Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith

Hadith

Imam Tirmidzi : 41

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ قَالَا حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْفَضْلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ هُوَ الْأَعْرَجُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ ثَوْبَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ وَهُوَ إِسْنَادٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَمَّامٌ عَنْ عَامِرٍ الْأَحْوَلِ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ ثَلَاثًا ثَلَاثًا

[އަބޫ ކުރުއިބް] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން ރާފީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ، އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޒައިދު ބިން ޙުބާބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ތާބިތު ބިން ޞަބީން] ގެ ކިބައިން ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢަބްދުالله އިބްނުލް ފަދުލް] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވީ، [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޙުރުމުޒު] ގެ އަރިހުން - އެއީ އަލްއަޢުރާޖް - [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދެފަހަރު، ދެފަހަރު ވުޟޫކުރެއްވިއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ޖާބިރުގެ އަރިހުން މި މައުޟޫޢުގައި ޙަދީޘެއްވެސް ވެއެވެ.' އަބޫ ޢީސާ އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ '[ޙައްމާމް] [ޢަމީރު އަލް އަޙްވާލް] ގެ އަރިހުން، [އަތޯ`] ގެ އަރިހުން، [އަބޫ ހުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތިން ފަހަރު، ތިން ފަހަރު ވުޟޫ ކުރެއްވިއެވެ.'

Hadith Corroboration (128)

Hadith

Imam Tirmidzi : 42

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي حَيَّةَ عَنْ عَلِيٍّأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ ثَلَاثًا ثَلَاثًاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَعَائِشَةَ وَالرُّبَيِّعِ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي رَافِعٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْروٍ وَمُعَاوِيَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَلِيٍّ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْوُضُوءَ يُجْزِئُ مَرَّةً مَرَّةً وَمَرَّتَيْنِ أَفْضَلُ وَأَفْضَلُهُ ثَلَاثٌ وَلَيْسَ بَعْدَهُ شَيْءٌ و قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ لَا آمَنُ إِذَا زَادَ فِي الْوُضُوءِ عَلَى الثَّلَاثِ أَنْ يَأْثَمَ و قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ لَا يَزِيدُ عَلَى الثَّلَاثِ إِلَّا رَجُلٌ مُبْتَلًى

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [މުޙައްމަދު ބިން ބައްޞިޔަރު] ވިދާޅުވެފައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން މަހުދީ] [ސުފްޔާން] ގެ ކިބައިން [އަބޫ އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ހައްޔަޙް] ގެ އަރިހުން [ޢަލީ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައި ވެއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތިން ފަހަރު ވުޟޫ ކުރެއްވިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ޢުޘްމާނާއި، ޢާއިޝާއާއި، ޢަރު ރަބީޢު، އިބްނު އުމަރު، އަބޫ ޢުމާމާ، އަބޫ ރަފީޢު، ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރޫ، މުޢާވިޔަ، އަބޫ ޙުރައިރާ، ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދު، އަދި އުބައި ބިން ކަޢާބުގެ ރިވާޔަތްތައްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަލީގެ ޙަދީޘަކީ މި ބާބުގައިވާ އެންމެ ޞައްޙަ އަދި އެންމެ ރަނގަޅު ޙަދީޘް ކަމުގައި ވާތީ، އިމާމް ޢަލީގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ޙަދީޘަކީ ހަމައެކަނި އެއް މަގެއްގެ ޙަދީޘެއް ނޫނެވެ'. މި ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވަނީ، އެއީ އެއްފަހަރު ވުޟޫ ފުދޭ، ދެފަހަރު ރަނގަޅު، އަދި ތިން ފަހަރު ވުޟޫ ކޮށްފިނަމަ އެއަށްވުރެ ރަނގަޅު ކަމެވެ. ބާކީ ތިބި މީހުންނަށް ބަލާއިރު، އެއްވެސް ހެޔޮކަމެއް ނެތެވެ. އިބްނުލް މުބާރަކް ވިދާޅުވިއެވެ: "އަޅުގަނޑު ބިރުގަނޭ މީހަކު ވުޟޫގައި ތިން ފަހަރަށް ވުރެ ގިނައިން އިތުރުކޮށްފިނަމަ ފާފައެއް ކުރާނެތީ." އަޙްމަދު ބިން އިސްޙާޤު ވިދާޅުވީ، "ވަސްވާސްގެ ހިތަށް އަސަރުކޮށްފައިވާ މީހަކު މެނުވީ ތިން ގުނައަށް ވުރެ އިތުރު އެއްވެސް މީހަކު އިތުރު ނުކުރާނެ" ކަމަށެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 43

حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ ثَابِتِ بْنِ أَبِي صَفِيَّةَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ حَدَّثَكَ جَابِرٌأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً وَمَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ وَثَلَاثًا ثَلَاثًا قَالَ نَعَمْقَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى وَكِيعٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ أَبِي صَفِيَّةَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ حَدَّثَكَ جَابِرٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً قَالَ نَعَمْ و حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ ثَابِتِ بْنِ أَبِي صَفِيَّة قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكٍ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا عَنْ ثَابِتٍ نَحْوَ رِوَايَةِ وَكِيعٍ وَشَرِيكٌ كَثِيرُ الْغَلَطِ وَثَابِتُ بْنُ أَبِي صَفِيَّةَ هُوَ أَبُو حَمْزَةَ الثُّمَالِيُّ

[އިސްމާޢީލް ބިން މޫސާ އަލް ފަޒާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، [ޝަރީކު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ތަބިތު ބިން އަބޫ ޝާފިޔާ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަހަރެން [އަބޫޖަޢުފަރު] އަށް ބުނީމެވެ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއްފަހަރު، ދެފަހަރު އަދި ތިން ފަހަރު ވުޟޫ ކުރެއްވި ވާހަކަ [ޖާބިރު] ކަލޭގެފާނަށް ވިދާޅުވެއްޖެ ހެއްޔެވެ؟' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ 'އާނ' އެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ '-އެއިރު- [ވާކީ'] މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ތާބިތު ބިން އަބޫ ޝާފިޔާ] ގެ އަރިހުން ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަހަރެން [އަބޫ ޖަޢުފަރު] އަށް ބުނީމެވެ، ‘ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއްފަހަރު ވުޟޫ ކުރެއްވި ވާހަކަ [ޖާބިރު] ކަލޭގެފާނަށް ވިދާޅުވެއްޖެ ހެއްޔެވެ؟ އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ 'އާނ' އެވެ. [ހަންނަދު] އާއި [ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެކަމާ ބެހޭގޮތުން ރިވާކުރެއްވި ކަމަށް އެބޭކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. '[ވާކީ'] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ތާބިތު ބިން އަބޫ ޝާފިޔާ] ގެ އަރިހުންނެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ސިޔާރިކު ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘަށްވުރެ ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް، ސަބަބަކީ މި ޙަދީޘް އެހެން ޗެނަލްތަކުންވެސް ރިވާވެގެންވާތީއެވެ. އަދި ތާބިތުން މި ރިވާޔަތަކީ ވާކީގެ ރިވާޔަތެއް ފަދަ އެއްޗެކެވެ. ސިޔާރިކް އަކީ އެތައް ގޯސްތަކެއް ހަދާ މީހެކެވެ. ތާބިތު ބިން އަބޫ ޝާފިޔާ އަކީ އަބޫ ހަމްޒާ އަތުސް ތުމަލީ' އެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 44

