Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith

Hadith

Imam Tirmidzi : 21

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى مَرْدَوَيْهِ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَبُولَ الرَّجُلُ فِي مُسْتَحَمِّهِ وَقَالَ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَيُقَالُ لَهُ أَشْعَثُ الْأَعْمَى وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الْبَوْلَ فِي الْمُغْتَسَلِ وَقَالُوا عَامَّةُ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ وَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ سِيرِينَ وَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ يُقَالُ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ فَقَالَ رَبُّنَا اللَّهُ لَا شَرِيكَ لَهُ و قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ قَدْ وُسِّعَ فِي الْبَوْلِ فِي الْمُغْتَسَلِ إِذَا جَرَى فِيهِ الْمَاءُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْآمُلِيُّ عَنْ حِبَّانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ

atugambiire [Ali bin Hajar] na [Ahmad bin Muhammad bin Musa Mardawih] bombi bakagira ngu; akatugambira [Abdullah Ibnul Mubarak] kuruga ahari [Ma’mar] kuruga ahari [Ash’ath bin Abdullah] kuruga ahari [Al Hasan] kuruga ahari [Abdullah bin Mughaffal] akagira ati, nabi saw. Akagira ati; 'Omu shuura egi harimu na hadiisi kuruga ahari omwe ahari banywani ba nabi sallaahu 'alaihi wa Sallam'. Abu Isa akagira ati: Hadiisi egi ni gharib -ey’aheeru-, titurikumanya ngu hadiisi ni marfu’ okwihaho hadiisi kuruga ahari Asy’ats bin Abdullah, kandi nawe nayetwa Asy’ats Al A’ma’. Abanyasayansi abamwe nibabinga okusheeshasheesha omu byoonabiro, nibagira ngu; 'Okutwarira hamwe okubanganisa kukaruga ahariwe'. Kandi abanyasayansi abamwe bakaha obuhwezi omu nshonga egi, omuri abo harimu Ibnu Sirin. Kandi ku bamugambiire ngu, ‘Buzima, okwerarikirira okutwarira hamwe nikuruga ahariwe,’ akagarukamu ati, ‘Rabb waitu ni Allah, taine munywani’. Ibnul Mubarak akagira ati; 'Hariho allowance y'okusheeshasheesha omu by'okunaabiramu amaizi gaaba nigasheesheka'. Abu Isa akagira ati; 'Eki kikatugambirwa Ahmad bin Abdah Al Amuli, kuruga Hibban, kuruga Abdullah bin Al Mubarak'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 22

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كِلَاهُمَا عِنْدِي صَحِيحٌ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثُ وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنَّمَا صَحَّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَأَمَّا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ فَزَعَمَ أَنَّ حَدِيثَ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحُذَيْفَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَتَمَّامِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ وَأَبِي مُوسَى

akatugambira [Abu Kuraib] akagira, akatugambira [Abdah bin Sulaiman] kuruga ahari [Muhammad bin ‘Amru] kuruga ahari [Abu Salamah] kuruga ahari [Abu Hurairah] akagira ati, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Sallam akagira ati: ‘Ku kiraabe kitari mugugu aha bantu bangye, buzima nkaba ninza kubaragiira kukora buri bwire obu barikushaba’. Abu Isa akagira ati; ‘Hadiisi egi ekagambwaho [Muhammad bin Ishaq] kuruga ahari [Muhammad bin Ibrahim], kuruga ahari [Abu Salamah,] kuruga ahari [Zaid bin Khalid], kuruga ahari nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam’. Kandi hadiisi ya Abu Salamah eyagambirwe Abu Hurairah na Zaid bin Khalid kuruga ahari nabi saww, omukuteekateeka kwangye zombi n’ez’amazima. Ahabw’okuba hadiisi ekaba etarikugambwaho omu muhanda gumwe gwonka, nikwo kugira ngu kuruga ahari Abu Hurairah kuruga ahari nabi sallaahu ‘alaihi wa Sallam, kureka kuruga omu mihanda endiijo, n’ahabw’ekyo hadiisi eyaagambirweho Abu Hurairah n’ey’amazima. Omubwire obwo, Muhammad bin Isma’il nagira ngu hadiisi ya Abu Salamah eyagambirweho kuruga ahari Zaid bin Khalid niyo erikukirayo obuhame. Abu Isa akagira ati; 'Omu shuura egi harimu n'ebitebyo kuruga ahari Abu Bakar Ash Siddiq, Ali, Aisyah, Ibnu Abbas, Hudzaifah, Zaid bin Khalid, Anas, Abdullah bin 'Amru, Ibnu Umar, Umm Habibah, Abu Ayyub, Tammam bin Abbas, Abdullah, Um Assimah Wat Handla, Musa’.

