Imam Tirmidzi : 21
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى مَرْدَوَيْهِ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَبُولَ الرَّجُلُ فِي مُسْتَحَمِّهِ وَقَالَ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَيُقَالُ لَهُ أَشْعَثُ الْأَعْمَى وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الْبَوْلَ فِي الْمُغْتَسَلِ وَقَالُوا عَامَّةُ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ وَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ سِيرِينَ وَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ يُقَالُ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ فَقَالَ رَبُّنَا اللَّهُ لَا شَرِيكَ لَهُ و قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ قَدْ وُسِّعَ فِي الْبَوْلِ فِي الْمُغْتَسَلِ إِذَا جَرَى فِيهِ الْمَاءُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْآمُلِيُّ عَنْ حِبَّانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ
nutti himeera [Alii bin Hajar] fi [Ahmad bin Muhammad bin Muusaa Mardawih] lamaan isaanii akka jedhan; nuuf gabaasee jira [Abdullah Ibnul Mubarak] irraa [Ma'mar] irraa [Ash'ath bin Abdullah] irraa [Al Hasan] irraa [Abdullah bin Mughaffal] irraa akka jedhanitti, Nabiyyiin sallallaahu 'alaihi wa Sallam nama dhiqannaa isaa keessatti fincaan dhorke, akkasumas akkana jedhan: 'Walumaagalatti yaaddoon isa irraa dhufa'. Jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis hadiisa sahaabaa Nabiyyii sallaahu aleeyhi wasallam keessaa tokko irraa argame jira'. Abuu Isaa akkana jedhe, 'hadisni kun gharib -ormaa- dha, hadiisa Asy'ats bin Abdullah irraa dhufe malee hadiisni marfuu' ta'uu hin beeknu, Asy'ats Al A'ma' jedhama. Saayintistoonni tokko tokko mana dhiqannaa keessatti fincaan akka hin raawwanne ni dhorku jedhu; 'Walumaa galatti shakkiin isa irraa dhufe'. Akkasumas hayyoonni saayinsii tokko tokko dhimma kana irratti boqonnaa kan kennan yoo ta’u, isaan keessaa Ibnu Siriin tokko. Akkasumas, ‘Dhugumatti, yaaddoon akka waliigalaatti isa irraa dhufa’ yeroo itti himamu, ‘Rabbiin keenya Rabbiidha, hiriyaa hin qabu’ jedhee deebiseef. Ibnul Mubaarak akkana jedhan; 'Bishaan yoo yaa'u mana dhiqannaa keessatti fincaan baasuuf hayyamni jira'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Kun Ahmad bin Abdah Al Amuli, Hibban irraa, Abdullah bin Al Mubarak irraa nutti himeera'.
Imam Tirmidzi : 22
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كِلَاهُمَا عِنْدِي صَحِيحٌ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثُ وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنَّمَا صَحَّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَأَمَّا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ فَزَعَمَ أَنَّ حَدِيثَ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحُذَيْفَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَتَمَّامِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ وَأَبِي مُوسَى
nutti himeera [Abu Kureeb] jedhe, nutti himeera [Abdah bin Sulaiman] irraa [Muhammad bin 'Amru] irraa [Abu Salamah] irraa [Abu Hurairah] irraa akkana jedhe, Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Sallam akkana jedhe: 'osoo ba'aa ummata kiyya irratti hin ta'in, dhuguma yeroo salaatan hunda siwak akka hojjetan isaan ajaja ture'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni kun [Muhammad bin Ishaaq] [Muhammad bin Ibrahim] irraa, [Abu Salamah irraa,] [Zaid bin Khalid] irraa, Nabi sallallaahu 'alaihi wasallam' irraa odeesse. Akkasumas hadiisni Abuu Salaamaa kan Abuu Huraayiraa fi Zaayid bin Khaaliid Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam irraa odeesse, akka yaada kiyyaatti lachuu sahihiiti. Sababni isaas hadiisni karaa tokko qofaan, jechuunis Abuu Hureeyraa irraa Nabi Shallahu ’alaihi wa Sallam irraa odeeffame osoo hin taane, karaa biraa irraa waan ta’eef, hadiisni Abuu Hureeyraan odeesse sahiidha. Muhaammad bin Ismaa’il hadiisni Abuu Salaamaa Zaayid bin Khaalid irraa odeeffame caalaatti dhugaa ta’uu isaa yommuu himatu. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis gabaasni Abu Bakr Ash Shiddiq, Ali, Aisha, Ibnu Abbaas, Hudzaifah, Zaid bin Khalid, Anas, Abdullah bin 'Amru, Ibn Umar, Umm Habibah, Abu Ayyub, Tammam bin Abbas, Abdullah bin Handlallah, Ummu Salama, Watsilah Al Asqa' fi Abu Musa' irraas ni jira.