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَغَسَلَ يَدَيْهِ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ مَرَّتَيْنِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ ذُكِرَ فِي غَيْرِ حَدِيثٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ بَعْضَ وُضُوئِهِ مَرَّةً وَبَعْضَهُ ثَلَاثًا وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي ذَلِكَ لَمْ يَرَوْا بَأْسًا أَنْ يَتَوَضَّأَ الرَّجُلُ بَعْضَ وُضُوئِهِ ثَلَاثًا وَبَعْضَهُ مَرَّتَيْنِ أَوْ مَرَّةً

[މުޙައްމަދު ބިން އަބޫ ޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، [ސުފްޔާން ބިން އުޔައިނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަމްރު ބިން ޔަޙްޔާ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ] ކިބައިން [ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ 'ހަމަކަށަވަރުން ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ވުޟޫ ކުރައްވައި، ތިން ފަހަރު މޫނު ދޮވެ، ދެ ފަހަރު އަތް ދޮވެ، ދެ ފަހަރު ބޮލާއި ފައި ފޮހެލެއްވިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ކަމުގައިވާއިރު، އެހެން ޙަދީޘެއްގައިވެސް ނަބިއްޔާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ބައެއް ފަހަރު އެއްފަހަރު އަދި ބައެއް ފަހަރު ތިން ފަހަރު ވުޟޫ ކުރައްވާފައިވާ ވާހަކަވެސް ބަޔާންކޮށްފައި ވެއެވެ. މިކަމުގައި ޢިލްމުވެރިން ވެސް ލުޔެއް ދެއްވި، އެބޭފުޅުން ދެކެވަޑައިގަތީ އެއްފަހަރު އަދި ބައެއް ފަހަރު ތިން ފަހަރު އަދި ބައެއް ފަހަރު އެއްފަހަރު ވުޟޫ ކުރުމުގެ ހުއްދަ ލިބިގެންވާ ކަމަށެވެ.'

Hadith Corroboration (120)

Hadith

Imam Tirmidzi : 45

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي حَيَّةَ قَالَرَأَيْتُ عَلِيًّا تَوَضَّأَ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ حَتَّى أَنْقَاهُمَا ثُمَّ مَضْمَضَ ثَلَاثًا وَاسْتَنْشَقَ ثَلَاثًا وَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَذِرَاعَيْهِ ثَلَاثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً ثُمَّ غَسَلَ قَدَمَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَأَخَذَ فَضْلَ طَهُورِهِ فَشَرِبَهُ وَهُوَ قَائِمٌ ثُمَّ قَالَ أَحْبَبْتُ أَنْ أُرِيَكُمْ كَيْفَ كَانَ طُهُورُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالرُّبَيِّعِ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُنَيْسٍ وَعَائِشَةَ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ ذَكَرَ عَنْ عَلِيٍّ مِثْلَ حَدِيثِ أَبِي حَيَّةَ إِلَّا أَنَّ عَبْدَ خَيْرٍ قَالَ كَانَ إِذَا فَرَغَ مِنْ طُهُورِهِ أَخَذَ مِنْ فَضْلِ طَهُورِهِ بِكَفِّهِ فَشَرِبَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ رَوَاهُ أَبُو إِسْحَقَ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ أَبِي حَيَّةَ وَعَبْدِ خَيْرٍ وَالْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ وَقَدْ رَوَاهُ زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَدِيثَ الْوُضُوءِ بِطُولِهِ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ فَأَخْطَأَ فِي اسْمِهِ وَاسْمِ أَبِيهِ فَقَالَ مَالِكُ بْنُ عُرْفُطَةَ عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ قَالَ وَرُوِيَ عَنْ أَبِي عَوَانَةَ عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ قَالَ وَرُوِيَ عَنْهُ عَنْ مَالِكِ بْنِ عُرْفُطَةَ مِثْلُ رِوَايَةِ شُعْبَةَ وَالصَّحِيحُ خَالِدُ بْنُ عَلْقَمَةَ

