْرِبْ لَهُ مَثَلًا قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ وأُمِّ سَلَمَةَ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَأَبِي طَلْحَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَأَبِي مُوسَى قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْوُضُوءَ مِمَّا غَيَّرَتْ النَّارُ وَأَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ عَلَى تَرْكِ الْوُضُوءِ مِمَّا غَيَّرَتْ النَّارُ

[އިބްނު އަބޫ ޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ސުފްޔާން ބިން އުޔައިނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޙައްމަދު ބިން ޢަމްރު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ: 'އަލިފާނުން އަތްލާފައިވާ އެއްޗަކަށް ވުޟޫ ކުރަންވާނީ، އެއީ ހިކި ކިރު - ޗީޒް- ކަމުގައި ވިޔަސް' އެވެ. އަބޫ ސަލާމާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އިބްނު ޢައްބާސް އެކަލޭގެފާނާ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. އަދި ހޫނުފެން ބޯން ވެސް ވުޟޫ ކުރަން ޖެހޭ ހެއްޔެވެ؟' އަބޫ ސަލާމާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަބޫ ހުރައިރާ ދެން ޖަވާބު ދެއްވީ، 'އޭ އަހަރެންގެ ކޮއްކޮ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޙަދީޘެއް އަޑުއަހާނަމަ، ޕެރެލަލްސް - އިކުއިވެންޓްސް- ނުހަދާށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އުއްމު ޙަބީބާ، އުއްމު ސަލާމާ، ޒައިދު ބިން ތާބިތު، އަބޫ ސަލާމާ، އަބޫ އައްޔޫބު އަދި އަބޫ މޫސާގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ ޢީސާ އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވިއެވެ.

Hadith Corroboration (49)

Hadith

Imam Tirmidzi : 75

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ سَمِعَ جَابِرًا قَالَ سُفْيَانُ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَةٍ مِنْ الْأَنْصَارِ فَذَبَحَتْ لَهُ شَاةً فَأَكَلَ وَأَتَتْهُ بِقِنَاعٍ مِنْ رُطَبٍ فَأَكَلَ مِنْهُ ثُمَّ تَوَضَّأَ لِلظُّهْرِ وَصَلَّى ثُمَّ انْصَرَفَ فَأَتَتْهُ بِعُلَالَةٍ مِنْ عُلَالَةِ الشَّاةِ فَأَكَلَ ثُمَّ صَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يَتَوَضَّأْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيرَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي رَافِعٍ وَأُمِّ الْحَكَمِ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ وَأُمِّ عَامِرٍ وَسُوَيْدِ بْنِ النُّعْمَانِ وَأُمِّ سَلَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلَا يَصِحُّ حَدِيثُ أَبِي بَكْرٍ فِي هَذَا الْبَابِ مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ إِنَّمَا رَوَاهُ حُسَامُ بْنُ مِصَكٍّ عَنْ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالصَّحِيحُ إِنَّمَا هُوَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَكَذَا رَوَاهُ الْحُفَّاظُ وَرُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَوَاهُ عَطَاءُ بْنُ يَسَارٍ وَعِكْرِمَةُ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ وَعَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَهَذَا أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ رَأَوْا تَرْكَ الْوُضُوءِ مِمَّا مَسَّتْ النَّارُ وَهَذَا آخِرُ الْأَمْرَيْنِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَأَنَّ هَذَا الْحَدِيثَ نَاسِخٌ لِلْحَدِيثِ الْأَوَّلِ حَدِيثِ الْوُضُوءِ مِمَّا مَسَّتْ النَّارُ