Imam Tirmidzi : 23
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ وَلَأَخَّرْتُ صَلَاةَ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِقَالَ فَكَانَ زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ يَشْهَدُ الصَّلَوَاتِ فِي الْمَسْجِدِ وَسِوَاكُهُ عَلَى أُذُنِهِ مَوْضِعَ الْقَلَمِ مِنْ أُذُنِ الْكَاتِبِ لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ إِلَّا أُسْتَنَّ ثُمَّ رَدَّهُ إِلَى مَوْضِعِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
nutti himeera [Hannad] jedhe, nutti himeera [Abdah bin Sulaiman] irraa [Muhammad bin Ishaq] irraa [Muhammad bin Ibrahim] irraa [Abu Salamah] irraa [Zaid bin Khalid Al Juhani] irraa ni jedhe; Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jechuu isaa dhaga’e: ‘Umma koo irratti ba’aa osoo hin taane silaa yeroo salaatan hunda siwak akka godhan isaan ajaja, akkasumas halkan keessaa harka sadii salaata Ishaa xumura’. Jedhan; 'Zaid bin Khalid masjiida keessatti salaata irratti hirmaate, siwak isaa gurra isaa keessa osoo jiruu akka qalama yeroo hunda gurra barreessaa keessa jiruu, hanga dursee siwak godhutti salaatuuf hin kaane. Sana booda bakka isaa deebisee kaa'e'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni kun hasan sahiidha'.
Imam Tirmidzi : 24
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ الدِّمَشْقِيُّ يُقَالُ هُوَ مِنْ وَلَدِ بُسْرِ بْنِ أَرْطَاةَ صَاحِبِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ اللَّيْلِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ حَتَّى يُفْرِغَ عَلَيْهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأُحِبُّ لِكُلِّ مَنْ اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ قَائِلَةً كَانَتْ أَوْ غَيْرَهَا أَنْ لَا يُدْخِلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا فَإِنْ أَدْخَلَ يَدَهُ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا كَرِهْتُ ذَلِكَ لَهُ وَلَمْ يُفْسِدْ ذَلِكَ الْمَاءَ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَى يَدِهِ نَجَاسَةٌ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ مِنْ اللَّيْلِ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا فَأَعْجَبُ إِلَيَّ أَنْ يُهْرِيقَ الْمَاءَ و قَالَ إِسْحَقُ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ بِاللَّيْلِ أَوْ بِالنَّهَارِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا
[Abul Walid Ahmad bin Bakkar Ad Dimasqi]tti namni tokko ilma Busr bin Artha`ah, hiriyyaa Rasuula sallallaahu aleeyhi wasallam akka ta’e dubbanneerra. Jedhan; nutti himee jira [Al Walid bin Muslim] irraa [Al Auza’i] irraa [Az Zuhri] irraa [Sa’id Ibnul Musayyab] irraa fi [Abu Salamah] irraa [Abu Hurairah] irraa Rasuula sallallaahu aleihi wasallam irraa, akkana jedhe: ‘Isin keessaa namni tokko hirriba irraa yoo dammaqe sana booda harka isaa meeshaa keessa hin galchinaa hanga inni yeroo lama ykn sadii harka isaatti naqeetti, sababni isaas ni qaba harki isaa eessa akka halkan dabarse hin beeku'. Boqonnaa kana keessattis seenaawwan Ibnu Umar, Jaabirii fi Aayisiyaa irraas ni jiru. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni tun hasan sahiidha. Ash Syafi'i akkana jedhe; "Namni hirriba irraa hirriba ka'u hirriba haa ta'u waan biraa, hanga dursee bishaaniin dhiqatutti harka isaa wuduu'uuf bishaan keessa galchuu dhiisuun isaa natti tola, namni kamiyyuu dursee dhiqachuu isaa dura akka keessa kaa'u natti hin tolle. Sun hanga xurii harka isaa keessa hin jirretti qulqullina bishaanichaa kan hin miidhan ta'us." Ahmad bin Hanbal akkana jedhe: "Namni tokko halkan hirribaa hirribaa ka'ee osoo hin dhiqatin dura harka isaa wudu'uuf bishaan keessa yoo kaa'e bishaan sana yoo gate na ajaa'iba." Akkasumas Ishaaq akkana jedhe: "Namni halkan ykn guyyaa yoo hirribaa ka'e, hanga dhiqatutti harka isaa wuduu'aaf bishaan keessa kaa'uu hin qabu."