[ޙަންނަދު] އާއި [ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އެބޭކަލުން ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ. [އަބުލް އަޙްވާޝް] [އަބޫ އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙައްޔަ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް ފެނުނީ [އަލީ] ވުޟޫކުރާތަން، ސާފުވާންދެން އަތް ދޮވެ، ދެން ތިން ފަހަރު އަނގަ ދޮވެ، ނޭފަތަށް ތިން ފަހަރު ފެން ޖަހައި، ތިން ފަހަރު މޫނު ދޮވެ، ތިން ފަހަރު އުނަގަނޑު ދޮވެ، އެއްފަހަރު ބޯ ފޮހެލިއެވެ. ދެން އޭނާގެ ފައިތިލައާއި ހަމައަށް ފައި ދޮވެލުމަށްފަހު، ދެން ތެދުވެ ބާކީ ހުރި ފެން ވުޟޫއަށް ނަގައި ބޮއެ، އަދިވެސް ކޮޅަށް ހުއްޓެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ވުޟޫކުރެއްވި ގޮތް ދައްކާލުމަކީ އަޅުގަނޑު އުފާކުރަން.' މި ބާބުގައި ޢުޘްމާނާއި، ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދާއި، އިބްނު ޢައްބާސްއާއި، ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރުއާއި، ޢަރު ރަބީޢުއާއި، ޢަބްދުالله ބިން އުނައިސްއާއި، ޢާއިޝާ، الله ރުހިވޮޑިގަތުން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ.' [ޤުޠައިބާ] އާއި [ހަންނަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އެބޭކަލުން ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫލްއަޙްވާޝް] [އަބޫ އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުޚައިރު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައި، އެކަލޭގެފާނު [ޢަލީ] ގެ އަރިހުން އެކަން ފާހަގަކުރައްވާފައިވަނީ އަބޫޙައްޔާގެ ޙަދީޘްގައިވާ ފަދައިން، ހަމައެކަނި ޢަބްދުޚައިރު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ "އަލީ ދޮވެ ނިމުމުން އޭނާގެ ވުޟޫއިން ބާކީ ހުރި ފެން އަތްތިލަބަޑިން ނަގައި، އޭގެ ފަހުން ބޮއެގެން ދިޔައީ." އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ޢަލީގެ މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަބޫ އިސްޙާޤު އަލް ޙަމްދާނީ]، [ޢަބްދުޚައިރު] ގެ އަރިހުން އަދި [އަލްޙަރީޘް] [ޢަލީ] ގެ އަރިހުންނެވެ. އަދި [ޒާޢިދާ ބިން ޤުދާމާ] އަދި އޭގެ އިތުރުން [ޚާލިދު ބިން އަލްޤަމާޙް] ގެ އަރިހުން، [ޢަބްދުޚައިރު] ގެ އަރިހުން، [ޢަލީ] ރަދުލިއައްލަހޫ ޢާހޫ -ޙަދީޘުން ފުރިހަމަ ވުޟޫއާ ބެހޭގޮތުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޚާލިދު ބިން އަލްޤާމާގެ އަރިހުން މި ޙަދީޘް ސުޢޫބާ ރިވާކުރައްވާފައިވީނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނުގެ ނަންފުޅާއި އަދި ބައްޕަގެ ނަންވެސް ބަޔާން ކުރެއްވުމުގައި އޭނާ ވަނީ ގޯސްވެފައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަލީގެ އަރިހުން އަބްދުޚައިރުގެ އަރިހުން މަލިކު ބިން އުރުފުތާ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘް ވެސް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަބޫ ޢަވާނާ]، [ޚާލިދު ބިން އަލްޤާމާ] ގެ އަރިހުން، [ޢަބްދު ޚައިރު] ގެ އަރިހުން، [ޢަލީ] ގެ އަރިހުންނެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އެ ޙަދީޘަކީ ޝުޢޫބާގެ ތާރީޚުގައި ވާ ފަދައިން މަލިކު ބިން އުރުފުތާގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވާ އެއްޗެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ޞައްޙަ މީހަކީ ޚާލިދު ބިން އަލްޤާމާ' އެވެ.

Hadith Corroboration (181)

Hadith

Imam Tirmidzi : 46

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ وَأَحْمَدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدِ اللَّهِ السَّلِيمِيُّ الْبَصْرِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو قُتَيْبَةَ سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ عَنْ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْهَاشِمِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ جَاءَنِي جِبْرِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَانْتَضِحْقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ قَالَ و سَمِعْت مُحَمَّدًا يَقُولُ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍ الْهَاشِمِيُّ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي الْحَكَمِ بْنِ سُفْيَانَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَزَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ و قَالَ بَعْضُهُمْ سُفْيَانُ بْنُ الْحَكَمِ أَوْ الْحَكَمُ بْنُ سُفْيَانَ وَاضْطَرَبُوا فِي هَذَا الْحَدِيثِ

[ނަޞްރު ބިން އަލީ އަލްޖަހުދުލާމީ] އާއި [އަޙްމަދު ބިން އަބޫ އުބައިދުالله އަސް ސަލީމީ އަލް ބަޞްރީ] ދެމީހުންވެސް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ [އަބޫ ޤުޠައިބާ ސަލާމް ބިން ޤުޠައިބާ] [އަލްޙަސަން ބިން ޢަލީ އަލް ޙަސީމީ] ގެ އަރިހުން [އަބުދުއްރަޙްމާން އަލް އަޢްރާޖް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. 'އޭ މުޙައްމަދު، ވުޟޫ ކުރާއިރު ފުރަތަމަ ޠާހިރުވާށެވެ'.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޣަރީބެވެ'. އަދި އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. މުޙައްމަދު ވިދާޅުވި އަޑު އިވުނެވެ؛ 'އަލް ހަސަން ބިން އަލީ އަލް ހަސީމީ އަކީ މުންކަރޫލް ޙަދީޘް'. އަދި މި ބާބުގައި ވެސް އަބުލްޙަކަމް ބިން ސުފްޔާން، އިބްނު ޢައްބާސް، ޒައިދު ބިން ހަރީޘާ އަދި އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީގެ ޙަދީޘެއް ވާއިރު، ބައެއް މީހުން ސުފްޔާން ބިން އަލްޙަކަމް، ނުވަތަ އަލްޙަކަމް ބިން ސުފްޔާން ވިދާޅުވެފައި ވާއިރު، މި ޙަދީޘްގައި -ތަފާތުކޮށް- އެދެމީހުން ތަފާތުވިއެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 47

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَلَا أَدُلُّكُمْ عَلَى مَا يَمْحُو اللَّهُ بِهِ الْخَطَايَا وَيَرْفَعُ بِهِ الدَّرَجَاتِ قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِسْبَاغُ الْوُضُوءِ عَلَى الْمَكَارِهِ وَكَثْرَةُ الْخُطَا إِلَى الْمَسَاجِدِ وَانْتِظَارُ الصَّلَاةِ بَعْدَ الصَّلَاةِ فَذَلِكُمْ الرِّبَاطُو حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ الْعَلَاءِ نَحْوَهُ و قَالَ قُتَيْبَةُ فِي حَدِيثِهِ فَذَلِكُمْ الرِّبَاطُ فَذَلِكُمْ الرِّبَاطُ فَذَلِكُمْ الرِّبَاطُ ثَلَاثًا قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبِيدَةَ وَيُقَالُ عُبَيْدَةُ بْنُ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَائِشٍ الْحَضْرَمِيِّ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَلَاءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ ابْنُ يَعْقُوبَ الْجُهَنِيُّ الْحُرَقِيُّ وَهُوَ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ

[ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، [އިސްމާޢީލް ބިން ޖަޢުފަރު] [އަލްޢަލާ` ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވި އެވެ. ޞަޙާބީން ބުނީ އާދެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެއީ ރިބަތު އެވެ.' [ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނާ ރިވާކުރެއްވި، [ޢަބްދުލްޢަޒީޒް ބިން މުޙައްމަދު] އަޅުގަނޑުމެންނާ ރިވާކުރެއްވީ ޙަދީޘްގައިވާ ފަދައިން [އަލްޢަލާ`] ގެ އަރިހުންނެވެ. ޤުޠައިބާ އޭނާގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި ވިދާޅުވެފައިވަނީ، 'އެއީ ރިބަތު، އެއީ ރިބަތު، އެއީ ރިބަތު' ކަމަށެވެ. ތިން ފަހަރު. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަލީ، ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރޫ، އިބްނު ޢައްބާސް އަދި އާބިދާގެ ރިވާޔަތްތައް ވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަދި މި ބާބުގައިވާ އަބޫ ޙުރައިރާގެ ޙަދީޘަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ޙަދީޘް ކަމަށާއި އޭގެ ދަރަޖައަކީ ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ'. އަދި އަލް ޢަލާ` ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާނަކީ އިބްނު ޔަޢުޤޫބު އަލް ޖުހާނީ އަލް ޙުރާޤީ، އޭނާއަކީ ޙަދީޘްގެ މާހިރުން ބުނާ ގޮތުގައި އިތުބާރު ކުރެވޭ މީހެކެވެ'.