[އިބްނު އަބޫ ޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ސުފްޔާން ބިން އުޔައިނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢަބްދުالله ބިން މުޙައްމަދު ބިން ޢަޤީލް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި އޭނާއަށް [ޖާބިރު] އަޑުއެހިއެވެ. [ސުފްޔާން] ބުންޏެވެ؛ އަދި [މުޙައްމަދު އިބްނުލް މުންކަދިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ޖާބިރު] ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ، އެކަލޭގެފާނަށް ޞަލަވާތް ލައްވާށި، އަހަރެންނާއެކު ނުކުމެވަޑައިގަތެވެ. އޭނާ އަންސާރު އަންހެނަކަށް ޒިޔާރަތްކޮށް، އޭނާ އޭނާއަށްޓަކައި ބަކަރިއެއް ކަތިލާފައި އޭނާ ކާލީ، ދެން އޭނާ އޭނާއަށް ތާޒާ ޚަޒާނާ ބާސްކެޓެއް ގެނެސްދީ، އޭނާ ކެއީއެވެ. ދެން މެންދުރު ނަމާދަށް ވުޟޫކޮށް ނަމާދުކޮށް ނިކުމެގެން ދިޔައެވެ. ދެން ބާކީ ހުރި ބަކަރި ގެނެސް، އޭނާ އެ ބަކަރި ކާލުމަށްފަހު، ފުރަތަމަ ވުޟޫ ނުކޮށް މެންދުރު ނަމާދު ކުރިއެވެ.' އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މިކަމުގައި އަބޫބަކުރު، އިބްނު އައްބާސް، އަބޫ ހުރައިރާ، އިބްނު މަސްއޫދު، އަބޫ ރަފީ'، އުއްމުލް ހަކަމް، ޢަމްރު ބިން އުމައްޔާ، އުއްމު ޢާމިރު، ސުވައިދު ބިން އަން ނޫޢުމާން އަދި އުއްމު ސަލާމާގެ ރިވާޔަތްތައް ވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައިވާ އަބޫބަކުރުގެ ޙަދީޘަކީ އޭގެ ޗޭން އޮފް ޓްރާންސްމިޝަންގެ ގޮތުން ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ނޫނެވެ'. އަދި އެވާހަކަ ރިވާކުރެއްވި ބޭކަލަކީ، އިބްނު ސިރީންގެ އަރިހުން، އިބްނު ޢައްބާސްގެ އަރިހުން، އަބޫބަކުރުގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޙުސާން ބިން މިޝަކް އެވެ. އެކަމަކު ޞައްޙަ ޙަދީޘަކީ އިބްނު ޢައްބާސްގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ރިވާޔަތެއް، އެއީ ހާފިޟުން - ޙަދީޘްގެ މާހިރުން - ރިވާކުރެއްވި ގޮތެވެ. އެއީ އެހެން ސަފުހާތަކުން ވެސް ރިވާވެގެން ދިޔަ އެއްޗެކެވެ؛ އިބްނު ސިރީންގެ އަރިހުން، އިބްނު ޢައްބާސްގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން. އަދި މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އަތޫ ބިން ޔާސާރާއި، އިކްރީމާއާއި، މުޙައްމަދު ބިން ޢަމްރޫ ބިން ޢަތާއާއި، ޢަލީ ބިން ޢަބްދުالله ބިން ޢައްބާސްއާއި، އަދި އިތުރު އެތައް ބަޔަކު އިބްނު ޢައްބާސްގެ އަރިހުންނާއި، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން، އޭގެ ޗޭން އޮފް ޓްރާންސްމިޝަންގައި އަބޫބަކުރު އަޝް ސިއްދީޤުގެ ނަން ފާހަގަނުކޮށް. އަދި މިއީ އެންމެ ޞައްޙައެވެ. ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން، ޠާބިޢީން އަދި އެއުރެންނަށް ފަހުގެ މީހުން މި ޙަދީޘް ޢަމަލުކުރިއެވެ. އަލިފާނުން އަތްލާފައިވާ އެއްޗެއް ކެއުމުން ވުޟޫ ކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫން ކަމަށް އެ ބޭފުޅުންގެ ޚިޔާލެވެ. މިއީ އަލިފާނުން އަތްލާ އެއްޗެއްގެ މައްޗަށް ވުޟޫކުރުމާ ބެހޭ ޙަދީޘް ކަމުގައިވާ ފުރަތަމަ ޙަދީޘް ފޮހެލާ ފަދައިން، މާތްالله ރަސޫލާ އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވަވާ ދެކަމެއްގެ ނިމުމެވެ.