Hadith

Imam Tirmidzi : 23

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ وَلَأَخَّرْتُ صَلَاةَ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِقَالَ فَكَانَ زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ يَشْهَدُ الصَّلَوَاتِ فِي الْمَسْجِدِ وَسِوَاكُهُ عَلَى أُذُنِهِ مَوْضِعَ الْقَلَمِ مِنْ أُذُنِ الْكَاتِبِ لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ إِلَّا أُسْتَنَّ ثُمَّ رَدَّهُ إِلَى مَوْضِعِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

atugambiire [Hannad] akagira, atugambiire [Abdah bin Sulaiman] kuruga ahari [Muhammad bin Ishaq] kuruga ahari [Muhammad bin Ibrahim] kuruga ahari [Abu Salamah] kuruga ahari [Zaid bin Khalid Al Juhani] akagira ati; Nkahurira Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam arikugira ati: ‘Kuri kitari mugugu ahari ummah yangye, nkaba ninza kubaragiira kukora siwak buri kushaba, kandi nkaba ninza n’okuhendera okushaba kwa Isha kumara kimwe kya kashatu ky’ekiro’. Akagira ati; 'Zaid bin Khalid akaba aza omu kushaba omu muzigiti, obwo siwak ye eri omu matu ge nk'oku akacumu karikuguma kari omu matu g'omuhandiiki, taraimukire kushaba kuhitsya obu yaabaire yaabanza kukora siwak. Bwanyima y'ekyo akagigarura omu mwanya gwayo'. Abu Isa akagira ati; 'Hadiisi egi n'eya hasan ey'amazima.'

Hadith

Imam Tirmidzi : 24

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ الدِّمَشْقِيُّ يُقَالُ هُوَ مِنْ وَلَدِ بُسْرِ بْنِ أَرْطَاةَ صَاحِبِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ اللَّيْلِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ حَتَّى يُفْرِغَ عَلَيْهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأُحِبُّ لِكُلِّ مَنْ اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ قَائِلَةً كَانَتْ أَوْ غَيْرَهَا أَنْ لَا يُدْخِلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا فَإِنْ أَدْخَلَ يَدَهُ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا كَرِهْتُ ذَلِكَ لَهُ وَلَمْ يُفْسِدْ ذَلِكَ الْمَاءَ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَى يَدِهِ نَجَاسَةٌ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ مِنْ اللَّيْلِ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا فَأَعْجَبُ إِلَيَّ أَنْ يُهْرِيقَ الْمَاءَ و قَالَ إِسْحَقُ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ بِاللَّيْلِ أَوْ بِالنَّهَارِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا

Tukagambira [Abul Walid Ahmad bin Bakkar Ad Dimasqi] ngu omuntu akagira ngu akaba ari mutabani wa Busr bin Artha`ah, munywani wa nabi saw. Akagira ati; akatugambira [Al Walid bin Muslim] kuruga ahari [Al Auza’i] kuruga ahari [Az Zuhri] kuruga ahari [Sa’id Ibnul Musayyab] na [Abu Salamah] kuruga ahari [Abu Hurairah] kuruga ahari Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, akagira ati: ‘Ku oraabe omwe omuriimwe aisimuka omu turo obwo otateeka omukono gwe gutarimu mukono gwe gubiri nari gutaire omukono gwe gumwe gutarimu mukono gwe gumwe gutarimu mukono gwawe gumwe gutarimu mukono gwe gumwe gutarimu mukono gwe gumwe gutarimu mukono gwawe gumwe gutarimu mukono gwe gumwe gutarimu mukono gwe gumwe gutarimu mukono gwe gutari gumwe gutarimu mukono gwe gumwe gutarimu mukono gwe gumwe gutarimu mukono gwe gumwe. emirundi, ahabw’okuba tarikumanya ahu omukono gwe gwabaire guraaire ekiro’. Omu shuura egi harimu n’ebyafaayo kuruga ahari Ibn Umar, Jabir na Aisyah. Abu Isa akagira ati; ‘Hadiisi egi n’ey’amazima. Ash Syafi’i akagira ati; ‘Ninkunda buri omwe orikwimuka omu turo, yaaba ari omu turo nari omu muringo ogundi, obutateeka engaro ze omu maizi g’okunaaba kwe kuhitsya obu yaabanza kuzinaaba n’amaizi, kandi ninkyenga omuntu yaazitamu atakabanza kuzinaaba. N’obu eki kiraabe kitarikushiisha obushemeire bw’amaizi kasita hatariho kintu kyona ekitashemeire omu ngaro ze. Ahmad Bin Hanbal akagira ati; 'Omuntu ku arikwimuka nyekiro akata engaro ze omu maizi g'okunaaba atakazinaabire, kikantangaaza yaaba yaanaga amaizi'. Ishaki nawe akagira ati; 'Omuntu ku arikwimuka nyekiro nari omu ihangwe obwo otateeka engaro ze omu maizi g'okunaaba kuhitsya obu araabe yaazinaaba'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 25