Hadith Corroboration (10)

Hadith

Imam Tirmidzi : 48

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعِ بْنِ الْجَرَّاحِ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ حُبَابٍ عَنْ أَبِي مُعَاذٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خِرْقَةٌ يُنَشِّفُ بِهَا بَعْدَ الْوُضُوءِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ لَيْسَ بِالْقَائِمِ وَلَا يَصِحُّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْبَابِ شَيْءٌ وَأَبُو مُعَاذٍ يَقُولُونَ هُوَ سُلَيْمَانُ بْنُ أَرْقَمَ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ

[ސުފްޔާން ބިން ވަކީޢު ބިން އަލްޖައްރާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، [ޢަބްދުالله ބިން ވަޙްބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، [ޒައިދު ބިން ޙުބާބު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ މުޢާޘް] ގެ އަރިހުން [އަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން [އުރުވާ] ގެ އަރިހުން [އައިޝާ] ގެ އަރިހުން އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަތުގައި ވުޟޫ ކުރުމަށްފަހު ހިއްކުމަށް ބޭނުންކުރާ ފޮތިގަނޑެއް ހުއްޓެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އައިޝާގެ ޙަދީޘަކީ ވަރުގަދަ ޙަދީޘެއް ނޫންކަމަށާއި މިކަމުގައި، އަބޫ މުޢާޘާ ބެހޭގޮތުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ނެތްކަމަށް އެއުރެން ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެއީ ސުލައިމާން ބިން ޢަރުޤާމް ކަމުގައި ވުމާއި، ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި އޭނާއަކީ ބަލިކަށި ބޭފުޅެއް ކަމެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިކަމުގައި މުޢާޛު ބިން ޖަބާލްގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާޔަތެއް ވެއެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 49

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ عَنْ عُتْبَةَ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نُسَيٍّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ مَسَحَ وَجْهَهُ بِطَرَفِ ثَوْبِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَإِسْنَادُهُ ضَعِيفٌ وَرِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ الْأَفْرِيقِيُّ يُضَعَّفَانِ فِي الْحَدِيثِ وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ فِي التَّمَنْدُلِ بَعْدَ الْوُضُوءِ وَمَنْ كَرِهَهُ إِنَّمَا كَرِهَهُ مِنْ قِبَلِ أَنَّهُ قِيلَ إِنَّ الْوُضُوءَ يُوزَنُ وَرُوِيَ ذَلِكَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَالزُّهْرِيِّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ قَالَ حَدَّثَنِيهِ عَلِيُّ بْنُ مُجَاهِدٍ عَنِّي وَهُوَ عِنْدِي ثِقَةٌ عَنْ ثَعْلَبَة عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ إِنَّمَا كُرِهَ الْمِنْدِيلُ بَعْدَ الْوُضُوءِ لِأَنَّ الْوُضُوءَ يُوزَنُ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ރިޝްދީން ބިން ސަޢުދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޒިޔާދު ބިން އަންޢުމް] އިން [ޢުޘްބާ ބިން ޙުމައިދު] އިން [ޢުބާދާ ބިން ނޫސައި] އިން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޣަންމީ] ގެ އަރިހުން [މުޢާޛު ބިން ޖަބާލް] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް ފެނުނީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވުޟޫ ފުރިހަމަ ކުރެއްވުމަށްފަހު ފޮތިގަނޑުގެ ފަރާތުން މޫނު ފޮހެލެއްވިތަނެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ މަދުން ނޫނީ ނުފެންނަ މިންވަރެއްގެ އަދި އޭގެ ޓްރާންސްމިޝަން ޗޭން ވެސް ބަލިކަށި ޙަދީޘެކެވެ. ރިޝްދީން ބިން ސަޢުދާއި ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޒިޔާދު ބިން އަންޢުމް އަލް އަފްރީޤީ އޭގެ ޙަދީޘް ބަލިކަށިކޮށްލިއެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ބައެއް ޢިލްމުވެރިންނާއި އެބޭކަލުންގެ ފަހުން ތިއްބެވި ބޭފުޅުން ވުޟޫގެ ބާވަތްތައް ފޮހެލުމަށް ލުއި ދެއްވިއެވެ. މިކަން ރިވާވެގެންވަނީ ސަޢީދު އިބްނުލް މުޞައްޔަބް އާއި އަޒްޒުހްރީގެ އަރިހުންނެވެ. މުޙައްމަދު ބިން ހުމައިދު އާރް ރާޒީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، ޖާރިރު ކިޔައިދީފައި، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަލީ ބިން މުޖާހިދު އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވިއިރު، އަޅުގަނޑަށް ހީވަނީ އެއީ އިތުބާރު ކުރެވޭ މީހެއް ކަމަށް، އެއީ ތަޢުލަބާއިން، އަޒްޒުހުރީން ކަމަށް، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ވުޟޫގެ ބާވަތްތައް ފޮހެލުން އޭނާ ނުރުހޭ ސަބަބަކީ އެއީ ބަރުވާނެ އެއްޗެއް ކަމަށް ވާތީ އެވެ.'