Hadith Corroboration (76)

Hadith

Imam Tirmidzi : 76

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَسُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْوُضُوءِ مِنْ لُحُومِ الْإِبِلِ فَقَالَ تَوَضَّئُوا مِنْهَا وَسُئِلَ عَنْ الْوُضُوءِ مِنْ لُحُومِ الْغَنَمِ فَقَالَ لَا تَتَوَضَّئُوا مِنْهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَأُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ أُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ وَالصَّحِيحُ حَدِيثُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَرَوَى عُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ ذِي الْغُرَّةِ الْجُهَنِيِّ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ فَأَخْطَأَ فِيهِ وَقَالَ فِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ وَالصَّحِيحُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ إِسْحَقُ صَحَّ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثَانِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثُ الْبَرَاءِ وَحَدِيثُ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ أَنَّهُمْ لَمْ يَرَوْا الْوُضُوءَ مِنْ لُحُومِ الْإِبِلِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ

[ހަންނަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްއަޢްމާސީ] އިން [ޢަބްދުالله ބިން ޢަބްދުﷲ އާރާޒީ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫލައިލާ] ގެ އަރިހުން [އަލް ބާރޫ` ބިން ޢަޒީބު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. ޖަމަލުގެ މަހަށް ވުޟޫކުރުމުގެ ޙުކުމާ ބެހޭގޮތުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ސުވާލު ކުރުމުން ޖަވާބު ދެއްވީ: 'އެކަމަށްޓަކައި ވުޟޫ ކުރައްވާށެވެ'. ދެން ބަކަރި މަސް ކެއުމުން ވުޟޫ ކުރުމުގެ ޙުކުމާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލު ކުރުމުން ޖަވާބު ދެއްވީ: 'އެކަމަށްޓަކައި ވުޟޫ ނުކުރައްވާށެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޖާބިރު ބިން ސަމުރާ އާއި އުސައިދު ބިން ހުދުލައިރުގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަލްޙައްޖާޖު ބިން އާރްތަޢާ މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ ޢަބްދުالله ބިން ޢަބްދުﷲގެ އަރިހުން، ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫލައިލާގެ އަރިހުން، އުސައިދު ބިން ޙުދުލައިރުގެ އަރިހުންނެވެ. އެކަމަކު ޞައްޙަ ޙަދީޘަކީ އަލް ބަރާ` ބިން ޢަޒީބުގެ އަރިހުން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫލައިލާގެ ޙަދީޘެވެ. މިއީ އަހުމަދާއި އިސްހާގުގެ ރައުޔެވެ. އަދި [ޢުބައިދާ ޢަދުލް ދްލަބީ] ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢަބްދުالله ބިން ޢަބްދުالله ޢަރު ރާޒީ] ގެ އަރިހުން، [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ ލައިލާ] ގެ އަރިހުން، [ދުޒުލް ޣުއްރާ އަލް ޖުހާނީ] ގެ އަރިހުންނެވެ. އެހެނީ ހައްމާދު ބިން ސަލާމާ މި ޙަދީޘް އަލްޙައްޖާޖު ބިން އާރްތަޢުޢާގެ ކިބައިން ރިވާކުރެއްވި ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނުގެ ރިވާޔަތުގައި ގޯހެއް ހެދިއެވެ. އޭގައި ބުނެފައިވެއެވެ؛ ޢަބްދުالله ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ ލައިލާ، އޭނާގެ ބައްޕަގެ ފަރާތުން، އުސައިދު ބިން ހުދުލައިރުގެ އަރިހުންނެވެ. އަދި ޞައްޙަ އެއްކަމަކީ، ޢަބްދުالله ބިން ޢަބްދުالله ޢަރު ރާޒީގެ އަރިހުން، ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫލައިލާގެ އަރިހުން، އަލް ބަރާ` ބިން ޢަޒީބުގެ އަރިހުންނެވެ. އިސްހާގު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'މި ބާބުގައި الله ގެ ރަސޫލާގެ އަރިހުން ޞައްޙަ ދެ ޙަދީޘެއް ވެއެވެ. އެއީ ބާރާޢުގެ ޙަދީޘާއި ޖާބިރު ބިން ސަމުރާގެ ޙަދީޘެވެ. މިއީ އަހުމަދާއި އިސްހާގުގެ ރައުޔެވެ. އަދި ޠަބީޢީންގެ ތެރެއިން ބައެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ކިބައިން އަދި އެހެން ބައެއްގެ ކިބައިން، ޖަމަލުމަސް ކެއުމަށް ވުޟޫއަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫންކަމަށް ދެކޭކަމަށް ރިވާވެގެންވެއެވެ. މިއީ ސުފްޔާން އަތުސް ޓްސައުރީ އާއި ކުފާގެ ރައްޔިތުންގެ ރައުޔެވެ.