Imam Tirmidzi : 25
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا وُضُوءَ لِمَنْ لَمْ يَذْكُرْ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ لَا أَعْلَمُ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثًا لَهُ إِسْنَادٌ جَيِّدٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَ التَّسْمِيَةَ عَامِدًا أَعَادَ الْوُضُوءَ وَإِنْ كَانَ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا وَأَبُوهَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ وَأَبُو ثِفَالٍ الْمُرِّيُّ اسْمُهُ ثُمَامَةُ بْنُ حُصَيْنٍ وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ أَبُو بَكْرِ بْنُ حُوَيْطِبٍ مِنْهُمْ مَنْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حُوَيْطِبٍ فَنَسَبَهُ إِلَى جَدِّهِ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِيَاضٍ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ بِنْتِ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ
nutti himeera [Nashr bin Ali Al Jahdlami] fi [Bisyr bin Mu'adz Al Aqadi] akka jedhan; nutti himeera [Bisyr Ibnul Mufadldlal] irraa [Abdurrahman bin Harmalah] irraa [Abu Tsifal Al Murri] irraa [Rabah bin Abdurrahman bin Abu Sufyan bin Huwaittib] irraa [Adaadaa Isaa] irraa [Abbaa Isaa] irraa akkana jedhe; Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jechuu isaa dhaga’e: ‘Warra maqaa Rabbii hin kaasneef -yeroo wuduu’an- wuduu’aan hin jiru. Jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis Aisyah, Abu Sa'id, Abu Hurairah, Sahl bin Sa'd fi Anas irraa gabaasni jiru'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Imaam Ahmad bin Hambal akkana jedhan; 'Boqonnaa kana keessatti hadiisa sanad jayyid -gaarii- qabu hin beeku'. Ishaaq akkana jedhe; 'Yoo itti yaadee basmaala qara'uu dhiise wuduu'a isaa irra deebi'uu qaba, garuu yoo dagate ykn sababa hiikkaatiin wuduu'aan isaa ammallee sirrii dha'. Muhaammad bin Ismaa’il akkana jedhan; 'Hadiisa boqonnaa kana keessatti hundarra gaariin hadiisa Rabah bin Abdurrahmaan ti'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Rabah bin Abdurrahmaan adaadaa isaa irraa, abbaa isaa irraa odeesse. Maqaan abbaa isaa Sa’id bin Zaid bin Amru bin Nufail yoo ta’u, Abu Tsifal Al Murri maqaan Tsumamah bin Hushain, Rabah bin Abdurrahman ammoo Abu Bakr bin Huwaithib jedhama. Isaan keessaa tokko hadiisa kana odeessetu ture, sana booda akkana jedhe; 'Abu Bakr bin Huwaithib irraa,' sana booda akaakayyuu isaatti maxxanse'. Nutti himee jira [Al Hasan bin Ali Al Hulwani] jedhe, nutti himeera [Yazid bin Harun] irraa [Yazid bin Iyadl] irraa [Abu Tsifal Al Murri] irraa [Rabah bin Abdurrahman bin Abu Sufyan bin Huwaithib] irraa [Adaadaa Isaa bint Sa’id bin Zaid] irraa [Abbaa Isaa] irraa Nabi shallallahu ’alaihi wasallam kan wal fakkaatu waliin hadiisa' jedhu.
Imam Tirmidzi : 26
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَجَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَانْتَثِرْ وَإِذَا اسْتَجْمَرْتَ فَأَوْتِرْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَلَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَنْ تَرَكَ الْمَضْمَضَةَ وَالِاسْتِنْشَاقَ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ إِذَا تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ حَتَّى صَلَّى أَعَادَ الصَّلَاةَ وَرَأَوْا ذَلِكَ فِي الْوُضُوءِ وَالْجَنَابَةِ سَوَاءً وَبِهِ يَقُولُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ أَحْمَدُ الِاسْتِنْشَاقُ أَوْكَدُ مِنْ الْمَضْمَضَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُعِيدُ فِي الْجَنَابَةِ وَلَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَبَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَقَالَتْ طَائِفَةٌ لَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ لِأَنَّهُمَا سُنَّةٌ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا تَجِبُ الْإِعَادَةُ عَلَى مَنْ تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ فِي آخِرَةٍ
nutti himeera [Qutaibah bin Sa’id] jedhe, [Hammad bin Zaid] fi [Jarir] [Mansur] irraa [Hilal bin Yasaf] irraa [Salamah bin Qais] irraa nutti himeera jedhe; Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jedhe: ‘Yoo wuduu’a goote sana booda bishaan hidhii kee keessa kaa’i, yoo istijmar goote immoo lakkoofsa odd ta’een raawwadhu’. Boqonnaa kana keessattis seenaan Usmaan, Laqith bin Shabrah, Ibnu Abbaas, Al Migdam bin Ma'di Karib, Wa`il bin Hujr fi Abu Hurairah' irraas ni jira. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni Salaama bin Qaayis hasan sahiidha. Akkasumas ogeeyyiin saayinsii seera namoota gargling fi istinsyaq dhiisan ilaalchisee yaada isaanii adda adda. Gareen tokko tokko akkas jedhu; 'Namni tokko hanga salaata raawwatutti yoo dhiise, sana booda salaata sana irra deebi'uu qaba. Janaabaa booda wuduu’aa fi ghuslii ni ilaallata jechuun falmu. Warri yaada kana qabatan Ibnu Abuu Laayila, Abdullaah Ibnul Mubaarak, Ahmad, fi Ishaaq dha. Gidduu kana Ahmad wuduu’a keessatti istinshaaq raawwachuun caalaatti cimsa jechuun falma. Abuu Iisaa akkana jedhe: 'Hayyoonni biroo tokko tokko immoo wuduu'a keessatti osoo hin taane haala junub keessatti raawwatama jedhanii yaadu'. Kun yaada Sufyan Ats Tsauri fi namoota kufaa tokko tokkooti. Akkasumas hayyoonni biroo tokko tokko wuduu’aa fi junuba hin ilaallatu jedhu, sababni isaas lamaan isaanii dhimma sunnaa waan ta’aniif, nama isaan dhiiseef irra deebi’uun dirqama hin jiru. Kun yaada Maalik, Ash-Shafi'ii qaul jadid' ilaalchisee qabudha.