Hadith

Imam Tirmidzi : 50

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الثَّعْلَبِيُّ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ الدِّمَشْقِيِّ عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلَانِيِّ وَأَبِي عُثْمَانَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ ثُمَّ قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي مِنْ التَّوَّابِينَ وَاجْعَلْنِي مِنْ الْمُتَطَهِّرِينَ فُتِحَتْ لَهُ ثَمَانِيَةُ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ يَدْخُلُ مِنْ أَيِّهَا شَاءَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ قَدْ خُولِفَ زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ وَرَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ وَغَيْرُهُ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عُمَرَ وَعَنْ رَبِيعَةَ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ عُمَرَ وَهَذَا حَدِيثٌ فِي إِسْنَادِهِ اضْطِرَابٌ وَلَا يَصِحُّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْبَابِ كَبِيرُ شَيْءٍ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَبُو إِدْرِيسَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عُمَرَ شَيْئًا

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [ޖަޢުފަރު ބިން މުޙައްމަދު ބިން ޢިމްރާން އަތުޞްލަބީ އަލް ކޫފީ] ވިދާޅުވެފައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޒައިދު ބިން ޙުބާބު] [މުޢާވިޔަ ބިން ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [ރަބިޢަ ބިން ޔަޒީދު އަދު ދިމަސީޤީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ އިދްރީސް އަލް ޚައުލާނީ] ގެ އަރިހުން އަދި [އަބޫ ޢުޘްމާން] [ޢުމަރު ބިން ޚަޘްތަބު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައި ވެއެވެ. ރަސޫލުالله صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރައްވައިފިއެވެ. ASYHADU ANLAA ILAAHA ILLALLAAH WHDAHUU LAA SYARIIKALAH WA ASYHADU ANNA MUHAMMADAN ABDUHU WA RASUULUHU, ALLAAHUMMAJ'ALNI MINAT TAWWAABIINA WAJALNI MINAL MUTATAHHIRIIN -އަޅުގަނޑު ހެކިވަން، الله، އެއްކައުވަންތަ އަދި... ހަމައެކަނި، އަދި އެކަލާނގެއަށް އެއްވެސް ބައިވެރިއަކު ނެތް ކަމަށާއި، މުޙައްމަދުގެފާނަކީ އެކަލާނގެ އަޅާ އަދި ރަސޫލާ ކަމުގައި އަޅުގަނޑު ހެކިވަމެވެ. އޭ الله ތައުބާވާ މީހުންގެ ތެރޭގައި އަހަރެން ހައްދަވައި، ޠާހިރުވާ މީހުންގެ ތެރޭގައި އަހަރެން ހައްދަވާ-، އޭނާއަށް ސުވަރުގެ އަށް ދޮރު ހުޅުވިގެންދާނެ، އޭނާ ބޭނުން ދޮރަކުން ވަނުމަށް ދަޢުވަތު ދެވޭނެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އަނަސް އާއި އުޤްބާ ބިން ޢާމިރުގެ އަރިހުން ވެސް ޙަދީޘެއް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢުމަރުގެފާނުގެ ޙަދީޘާ މި ޙަދީޘްގައި ޒައިދު ބިން ޙުބާބު ވަނީ ފުށުއަރާފައެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ' [ޢަބްދުالله ބިން ޞާލިޙް] އަދި އެހެނިހެން ބޭފުޅުން [މުޢާވިޔަތު ބިން ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން، [ރަބިޢަ ބިން ޔަޒީދު] ގެ އަރިހުން، [އަބޫ އިދްރީސް] ގެ އަރިހުން، [އުޤްބާ ބިން އަޢުމީރު] ގެ އަރިހުން، [ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި [ރަބީޢަތް] ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަބޫ ޢުޘްމާން] ގެ އަރިހުން، [ޖުބައިރު ބިން ނޫފައިރު] ގެ އަރިހުން، [ޢުމަރު] ގެ އަރިހުންނެވެ. އަދި މި ޙަދީޘްގައި އޭގެ ސަނަދުގައި އިދްލިރާބް -ފުށުއެރުން- ތަޖުރިބާ ކުރެވޭއިރު، މި ބާބުގައި ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ނެތެވެ. މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ އިދްރީސް އަށް އުމަރުގެ ފަރާތުން އެއްވެސް ވާހަކައެއް އަޑުއިވިފައެއް ނުވެއެވެ'.

Hadith Corroboration (86)

Hadith

Imam Tirmidzi : 51

و حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ وَعَليُّ بْنُ حُجْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ أَبِي رَيْحَانَةَ عَنْ سَفِينَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَوَضَّأُ بِالْمُدِّ وَيَغْتَسِلُ بِالصَّاعِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَجَابِرٍ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَفِينَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو رَيْحَانَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَطَرٍ وَهَكَذَا رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْوُضُوءَ بِالْمُدِّ وَالْغُسْلَ بِالصَّاعِ و قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ لَيْسَ مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عَلَى التَّوَقِّي أَنَّهُ لَا يَجُوزُ أَكْثَرُ مِنْهُ وَلَا أَقَلُّ مِنْهُ وَهُوَ قَدْرُ مَا يَكْفِي

[އަޙްމަދު ބިން މާނިޢު] އާއި [ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] ދެމީހުންވެސް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އިސްމާޢީލް ބިން އުލައިއްޔާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [އަބޫ ރައިހާނާ] ގެ އަރިހުން [ސަފީނާ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވުޟޫ ކުރެއްވީ އެންމެ ފުންޏަކުން ފެނުން ވުޟޫކޮށް، އެއް ސާ އިން ފެންވަރާފައެވެ''. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އާޢިޝާ، ޖާބިރު، އަދި އަނަސް ބިން މާލިކުގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ސަފީނާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ކަމުގައި ވާއިރު، އަބޫ ރައިހާނާގެ ނަމަކީ ޢަބްދުﷲ ބިން މަތަރު' އެވެ. މިގޮތުން ޢިލްމުވެރިންގެ ނަޒަރުގައި ވުޟޫ ފުދޭނީ އެއް މޫދު ފެނުން އަދި އެއް ސާ އިން ފެންވަރާލުމުންނެވެ''. އިމާމް ޝާފިޢީ އާއި އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘް މާނަކުރަނީ ޙައްދެއްގެ ގޮތުގައި ނޫން، އެއީ މާގިނައިން ނުވަތަ މާ މަދު އެއްޗަކަށް ނުވާނެ، އެކަމަކު އޭގެ މިންވަރަށް ބަލައިގެންނެވެ'.