Hadith Corroboration (15)

Hadith

Imam Tirmidzi : 77

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ بُسْرَةَ بِنْتِ صَفْوَانَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ مَسَّ ذَكَرَهُ فَلَا يُصَلِّ حَتَّى يَتَوَضَّأَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وأَرْوَى ابْنَةِ أُنَيْسٍ وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ هَكَذَا رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِثْلَ هَذَا عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ بُسْرَةَ وَرَوَى أَبُو أُسَامَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مَرْوَانَ عَنْ بُسْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ إِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ بِهَذَا وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ أَبُو الزِّنَادِ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ بُسْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ بُسْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ الْأَوْزَاعِيُّ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ بُسْرَةَ و قَالَ أَبُو زُرْعَةَ حَدِيثُ أُمِّ حَبِيبَةَ فِي هَذَا الْبَابِ صَحِيحٌ وَهُوَ حَدِيثُ الْعَلَاءِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ و قَالَ مُحَمَّدٌ لَمْ يَسْمَعْ مَكْحُولٌ مِنْ عَنْبَسَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ وَرَوَى مَكْحُولٌ عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَنْبَسَةَ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ وَكَأَنَّهُ لَمْ يَرَ هَذَا الْحَدِيثَ صَحِيحًا

