Imam Tirmidzi : 21
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى مَرْدَوَيْهِ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَبُولَ الرَّجُلُ فِي مُسْتَحَمِّهِ وَقَالَ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَيُقَالُ لَهُ أَشْعَثُ الْأَعْمَى وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الْبَوْلَ فِي الْمُغْتَسَلِ وَقَالُوا عَامَّةُ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ وَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ سِيرِينَ وَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ يُقَالُ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ فَقَالَ رَبُّنَا اللَّهُ لَا شَرِيكَ لَهُ و قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ قَدْ وُسِّعَ فِي الْبَوْلِ فِي الْمُغْتَسَلِ إِذَا جَرَى فِيهِ الْمَاءُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْآمُلِيُّ عَنْ حِبَّانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ
me zabisa beto [Ali bin Hajar] ti [Ahmad bin Muhamadi bin Musa Mardawih] bo zole tubaka nde; me zabisa beto [Abdullah Ibnul Mubarak] katuka na [Ma’mar] katuka na [Ash’ath bin Abdullah] katuka na [Al Hasan] katuka na [Abdullah bin Mughaffal] tubaka nde, profete sallallaahu ‘alaihi wa Sallam kubuyisaka muntu na kuyobila masa na kisika na yandi ya kuyobila, mpi yandi tubaka mpi nde: ‘Mbala mingi yandi ke katukaka na masa. Yandi tubaka nde; 'Muna kapu kiaki muna mpe ye hadith yatuka kwa mosi muna akundi a Ntumwa sallaahu 'alaihi wa Sallam'. Abu Isa tubaka nde: ‘Hadith yai kele gharib -nzenza-, beto me zaba ve nde hadith kele marfu’ katula kaka hadith ya me katuka na Asy’ats bin Abdullah, mpi yandi ke bingamaka mpi Asy’ats Al A’ma’. Bantu yankaka ya siansi kebuyaka kuyobila masa na bisika ya kuyobila, bo ketubaka nde; ‘Mbala mingi badute vandaka kukatuka na yandi’. Mpi bantu yankaka ya mayele ya siansi kupesaka lusadisu na dyambu yai, na kati na bau Ibnu Sirin. Mpi ntangu bo tubilaka yandi nde, ‘Ya kieleka, basusi mingi-mingi ke katukaka na yandi,’ yandi vutulaka nde, ‘Rabb na beto kele Allah, yandi kele ve ti nduku’. Ibnul Mubarak tubaka nde; 'Kuna ye nzimbu za n'kwa n'kwa muna n'kwa n'kwa maza kele vo maza ma n'kwa'. Abu Isa tubaka nde; ‘Yau me zabisama beto na Ahmad bin Abdah Al Amuli, ya Hibban, ya Abdullah bin Al Mubarak’.
Imam Tirmidzi : 22
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كِلَاهُمَا عِنْدِي صَحِيحٌ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثُ وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنَّمَا صَحَّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَأَمَّا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ فَزَعَمَ أَنَّ حَدِيثَ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحُذَيْفَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَتَمَّامِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ وَأَبِي مُوسَى
me zabisa beto [Abu Kuraib] tubaka, me zabisa beto [Abdah bin Sulaiman] katuka na [Muhammad bin ‘Amru] katuka na [Abu Salamah] katuka na [Abu Hurairah] yandi tubaka nde, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Sallam tubaka nde: ‘Kana yo vandaka ve kizitu na bantu na mono, mono zolaka kupesa bo kibeni ntuma ya kusala konso ntangu yina bo ke sambaka’. Abu Isa tubaka nde; 'Hadith yayi me pesamaka na [Muhammad bin Ishaq] katuka na [Muhammad bin Ibrahim], katuka na [Abu Salamah,] katuka na [Zaid bin Khalid], katuka na Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam'. Mpi hadith ya Abu Salamah yina Abu Hurairah ti Zaid bin Khalid tubilaka katuka na Ntumwa Sallallahu ‘Alaihi wa Sallam, na mabanza na mono yonso zole kele ya kieleka. Sambu hadith yina bo tubilaka yo kaka ve na nzila mosi, disongidila katuka na Abu Hurairah katuka na Ntumwa sallaahu ‘alaihi wa Sallam, kansi na nzila ya nkaka, yo yina hadith yina Abu Hurairah tubilaka kele ya kieleka. Na ntangu yina, Muhammad bin Isma’il ke tuba nde hadith ya Abu Salamah yina Zaid bin Khalid tubilaka kele ya kieleka mingi. Abu Isa tubaka nde; 'Na kapu yai kele mpi ti masolo ya mekatuka na Abu Bakar Ash Siddiq, Ali, Aisyah, Ibnu Abbas, Hudzaifah, Zaid bin Khalid, Anas, Abdullah bin 'Amru, Ibnu Umar, Umm Habibah, Abu Ayyub, Tammam bin Abbas, Abdullah, Umm Asmah Wat Handla, Musa'.