Imam Tirmidzi : 27
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ فَعَلَ ذَلِكَ ثَلَاثًاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى مَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى وَلَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْحَرْفَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ وَإِنَّمَا ذَكَرَهُ خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَخَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثِقَةٌ حَافِظٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمَضْمَضَةُ وَالِاسْتِنْشَاقُ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ يُجْزِئُ و قَالَ بَعْضُهُمْ تَفْرِيقُهُمَا أَحَبُّ إِلَيْنَا و قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنْ جَمَعَهُمَا فِي كَفٍّ وَاحِدٍ فَهُوَ جَائِزٌ وَإِنْ فَرَّقَهُمَا فَهُوَ أَحَبُّ إِلَيْنَا
nutti himeera [Yahya bin Musa] jedhe, nutti himeera [Ibrahim bin Musa Ar Razi] jedhe, nutti himeera [Khalid bin Abdullah] irraa [Amru bin Yahya] irraa [abbaa isaa] irraa [Abdullah bin Zaid] irraa jedhe; 'Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam afaan isaa gargsuu fi harka tokko irraa bishaan hidhii isaa keessa galchuu arge, yeroo sadii kana godhe'. Boqonnaa kana keessattis seenaan Abdullah bin Abbaas' irraa argame ni jira. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni Abdullah bin Zaid hadiisa sadarkaa hasan gharib qabuudha. Hadiisni kun [Malik] fi [Ibn Uyainah] akkasumas [Amru bin Yahya] irraas odeeffame, garuu lafadz hin kaasne, ‘Nabiyyi sallallaahu aleeyhi wasallam afaan isaa garg godhee harka tokko irraa bishaan hidhii isaa keessa galche’. Haa ta'u malee namni akkas jedhee dubbate Khaalid bin Abdullah ture. Akka hayyoonni hadiisa jedhanitti Khaalid bin Abdullaah nama amanamaa haffazuu baay'ee qabu ture. Hayyoonni tokko tokko harka tokkoon bishaan hidhiitti gargling gochuu fi afuura baafachuun sirrii dha jedhanii yaadu. Haa ta'u malee kaan "Lamaan addaan baasuun nuuf filatama" jedhu. Ash-shaafi'iin akkana jedhe, "yoo harka tokkoon walitti qabate sirrii dha, yoo addaan baase garuu sun nuuf filatama" jedhe.
Imam Tirmidzi : 28
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ أَبِي أُمَيَّةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ قَالَرَأَيْتُ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ تَوَضَّأَ فَخَلَّلَ لِحْيَتَهُ فَقِيلَ لَهُ أَوْ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَتُخَلِّلُ لِحْيَتَكَ قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت إِسْحَقَ بْنَ مَنْصُورٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ لَمْ يَسْمَعْ عَبْدُ الْكَرِيمِ مِنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ حَدِيثَ التَّخْلِيلِ
nutti himee jira [Ibn Abu Umar] jedhe, [Sufyan bin Uyainah] irraa [Abdul Karim bin Abu Al Mukhariq Abu Umayyah] irraa [Hassan bin Hilal] irraa nutti himeera jedhe; '[Amar bin Yaasir] osoo qeensa isaa tuqee wuduu'aa raawwatu arge, achiis isa gaafadhe, ykn akkas jedhe; Anis 'maaliif qeensa kee muraa?' innis ergamaan Rabbii sallallaahu aleeyhi wasallam qeensa isaa rurrukutuu argellee maaltu na dhowwaa jira’ jedhee deebiseef. Nutti himee jira [Ibn Abu Umar] jedhe, nutti himeera [Sufyan bin Uyainah] irraa [Sa’id bin Abu Aruba] irraa [Qotadah] irraa [Hassan bin Hilal] irraa [Ammar] irraa Rasuula sallallaahu aleihi wasallam irraa akka hadiisaatti. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis Usmaan, Aayisiyaa, Ummu Salaamaa, Anas, Ibnu Abuu Awufaa fi Abuu Ayyuub irraas gabaasni jiru'. Abuu Isaa akkana jedhan; Ishaaq bin Mansur akkas jechuu dhagahe; Ahmad bin Hanbal yeroo jedhu dhagaheen ture; Ibnu Uyaayinaan akkana jedhe; 'Abdul Karim waa'ee hadiisa tahlil -qeensa muruu- Hassan bin Bilal irraa hin dhageenye.'