[އިޝާޤު ބިން މަންސޫރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ؛ [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލްޤަޘްޠާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ހިޝާމް ބިން އުރުވާ] ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ [ބައްޕަ] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ބުސްރާ ބިން ޞަފްވާން] ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ރިވާޔަތެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި [އަބޫ އުސާމާގެ] ރިވާޔަތަކީ ހަމައެކަނި މި ޙަދީޘެއް، [ހިޝާމް ބިން އުރުވާ] ގެ އަރިހުން، [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ] ކިބައިން، [މަރްވާން] ގެ އަރިހުން، [ބުސްރާޙު] ގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އަދި އިސްޙާޤު ބިން މަންސޫރުވެސް ހަމަ އެގޮތަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. 'އަބޫ އުސާމާ އަހަރެމެންނަށް މިގޮތަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ'. އަދި މި ޙަދީޘް ވެސް އަބޫއަޒް ޒިނާދު، އުރުވާއިން، ބުސްރާއިން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. ހަމައެފަދައިން [ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ އަޒް ޒިނާދު]، [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން، [އުރުވާ] ގެ އަރިހުން، [ބުސްރާޙު] ގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން މިގޮތަށް ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަދި މިއީ ހަމައެކަނި އެކަކު ނޫން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި ތަބީޢީންގެ ރައުޔެވެ. މިއީ އަލް އައުޒާޢީ، ޝާފިޢީ، އަޙްމަދު އަދި އިސްޙާޤުވެސް ނެގިއެވެ. މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިކަމުގައި އެންމެ ޞައްޙަ ޙަދީޘަކީ ބުޞްރާގެ ޙަދީޘެވެ'. އަދި އަބޫ ޛުރާ ވިދާޅުވިއެވެ. 'މި ބާބުގައި އުއްމު ޙަބީބާގެ ޙަދީޘަކީ ވެސް ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ކަމުގައިވާ މަޚްލޫލުން، އަލް ޢަލާ އިބްނުލް ޙާރިޘްގެ ޙަދީޘް، ޢުއްމު ޙަބީބާއިން އަންބަސާ ބިން އަބޫ ސުފްޔާންގެ ޙަދީޘެވެ. މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މަޚުލް ދުވަހަކުވެސް 'އަންބަސާ ބިން އަބޫ ސުފްޔާން' ގެ ވާހަކައެއް އަޑުއަހާފައެއް ނުވެއެވެ. އަންބަސާ ފިރިހެނެއްގެ ކިބައިން ރިވާކުރައްވާއިރު، މި ޙަދީޘް ނޫން އެހެން އަންބާސާއަކުން، މި ޙަދީޘަކީ ޞައްޙަ އެއްޗެއް ކަމަށް ހީވާ ފަދައިންނެވެ.

Hadith Corroboration (26)

Hadith

Imam Tirmidzi : 78

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا مُلَازِمُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَدْرٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ طَلْقِ بْنِ عَلِيٍّ هُوَ الْحَنَفِيُّ عَنْ أَبِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَهَلْ هُوَ إِلَّا مُضْغَةٌ مِنْهُ أَوْ بَضْعَةٌ مِنْهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَعْضِ التَّابِعِينَ أَنَّهُمْ لَمْ يَرَوْا الْوُضُوءَ مِنْ مَسِّ الذَّكَرِ وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَهَذَا الْحَدِيثُ أَحَسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ أَيُّوبُ بْنُ عُتْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ جَابِرٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ طَلْقٍ عَنْ أَبِيهِ وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ فِي مُحَمَّدِ بْنِ جَابِرٍ وَأَيُّوبَ بْنِ عُتْبَةَ وَحَدِيثُ مُلَازِمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَدْرٍ أَصَحُّ وَأَحْسَنُ

[ހަންނަދު] ވިދާޅުވީ، [މުލާޒިމް ބިން ޢަމްރު] އަޅުގަނޑުމެންނާ [ޢަބްދުالله ބިން ބަދުރު] ގެ އަރިހުން [ޤައިޞް ބިން ތަލްޤް ބިން ޢަލީ އަލްޙަނަފީ] ގެ އަރިހުން، [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ ޢުމާމާގެ ކިބައިން ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އެއް ޞަޙާބީއަކާއި ބައެއް ތަބީޢީންގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވާ ވާހަކައެއް ނޫން، އެމީހުންގެ ރައުޔަކީ އަމިއްލަ ބައިތަކުގައި އަތްލުމުގެ ސަބަބުން ވުޟޫއެއް ނެތްކަމެވެ. މިއީ ކޫފާ އާއި އިބްނުލް މުބާރަކުގެ އަހުލުވެރިންގެ ރައުޔެވެ. އަދި މި ޙަދީޘަކީ މި ބާބުގައި ރިވާވެގެންވާ އެންމެ ރަނގަޅު ޙަދީޘެވެ. މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢައްޔޫބު ބިން ޢުޘްބާޙް] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން ޖާބިރު] [ޤައިޞް ބިން ތަލްޤް] ގެ އަރިހުން، [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުންނެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އަދިވެސް މުޙައްމަދު ބިން ޖާބިރު އަދި އައްޔޫބު ބިން ޢުޘްބާގެ ރިވާޔަތްތަކާމެދު ބަހުސް ކުރައްވައެވެ. ޢަބްދުالله ބިން ބަދުރުގެ އަރިހުން މުލާޒިމް ބިން ޢަމްރު ގެ ޙަދީޘަކީ މާ ޞައްޙަ އަދި ރަނގަޅު ޙަދީޘެކެވެ.

