Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 হাদিছ
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 21
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى مَرْدَوَيْهِ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَبُولَ الرَّجُلُ فِي مُسْتَحَمِّهِ وَقَالَ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَيُقَالُ لَهُ أَشْعَثُ الْأَعْمَى وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الْبَوْلَ فِي الْمُغْتَسَلِ وَقَالُوا عَامَّةُ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ وَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ ابْنُ سِيرِينَ وَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ يُقَالُ إِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ فَقَالَ رَبُّنَا اللَّهُ لَا شَرِيكَ لَهُ و قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ قَدْ وُسِّعَ فِي الْبَوْلِ فِي الْمُغْتَسَلِ إِذَا جَرَى فِيهِ الْمَاءُ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْآمُلِيُّ عَنْ حِبَّانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ
আমাক [আলী বিন হাজাৰ] আৰু [আহমদ বিন মহম্মদ বিন মুছা মৰদাইহ]ক কৈছে যে তেওঁলোকে দুয়োজনে কৈছিল; আমাক [আব্দুল্লাহ ইবনুল মুবাৰক] [মা’মাৰ]ৰ পৰা [আছ’আথ বিন আব্দুল্লাহ]ৰ পৰা [আল হাছান]ৰ পৰা [আব্দুল্লাহ বিন মুগফ্ফল]ৰ পৰা ৰিপ’ৰ্ট কৰিছে, ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কাৰোবাক গা ধোৱাত প্ৰস্ৰাৱ কৰিবলৈ নিষেধ কৰিছিল, আৰু তেওঁ লগতে কৈছিল: ‘সাধাৰণতে উদ্বেগ তেওঁৰ পৰাই আহে’। তেওঁ ক’লে; ‘এই অধ্যায়ত হজৰত ছল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ এজন ছাহাবীৰ পৰাও হাদীছ আছে। আবু ইছাই ক’লে, ‘এই হাদীছটো ঘৰীব -বিদেশী-, আমি নাজানো যে হাদীছটো মাৰ্ফু’ আছিয়াতছ বিন আব্দুল্লাহৰ পৰা অহা হাদীছৰ বাহিৰে, আৰু তেওঁক আছিয়াতছ আল আ’মা’ বুলিও কোৱা হয়। কিছুমান বিজ্ঞানীয়ে গা ধোৱাৰ সময়ত প্ৰস্ৰাৱ কৰাটো নুই কৰে বুলি তেওঁলোকে কয়; 'সাধাৰণতে সন্দেহবোৰ তেওঁৰ পৰাই আহিছিল'। আৰু এই ক্ষেত্ৰত কিছুমান বৈজ্ঞানিক পণ্ডিতে সকাহ দিছিল, তাৰ ভিতৰত ইবনু ছিৰিনেও আছিল। আৰু যেতিয়া তেওঁক কোৱা হৈছিল, ‘সঁচাকৈয়ে উদ্বেগ সাধাৰণতে তেওঁৰ পৰাই আহে, তেতিয়া তেওঁ উত্তৰ দিলে, ‘আমাৰ ৰাব আল্লাহ, তেওঁৰ কোনো অংশীদাৰ নাই’। ইবনুল মুবাৰকে কৈছিল; 'পানী চলি থাকিলে গা ধোৱা ঘৰত প্ৰস্ৰাৱৰ ভাট্টা আছে'। আবু ইছাই ক’লে; 'এই কথা আমাক কৈছে আহমদ বিন আব্দাহ আল আমুলিয়ে, হিব্বানৰ পৰা, আব্দুল্লাহ বিন আল মুবাৰকৰ পৰা'।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 22
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَدِيثُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كِلَاهُمَا عِنْدِي صَحِيحٌ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثُ وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنَّمَا صَحَّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَأَمَّا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ فَزَعَمَ أَنَّ حَدِيثَ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحُذَيْفَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَتَمَّامِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ وَأَبِي مُوسَى