Imam Tirmidzi : 29
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى و قَالَ بِهَذَا أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا تَخْلِيلَ اللِّحْيَةِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ و قَالَ أَحْمَدُ إِنْ سَهَا عَنْ تَخْلِيلِ اللِّحْيَةِ فَهُوَ جَائِزٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَهُ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ وَإِنْ تَرَكَهُ عَامِدًا أَعَادَ
nutti himee jira [Yahya bin Musa] jedhe, [Amir bin Shaqiq] irraa [Amir bin Shaqiq] irraa [Abu Wa`il] irraa [Usmaan bin 'Affan] irraa Nabi sallallaahu aleeyhi wasallam qeensa isaa akka mure nutti himeera'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni kun hasan sahiidha'. Muhaammad bin Ismaa’il akkana jedhan; 'Hadiisni boqonnaa kana keessatti inni dhugaa ta'e hadiisa 'Amir bin Syaqiq, Abu Wa`il irraa Usmaan irraa' jedhudha. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Yaadni kun hayyoota saayinsii irra caalaan isaanii sahaabota Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam fi namoota isaan booda akkas jedhan irraa fudhatame. Yaadni kun Imaamu Syafi'iinis fudhatame. Imaamu Ahmad akkana jedhan; 'Qaensa isaa ciruu yoo dagate, gaariidha'. Osoo Ishaaq jedhe; "Yoo dagachuu ykn hiikkaa dogoggoraa irraa kan ka'e dhiise, sana booda isaaf sirrii dha. Haa ta'u malee, yoo itti yaadee dhiise irra deebi'uu qaba."
Imam Tirmidzi : 30
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِمَا إِلَى قَفَاهُ ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى رَجَعَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاوِيَةَ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
nutti himee jira [Ishaq bin Musa Al Ansari] jedhe, nutti himeera [Ma'n bin Isa Al Qazzaz] jedhe, nutti himeera [Malik bin Anas] ['Amru bin Yahya] irraa [abbaa isaa] irraa [Abdullah bin Zaid] irraa akka Ergamaan Rabbii sallallaahu 'alaihi wasallam harka lamaan mataa isaa xuuxan, harka lamaan gara fuulduraa fi duubatti sochoose, irraa eegalee fuuldura mataa isaa achiis lamaan isaanii hamma qoonqootti fiige, achiis deebiʼee lamaan isaanii bakka jalqabaatti deebiʼan, sana booda miila isaanii dhiqatan.' Abuu Isaa akkana jedhan; 'Boqonnaa kana keessatti seenaan Mu'awiyah, Al Miqdam bin Ma'di Karib fi Aisyah irraa argame jira'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni Abdullah bin Zaid boqonnaa kana keessatti hadiisa hundarra sahihii fi hundarra gaarii dha. Yaada kana kan fudhatan Ash Syafi'i, Ahmad fi Ishaq'.
Imam Tirmidzi : 31
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّتَيْنِ بَدَأَ بِمُؤَخَّرِ رَأْسِهِ ثُمَّ بِمُقَدَّمِهِ وَبِأُذُنَيْهِ كِلْتَيْهِمَا ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ مِنْ هَذَا وَأَجْوَدُ إِسْنَادًا وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ مِنْهُمْ وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ
[Qutaibah bin Sa’id] akkana jedhe, [Bisyr Ibnul Mufadldlal] [Abdullah bin Muhammad bin Aqil] irraa [Ar Rabi’ bint Mu’awwidz bin Afra`] irraa akka nutti hime, Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam yeroo lama mataa isaa haxaa’e; duuba irraa jalqabe, achiis gara fuulduraatti ce'e. Akkasumas gurra lamaan, alaa fi keessaa'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni kuni hasan yoo ta'u, hadiisni Abdullah bin Zaid odeesse hadiisa sana caalaa sahiidha fi sansalata daddarbaa fooyya'aa qaba. Akkasumas namoonni kufaa tokko tokko hadiisa kana shaakalan, isaan keessaa Waki' Ibnul Jarrah'.