Hadith Corroboration (24)

Hadith

Imam Tirmidzi : 52

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو دَاودَ الطَّيَالِسِيُّ حَدَّثَنَا خَارِجَةُ بْنُ مُصْعَبٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عُتَيِّ بْنِ ضَمْرَةَ السَّعْدِيِّ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ لِلْوُضُوءِ شَيْطَانًا يُقَالُ لَهُ الْوَلَهَانُ فَاتَّقُوا وَسْوَاسَ الْمَاءِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ لَأَنَّا لَا نَعْلَمُ أَحَدًا أَسْنَدَهُ غَيْرَ خَارِجَةَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ الْحَسَنِ قَوْلَهُ وَلَا يَصِحُّ فِي هَذَا الْبَابِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْءٌ وَخَارِجَةُ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ عِنْدَ أَصْحَابِنَا وَضَعَّفَهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ

[މުޙައްމަދު ބިން ބަޝީޝަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި، [އަބޫދާވުދު ޢަތު ތަޔަލިސީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި، [ޚަރީޖާ ބިން މުޞައްޢަބް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި، [ޔޫނުސް ބިން ޢުބައިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި، [އަލްޙަސަން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި، [އުތައި ބިން ދްލާމްރާ ޞަޢްދީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި، [އުބައި ބިން ކަޢާބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވައިދެއްވީ، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން، صلى الله عليه وسلم، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'ހަމަކަށަވަރުން ކޮންމެ ވުޟޫއެއްގައި އަލް ވަލްހާން ކިޔާ ޝައިޠާނާއެއް ވެއެވެ، އެހެންކަމުން ފެނުގައި ޝައްކު އުފެދުމުން ދުރުހެލިވާށެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރު އާއި ޢަބްދުالله ބިން މުޣައްފަލްގެ ޙަދީޘެއްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އުބައި ބިން ކަޢުބުގެ ޙަދީޘަކީ ޣަރީބު ޙަދީޘެއް ކަމަށާއި، އޭގެ ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ސިލްސިލާއަކީ ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ވަރުގަދަ އެއްޗެއް ނޫން ކަމުގައި ވާތީ، ޚަރީޖާ ފިޔަވައި މި ޙަދީޘަށް ބަރޯސާވާ މީހަކު އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޭނގޭތީއެވެ. މި ޙަދީޘްވެސް ވަނީ އަލް ޙަސަންގެ ބަސްފުޅުން އެތައް ސަފުހާއަކުން ރިވާވެފައެވެ. އަދި ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން މި ބާބުގައި ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ނެތެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ޞަޙާބީން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ޚަރީޖާއަކީ ބަލިކަށި މީހެއް ކަމުން އިބްނުލް މުބާރަކް އެކަން ބަލިކަށިކޮށްދެއްވިއެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 53

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ الْفَضْلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلَاةٍ طَاهِرًا أَوْ غَيْرَ طَاهِرٍقَالَ قُلْتُ لِأَنَسٍ فَكَيْفَ كُنْتُمْ تَصْنَعُونَ أَنْتُمْ قَالَ كُنَّا نَتَوَضَّأُ وُضُوءًا وَاحِدًا قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَالْمَشْهُورُ عَنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ حَدِيثُ عَمْرِو بْنِ عَامِرٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَنَسٍ وَقَدْ كَانَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَى الْوُضُوءَ لِكُلِّ صَلَاةٍ اسْتِحْبَابًا لَا عَلَى الْوُجُوبِ

[މުޙައްމަދު ބިން ހުމައިދު އާރާޒީ] ވިދާޅުވެފައިވަނީ، [ސަލާމާ އިބްނުލް ފަދުލް] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [ޙުމައިދު] ގެ އަރިހުން [އަނަސް] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަބަދުވެސް ނަމާދުގެ ކުރިން ވުޟޫ ކުރައްވަނީ، ޠާހިރު ޙާލަތެއްގައި ހުއްޓަސް ނުވަތަ ނުހުންނަވައިގެންނެވެ'. ހުމައިދު ވިދާޅުވި އެވެ؛ އަހަރެން އަނަސް ގާތު ބުނީމެވެ؛ 'ދެން ކަލޭ ކިހިނެއް ވާނީ، ކީއްކުރަނީ؟' އޭނާ ޖަވާބު ދެއްވީ 'އަހަރެމެން ވުޟޫ ކުރަނީ އެންމެ ފަހަރަކު' ކަމަށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަނަސްގެ ކިބައިން ހުމައިދުގެ ޙަދީޘަކީ މިފަރާތުން ޙަސަން ޣަރީބެވެ. އެކަމަކު ޙަދީޘްތަކުގެ މާހިރުން ބުނާ ގޮތުގައި އެންމެ މަޝްހޫރު ޙަދީޘަކީ ޢަމްރޫ ބިން ޢާމިރު އަލް އަންސާރީގެ ޙަދީޘެވެ. އަދި ބައެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔަކީ ކޮންމެ ނަމާދެއްގެ ކުރިން ވުޟޫ ކުރުމަކީ ފަރުޟު ނޫންކަމެކެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 54

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ هُوَ ابْنُ مَهْدِيٍّ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَامِرٍ الْأنْصَارِيِّ قَال سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍقُلْتُ فَأَنْتُمْ مَا كُنْتُمْ تَصْنَعُونَ قَالَ كُنَّا نُصَلِّي الصَّلَوَاتِ كُلَّهَا بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ مَا لَمْ نُحْدِثْ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَحَدِيثُ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ حَدِيثٌ جَيِّدٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ

[މުޙައްމަދު ބިން ބައްޞިޔާރު] ވިދާޅުވެފައިވަނީ، [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު] އާއި [ޢަބްދުއްރަޙްމާން] - އެއީ އިބްނު މަޙްދީ - އެއުރެން ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ސުފްޔާން ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ޢަމްރޫ ބިން ޢާމިރު އަލް އަންސާރީ] އިން ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑަށް އަޑުއިވުނީ [އަނަސް ބިން މާލިކް] ވިދާޅުވި؛ 'ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަބަދުވެސް ކޮންމެ ނަމާދެއް ކުރާއިރު ވުޟޫ ކުރެއްވިއެވެ'. އަހަރެން ބުނީމެވެ؛ 'ދެން، ކީއްކުރަނީ؟' އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވީ، 'އަހަރެމެން ރޯދަ ނުހިފާހާ ހިނދަކު ހުރިހާ ނަމާދެއް ކުރަނީ އެއް ވުޟޫއަކުން' ކަމަށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ކަމުގައި ވާއިރު، އަނަސްގެ ކިބައިން ހުމައިދުގެ ޙަދީޘަކީ ރަނގަޅު ޙަދީޘެއް ނަމަވެސް ޣަރީބު ޙަސަން' އެވެ.