Imam Tirmidzi : 23
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ وَلَأَخَّرْتُ صَلَاةَ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِقَالَ فَكَانَ زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ يَشْهَدُ الصَّلَوَاتِ فِي الْمَسْجِدِ وَسِوَاكُهُ عَلَى أُذُنِهِ مَوْضِعَ الْقَلَمِ مِنْ أُذُنِ الْكَاتِبِ لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ إِلَّا أُسْتَنَّ ثُمَّ رَدَّهُ إِلَى مَوْضِعِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
me zabisa beto [Hannad] me tuba, me zabisa beto [Abdah bin Sulaiman] katuka na [Muhammad bin Ishaq] katuka na [Muhammad bin Ibrahim] katuka na [Abu Salamah] katuka na [Zaid bin Khalid Al Juhani] yandi tubaka; Mu kuwaka Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ke tuba nde: ‘Kana yo vandaka ve kizitu na ummah na mono, mu zolaka kupesa bo ntuma ya kusala siwak konso ntangu ya bo ke samba, mpi mu zolaka mpi kumanisa kisambu ya Isha na kitini ya tatu ya mpimpa’. Yandi tubaka nde; ‘Zaid bin Khalid vandaka kukwenda na kisambu na mosquée, na ntangu siwak na yandi vandaka na dikutu na yandi bonso peni ke vandaka ntangu yonso na dikutu ya nsoniki, yandi vandaka kutelama ve sambu na kusamba tii kuna yandi salaka ntete siwak. Na nima yandi vutulaka yo na kisika na yo’. Abu Isa tubaka nde; ‘Hadith yai kele hasan ya kyeleka.’
Imam Tirmidzi : 24
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ الدِّمَشْقِيُّ يُقَالُ هُوَ مِنْ وَلَدِ بُسْرِ بْنِ أَرْطَاةَ صَاحِبِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ اللَّيْلِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ حَتَّى يُفْرِغَ عَلَيْهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأُحِبُّ لِكُلِّ مَنْ اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ قَائِلَةً كَانَتْ أَوْ غَيْرَهَا أَنْ لَا يُدْخِلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا فَإِنْ أَدْخَلَ يَدَهُ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا كَرِهْتُ ذَلِكَ لَهُ وَلَمْ يُفْسِدْ ذَلِكَ الْمَاءَ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَى يَدِهِ نَجَاسَةٌ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ مِنْ اللَّيْلِ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا فَأَعْجَبُ إِلَيَّ أَنْ يُهْرِيقَ الْمَاءَ و قَالَ إِسْحَقُ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ بِاللَّيْلِ أَوْ بِالنَّهَارِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا
Beto me zabisa [Abul Walid Ahmad bin Bakkar Ad Dimasqi] nde muntu mosi tubaka nde yandi kele mwana ya Busr bin Artha`ah, nduku ya Ntumwa saw. Yandi tubaka nde; me zabisa beto [Al Walid bin Muslim] katuka na [Al Auza’i] katuka na [Az Zuhri] katuka na [Sa’id Ibnul Musayyab] mpi [Abu Salamah] katuka na [Abu Hurairah] katuka na profete sallallallaahu ‘alaihi wasallam, yandi tubaka nde: ‘Kana mosi na kati na beno me telama na mpongi, yandi me tula ve diboko na yandi zole na kati mbala, kadi kazeye ko kuna koko kwandi kwalala fuku’. Muna kapu kiaki muna mpe ye lusansu lwa Ibn Omar, Jabir ye Aisyah. Abu Isa tubaka nde; ‘Hadith yayi kele hasan ya kieleka. Ash Syafi’i wavova vo; ‘Mono ke zolaka nde konso muntu yina ke telamaka na mpongi, yo vanda na mpongi to na mutindu ya nkaka, yandi tula ve maboko na yandi na masa ya kuyobila tii kuna yandi ta yobisa yo ntete ti masa, mpi mono ke mengaka kana muntu me tula yo na ntwala ya kuyobisa yo ntete. Ata dyambu yai kebebisaka ve bunkete ya masa kana kima mosi ve ya mvindu kele na maboko na yandi. Ahmad bin Hanbal tubaka nde; ‘Kana muntu me telama na mpimpa mpi me tula maboko na yandi na masa ya kuyobila na ntwala ya kuyobisa yo, yo ta yitukisa mono kana yandi losa masa yina’. Ebuna Isaki mpi tubaka nde: ‘Kana muntu me telama na mpimpa to na mwini buna kutula ve maboko na yandi na masa ya kuyobila tii kuna yandi ta yobisa yo’.