Imam Tirmidzi : 32
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّهَا رَأَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ قَالَتْ مَسَحَ رَأْسَهُ وَمَسَحَ مَا أَقْبَلَ مِنْهُ وَمَا أَدْبَرَ وَصُدْغَيْهِ وَأُذُنَيْهِ مَرَّةً وَاحِدَةًقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَجَدِّ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ الرُّبَيِّعِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ رَأَوْا مَسْحَ الرَّأْسِ مَرَّةً وَاحِدَةً حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ قَال سَمِعْتُ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ مَسْحِ الرَّأْسِ أَيُجْزِئُ مَرَّةً فَقَالَ إِي وَاللَّهِ
[Qutaibah] akkana jedhe, [Bakr bin Mudlar] [Ibn ’Ajlan] irraa [Abdullah bin Muhammad bin Aqil] irraa [Ar Rabi’ bint Mu’awwidz bin Afra`] irraa akka nutti hime Nabi sallallaahu aleeyhi wasallam wuduu’a raawwachuu arge, akkana jedhe; 'Mataa isaa al tokko fuulduraa fi duubaa, mana qulqullummaa lamaan, gurra lamaan irraa haxaa'e'. Jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis odeessi Alii fi akaakayyuu Talhah bin Musharrif bin 'Amru' irraas ni jira. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni Ar Rabii kun' hasan sahiidha. Hadiisni kun immoo karaa tokko irraa qofa osoo hin taane hanga Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam, akka inni al tokko mataa isaa haxaa'e' odeeffame. Hadiisni kun irra caalaan sahaabaa fi warra isa booda dhufan biratti bal’inaan raawwatamaa ture. Ja'far bin Muhammad, Sufyan Ats Tsauri, Ibnul Mubarak, Asy Syafi'i, Ahmad fi Ishaaq yaada mataa xuuxuun al tokko qofa jedhu. Nutti himee jira Muhammad bin Manshur Al Makki akkana jedhe; Sufyan bin Uyainah akkas jechuu dhagahe; Ja'far bin Muhammad waa'ee seera mataa xuuxuu gaafadhe, haxaa'uu tokko qofaaf gahaadhaa?' jedhee deebiseef, 'Eeyyee Rabbiin' jedhee deebiseef.
Imam Tirmidzi : 33
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى ابْنُ لَهِيعَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِ وَرِوَايَةُ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ أَصَحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَغَيْرِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ رَأَوْا أَنْ يَأْخُذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا
[Ali bin Khasyram] nuuf odeessee jira, [Abdullah bin Wahb] nuuf odeessee jira, [Amr Ibn al-Harith] [Habban bin Wasi’] irraa [Abbaa isaa] irraa [Abdullah bin Zaid] irraa akka inni Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam wuduu’a raawwatu, bishaan harka isaa irraa garmalee hin taaneen mataa isaa haxaa’u arge’ nuuf odeessee jira. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni kun hasan sahiidha'. [Ibn Lahi’ah] hadiisa kana [Habban bin Waasi’] irraa, [abbaa isaa] irraa, [Abdullah bin Zaid] irraa, Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam wuduu’aa raawwachaa jiru bishaan harka isaa irraa hin caalleen mataa isaa haxaa’e’ jedhee odeesse. Akkasumas hadiisni ‘Amr Ibnu al-Harith Habban irraa odeesse caalaatti dhugoomaadha, sababni isaas karaa tokkoo ol irraa waan odeeffameef. Hadiisni tun Abdullah bin Zaid irraa fi kan biraati, Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam mataa isaa haxaa'uuf bishaan haarawa fudhate. Hadiisni kun saayintistoota baay'een bal'inaan kan raawwatamu yoo ta'u, mataa isaa haxaa'uuf bishaan haaraa fudhatee yaada jedhu qabu.'
Imam Tirmidzi : 34
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ ظَاهِرِهِمَا وَبَاطِنِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ الرُّبَيِّعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ مَسْحَ الْأُذُنَيْنِ ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَا
[Hannad] akkana jedhe, [Abdullah bin Idris] [Muhammad bin 'Ajlan] irraa [Zaid bin Aslam] irraa ['Atho` bin Yasar] irraa [Ibn Abbaas] irraa nutti hime; akka Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam mataa isaa fi gurra alaa fi keessoo isaa haxaahe. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis hadiisa Ar Rabiin odeesse jira'. Abuu Isaa ammas hadiisni Ibnu Abbaas hasan sahih jedha. Hadiisni kun immoo namoota beekumsaatiin bal’inaan kan raawwatamu yoo ta’u, gurra lamaan haxaa’uun kutaa alaa fi keessaa irratti akka ta’e yaada qabu.’