Hadith Corroboration (68)

Hadith

Imam Tirmidzi : 55

وَقَدْ رُوِيَ فِي حَدِيثٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ تَوَضَّأَ عَلَى طُهْرٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهِ عَشْرَ حَسَنَاتٍقَالَ وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الْأَفْرِيقِيُّ عَنْ أَبِي غُطَيْفٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْمَرْوَزِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ عَنْ الْأَفْرِيقِيِّ وَهُوَ إِسْنَادٌ ضَعِيفٌ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ ذَكَرَ لِهِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ هَذَا الْحَدِيثُ فَقَالَ هَذَا إِسْنَادٌ مَشْرِقِيٌ قَالَ سَمِعْت أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ مَا رَأَيْتُ بِعَيْنِي مِثْلَ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانِ

އިބްނު ޢުމަރުގެފާނުގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޙަދީޘްފުޅެއްގައި ވާރިދުވެވަޑައިގެންފައި ވެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ '[އަލް ޢަފްރީޤީ] މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަބޫ ޣުތައިފް] ގެ އަރިހުން، [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުންނެވެ. [އަލް ޙުސައިން ބިން ޙުރައިރާ އަލް މަރްވާޒީ] ވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް މިފަދައިން ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ، [މުޙައްމަދު ބިން ޔަޒީދު އަލް ވަސީޙީ] [އަލް އަފްރީޤީ] އިން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ކަމަށާއި، އޭގެ ޓްރާންސްމިޝަން ޗޭން ބަލިކަށި ކަމަށެވެ. އަލީ ބިން އަލް މަދީނީ ވިދާޅުވީ؛ ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލް ޤަޘްޘާން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘް ހިޝާމް ބިން އުރުވާގެފާނަށް ވިދާޅުވުމުން އޭނާ ޖަވާބު ދެއްވީ، 'މިއީ އިރުމަތީގެ މީހުންގެ ފަތުރާ ސިލްސިލާ' ކަމަށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހުމަދު ބިން އަލް ހަސަން ބުނި އަޑު އަހަން؛ 'އަހުމަދު ބިން ޙަންބަލް ވިދާޅުވި އަޑު އަހަން؛ 'ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލްޤަޘްތާން ފަދަ މީހަކު އަހަރެންގެ އަމިއްލަ ލޮލުން ފެނިފައެއް ނުވެއެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 56

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلَاةٍ فَلَمَّا كَانَ عَامُ الْفَتْحِ صَلَّى الصَّلَوَاتِ كُلَّهَا بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقَالَ عُمَرُ إِنَّكَ فَعَلْتَ شَيْئًا لَمْ تَكُنْ فَعَلْتَهُ قَالَ عَمْدًا فَعَلْتُهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَلِيُّ بْنُ قَادِمٍ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَزَادَ فِيهِ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً قَالَ وَرَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ أَيْضًا عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلَاةٍ وَرَوَاهُ وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُحَارِبٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ وَرَوَاهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَغَيْرُهُ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلًا وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ وَكِيعٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يُصَلِّي الصَّلَوَاتِ بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ مَا لَمْ يُحْدِثْ وَكَانَ بَعْضُهُمْ يَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلَاةٍ اسْتِحْبَابًا وَإِرَادَةَ الْفَضْلِ وَيُرْوَى عَنْ الْأَفْرِيقِيِّ عَنْ أَبِي غُطَيْفٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَوَضَّأَ عَلَى طُهْرٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهِ عَشْرَ حَسَنَاتٍ وَهَذَا إِسْنَادٌ ضَعِيفٌ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ

[މުޙައްމަދު ބިން ބަޝްޔާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން މަޙްދީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވީ [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން [އަލްޤަމާ ބިން މަރްޠަދު] ގެ އަރިހުން [ސުލައިމާން ބިން ބުރައިދާ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނަމާދު ކުރަން ދާއިރު ވުޟޫ ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. އަދި މައްކާ ފަތަޙަ ކުރި ދުވަހު ހުރިހާ ނަމާދެއް އެއް ވުޟޫއަކުން ކޮށް، ޚުފް ފޮހެލެއްވިއެވެ. ދެން އުމަރު ވިދާޅުވީ؛ 'ހަމަކަށަވަރުން ތިބާ ކޮށްފައިވަނީ ތިބާ އާދަ ނުވާ ކަމެއް،' އޭނާ ޖަވާބު ދިނެވެ: 'އަހަރެން އެކަން ކުރީ ގަސްތުގައި'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ސަހީޙް' އެވެ. [ޢަލީ ބިން ޤާދިމް] މި ޙަދީޘް [ސުފްޔާން އައްތަޘރީ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، ދެން އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއްފަހަރު ވުޟޫ ކުރައްވަމުން ގެންދެވި’ ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ އަދި [ސުފްޔާން އައްޘްޞައުރީ] ވެސް މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [މުޙާރިބު ބިން ދިއްސާރު] ގެ އަރިހުން، [ސުލައިމާން ބިން ބުރައިދާ] ގެ އަރިހުން، ރަސޫލާގެ ކިބައިން، ރަސޫލާގެ އަރިހުން، އެކަލޭގެފާނަށް ޞަލަވާތް ލެއްވުން، އެކަލޭގެފާނު އަބަދުވެސް ނަމާދަށް ދާއިރު ވުޟޫ ކުރައްވާ ކަމަށެވެ. އަދި [ވާކީޢު] ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން، [މުޙާރިބު] ގެ އަރިހުން، [ސުލައިމާން ބިން ބުރައިދާ] ގެ އަރިހުން، [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުންނެވެ. [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން މަޙްދީ] އާއި އެހެނިހެން ބޭފުޅުން [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން، [މުޙަރީބް ބިން ދިއްޞަރު] ގެ އަރިހުން، [ސުލައިމާން ބިން ބުރައިދާ] ގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ އަރިހުން މުރުޞައްލީ ގޮތެއްގައި ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، މިއީ ވާކީގެ ޙަދީޘަށްވުރެ ޞައްޙަ ކަމެކެވެ. ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘް ޢަމަލުކުރަމުންދާއިރު، އޭގެ މާނައަކީ ބާޠިލުނުވާހާ ހިނދަކު އެއް ވުޟޫއަކުން ﷲގެ ރަސޫލާ އެތައް ނަމާދެއް ކުރެއްވިއެވެ. އެކަމަކު އޭގެ ތެރޭގައި ކޮންމެ ފަހަރަކު ނަމާދު ކުރާއިރު ވުޟޫ ކުރާ މީހުން ވެސް އުޅެނީ އެމީހުންނަށް ހިތްވަރު ލިބޭތީ އާއި ޝަރަފު ހޯދުމަށްޓަކައެވެ'. އަދި އަލް އަފްރީޤީގެ އަރިހުން، އަބޫ ޣުތައިފްގެ ކިބައިން، އިބްނު ޢުމަރުގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އެކަމަކު މި ޙަދީޘްފުޅަކީ ބަލިކަށި ސިލްސިލާއެއް ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ. އަދި މި ބާބުގައި ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއް ވުޟޫއަކުން ޒުހުރާއި ޢަޞްރު ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 57