Imam Tirmidzi : 25
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا وُضُوءَ لِمَنْ لَمْ يَذْكُرْ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ لَا أَعْلَمُ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثًا لَهُ إِسْنَادٌ جَيِّدٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَ التَّسْمِيَةَ عَامِدًا أَعَادَ الْوُضُوءَ وَإِنْ كَانَ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا وَأَبُوهَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ وَأَبُو ثِفَالٍ الْمُرِّيُّ اسْمُهُ ثُمَامَةُ بْنُ حُصَيْنٍ وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ أَبُو بَكْرِ بْنُ حُوَيْطِبٍ مِنْهُمْ مَنْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حُوَيْطِبٍ فَنَسَبَهُ إِلَى جَدِّهِ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِيَاضٍ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ بِنْتِ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ
me zabisa beto [Nashr bin Ali Al Jahdlami] ti [Bisyr bin Mu’adz Al Aqadi] bo tubaka nde; me zabisa beto [Bisyr Ibnul Mufadldlal] katuka na [Abdurrahman bin Harmalah] katuka na [Abu Tsifal Al Murri] katuka na [Rabah bin Abdurrahman bin Abu Sufyan bin Huwaittib] katuka na [Nkoko na yandi ya nkento] katuka na [Tata na yandi] yandi tubaka nde; Mu kuwaka Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ke tuba nde: ‘Kuyobila kele ve sambu na bantu yina ke tubilaka ve zina ya Allah -ntangu bo ke yobilaka nitu-’. Yandi tubaka nde; ‘Muna kapu kiaki muna mpe ye nsangu za Aisyah, Abu Sa’id, Abu Hurairah, Sahl bin Sa’d ye Anas’. Abu Isa tubaka nde; ‘Imam Ahmad bin Hambal tubaka nde; 'Mu zaba ve na kapu yai hadith mosi ya kele na jayyid sanad -mbote-'. Ishaq tubaka nde; 'Kana yandi me yambula kutanga basmalah na luzolo yonso pana yandi fwete vutukila wudlu na yandi, kansi kana yandi me vila to sambu yandi kele mentakwil pana wudlu na yandi ke bikala kaka na ngolo'. Muhamed bin Isma’il tubaka nde; ‘Hadith ya kuluta mbote na kapu yai kele hadith ya Raba bin Abdurrahman’. Abu Isa tubaka nde; ‘Rabah bin Abdurrahman tubaka yo na mbuta na yandi ya nkento, na tata na yandi. Na ntangu yina, zina ya tata na yandi kele Sa’id bin Zaid bin Amru bin Nufail, zina ya Abu Tsifal Al Murri kele Tsumamah bin Hushain, mpi zina ya Rabah bin Abdurrahman kele Abu Bakr bin Huwaithib. Na kati na bo vandaka ti muntu mosi yina telaka hadith yai, na nima yandi tubaka nde; ‘Kukatuka na Abu Bakr bin Huwaithib, ‘na nima yandi pesaka yo na mbuta na yandi ya bakala’. Yandi me zabisa beto [Al Hasan bin Ali Al Hulwani] me tuba, me zabisa beto [Yazid bin Harun] katuka na [Yazid bin Iyadl] katuka na [Abu Tsifal Al Murri] katuka na [Rabah bin Abdurrahman bin Abu Sufyan bin Huwaithib] katuka na [koko na yandi ya nkento bint Sa'id bin Ali Al Saihilam] katuka na [yandi bin] hadith ya mutindu mosi’.
Imam Tirmidzi : 26
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَجَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَانْتَثِرْ وَإِذَا اسْتَجْمَرْتَ فَأَوْتِرْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَلَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَنْ تَرَكَ الْمَضْمَضَةَ وَالِاسْتِنْشَاقَ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ إِذَا تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ حَتَّى صَلَّى أَعَادَ الصَّلَاةَ وَرَأَوْا ذَلِكَ فِي الْوُضُوءِ وَالْجَنَابَةِ سَوَاءً وَبِهِ يَقُولُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ أَحْمَدُ الِاسْتِنْشَاقُ أَوْكَدُ مِنْ الْمَضْمَضَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُعِيدُ فِي الْجَنَابَةِ وَلَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَبَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَقَالَتْ طَائِفَةٌ لَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ لِأَنَّهُمَا سُنَّةٌ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا تَجِبُ الْإِعَادَةُ عَلَى مَنْ تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ فِي آخِرَةٍ
me zabisa beto [Qutaibah bin Sa’id] tubaka, me zabisa beto [Hammad bin Zaid] mpi [Jarir] katuka na [Mansur] katuka na [Hilal bin Yasaf] katuka na [Salamah bin Qais] yandi tubaka; Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam tubaka nde: ‘Kana nge sala ablution, tula masa na munoko na nge, mpi kana nge sala istijmar, sala yo ti ntalu ya kukonda ntalu’. Na kati ya kapu yai kele mpi ti masolo ya me katuka na Usman, Laqith bin Shabrah, Ibnu Abbas, Al Migdam bin Ma’di Karib, Wa’il bin Hujr mpi Abu Hurairah’. Abu Isa tubaka nde; ‘Hadith ya Salama bin Qais kele hasan ya kieleka. Mpi bantu ya mayele ya siansi ke vandaka ti bangindu ya kuswaswana na yina me tala nsiku ya ke tadila bantu yina ke yambulaka kunwa munoko mpi kusala istinsyaq. Bimvuka ya nkaka ke tubaka nde; ‘Kana muntu me bika yo tii kuna yandi me sala kisambu, pana yandi fwete vutukila kisambu yina. Bo ke tubaka nde diambu yai ke tadila kuyobila mpi kuyobila na janabah. Bantu yina ke yindulaka mutindu yina kele Ibn Abu Laila, Abdullah Ibnul Mubarak, Ahmad mpi Ishaq. Na ntangu yina, Ahmad kekwikilaka nde kusala istinsyaq ketulaka dikebi mingi na kuyobila nitu. Abu Isa tubaka nde; ‘Mpi bantu yankaka ya mayele kele ti ngindu nde dyambu yai ketadila na kikalulu ya junub, kansi na kisika ya kuyobila ve’. Yai kele ngindu ya Sufyan Ats Tsauri ti bantu yankaka ya kezingaka na Kufa. Mpi bantu ya nkaka ya mayele ke tubaka nde mambu yai ke tadila ve kuyobila nitu ti junub, sambu mambu yonso zole kele mambu ya sunnah, yo yina yo kele ve ti mukumba ya kuvutukila yo sambu na muntu yina me yambulaka yo. Yai kele ngindu ya Malik, Ash Syafi’i na qaul Jadid’.