আমাক কৈছে [আবু কুৰাইবে] কৈছে, আমাক [আব্দা বিন চুলাইমান] [মুহাম্মাদ বিন আমৰু]ৰ পৰা [আবু চালামাহ]ৰ পৰা [আবু হুৰাইৰা]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ কৈছিল, ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি ছাল্লামে কৈছিল: ‘যদি মোৰ লোকসকলৰ ওপৰত ই বোজা নহ’লহেঁতেন, তেন্তে মই সঁচাকৈয়ে তেওঁলোকক প্ৰতিবাৰ নামাজত ছিৱাক কৰিবলৈ আদেশ দিম’। আবু ইছাই ক’লে; 'এই হাদীছটো [মুহাম্মাদ বিন ইছহাকে] [মুহাম্মাদ বিন ইব্ৰাহিম]ৰ পৰা, [আবু চালামাহ,] [জাইদ বিন খালিদ]ৰ পৰা, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামৰ পৰা বর্ণনা কৰিছে। আৰু আবু চালামাৰ হাদীছ যি আবু হুৰাইৰা আৰু জাইদ বিন খালিদে নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামৰ পৰা বর্ণনা কৰিছে, মোৰ মতে দুয়োজনেই সত্য। কাৰণ হাদীছ কেৱল এটা পথেৰে অৰ্থাৎ আবু হুৰাইৰাৰ পৰা হজৰত শ্বাল্লাহ আলাইহি ৱাছাল্লামৰ পৰা বৰ্ণিত হোৱা নাছিল, কিন্তু আন পথৰ পৰাও বৰ্ণিত হোৱা নাছিল, গতিকে আবু হুৰাইৰাৰ বৰ্ণিত হাদীছ সত্য। আনহাতে মহম্মদ বিন ইছমাইলে দাবী কৰিছিল যে জাইদ বিন খালিদৰ পৰা বর্ণিত আবু চালামাৰ হাদীছ অধিক সত্য। আবু ইছাই ক’লে; 'এই অধ্যায়ত আবু বকৰ আছ শ্বিদ্দিক, আলী, আইছা, ইবনে আব্বাছ, হুদজাইফা, জাইদ বিন খালিদ, আনাছ, আব্দুল্লাহ বিন আমৰু, ইবনে উমৰ, উম্মা হাবিবাহ, আবু আয়ুব, তাম্মাম বিন আব্বাছ, আব্দুল্লাহ বিন হণ্ডলাহ, উম্মা চালামাহ, ৱাতচিলা আল আস্কা' আৰু আবু মুছা'ৰ পৰাও বর্ণনা আছে।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 23
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ وَلَأَخَّرْتُ صَلَاةَ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِقَالَ فَكَانَ زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ يَشْهَدُ الصَّلَوَاتِ فِي الْمَسْجِدِ وَسِوَاكُهُ عَلَى أُذُنِهِ مَوْضِعَ الْقَلَمِ مِنْ أُذُنِ الْكَاتِبِ لَا يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ إِلَّا أُسْتَنَّ ثُمَّ رَدَّهُ إِلَى مَوْضِعِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
আমাক [হান্নাদে] কৈছে, আমাক [আবদাহ বিন চুলাইমান] [মুহাম্মাদ বিন ইছহাক]ৰ পৰা [মুহাম্মাদ বিন ইব্ৰাহিম]ৰ পৰা [আবু চালামাহ]ৰ পৰা [জাইদ বিন খালিদ আল জুহানী]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ কৈছিল; ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কোৱা শুনিলোঁ, ‘যদি মোৰ উম্মাহৰ ওপৰত বোজা নহ’লহেঁতেন, তেন্তে মই তেওঁলোকক প্ৰতিবাৰ নামাজৰ সময়ত ছিৱাক কৰিবলৈ আদেশ দিলোঁহেঁতেন, আৰু ৰাতিৰ এক তৃতীয়াংশৰ বাবেও ঈছাৰ নামাজ শেষ কৰিলোঁহেঁতেন’। তেওঁ ক’লে; 'জাইদ বিন খালিদে মছজিদত নামাজত অংশ লৈছিল, আনহাতে তেওঁৰ ছিৱাক তেওঁৰ কাণত আছিল যেনেকৈ কলম সদায় সাহিত্যিকৰ কাণত থাকে, তেওঁ প্ৰথমে ছিৱাক নকৰালৈকে নামাজত উঠি নাহিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ পুনৰ নিজৰ ঠাইত ৰাখিলে'। আবু ইছাই ক’লে; 'এই হাদীছ হাছান সত্য।'
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 24