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا وُضُوءَ لِمَنْ لَمْ يَذْكُرْ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ لَا أَعْلَمُ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثًا لَهُ إِسْنَادٌ جَيِّدٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَ التَّسْمِيَةَ عَامِدًا أَعَادَ الْوُضُوءَ وَإِنْ كَانَ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا وَأَبُوهَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ وَأَبُو ثِفَالٍ الْمُرِّيُّ اسْمُهُ ثُمَامَةُ بْنُ حُصَيْنٍ وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ أَبُو بَكْرِ بْنُ حُوَيْطِبٍ مِنْهُمْ مَنْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حُوَيْطِبٍ فَنَسَبَهُ إِلَى جَدِّهِ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِيَاضٍ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ بِنْتِ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ

atugambiire [Nashr bin Ali Al Jahdlami] na [Bisyr bin Mu’adz Al Aqadi] bakagira ngu; atugambiire [Bisyr Ibnul Mufadldlal] kuruga ahari [Abdurrahman bin Harmalah] kuruga ahari [Abu Tsifal Al Murri] kuruga ahari [Rabah bin Abdurrahman bin Abu Sufyan bin Huwaittib] kuruga ahari [Nyinakuru] kuruga ahari [Ishe] akagira ati; Nkahurira Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam arikugira ati: ‘Tihariho kunaaba aha batarikugamba eiziina rya Allah -baaba nibanaaba-’. Akagira ati; ‘Omu shuura egi harimu n’ebitebyo kuruga ahari Aisyah, Abu Sa’id, Abu Hurairah, Sahl bin Sa’d na Anas’. Abu Isa akagira ati; ‘Imamu Ahmad bin Hambal akagira ati; 'Tindikumanya omu shuura egi hadiisi erimu jayyid sanad -ekirungi-'. Ishaq akagira ati; 'Ku araabe arekire kushoma basmalah omu kigyendererwa obwo aine kugarukamu wudlu ye, kwonka ku araabe ayebirwe nari ahabw'okugira ngu ari mentakwil obwo wudlu ye neeguma eriho'. Muhammad bin Ismaili akagira ati; ‘Hadiisi erikukirayo oburungi omu shuura egi n’eya Rabah bin Abdurrahman’. Abu Isa akagira ati; ‘Rabah bin Abdurrahman akakigamba kuruga ahari nyinenkuru, kuruga ahari ishe. Omubwire obwo, eiziina rya ishe ni Sa'id bin Zaid bin 'Amru bin Nufail, eiziina rya Abu Tsifal Al Murri ni Tsumamah bin Hushain, kandi eiziina rya Rabah bin Abdurrahman ni Abu Bakr bin Huwaithib. Omuri abo hakaba harimu owashoboroire hadiisi egi, bwanyima akagira ati; ‘Kuruga ahari Abu Bakr bin Huwaithib, ‘bwanyima akakihakanisa ishekuru’. Atugambiire [Al Hasan bin Ali Al Hulwani] akagira, atugambiire [Yazid bin Harun] kuruga ahari [Yazid bin Iyadl] kuruga ahari [Abu Tsifal Al Murri] kuruga ahari [Rabah bin Abdurrahman bin Abu Sufyan bin Huwaithib] kuruga ahari [nyinakuru bint Sa'id bin Ali al Saihilam a Saihilam] kuruga ahari [omunyabuzaare we]. hadiisi erikushushana’.

Hadith

Imam Tirmidzi : 26

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَجَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَانْتَثِرْ وَإِذَا اسْتَجْمَرْتَ فَأَوْتِرْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَلَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَنْ تَرَكَ الْمَضْمَضَةَ وَالِاسْتِنْشَاقَ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ إِذَا تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ حَتَّى صَلَّى أَعَادَ الصَّلَاةَ وَرَأَوْا ذَلِكَ فِي الْوُضُوءِ وَالْجَنَابَةِ سَوَاءً وَبِهِ يَقُولُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ أَحْمَدُ الِاسْتِنْشَاقُ أَوْكَدُ مِنْ الْمَضْمَضَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُعِيدُ فِي الْجَنَابَةِ وَلَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَبَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَقَالَتْ طَائِفَةٌ لَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ لِأَنَّهُمَا سُنَّةٌ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا تَجِبُ الْإِعَادَةُ عَلَى مَنْ تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ فِي آخِرَةٍ