Imam Tirmidzi : 27
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ فَعَلَ ذَلِكَ ثَلَاثًاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى مَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى وَلَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْحَرْفَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ وَإِنَّمَا ذَكَرَهُ خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَخَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثِقَةٌ حَافِظٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمَضْمَضَةُ وَالِاسْتِنْشَاقُ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ يُجْزِئُ و قَالَ بَعْضُهُمْ تَفْرِيقُهُمَا أَحَبُّ إِلَيْنَا و قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنْ جَمَعَهُمَا فِي كَفٍّ وَاحِدٍ فَهُوَ جَائِزٌ وَإِنْ فَرَّقَهُمَا فَهُوَ أَحَبُّ إِلَيْنَا
me zabisa beto [Yahya bin Musa] tubaka, me zabisa beto [Ibrahim bin Musa Ar Razi] tubaka, me zabisa beto [Khalid bin Abdullah] katuka na [Amru bin Yahya] katuka na [tata na yandi] katuka na [Abdullah bin Zaid] yandi tubaka; 'Mono monaka Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam ke bula munoko na yandi mpi ke tula masa na munoko na yandi katuka na diboko mosi, yandi salaka mutindu yina mbala tatu'. Mpi na kapu yai kele ti disolo mosi ya me katuka na Abdullah bin Abbas’. Abu Isa tubaka nde; 'Hadith ya Abdullah bin Zaid kele hadith ya diplome ya hasan gharib. Hadith yayi mpe me tubilama na [Malik] na [Ibn Uyainah] mutindu mosi na [Amru bin Yahya], kansi bau me tubila ve lafadz, ‘Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam me kanga munoko na yandi mpi me tula masa na munoko na yandi katuka na diboko mosi’. Kansi, muntu yina tubaka mutindu yina vandaka Khalid bin Abdullah. Na kutadila bantu ya mayele ya hadith, Khalid bin Abdullah kele muntu yina bo ke tudilaka ntima mpi ke kangaka mambu mingi na ntu. Bantu yankaka ya siansi kekwikilaka nde kuyobisa nitu mpi kutula masa na munoko na nsadisa ya diboko mosi kele nsiku. Kansi, akaka bevovanga vo; ‘Kukabula mambu zole kele mbote sambu na beto’. Ash Syafi’i wavova vo; ‘Kana yandi vukisa yo na diboko mosi pana yo kele mbote, kansi kana yandi kabula yo zole pana yo kele mingi na luzolo na beto’.
Imam Tirmidzi : 28
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ أَبِي أُمَيَّةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ قَالَرَأَيْتُ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ تَوَضَّأَ فَخَلَّلَ لِحْيَتَهُ فَقِيلَ لَهُ أَوْ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَتُخَلِّلُ لِحْيَتَكَ قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت إِسْحَقَ بْنَ مَنْصُورٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ لَمْ يَسْمَعْ عَبْدُ الْكَرِيمِ مِنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ حَدِيثَ التَّخْلِيلِ
me zabisa beto [Ibn Abu Umar] tubaka, me zabisa beto [Sufyan bin Uyainah] katuka na [Abdul Karim bin Abu Al Mukhariq Abu Umayyah] katuka na [Hassan bin Hilal] yandi tubaka; ‘Mono monaka [‘Amar bin Yasir] ke sala ablution ntangu yandi vandaka kukanga mandefu na yandi, na nima mono yulaka yandi, to yandi tubaka nde; Mono yulaka yandi nde, ‘sambu na nki nge ke zenga mandefu na nge?’ yandi vutulaka nde: ‘Inki kima ya ke kanga mono nzila, ata mono me mona Ntumwa ya Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam ke nikisa mandefu na yandi’. Yandi me zabisa beto [Ibn Abu Umar] me tuba, me zabisa beto [Sufyan bin Uyainah] katuka na [Sa’id bin Abu Arubah] katuka na [Qotadah] katuka na [Hassan bin Hilal] katuka na [‘Ammar] katuka na profete sallallahu ‘alaihi wasallam mutindu na yina me tala hadith. Abu Isa tubaka nde; ‘Muna kapu kiaki muna mpe ye nsangu za Usman, Aisyah, Ummu Salamah, Anas, Ibn Abu Aufa ye Abu Ayyub’. Abu Isa tubaka nde; Mu kuwaka Ishaq bin Mansur ke tuba nde; Mu kuwaka Ahmad bin Hanbal ke tuba nde; Ibn Uyaina tubaka nde; 'Abdul Karim kuwaka ve na Hassan bin Bilal sambu na hadith ya tahlil -kuzenga mandefu na yandi-'.