Imam Tirmidzi : 35
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ سِنَانِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَيَدَيْهِ ثَلَاثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَقَالَ الْأُذُنَانِ مِنْ الرَّأْسِقَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ قُتَيْبَةُ قَالَ حَمَّادٌ لَا أَدْرِي هَذَا مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مِنْ قَوْلِ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ الْقَائِمِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّ الْأُذُنَيْنِ مِنْ الرَّأْسِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَا أَقْبَلَ مِنْ الْأُذُنَيْنِ فَمِنْ الْوَجْهِ وَمَا أَدْبَرَ فَمِنْ الرَّأْسِ قَالَ إِسْحَقُ وَأَخْتَارُ أَنْ يَمْسَحَ مُقَدَّمَهُمَا مَعَ الْوَجْهِ وَمُؤَخَّرَهُمَا مَعَ رَأْسِهِ و قَالَ الشَّافِعِيُّ هُمَا سُنَّةٌ عَلَى حِيَالِهِمَا يَمْسَحُهُمَا بِمَاءٍ جَدِيدٍ
nutti himeera [Qutaibah] jedhe, nutti himeera [Hammad bin Zaid] [Sinan bin Rabi’ah] irraa [Syahr bin Hausyab] irraa [Abu Umamah] irraa ni jedhe; Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam wuduu’a godhan, fuula isaanii si’a sadii fi harka isaanii yeroo sadii dhiqatan, ergasii mataa isaanii xuuxan osoo jechaa: ‘Gurri lamaan qaama mataa ti’. Abuu Isaa akkana jedhan; Qutaayibaan akkana jedhe; akka Hammad jedhe; 'Kun jecha Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam moo Abuu Umamaa irraa dubbate ta'uu hin beeku'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis hadiisa Anas irraa ni jira,' ammas hadiisni kun qindaa'ina isaa wajjin wal hin simne' jedhe. Hadiisni kun immoo ulamaa’onni irra caalaan sahaabaa Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam fi warra isaan booda jiran irraa shaakalamu, gurri lamaan qaama mataa akka ta’an. Yaadni kun Sufyan Ats Tsauri, Ibnul Mubarak, Syafi'i, Ahmad, fi Ishaaq illee qaba ture. Hayyoonni kaan garuu fuuldurri gurraa qaama fuula yoo ta’u, dugda gurraa immoo qaama mataa akka ta’e fudhataniiru. Ishaaq "Ani fuula duraa gurraa fuula kootiin, dugda gurraa mataa kootiin haxaa'uu nan filadha" jedhe. Syafi'iin ammoo "Lamaanuu sunnaadha, akkuma bishaan qulqulluudhaan haxaa'e" jedhe.
Imam Tirmidzi : 36
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ الْأَصَابِعَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمُسَتَوْرِدِ وَهُوَ ابْنُ شَدَّادٍ الْفِهْرِيُّ وَأبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ إِسْحَقُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ يَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَأَبُو هَاشِمٍ اسْمُهُ إِسْمَعِيلُ بْنُ كَثِيرٍ الْمَكِّيُّ
nutti himaniiru [Qutaibah] fi [Hannad] isaan jedhan; nutti himeera [Waki’] [Sufyaan] irraa [Abu Hasyim] irraa ['Ashiim bin Laqith bin Shabirah] irraa [abbaa isaa] irraa akkana jedhe; Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jedhan: ‘Yeroo wuduu’a gootan quba keessan wal muraa’. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis seenaan Ibnu Abbaas, Al Mustaurid, jechuunis Ibn Syaddad Al Fihri, fi Abu Ayyuub Al Ansari irraa argame ni jira'. Abuu Isaa ammas hadiisni kun hasan sahiidha, ogeeyyiin saayinsii hadiisa kana shaakalan, jechuunis yeroo wuduu’u quba miila walitti hidhuudha. Yaadni kun Ahmad fi Ishaaq' irraas fudhatame. Ishaaq akkana jedhe; 'Yeroo wudu'u qubaa fi quba miila isaa wal qaxxaamura'. Gama biraatiin ammoo maqaan Abuu Hasyim inni dhugaan Ismaa'il bin Katsiir Al Makki' jedhama.
Imam Tirmidzi : 37
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ وَهُوَ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ بَيْنَ أَصَابِعِ يَدَيْكَ وَرِجْلَيْكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
nutti himee jira [Ibrahim bin Sa’id] - jechuunis Aljauhari - jedhe, nutti himeera [Sa’d bin Abdul Hamid bin Ja’far] jedhe, nutti himeera [Abdurrahman bin Abu Az Zinad] [Musa bin Uqbah] irraa [Salih] irraa gabricha duraanii At Tau`amah irraa, [Ibn Abbaas] irraa akka Ergamaan Rabbii sallahu ’alaihi wasallam akkana jedhe: ' Yoo wuduu'a goote quba harka kee lamaan fi miila kee lamaan gidduutti eegi'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni kun sadarkaa hasan gharib keessa jira'.