atugambiire [Qutaibah bin Sa’id] akagira, atugambiire [Hammad bin Zaid] na [Jarir] kuruga [Mansur] kuruga [Hilal bin Yasaf] kuruga [Salamah bin Qais] akagira ati; Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Waaba nookora okunaaba ote amaizi omu nyindo, kandi waaba nookora istijmar okikore n’omubaro ogutarikushushana’. Omu shuura egi harimu n’ebyafaayo kuruga ahari Usman, Laqith bin Shabrah, Ibnu Abbas, Al Migdam bin Ma’di Karib, Wa`il bin Hujr na Abu Hurairah’. Abu Isa akagira ati; 'Hadiisi ya Salamah bin Qais n'ey'amazima. Kandi abahangu omu bya sayansi nibataana omu biteekateeko byabo aha bikwatiraine n’ekiragiro ekirikukwata aha bantu abarikureka okusheeshasheesha n’okunywa istinsyaq. Ebibiina ebimwe nibigira ngu; ‘Omuntu ku araabe yaakireka okuhitsya obu araaheze kushaba, obwo aine kugarukamu okushaba. Nibagira ngu eki nikikwata aha kwoga n’okwoga omu janabah. Abarikuteekateeka batyo ni Ibn Abu Laila, Abdullah Ibnul Mubarak, Ahmad na Ishaq. Omu bwire obwo, Ahmad naikiriza ngu okukora istinsyaq nikiha omutima munonga aha kunaaba. Abu Isa akagira ati; 'Kandi abanyabwengye abandi abamwe baine ekiteekateeko ngu eki nikikwata omu mbeera ya junub, beitu kutari omu kunaaba'. Eki nikyo Sufyan Ats Tsauri na bamwe aha batuuzi ba Kufa barikuteekateeka. Kandi abanyabwengye abandi abamwe nibagira ngu eki tikirikukwata aha kunaaba na junub, ahabwokuba byombi n’enshonga za sunnah, n’ahabw’ekyo tihaine obujunaanizibwa bw’okubigarukamu aha muntu orikubireka. Eki n’ekiteekateeko kya Malik, Ash Syafi’i omu qaul Jadid’.

Hadith

Imam Tirmidzi : 27

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ فَعَلَ ذَلِكَ ثَلَاثًاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى مَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى وَلَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْحَرْفَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ وَإِنَّمَا ذَكَرَهُ خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَخَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثِقَةٌ حَافِظٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمَضْمَضَةُ وَالِاسْتِنْشَاقُ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ يُجْزِئُ و قَالَ بَعْضُهُمْ تَفْرِيقُهُمَا أَحَبُّ إِلَيْنَا و قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنْ جَمَعَهُمَا فِي كَفٍّ وَاحِدٍ فَهُوَ جَائِزٌ وَإِنْ فَرَّقَهُمَا فَهُوَ أَحَبُّ إِلَيْنَا

akatugambira [Yahya bin Musa] akagira, akatugambira [Ibrahim bin Musa Ar Razi] akagira, akatugambira [Khalid bin Abdullah] kuruga ahari [Amru bin Yahya] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Abdullah bin Zaid] akagira ati; 'Nkareeba nabi sallallaahu 'alaihi wasallam arikushekyerera akanwa ke kandi arikuta amaizi omu nyindo kuruga omu kiganja kimwe, eki akakikora emirundi eshatu'. Kandi omu shuura egi harimu ebyafaayo kuruga ahari Abdullah bin Abbas’. Abu Isa akagira ati; 'Hadiisi ya Abdullah bin Zaid ni hadiisi ya diguri ya hasan gharib. Hadiisi egi nayo ekagambwaho [Malik] na [Ibn Uyainah] hamwe na [Amru bin Yahya], kwonka tibaragambire aha lafadz, ‘Nabi akashekyerera akanwa ke kandi yaata amaizi omu nyindo kuruga omu kiganja ky’omukono gumwe’. Kwonka omuntu owagambire ekyo ni Khalid bin Abdullah. Okurugirira aha bakugu omu bya hadiisi, Khalid bin Abdullah n'omuntu orikwesigwa kandi orikukwata bingi omu mutwe. Abanyasayansi abamwe nibagira ngu okusheeshasheesha n’okuta amaizi omu nyindo kuruga omu kiganja ky’omukono gumwe nikiikirizibwa omu mateeka. Kwonka, abandi nibagira ngu; 'Okutaanisa ebibiri nikyo kirungi ahariitwe'. Ash Syafi’i akagira ati; 'Ku araabe naaziteerana omu mukono gumwe obwo ekyo nikiba kihikire, kwonka ku araabe naataanisa ebyo bibiri obwo ekyo nikitukunda munonga'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 28

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ أَبِي أُمَيَّةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ قَالَرَأَيْتُ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ تَوَضَّأَ فَخَلَّلَ لِحْيَتَهُ فَقِيلَ لَهُ أَوْ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَتُخَلِّلُ لِحْيَتَكَ قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت إِسْحَقَ بْنَ مَنْصُورٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ لَمْ يَسْمَعْ عَبْدُ الْكَرِيمِ مِنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ حَدِيثَ التَّخْلِيلِ