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ حَدَّثَتْنِي مَيْمُونَةُ قَالَتْكُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ مِنْ الْجَنَابَةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ الْفُقَهَاءِ أَنْ لَا بَأْسَ أَنْ يَغْتَسِلَ الرَّجُلُ وَالْمَرْأَةُ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ وَأُمِّ هَانِئٍ وَأُمِّ صُبَيَّةَ الْجُهَنِيَّةِ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو الشَّعْثَاءِ اسْمُهُ جَابِرُ بْنُ زَيْدٍ

[އިބްނު އަބޫ ޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޙަދީޘްކުރެއްވި، [ސުފްޔާން ބިން ޢުޔައިނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޢަމްރު ބިން ދީނާރު] އިން [އަބޫ ޝަޢުޘްތަ`] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވިއެވެ؛ [މައިމޫނާ] އަޅުގަނޑަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިއީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ޙަދީޘެއް ކަމަށާއި، މިއީ ގިނަ ފިޤުހުވެރިންގެ ރައުޔަކީ، ފިރިހެނަކު އަންހެނަކާއެކު އެއް އުޅަނދެއްގައި ފެންވަރާލެވޭނެ ކަމެވެ'. މި ބާބުގައި ޢަލީ، ޢާއިޝާ، އަނަސް، އުއްމު ޙާނީ`، އުއްމު ޝުބާއްޔާ އަލް ޖުހާންނިޔާ، އުއްމު ސަލާމާ، އަދި އިބްނު ޢުމަރު' ގެ ރިވާޔަތްތައް ވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަދި އަބޫ އަޝްޝައުތާ` އަށް ކިޔަނީ ޖާބިރު ބިން ޒައިދު' އެވެ.

Hadith Corroboration (105)

Hadith

Imam Tirmidzi : 58

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي حَاجِبٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي غِفَارٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ فَضْلِ طَهُورِ الْمَرْأَةِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَرْجِسَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَكَرِهَ بَعْضُ الْفُقَهَاءِ الْوُضُوءَ بِفَضْلِ طَهُورِ الْمَرْأَةِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ كَرِهَا فَضْلَ طَهُورِهَا وَلَمْ يَرَيَا بِفَضْلِ سُؤْرِهَا بَأْسًا

[މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ؛ [ވާކީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން [ސުލައިމާން އައްތައިމީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙަޖީބު] ގެ އަރިހުން [ޣީފަރު ޤަބީލާގެ މީހަކު] ގެ އަރިހުން ކަމަށް އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. 'އަންހެނެއްގެ ފެންވަރާ ތަނުން ބާކީ ހުންނަ ފެން الله ގެ ރަސޫލާ ޝައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމް މަނާކުރެއްވިއެވެ'. އަދި މި ބާބުގައި ޢަބްދުﷲ ބިން ސަރޖިސްގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަންހެނެއްގެ ފެންވަރައިން ބާކީ ހުރި ފެނުން ވުޟޫ ކުރުމަކީ މަކުރޫޙެއް ކަމުގައި ބައެއް ފުޤާހާ މީހުން ދެކެއެވެ. އަދި މިއީ އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުގެ ބަސްފުޅެވެ، އެމީހުން މަކްރޫޙް ދެކެނީ އެމީހުންގެ ވުޟޫއިން ބާކީ އޮތް ފެނެއް ކަމުގައި، އެމީހުންގެ އުނދުންތަކުން ބާކީ ހުރި ފެނެއް ނޫނެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 59

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَاصِمٍ قَال سَمِعْتُ أَبَا حَاجِبٍ يُحَدِّثُ عَنْ الْحَكَمِ بْنِ عَمْرٍو الْغِفَارِيِّأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَتَوَضَّأَ الرَّجُلُ بِفَضْلِ طَهُورِ الْمَرْأَةِ أَوْ قَالَ بِسُؤْرِهَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَأَبُو حَاجِبٍ اسْمُهُ سَوَادَةُ بْنُ عَاصِمٍ و قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ فِي حَدِيثِهِ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَتَوَضَّأَ الرَّجُلُ بِفَضْلِ طَهُورِ الْمَرْأَةِ وَلَمْ يَشُكَّ فِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ

[މުޙައްމަދު ބިން ބަޝްޔާރު] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ [އަބޫ ދާއޫދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޞައްޔޫބާ] އިން [އާޝިމް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެދެއްވާފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑަށް އަޑުއިވުނީ [އަބޫ ޙާޖީބު] [އަލްޙަކަމް ބިން ޢަމްރޫ އަލް ޣީފާރީ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަންހެނަކު ޠާހިރުވުމުން ބާކީ ހުރި ފެނުން ފިރިހެނަކު ވުޟޫކުރުން މަނާކުރެއްވިއެވެ. 'އޭނާގެ އުޅަނދުން ބާކީ ހުރި ފެން'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިއީ ޙަސަން ޙަދީޘެކެވެ. އަދި އަބޫ ޙަޖީބުގެ ނަމަކީ ސަވާދާ ބިން 'އާޝިމް' އެވެ. މުޙައްމަދު ބިން ބަޝްޔާރު އޭނާގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި ބަޔާން ކުރައްވާފައިވެއެވެ؛ 'އަންހެނެއްގެ ޠާހިރުކަމުން ބާކީ ހުރި ފެނުން ފިރިހެނަކު ވުޟޫކުރުން މަނާކުރެއްވީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައެވެ.

Hadith Corroboration (9)

Hadith

Imam Tirmidzi : 60

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَاغْتَسَلَ بَعْضُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جَفْنَةٍ فَأَرَادَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَتَوَضَّأَ مِنْهُ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ جُنُبًا فَقَالَ إِنَّ الْمَاءَ لَا يُجْنِبُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އަބޫ އަލް އަޙްވާޝް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސިމާކް ބިން ޙަރްބު] ގެ އަރިހުން [އިކްރީމާ] އިން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަނބިކަނބަލުންގެ ތެރެއިން ބައެއް އަނބިކަނބަލުން އުޅަނދެއްގައި ފެންވަރާފައި، ދެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެތަނުން ވުޟޫ ކުރަން ބޭނުންފުޅުވި ނަމަވެސް އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އަޅުގަނޑަކީ ޖުނޫބެއް،' އޭނާ ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: 'ހަމަކަށަވަރުން، ފެނަކީ ޖުނޫބެއް ނޫން - ނަޖިހެއް ނޫން-'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ކަމުގައި ވާއިރު، މި ޙަދީޘަކީ ސުފްޔާން އައްތައުރީއާއި މާލިކާއި ޝާފިޢީގެ އަތްޕުޅުގައި އޮންނަ ޙަދީޘެކެވެ'.

Hadith Corroboration (14)