Hadith Corroboration (5)

Hadith

Imam Tirmidzi : 79

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ وَأَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبَّلَ بَعْضَ نِسَائِهِ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلَاةِ وَلَمْ يَتَوَضَّأْقَالَ قُلْتُ مَنْ هِيَ إِلَّا أَنْتِ قَالَ فَضَحِكَتْ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ هَذَا عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ قَالُوا لَيْسَ فِي الْقُبْلَةِ وُضُوءٌ و قَالَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَالْأَوْزَاعِيُّ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ فِي الْقُبْلَةِ وُضُوءٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَإِنَّمَا تَرَكَ أَصْحَابُنَا حَدِيثَ عَائِشَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا لِأَنَّهُ لَا يَصِحُّ عِنْدَهُمْ لِحَالِ الْإِسْنَادِ قَالَ و سَمِعْت أَبَا بَكْرٍ الْعَطَّارَ الْبَصْرِيَّ يَذْكُرُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ قَالَ ضَعَّفَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ هَذَا الْحَدِيثَ جِدًّا وَقَالَ هُوَ شِبْهُ لَا شَيْءَ قَالَ و سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يُضَعِّفُ هَذَا الْحَدِيثَ و قَالَ حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عُرْوَةَ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبَّلَهَا وَلَمْ يَتَوَضَّأْ وَهَذَا لَا يَصِحُّ أَيْضًا وَلَا نَعْرِفُ لِإِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ سَمَاعًا مِنْ عَائِشَةَ وَلَيْسَ يَصِحُّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْبَابِ شَيْءٌ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޤުޠައިބާ] އާއި [ޙަންނަދު] އަދި [އަބޫ ކުރުރައިބު] އަދި [އަޙްމަދު ބިން މުނީ’] އަދި [މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަދި [އަބޫ ޢައްމާރު އަލް ޙުސައިން ބިން ޙުރައިތު] އެއުރެން ވިދާޅުވިއެވެ. [ވާކީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަލްއަޢުމާސީ] އިން [ޙަބީބު ބިން އަބޫ ޞަބީތު] އިން [އުރުވާ] އިން [އައިޝަތު] އިން ވިދާޅުވެއެވެ؛ 'ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ، އެކަލޭގެފާނުގެ ބައެއް އަނބިންނަށް ބޮސްދެއްވައި، އޭގެ ފަހުން ނަމާދަށް ނުކުމެވަޑައިގެން ދެން ވުޟޫއެއް ނުކުރައްވައެވެ'. އުރުވާ ބުންޏެވެ؛ 'އެއީ ކަލޭ ކަމަށް ވާންޖެހޭނެ،' އުރުވާ ބުންޏެވެ؛ 'ދެން އޭނާ ހީގަތީ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘް ރިވާކޮށްފައިވާ މީހަކީ ހަމައެކަނި ރަސޫލާގެ އަޞްޙާބީންގެ ތެރެއިން އެކަކު ނޫން، މާތްالله އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞަލަވާތް ދެއްވާށި، އަދި ތަބީޢީން ވެސް ދެއްވާށިއެވެ'. މި ރައުޔު ނެގީ ސުފިޔާން އަތު ސައުރީ އާއި ކުފާގެ ރައްޔިތުންނެވެ. އެމީހުން ބުނަނީ؛ 'ބޮސްދިނުމަށްޓަކައި ވުޟޫ ކުރުމުގެ ވާޖިބެއް ނެތެވެ'. މަލިކު ބިން އަނަސް، އަލް އައުޒާޢީ، ޞައްފާޢީ، އަޙްމަދު، އަދި އިސްޙާޤު ވިސްނާއިރު؛ އެ ބޮސްދިނުމަކީ ވުޟޫ ކުރަން ޖެހޭ ކަމެކެވެ. މި ރައުޔަކީ ހަމައެކަނި ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން އެކަކު ނަބިއްޔާގެ ޞަޙާބީންގެ ކިބައިން ނަގާފައިވާ ރައުޔެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެމެންގެ ރައްޓެހިން އައިޝާގެ އަތުން އެ ޙަދީޘް ދޫކޮށްލީ އެމީހުން ބުނާ ގޮތުގައި އެއީ ސަނަދުގެ ފަރާތުން ބަލިކަށި އެއްޗަކަށް ވާތީއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަލީ އިބްނުލް މަދީނީގެ އަރިހުން އަބޫބަކުރު އަލް އައްތަރު އަލް ބަޝްރީގެ ވާހަކަ އަޑުއެހިން، އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ؛ ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލް ޤަޘްޘާން މި ޙަދީޘް ބަލިކަށިކޮށްލިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި ބުނެފައިވެއެވެ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހިން މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް މި ޙަދީޘް ބަލިކަށިކޮށްލި ވާހަކަ، އަދި ޙަބީބު ބިން އަބޫ ތާބިތު ދުވަހަކުވެސް އުރުވާގެ ކިބައިން އަޑުއަހާފައެއް ނުވެއެވެ'. [އިބްރާހީމް އައްތައިމީ] ގެ އަރިހުން، [އައިޝަތު] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއްފަހަރަކު ބޮސްދެއްވައި ދެން ވުޟޫ ނުކުރެއްވިއެވެ. އެކަމަކު މި ޙަދީޘަކީވެސް ބާޠިލު ޙަދީޘެކެވެ. އިބްރާހިމް އައްތައިމީއަށް އައިސިޔާގެ ވާހަކަ އަޑުއިވިއްޖެކަން އަހަރެމެންނަކަށް ދުވަހަކުވެސް ނޭނގެއެވެ. ރަސޫލާގެ ކިބައިން ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް، މާތްالله އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ، މި ބާބުގައި ނެތެވެ.