atugambiire [Ibn Abu Umar] akagira, atugambiire [Sufyan bin Uyainah] kuruga ahari [Abdul Karim bin Abu Al Mukhariq Abu Umayyah] kuruga ahari [Hassan bin Hilal] akagira ati; ‘Nkareeba [‘Amar bin Yasir] arikukora okunaaba obwo arikushekyerera ebireju bye, reero naamubuuza, nari akagira ati; Nkamubuuza nti ahabwenki nooshara ebireju? akagarukamu ati: ‘Niki ekirikundemesa, n’obu ndaabe naareebire omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam arikusheenya ebireju bye’. Atugambiire [Ibn Abu Umar] akagira, atugambiire [Sufyan bin Uyainah] kuruga ahari [Sa’id bin Abu Arubah] kuruga ahari [Qotadah] kuruga ahari [Hassan bin Hilal] kuruga ahari [‘Ammar] kuruga ahari nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam nk’oku kiri aha hadiisi. Abu Isa akagira ati; ‘Omu shuura egi harimu n’ebitebyo kuruga ahari Usman, Aisyah, Ummu Salamah, Anas, Ibn Abu Aufa na Abu Ayyub’. Abu Isa akagira ati; Nkahurira Ishaq Bin Mansur arikugira ati; Nkahurira Ahmad Bin Hanbal arikugira ati; Ibn Uyaina akagira ati; 'Abdul Karim tarahuriire kuruga ahari Hassan bin Bilal aha hadiisi ya tahlil -okushara ebireju bye-'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 29

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى و قَالَ بِهَذَا أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا تَخْلِيلَ اللِّحْيَةِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ و قَالَ أَحْمَدُ إِنْ سَهَا عَنْ تَخْلِيلِ اللِّحْيَةِ فَهُوَ جَائِزٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَهُ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ وَإِنْ تَرَكَهُ عَامِدًا أَعَادَ

atugambiire [Yahya bin Musa] akagira, atugambiire [Abdurrazaq] kuruga [Israil] kuruga [‘Amir bin Shaqiq] kuruga [Abu Wa`il] kuruga [Uthman bin ‘Affan] ngu nabi akashara ebireju bye’. Abu Isa akagira ati; 'Hadiisi egi n'eya hasan ey'amazima.' Muhammad bin Ismaili akagira ati; ‘Hadiisi erikukirayo obuhame omu shuura egi ni hadiisi ‘Amir bin Syaqiq, kuruga ahari Abu Wa`il kuruga ahari Uthman’. Abu Isa akagira ati; 'Ekiteekateeko eki kikatwarwa abanyabwengye ba sayansi abaingi kuruga omu banywani ba nabi sallallaahu 'alaihi wasallam n'abantu abaagambire batyo bwanyima yaabo. Ekiteekateeko eki nakyo kikatwarwa Imam Syafi’i. Imam Ahmad akagira ati; 'Ku araabe ayebirwe kushara ebireju bye, obwo ekyo nikirungi'. Obwire obu Ishaq arikugira ngu; ‘Ku araabe yaakireka ahabw’okwebwa nari ahabw’okugira takwil, obwo ekyo nikiba kiri omu mateeka ahariwe. Kwonka ku araabe yaakireka omu buteeka obwo aine kugaruka kukikora’.

Hadith

Imam Tirmidzi : 30

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِمَا إِلَى قَفَاهُ ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى رَجَعَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاوِيَةَ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ

akatugambira [Ishaq bin Musa Al Ansari] akagira, akatugambira [Ma'n bin Isa Al Qazzaz] akagira, akatugambira [Malik bin Anas] kuruga ahari ['Amru bin Yahya] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Abdullah bin Zaid] ngu Omutumwa wa Allah akamushemeza n'omukono gwe enyima, atandika n’omu maisho g’omutwe gwe reero airuka bombi kuhika aha mutwe gw’ebisya, reero akagaruka bombi bakagaruka omu mwanya gwabo ogw’okubanza, bwanyima y’ekyo banaaba ebigyere byabo.’ Abu Isa akagira ati; ‘Omu shuura egi harimu ebyafaayo kuruga ahari Mu’awiyah, Al Miqdam bin Ma’di Karib na Aisyah’. Abu Isa akagira ati; ‘Hadiisi ya Abdullah bin Zaid niyo hadiisi erikukirayo obuhame kandi erikukirayo oburungi omu shuura egi. Ekiteekateeko eki kikatwarwa Ash Syafi’i, Ahmad na Ishaq’.

Hadith

Imam Tirmidzi : 31

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّتَيْنِ بَدَأَ بِمُؤَخَّرِ رَأْسِهِ ثُمَّ بِمُقَدَّمِهِ وَبِأُذُنَيْهِ كِلْتَيْهِمَا ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ مِنْ هَذَا وَأَجْوَدُ إِسْنَادًا وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ مِنْهُمْ وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ

akatugambira [Qutaibah bin Sa’id] akagira, akatugambira [Bisyr Ibnul Mufadldlal] kuruga ahari [Abdullah bin Muhammad bin Aqil] kuruga ahari [Ar Rabi’ bint Mu’awwidz bin Afra`] ngu nabi akasiiga omutwe gwe emirundi ebiri; Akatandikira enyima, reero yaakora omuhanda gwe kuza omu maisho. Kandi n’amatu gombi, ag’aheeru n’ag’omunda’. Abu Isa akagira ati; ‘Hadiisi egi eri omu diguri ya Hasan, obwo hadiisi eyagambirweho Abdullah bin Zaid eri ey’amazima kandi eine sanad nungi kukira hadiisi egi. Kandi abamwe abaturagye ba Kufa nibakora hadiisi egi, omuribo harimu Waki’ Ibnul Jarrah’.