Imam Tirmidzi : 29
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى و قَالَ بِهَذَا أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا تَخْلِيلَ اللِّحْيَةِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ و قَالَ أَحْمَدُ إِنْ سَهَا عَنْ تَخْلِيلِ اللِّحْيَةِ فَهُوَ جَائِزٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَهُ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ وَإِنْ تَرَكَهُ عَامِدًا أَعَادَ
me zabisa beto [Yahya bin Musa] me tuba, me zabisa beto [Abdurrazaq] ya [Israele] ya [‘Amir bin Shaqiq] ya [Abu Wa’il] ya [Uthman bin ‘Affan] nde Ntumwa saw zengaka mandefu na yandi’. Abu Isa tubaka nde; ‘Hadith yai kele hasan ya kyeleka.’ Muhamed bin Isma’il tubaka nde; ‘Hadith ya kuluta kieleka na kati ya kapu yai kele hadith ‘Amir bin Syaqiq, ya me katuka na Abu Wa`il ya me katuka na Uthman’. Abu Isa tubaka nde; ‘Ngindu yayi, bantu mingi ya mayele ya siansi bakaka yo na banduku ya Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam ti bantu yina na nima na bo tubaka mutindu yina. Ngindu yayi, Imam Syafi'i mpe bakaka yau. Imam Ahmad tubaka nde; 'Kana yandi me vila kuzenga mandefu na yandi, pana yo kele mbote'. Ntangu Ishaq tubaka nde; ‘Kana yandi bika yo sambu yandi me vila to sambu na takwil, pana yo kele nsiku sambu na yandi. Kansi kana yandi me bika yo na luzolo yonso pana yandi fwete sala yo diaka’.
Imam Tirmidzi : 30
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِمَا إِلَى قَفَاهُ ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى رَجَعَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاوِيَةَ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
me zabisa beto [Ishaq bin Musa Al Ansari] me tuba, me zabisa beto [Ma’n bin Isa Al Qazzaz] me tuba, me zabisa beto [Malik bin Anas] katuka na [‘Amru bin Yahya] katuka na [tata na yandi] katuka na [Abdullah bin Zaid] nde Ntumwa ya Nzambi pesaka maboko na yandi sambu na kupesa maboko na yandi yonso. na nima, kuyantika na ntwala ya ntu na yandi na nima kubaka ntinu yonso zole tii na ntulu, na nima kuvutuka bo zole kuvutukaka na kisika na bo ya kisina, na nima bo yobisaka makulu na bo.’ Abu Isa tubaka nde; ‘Muna kapu kiaki muna ye lusansu lwatuka muna Muawiyah, Al Miqdam bin Ma’di Karib ye Aisyah’. Abu Isa tubaka nde; ‘Hadith ya Abdullah bin Zaid kele hadith ya kuluta kieleka mpi ya kuluta mbote na kapu yai. E ngindu zazi zabaka kwa Ash Syafi’i, Ahmad ye Ishaq’.
Imam Tirmidzi : 31
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّتَيْنِ بَدَأَ بِمُؤَخَّرِ رَأْسِهِ ثُمَّ بِمُقَدَّمِهِ وَبِأُذُنَيْهِ كِلْتَيْهِمَا ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ مِنْ هَذَا وَأَجْوَدُ إِسْنَادًا وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ مِنْهُمْ وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ
me zabisa beto [Qutaibah bin Sa’id] tubaka, me zabisa beto [Bisyr Ibnul Mufadldlal] katuka na [Abdullah bin Muhammad bin Aqil] katuka na [Ar Rabi’ bint Mu’awwidz bin Afra`] nde Ntumwa sallallahu ‘alaihi wasallam vandaka kunikisa ntu na yandi mbala zole; Yandi yantikaka na nima, na nima yandi salaka nzila na yandi tii na ntwala. Diaka makutu yonso zole, ya nganda ti ya kati’. Abu Isa tubaka nde; ‘Hadith yayi kele na degre ya Hasan, na ntangu yina hadith yina Abdullah bin Zaid me tubila kele ya kieleka mingi mpi kele ti sanad ya mbote kuluta hadith yai. Mpi bantu ya nkaka ya ke zingaka na Kufa ke sadilaka hadith yai, na kati na bo kele Waki’ Ibnul Jarrah’.