Hadith Corroboration (32)

Hadith

Imam Tirmidzi : 80

حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ وَهُوَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَمْدَانِيُّ الْكُوفِيُّ وَإِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ قَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ حَدَّثَنَا وَقَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ يَعِيشَ بْنِ الْوَلِيدِ الْمَخْزُومِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاءَ فَأَفْطَرَ فَتَوَضَّأَفَلَقِيتُ ثَوْبَانَ فِي مَسْجِدِ دِمَشْقَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ صَدَقَ أَنَا صَبَبْتُ لَهُ وَضُوءَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى و قَالَ إِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ مَعْدَانُ بْنُ طَلْحَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَابْنُ أَبِي طَلْحَةَ أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَأَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ مِنْ التَّابِعِينَ الْوُضُوءَ مِنْ الْقَيْءِ وَالرُّعَافِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَيْسَ فِي الْقَيْءِ وَالرُّعَافِ وُضُوءٌ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ وَقَدْ جَوَّدَ حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ هَذَا الْحَدِيثَ وَحَدِيثُ حُسَيْنٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَرَوَى مَعْمَرٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ فَأَخْطَأَ فِيهِ فَقَالَ عَنْ يَعِيشَ بْنِ الْوَلِيدِ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الْأَوْزَاعِيَّ وَقَالَ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ وَإِنَّمَا هُوَ مَعْدَانُ بْنُ أَبِي طَلْحَةَ