Hadith

Imam Tirmidzi : 32

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّهَا رَأَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ قَالَتْ مَسَحَ رَأْسَهُ وَمَسَحَ مَا أَقْبَلَ مِنْهُ وَمَا أَدْبَرَ وَصُدْغَيْهِ وَأُذُنَيْهِ مَرَّةً وَاحِدَةًقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَجَدِّ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ الرُّبَيِّعِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ رَأَوْا مَسْحَ الرَّأْسِ مَرَّةً وَاحِدَةً حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ قَال سَمِعْتُ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ مَسْحِ الرَّأْسِ أَيُجْزِئُ مَرَّةً فَقَالَ إِي وَاللَّهِ

atugambiire [Qutaibah] akagira, atugambiire [Bakr bin Mudlar] kuruga ahari [Ibn ‘Ajlan] kuruga ahari [Abdullah bin Muhammad bin Aqil] kuruga ahari [Ar Rabi’ bint Mu’awwidz bin Afra`] ngu akareeba omurangi sallallaahu ‘alaihi wasallam arikukora ahluu; 'Akasiiga omu maisho n'enyima y'omutwe gwe, ebibero byombi n'amatu gombi omurundi gumwe'. Akagira ati; 'Omu shuura egi harimu n'ebyafaayo kuruga ahari Ali na ishekuru Thalhah bin Musharrif bin 'Amru'. Abu Isa akagira ati; Hadiisi egi eya ‘Ar Rabi’ n’ey’amazima. Kandi hadiisi egi egambirweho ti kuruga omu muhanda gumwe gwonka kuhika ahari nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, ngu akasiiga omutwe gwe omurundi gumwe’. Hadiisi egi neekorwa munonga abaingi ahari banywani be n’abantu abaizire bwanyima ye. Ja’far bin Muhammad, Sufyan Ats Tsauri, Ibnul Mubarak, Asy Syafi’i, Ahmad na Ishaq baine enteekateeka ngu okusiiga omutwe omurundi gumwe gwonka. Atugambiire ngu Muhammad bin Manshur Al Makki akagira ati; Nkahurira Sufyani bin Uyainah arikugira ati; Nkabuuza Ja'far bin Muhammad aha kiragiro ky'okusiiga omutwe, nikimara okusiimura kimwe kyonka?' akagarukamu ati: Eego, ahari Allah.

Hadith

Imam Tirmidzi : 33

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى ابْنُ لَهِيعَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِ وَرِوَايَةُ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ أَصَحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَغَيْرِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ رَأَوْا أَنْ يَأْخُذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا

akatugambira [Ali bin Khasyram] akagira, akatugambira [Abdullah bin Wahb] akagira, akatugambira [Amru Ibnul Harith] kuruga ahari [Habban bin Wasi’] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Abdullah bin Zaid] ngu akareeba omurangi saw. emikono ye ebiri’. Abu Isa akagira ati; 'Hadiisi egi n'eya hasan ey'amazima.' [Ibn Lahi’ah] akashoborora hadiisi egi kuruga ahari [Habban bin Wasi’], kuruga ahari [ishe], kuruga ahari [Abdullah bin Zaid], ngu nabi akakora okunaaba arikusiimura omutwe gwe n’amaizi agatasigaire omu ngaro ze ibiri’. Kandi Hadith eyagambirweho Amru Ibnul Harith kuruga Habban niyo erikukirayo kuba ey’amazima, ahabw’okuba terikugambwaho kuruga omu muhanda gumwe gwonka. Hadiisi egi neeruga ahari Abdullah bin Zaid n’ebindi ebitari ebyo, ngu nabi akatwara amaizi masya g’okusiimura omutwe gwe. Hadiisi egi neekorwa munonga abanyasayansi abaingi, baine ekiteekateeko ngu akatwara amaizi masya kusiimura omutwe gwe.’

Hadith

Imam Tirmidzi : 34

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ ظَاهِرِهِمَا وَبَاطِنِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ الرُّبَيِّعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ مَسْحَ الْأُذُنَيْنِ ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَا

atugambiire [Hannad] akagira, atugambiire [Abdullah bin Idris] kuruga ahari [Muhammad bin ‘Ajlan] kuruga ahari [Zaid bin Aslam] kuruga ahari [‘Atho` bin Yasar] kuruga ahari [Ibn Abbas]; Abaheereza ba nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam bakamusiiga omutwe n’amatu gombi ag’aheeru n’ag’omunda. Abu Isa akagira ati; "Omu shuura egi harimu na hadiisi eyagambirweho Ar Rabi." Abu Isa akagaruka yagira ati, Hadiisi ya Ibn Abbas ni hasan ey’amazima. Kandi hadiisi egi neekorwa munonga abakugu omu bya sayansi, baine ekiteekateeko ngu okusiimura amatu gombi aheeru n’omunda.’