Imam Tirmidzi : 32
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّهَا رَأَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ قَالَتْ مَسَحَ رَأْسَهُ وَمَسَحَ مَا أَقْبَلَ مِنْهُ وَمَا أَدْبَرَ وَصُدْغَيْهِ وَأُذُنَيْهِ مَرَّةً وَاحِدَةًقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَجَدِّ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ الرُّبَيِّعِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ رَأَوْا مَسْحَ الرَّأْسِ مَرَّةً وَاحِدَةً حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ قَال سَمِعْتُ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ مَسْحِ الرَّأْسِ أَيُجْزِئُ مَرَّةً فَقَالَ إِي وَاللَّهِ
me zabisa beto [Qutaibah] tubaka, me zabisa beto [Bakr bin Mudlar] katuka na [Ibn ‘Ajlan] katuka na [Abdullah bin Muhammad bin Aqil] katuka na [Ar Rabi’ bint Mu’awwidz bin Afra‘] nde yandi monaka Ntumwa sallallahu ‘alaihi wasallam ke sala kisalu ya mbote; ‘Yandi vandaka kunikisa na ntwala ti na nima ya ntu na yandi, bibongo yonso zole ti makutu yonso zole mbala mosi’. Yandi tubaka nde; ‘Na kapu yai kele mpi ti disolo mosi ya me katuka na Ali mpi na mbuta Thalhah bin Musharrif bin ‘Amru’. Abu Isa tubaka nde; ‘Hadith ya Ar Rabi’ yai kele hasan ya kieleka. Mpi hadith yai me tubilama kaka ve katuka na nzila mosi tii na Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam, nde yandi nikisa ntu na yandi mbala mosi’. Hadith yayi ke sadilamaka mingi na banduku mingi ti bantu yina kwisaka na nima na yandi. Jafar bin Muhammad, Sufyan Ats Tsauri, Ibnul Mubarak, Asy Syafi’i, Ahmad ye Ishaq bena ye ngindu za sia vo nsunzula ntu nkumbu mosi kaka. Yandi me zabisa beto nde Muhamadi bin Manshur Al Makki tubaka nde; Mu kuwaka Sufyan bin Uyaina ke tuba nde; Mono yulaka Ja’far bin Muhammad sambu na nsiku ya kuyobisa ntu, keti yo mefwana kaka na kuyobisa ntu mbala mosi?’ yandi vutulaka nde, ‘Ee, na zina ya Allah’.
Imam Tirmidzi : 33
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى ابْنُ لَهِيعَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِ وَرِوَايَةُ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ أَصَحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَغَيْرِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ رَأَوْا أَنْ يَأْخُذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا
me zabisa beto [Ali bin Khasyram] me tuba, me zabisa beto [Abdullah bin Wahb] me tuba, me zabisa beto [Amru Ibnul Harith] katuka na [Habban bin Wasi’] katuka na [tata na yandi] katuka na [Abdullah bin Zaid] nde yandi monaka Ntumwa sallallahu ‘alaihi wasallam vandaka kusala ve kisalu na yandi. maboko na yandi zole'. Abu Isa tubaka nde; ‘Hadith yai kele hasan ya kyeleka.’ [Ibn Lahi’ah] me tubila hadith yai katuka na [Habban bin Wasi’], katuka na [tata na yandi], katuka na [Abdullah bin Zaid], nde Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam salaka ablution na kuyobisaka ntu na yandi ti masa yina bikalaka ve na maboko na yandi zole’. Mpi Hadith yina ‘Amru Ibnul Harith ya Habban me tubila kele ya kieleka mingi, sambu yo me tubilama ve kaka na nzila mosi. Hadith yayi me katuka na Abdullah bin Zaid mpi ya nkaka katula yina, nde Ntumwa (saw) bakaka masa ya mpa sambu na kuyobisa ntu na yandi. Hadith yayi ke sadilamaka mingi na bantu mingi ya siansi, bo kele na ngindu nde yandi bakaka masa ya mpa sambu na kuyobisa ntu na yandi.’
Imam Tirmidzi : 34
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ ظَاهِرِهِمَا وَبَاطِنِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ الرُّبَيِّعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ مَسْحَ الْأُذُنَيْنِ ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَا
me zabisa beto [Hannad] me tuba, me zabisa beto [Abdullah bin Idris] katuka na [Muhammad bin ‘Ajlan] katuka na [Zaid bin Aslam] katuka na [‘Atho` bin Yasar] katuka na [Ibn Abbas]; Bansadi ya Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam vandaka kunikisa ntu na yandi ti makutu na yandi ya nganda ti ya kati. Abu Isa tubaka nde; "Na kapu yai kele mpi ti hadith mosi ya bo me tubilaka na Ar Rabi." Abu Isa tubaka diaka nde, ‘Hadith ya Ibn Abbas kele hasan ya kieleka. Mpi hadith yai kesadilamaka mingi na bantu ya mayele ya siansi, bo kele ti ngindu nde kuyobisa makutu yonso zole na nganda mpi na kati.’