[އަބޫ ޢުބައިދާ ބިން އަބޫ އަސް ސަފަރު - އެއީ އަޙްމަދު ބިން ޢަބްދުﷲ އަލް ހަމްދާނީ އަލް ކޫފީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. އަދި [އިޝާޤު ބިން މަންސޫރު] ވިދާޅުވިއެވެ. [އަބޫ ޢުބައިދާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، އިސްޙާޤު ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢަބްދު އަޝްޝަމަދު ބިން ޢަބްދުލް ވަރިތުސް] އަޅުގަނޑަށް [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] ކިޔައިދިނީ [ޙުސައިން އަލް މުޢާލިމް] ގެ އަރިހުން [ޔަޙްޔާ ބިން އަބޫ ކާތިރު] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢަމްރޫ އަލް އައުޒާޢީ] [ޔަޢީޝް އިބްނުލް ވަލީދު އަލް މަޚްޒޫމީ] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [މަޢުދާން ބިން އަބޫ ތަލްޙާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ދަރުދާ`] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވީ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހޮޑުލެއްވި، ދެން ރޯދަ ދޫކޮށް ވުޟޫ ކުރެއްވި ކަމަށެވެ. އަބޫ ދަރުދާޢު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ދެން އަޅުގަނޑަށް ދިމިޝްޤުގެ މިސްކިތުގައި [ސުބާން] އާއި ބައްދަލުވެ، އަޅުގަނޑު އެވާހަކަ ކިޔައިދިނީމަ، އޭނާ ވިދާޅުވީ، 'އާދެ، ހަގީގަތުގައި އަޅުގަނޑު އޭނާއަށްޓަކައި ފެން އުކާލީ' ކަމަށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އިސްހާގު ބިން މަންސޫރު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'މަޢުދާން ބިން ތަލްހާ' އެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު އަބޫ ތަލްހާ އަކީ މާ ޞައްޙަ ކަމުގައި ވާއިރު'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ރަސޫލާގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން އެންމެ ޢިލްމުވެރިއަކު ނޫން، މާތްالله އޭނާއަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞަލަވާތް ދެއްވާށި، އަދި ތަބީޢީން ޤަބޫލުކުރެއްވި ގޮތުގައި މީހަކު ވުޟޫ ކުރަންވާނީ ހޮޑުލުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ލޭ - ނޭފަތުން ލޭއައުން - ގެ ސަބަބުންނެވެ. މި ރައުޔަކީ ސުފްޔާން އަތުއްސައުރީއާއި، އިބްނުލް މުބާރަކާއި، އަޙްމަދާއި، އިސްޙާޤުގެފާނެވެ. ހޮޑުލުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ނޭފަތުން ލޭއައުމުގެ ސަބަބުން މީހަކު ވުޟޫކޮށްގެން ނުވާނެކަމަށް ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ޤަބޫލުކުރައްވާއިރު. މި ރައުޔު ނަގަނީ މަލިކާއި ޞައްފާޢު އެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ރަނގަޅު ޙަދީޘެއްކަމުގައި ޙުސައިން އަލް މުޢާލިމް ދެކެވަޑައިގަތެވެ. އަދި ޙުސައިންގެ ޙަދީޘަކީ މި ބާބުގައިވާ އެންމެ ރަނގަޅު ޙަދީޘެވެ. މަޢުމަރު މި ޙަދީޘް ޔަޙްޔާ ބިން އަބޫ ކަޠީރުގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ނަމަވެސް އެކަމުގައި އޭނާ ވަނީ ގޯސްވެފައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'ޔާޢީސީ އިބްނުލް ވަލީދުގެ އަރިހުން، ޚާލިދު ބިން މަޢުދާންގެ އަރިހުން، އަބޫ ދަރުދާގެ އަރިހުން`، އަދި އެކަމުގައި އަލް އައުޒާޢީގެ ނަން ފާހަގަކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޚާލިދު ބިން މަޢުދާންގެ ކިބައިން ޛިކުރުކުރައްވަނީ، އެއީ މަޢުދާން ބިން އަބޫ ތަލްޙާޢު ކަމުގައި ވިޔަސްމެއެވެ.