Hadith

Imam Tirmidzi : 35

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ سِنَانِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَيَدَيْهِ ثَلَاثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَقَالَ الْأُذُنَانِ مِنْ الرَّأْسِقَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ قُتَيْبَةُ قَالَ حَمَّادٌ لَا أَدْرِي هَذَا مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مِنْ قَوْلِ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ الْقَائِمِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّ الْأُذُنَيْنِ مِنْ الرَّأْسِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَا أَقْبَلَ مِنْ الْأُذُنَيْنِ فَمِنْ الْوَجْهِ وَمَا أَدْبَرَ فَمِنْ الرَّأْسِ قَالَ إِسْحَقُ وَأَخْتَارُ أَنْ يَمْسَحَ مُقَدَّمَهُمَا مَعَ الْوَجْهِ وَمُؤَخَّرَهُمَا مَعَ رَأْسِهِ و قَالَ الشَّافِعِيُّ هُمَا سُنَّةٌ عَلَى حِيَالِهِمَا يَمْسَحُهُمَا بِمَاءٍ جَدِيدٍ

atugambiire [Qutaibah] akagira, atugambiire [Hammad bin Zaid] kuruga ahari [Sinan bin Rabi’ah] kuruga ahari [Syahr bin Hausyab] kuruga ahari [Abu Umamah] akagira ati; Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akakora okunaaba, yaanaaba omu maisho emirundi eshatu n’emikono emirundi eshatu, bwanyima yaasiiga omutwe obwo arikugira ati: ‘Amatu gombi n’ekicweka ky’omutwe’. Abu Isa akagira ati; Qutaibah akagira ati; ngu Hammad akagira ati; 'Tindikumanya yaaba ebi n'ebigambo bya nabi sallallaahu 'alaihi wasallam nari kuruga ahari Abu Umamah'. Abu Isa akagira ati; ‘Omu shuura egi harimu na hadiisi kuruga ahari Anas,’ akagaruka yagira ati, ‘Hadiisi egi terikuhikaana n’ebihandiiko byayo.’ Kandi hadiisi egi neekorwa abanyabwengye abaingi kuruga omu banywani ba nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’abo abakuratsireho, ngu amatu gombi n’ekicweka ky’omutwe. Ekiteekateeko eki nakyo kikatwarwa Sufyan Ats Tsauri, Ibnul Mubarak, Syafi’i, Ahmad na Ishaq. Omu bwire obwo, abanyabwengye abandi nibagira ngu okutu kw’omu maisho n’okw’omu maisho, kandi okutu kw’enyima n’okw’omutwe. Ishaq akagira ati; 'Nkasharamu kusiiga omu maisho hamwe n'omu maisho n'enyima hamwe n'omutwe'. Obwire obu Shafi’i arikugira ngu; ‘Byombi ni sunnah, ngu akabisiimura byombi n’amaizi masya’.

Hadith

Imam Tirmidzi : 36

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ الْأَصَابِعَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمُسَتَوْرِدِ وَهُوَ ابْنُ شَدَّادٍ الْفِهْرِيُّ وَأبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ إِسْحَقُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ يَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَأَبُو هَاشِمٍ اسْمُهُ إِسْمَعِيلُ بْنُ كَثِيرٍ الْمَكِّيُّ

batugambiire [Qutaiba] na [Hannadi] bakagira ngu; atugambiire [Waki’] kuruga ahari [Sufyan] kuruga ahari [Abu Hasyim] kuruga ahari [‘Ashim bin Laqith bin Shabirah] kuruga ahari [ishe] akagira ati; Omurangi sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Ku orikuba nookora okunaaba obwo oshaze enkumu zaawe’. Abu Isa akagira ati; 'Omu shuura egi harimu n'ebyafaayo kuruga ahari Ibn Abbas, Al Mustaurid, nikwo kugira ngu Ibn Syaddad Al Fihri, na Abu Ayyub Al Ansari'. Abu Isa akagaruka yagira ati, Hadiisi egi n’ey’amazima, kandi abakugu omu bya sayansi nibakora hadiisi egi, nikwo kugira ngu okuta ebigyere omunda baaba nibakora okunaaba. Ekiteekateeko eki nakyo kikatwarwa Ahmad na Ishaq’. Ishaq akagira ati; 'Ku arikukora ablution naashara enkumu n'ebigyere'. Omubwire obwo, eiziina rya Abu Hasyim ryenyini ni Isma’il bin Katsir Al Makki’.

Hadith

Imam Tirmidzi : 37

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ وَهُوَ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ بَيْنَ أَصَابِعِ يَدَيْكَ وَرِجْلَيْكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ

akatugambira [Ibrahim bin Sa’id] - nikwo kugira ngu Aljauhari - akagira, akatugambira [Sa’d bin Abdul Hamid bin Ja’far] akagira, akatugambira [Abdurrahman bin Abu Az Zinad] kuruga ahari [Musa bin Uqbah] kuruga ahari [Salih] owabaire ari omuhuuku wa At TaungerIlla Sa’amah, kuruga ahari [ 'alaihi wasallam akagira ati: ' Waaba nookora okunaaba rero ogume ahagati y'enkumu z'emikono yaawe ebiri n'ebigyere byawe byombi'. Abu Isa akagira ati; ‘Hadiisi egi eri omu rurengo rwa hasan gharib’.