Imam Tirmidzi : 35
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ سِنَانِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَيَدَيْهِ ثَلَاثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَقَالَ الْأُذُنَانِ مِنْ الرَّأْسِقَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ قُتَيْبَةُ قَالَ حَمَّادٌ لَا أَدْرِي هَذَا مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مِنْ قَوْلِ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ الْقَائِمِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّ الْأُذُنَيْنِ مِنْ الرَّأْسِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَا أَقْبَلَ مِنْ الْأُذُنَيْنِ فَمِنْ الْوَجْهِ وَمَا أَدْبَرَ فَمِنْ الرَّأْسِ قَالَ إِسْحَقُ وَأَخْتَارُ أَنْ يَمْسَحَ مُقَدَّمَهُمَا مَعَ الْوَجْهِ وَمُؤَخَّرَهُمَا مَعَ رَأْسِهِ و قَالَ الشَّافِعِيُّ هُمَا سُنَّةٌ عَلَى حِيَالِهِمَا يَمْسَحُهُمَا بِمَاءٍ جَدِيدٍ
me zabisa beto [Qutaibah] tubaka, me zabisa beto [Hammad bin Zaid] katuka na [Sinan bin Rabi’ah] katuka na [Syahr bin Hausyab] katuka na [Abu Umamah] yandi tubaka; Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam salaka ablution, yandi sukulaka luse na yandi mbala tatu ti maboko na yandi mbala tatu, na nima yandi nikaka ntu na yandi na ntangu yandi vandaka kutuba nde: ‘Makutu zole kele kitini ya ntu’. Abu Isa tubaka nde; Kutaiba tubaka nde; yina Hammad tubaka; 'Mu zaba ve kana yai kele ndinga ya Ntumwa sallallahu 'alaihi wasallam to ya me katuka na Abu Umamah'. Abu Isa tubaka nde; Yandi tubaka diaka nde: ‘Na kapu yai kele mpi ti hadith mosi ya me katuka na Anas, hadith yai ke wakana ve ti mutindu bo me sonikaka yo.’ Mpe hadith yayi ke sadilamaka na bantu mingi ya mayele katuka na banduku ya Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam ti bayina me landa bo, nde makutu yonso zole kele kitini ya ntu. Dibanza yai bakamaka mpi na Sufyan Ats Tsauri, Ibnul Mubarak, Syafi’i, Ahmad ti Ishaq. Na ntangu yina, bantu yankaka ya mayele ketubaka nde dikutu ya ntwala kele ya luse, kansi dikutu ya nima kele ya ntu. Ishaq tubaka nde; ‘Mu ponaka kufiba ntu kumosi ti luse mpi nima kumosi ti ntu’. Na ntangu yina Shafi’i tubaka nde; ‘Yau zole kele sunnah, nde yandi sukulaka yau yonso zole na masa ya mpa’.
Imam Tirmidzi : 36
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ الْأَصَابِعَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمُسَتَوْرِدِ وَهُوَ ابْنُ شَدَّادٍ الْفِهْرِيُّ وَأبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ إِسْحَقُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ يَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَأَبُو هَاشِمٍ اسْمُهُ إِسْمَعِيلُ بْنُ كَثِيرٍ الْمَكِّيُّ
me zabisa beto [Qutaiba] mpi [Anadi] bo tubaka nde; me zabisa beto [Waki’] katuka na [Sufyan] katuka na [Abu Hasyim] katuka na [‘Ashim bin Laqith bin Shabirah] katuka na [tata na yandi] yandi tubaka; Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam tubaka nde: 'Ntangu nge ke sala wulu na nima vukisa misapi na nge'. Abu Isa tubaka nde; ‘Muna kapu kiaki muna mpe ye lusansu lwatuka kwa Ibn Abbas, Al Mustaurid, i sia vo Ibn Syaddad Al Fihri, ye Abu Ayyub Al Ansari’. Abu Isa tubaka diaka nde, ‘Hadith yai kele hasan ya kieleka, mpi bantu ya mayele ya siansi ke sadilaka hadith yai, disongidila kuvukisa misapi ya makulu ntangu bo ke yobilaka nitu. E ngindu zazi zabaka mpe kwa Ahmad ye Ishaq’. Ishaq tubaka nde; ‘Ntangu yandi ke salaka ablution yandi ke vukisaka misapi ya maboko ti ya makulu’. Na ntangu yina, zina ya kieleka ya Abu Hasyim kele Isma’il bin Katsir Al Makki’.
Imam Tirmidzi : 37
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ وَهُوَ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ بَيْنَ أَصَابِعِ يَدَيْكَ وَرِجْلَيْكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
me zabisa beto [Ibrahim bin Sa’id] - disongidila Aljauhari - me tuba, me zabisa beto [Sa’d bin Abdul Hamid bin Ja’far] me tuba, me zabisa beto [Abdurrahman bin Abu Az Zinad] katuka na [Musa bin Uqbah] katuka na [Salih] mpika ya ntama ya At TaungerIlla Abbamahs ya [ 'alaihi wasallam tubaka nde: ' Kana nge sala ablution pana bika na kati ya misapi ya maboko na nge zole ti makulu na nge yonso zole'. Abu Isa tubaka nde; ‘Hadith yayi kele na kiteso ya hasan gharib’.