Imam Tirmidzi : 38
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ عَنْ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ الْفِهْرِيِّ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ دَلَكَ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ بِخِنْصَرِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ
nutti himeera [Qutaibah] jedhe, nutti himeera [Ibn Lahi’ah] irraa [Yazid bin 'Amru] irraa [Abu Abdurrahman Al Hubuli] irraa [Al Mustaurid bin Syaddad Al Fihri] irraa jedhe; 'Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam yeroo wuduu'u arge, quba isaa xiqqoo fayyadamee quba miila isaa xuuxaa akka jiru ta'e'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni kun sadarkaa hasan gharib keessa jira, hadiisa Ibnu Lahi'aa irraa malee hin beeknu'.
Imam Tirmidzi : 39
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنْ النَّارِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ هُوَ ابْنُ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيُّ وَمُعَيْقِيبٍ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ وَشُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَيَزِيدَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ وَبُطُونِ الْأَقْدَامِ مِنْ النَّارِ قَالَ وَفِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ الْمَسْحُ عَلَى الْقَدَمَيْنِ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِمَا خُفَّانِ أَوْ جَوْرَبَانِ
nutti himeera [Qutaibah] jedhe; jechuun [Abdul Aziz bin Muhammad] [Suhail bin Abu Saalih] irraa [Abbaa isaa] irraa [Abu Hurairah] irraa akka nuuf himeetti Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jedhan: ‘Waayyoo kofoo - kan bishaan wuduudaan hin dhiqamne - ibidda jahannam irraa’. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis Abdullah bin 'Amru, Aisyah, Jabir bin Abdullah Ibnul Harith, jechuunis Ibnu Jaz`i Az Zubaidi, Mu'aiqib, Khalid Ibnul Walid, Syurahbil bin Hasanah, 'Amru Ibnul 'Ash fi Yazid bin Abu Sufyan' irraas gabaasni ni jira. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Hadiisni Abuu Huraayiraa hasan sahiidha.' Nabiyyi sallallaahu aleeyhi wasallam irraa odeeffameera, akkana jedhan: ‘Waayyoo kofoo fi qola keessoo miila - kan bishaan wuduu’aaf hin saaxilamne - ibidda jahannam irraa’. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Fiqaan hadiisa kanaa; lamaan isaanii iyyuu khuf ykn soksii yoo hin uffannee ta’e jilba miila keessanii xuuxuun hin hayyamamu’.
Imam Tirmidzi : 40
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ وَهَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح قَالَ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةًقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَبُرَيْدَةَ وَأبِي رَافِعٍ وَابْنِ الْفَاكِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَرَوَى رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الضَّحَّاكِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً قَالَ وَلَيْسَ هَذَا بِشَيْءٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى ابْنُ عَجْلَانَ وَهِشَامُ بْنُ سَعْدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
nutti himeera [Abu Kureeb], [Hannad] fi [Qutaibah] isaan jedhan; jedhee [Waki'] [Sufyan] irraa nutti himeera. Karaa biraa caqafame irraas; Nutti himeera [Muhammad bin Basysyar] jedhe, nutti himeera [Yahya bin Sa’id] jedhe; nutti himeera [Sufyaan] [Zaid bin Aslam] irraa ['Atho` bin Yasar] irraa [Ibn Abbaas] irraa akkana jedhe; 'Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam yeroo tokkotti wuduu'a godhan'. Abuu Isaa akkana jedhan; 'Boqonnaa kana keessattis hadiisa Umar, Jabir, Buraidah, Abu Rafii' fi Ibnul Fakihi irraa ni argamu'. Abuu Isaa ammas akkana jedhe, ‘Hadiisni Ibnu Abbaas odeesse immoo boqonnaa kana keessatti hundarra gaarii fi sahiidha. Risydin bin Sa’d fi kanneen biroo hadiisa kana Adl Dlahak bin Syurahbil irraa, Zaid bin Aslam irraa, abbaa isaa irraa, Umar bin Khaththab irraa akkana jechuun odeesse; 'Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam yeroo tokkotti wuduu'a godhan'. Ergasii Abuu Isaa akkana jedhe; 'Haa ta'u malee, hadiisni kun dhugaa miti, kan sahii ta'e garuu hadiisa [Ibn 'Ajlan], [Hisyam bin Sa'd], [Sufyan Ats Tsauri] fi [Abdul Aziz bin Muhammad], [Zaid bin Aslam] irraa, ['Atho` bin Yasar] irraa, [Ibn Abbas] irraa, Rasuula sallallaahu 'alaihi' irraa odeessedha wasallam' jedhu.