Hadith

Imam Tirmidzi : 38

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ عَنْ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ الْفِهْرِيِّ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ دَلَكَ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ بِخِنْصَرِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ

atugambiire [Qutaibah] akagira, atugambiire [Ibn Lahi’ah] kuruga ahari [Yazid bin ‘Amru] kuruga ahari [Abu Abdurrahman Al Hubuli] kuruga ahari [Al Mustaurid bin Syaddad Al Fihri] akagira ati; 'Nkareeba nabi sallallaahu 'alaihi wasallam arikukora okunaaba, kandi kyashangwa ngu akaba naasiiga ebigyere bye arikukoresa akakumu ke akakye'. Abu Isa akagira ati; ‘Hadiisi egi eri omu rurengo rwa hasan gharib, kandi titurikugimanya kureka kuruga omu hadiisi ya Ibn Lahi’ah’.

Hadith

Imam Tirmidzi : 39

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنْ النَّارِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ هُوَ ابْنُ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيُّ وَمُعَيْقِيبٍ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ وَشُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَيَزِيدَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ وَبُطُونِ الْأَقْدَامِ مِنْ النَّارِ قَالَ وَفِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ الْمَسْحُ عَلَى الْقَدَمَيْنِ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِمَا خُفَّانِ أَوْ جَوْرَبَانِ

atugambiire [Qutaibah] akagira ati; atugambiire [Abdul Aziz bin Muhammad] kuruga ahari [Suhail bin Abu Salih] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Abu Hurairah] ngu nabi akagira ati: ‘Ekizibu aha bigyere - ebitarikwozya amaizi g’okunaaba - kuruga omu muriro gwa gehena’. Abu Isa akagira ati; 'Omu shuura egi harimu n'ebitebyo kuruga ahari Abdullah bin Amru, Aisyah, Jabir bin Abdullah Ibnul Harith, nikwo kugira ngu Ibn Jaz`i Az Zubaidi, Mu'aiqib, Khalid Ibnul Walid, Syurahbil bin Hasanah, 'Amru Ibnul Ash na Yazid'. Abu Isa akagira ati; 'Hadiisi ya Abu Hurairah n'ey'amazima.' Kigambirweho kuruga ahari nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, ngu akagira ati: ‘Ebigyere n’ebigyere by’omunda - ebitarikukwatwa amaizi g’okunaaba - kuruga omu muriro gwa gehena’. Abu Isa akagira ati; ‘Ebiragiro bya hadiisi egi ni; tikirikwikirizibwa kusiiga ebigyere byawe bombi baaba batajwaire khuf nari sokisi’.

Hadith

Imam Tirmidzi : 40

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ وَهَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح قَالَ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةًقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَبُرَيْدَةَ وَأبِي رَافِعٍ وَابْنِ الْفَاكِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَرَوَى رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الضَّحَّاكِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً قَالَ وَلَيْسَ هَذَا بِشَيْءٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى ابْنُ عَجْلَانَ وَهِشَامُ بْنُ سَعْدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

atugambiire [Abu Kuraibu], [Hannad] na [Qutaiba] bakagira ngu; atugambiire [Waki’] kuruga ahari [Sufyan]. Kandi kuruga omu muhanda ogundi ogwagambirweho; Atugambiire [Muhammad bin Basyyar] akagira, atugambiire [Yahya bin Sa’id] ati; atugambiire [Sufyan] kuruga ahari [Zaid bin Aslam] kuruga ahari [‘Atho‘ bin Yasar] kuruga ahari [Ibn Abbas] akagira ati; 'Nabi saw akakora okunaaba omurundi gumwe omurundi gumwe'. Abu Isa akagira ati; ‘Omu shuura egi harimu na hadiisi kuruga ahari Umar, Jabir, Buraidah, Abu Rafi’ na Ibnul Fakihi’. Abu Isa akagaruka yagira ati, kandi hadiisi eyagambirwe Ibn Abbas niyo erikukirayo oburungi kandi ehikire omu shuura egi. Risydin bin Sa’d n’abandi bakashoborora hadiisi egi kuruga ahari Adl Dlahak bin Syurahbil, kuruga ahari Zaid bin Aslam, kuruga ahari ishe, kuruga ahari Umar bin Khaththab barikugira ngu; 'Nabi saw akakora okunaaba omurundi gumwe omurundi gumwe'. Bwanyima Abu Isa akagira ati; 'Kwonka, hadiisi egi teri y'amazima, obwo ey'amazima eri hadiisi eyaagambirwe [Ibn 'Ajlan], [Hsyyam bin Sa'd], [Sufyan Ats Tsauri] na [Abdul Aziz bin Muhammad], kuruga ahari [Zaid bin Aslam], kuruga ahari ['Athobbat', bi] sallallaahu 'alaihi wasallam'.