Imam Tirmidzi : 38
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ عَنْ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ الْفِهْرِيِّ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ دَلَكَ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ بِخِنْصَرِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ
me zabisa beto [Qutaibah] me tuba, me zabisa beto [Ibn Lahi’ah] katuka na [Yazid bin ‘Amru] katuka na [Abu Abdurrahman Al Hubuli] katuka na [Al Mustaurid bin Syaddad Al Fihri] yandi tubaka; 'Mu monaka Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam ke sala ablution, mpi yo monanaka nde yandi vandaka kunikisa misapi na yandi ya makulu na kusadilaka musapi na yandi ya fioti'. Abu Isa tubaka nde; ‘Hadith yayi kele na kitezo ya hasan gharib, ye beto me zaba yo ve katula kaka na hadith ya Ibn Lahi’ah’.
Imam Tirmidzi : 39
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنْ النَّارِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ هُوَ ابْنُ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيُّ وَمُعَيْقِيبٍ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ وَشُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَيَزِيدَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ وَبُطُونِ الْأَقْدَامِ مِنْ النَّارِ قَالَ وَفِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ الْمَسْحُ عَلَى الْقَدَمَيْنِ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِمَا خُفَّانِ أَوْ جَوْرَبَانِ
me zabisa beto [Qutaibah] tubaka nde; me zabisa beto [Abdul Aziz bin Muhammad] katuka na [Suhail bin Abu Salih] katuka na [tata na yandi] katuka na [Abu Hurairah] nde Ntumwa saw. Abu Isa tubaka nde; 'Na kapu yai kele mpi ti bansangu ya me katuka na Abdullah bin Amru, Aisyah, Jabir bin Abdullah Ibnul Harith, disongidila Ibn Jaz`i Az Zubaidi, Mu'aiqib, Khalid Ibnul Walid, Syurahbil bin Hasanah, 'Amru Ibnul Ash ye Yazid'. Abu Isa tubaka nde; ‘Hadith ya Abu Hurairah kele hasan ya kyeleka.’ Yau metubilama na Ntumwa sallallaahu ‘alaihi wasallam, nde yandi tubaka nde: ‘Mawa na bitambi ti na makulu ya kati - yina kemonanaka ve na masa ya kuyobila - na tiya ya bilungi’. Abu Isa tubaka nde; ‘Nsiku ya hadith yai kele nde; ke dilendi vangama ko mu nsongo mia malu maku kele vo yau awole ke bavuete khuf ko yovo shosette’.
Imam Tirmidzi : 40
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ وَهَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح قَالَ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةًقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَبُرَيْدَةَ وَأبِي رَافِعٍ وَابْنِ الْفَاكِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَرَوَى رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الضَّحَّاكِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً قَالَ وَلَيْسَ هَذَا بِشَيْءٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى ابْنُ عَجْلَانَ وَهِشَامُ بْنُ سَعْدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
me zabisa beto [Abu Kuraib], [Hanadi] ti [Qutaiba] bo tubaka nde; me zabisa beto [Waki’] katuka na [Sufyan]. Mpi katuka na nzila yankaka ya bo metubila; Yandi me zabisa beto [Muhammad bin Basysyar] me tuba, me zabisa beto [Yahya bin Sa’id] me tuba nde; me zabisa beto [Sufyan] katuka na [Zaid bin Aslam] katuka na [‘Atho` bin Yasar] katuka na [Ibn Abbas] tubaka nde; 'Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam vandaka kusala ablution mbala mosi na mbala mosi'. Abu Isa tubaka nde; ‘Na kapu yai kele mpi ti ba hadith ya Umar, Jabir, Buraidah, Abu Rafi’ ti Ibnul Fakihi’. Abu Isa tubaka diaka nde, ‘Mpi hadith yina Ibn Abbas me tubila kele ya kuluta mbote mpi ya kieleka na kapu yai. Risydin bin Sa’d ye akaka bavova hadith yayi tuka kwa Adl Dlahak bin Syurahbil, kwa Zaid bin Aslam, kwa se diandi, kwa Umar bin Khathab bavova vo; 'Ntumwa sallallaahu 'alaihi wasallam vandaka kusala ablution mbala mosi na mbala mosi'. I bosi Abu Isa wavova vo; 'Kansi, hadith yayi kele ya kieleka ve, kansi yina ya kieleka kele hadith yina [Ibn 'Ajlan], [Hsyyam bin Sa'd], [Sufyan Ats Tsauri] ti [Abdul Aziz bin Muhammad] me tubila, katuka na [Zaid bin Aslam], katuka na ['Atho`, bi I, katuka na] sallallahu 'alaihi wasallam'.