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ الدِّمَشْقِيُّ يُقَالُ هُوَ مِنْ وَلَدِ بُسْرِ بْنِ أَرْطَاةَ صَاحِبِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ اللَّيْلِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ حَتَّى يُفْرِغَ عَلَيْهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُوَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأُحِبُّ لِكُلِّ مَنْ اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ قَائِلَةً كَانَتْ أَوْ غَيْرَهَا أَنْ لَا يُدْخِلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا فَإِنْ أَدْخَلَ يَدَهُ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا كَرِهْتُ ذَلِكَ لَهُ وَلَمْ يُفْسِدْ ذَلِكَ الْمَاءَ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَى يَدِهِ نَجَاسَةٌ و قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ مِنْ اللَّيْلِ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا فَأَعْجَبُ إِلَيَّ أَنْ يُهْرِيقَ الْمَاءَ و قَالَ إِسْحَقُ إِذَا اسْتَيْقَظَ مِنْ النَّوْمِ بِاللَّيْلِ أَوْ بِالنَّهَارِ فَلَا يُدْخِلْ يَدَهُ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا
আমি [আবুল ৱালিদ আহমদ বিন বক্কাৰ আদ ডিমাস্কি]ক কৈছো যে কোনোবাই কৈছিল যে তেওঁ হজৰত ছল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামৰ বন্ধু বুছৰ বিন আৰ্থাআহৰ পুত্ৰ। তেওঁ ক’লে; আমাক [আল ৱালিদ বিন মুছলিম] [আল আউজাই]ৰ পৰা [আজ জুহৰী]ৰ পৰা [ছাইদ ইবনুল মুছাইয়াব]ৰ পৰা আৰু [আবু চালামাহ] [আবু হুৰাইৰা]ৰ পৰা হজৰত ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামৰ পৰা কৈছে, তেওঁ কৈছে: ‘যদি তোমালোকৰ মাজৰ কোনোবাই টোপনিৰ পৰা সাৰ পায় তেন্তে তেওঁৰ হাত দুবাৰ বা তিনিবাৰ হাতত পানী ঢালি নিদিয়ালৈকে এটা পাত্ৰত নাৰাখিব, কাৰণ তেওঁ কৰে তেওঁৰ হাতখনে ৰাতিটো ক’ত কটালে নাজানে’। এই অধ্যায়ত ইবনে উমৰ, জাবিৰ আৰু আইছিয়াৰ পৰাও ইতিহাস আছে। আবু ইছাই ক’লে; 'এই হাদীছ হাছান সত্য।' আছ চ্যাফীই ক’লে; "যি কোনোবাই টোপনিৰ পৰা সাৰ পায়, সেয়া টোপনিৰ পৰাই হওক বা আন কিবা এটাই হওক, প্ৰথমে পানীৰে ধুই নোযোৱালৈকে অজুৰ বাবে পানীত হাত নিদিলে মোৰ ভাল লাগে, আৰু কোনোবাই প্ৰথমে ধোৱাৰ আগতে হাতখন সোমোৱাই দিয়াটো মোৰ অপছন্দ। যদিও তাৰ ফলত পানীৰ বিশুদ্ধতাত কোনো ক্ষতি নহয় যেতিয়ালৈকে তেওঁৰ হাতত কোনো অশুদ্ধি নাথাকে।" আহমদ বিন হানবালে কয়, “যদি কোনো ব্যক্তিয়ে ৰাতি সাৰ পায় আৰু পানী ধোৱাৰ আগতে অজুৰ বাবে পানীত হাত থৈ দিয়ে, তেন্তে তেওঁ পানী পেলাই দিলে মোক আচৰিত হ’ব।” আৰু ইছহাকে এইটোও কৈছে: "যদি কোনো ব্যক্তিয়ে ৰাতি বা দিনত সাৰ পায়, তেন্তে তেওঁ অজুৰ বাবে পানীত হাত ধুব নালাগে।"
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 25
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا وُضُوءَ لِمَنْ لَمْ يَذْكُرْ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ لَا أَعْلَمُ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثًا لَهُ إِسْنَادٌ جَيِّدٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَ التَّسْمِيَةَ عَامِدًا أَعَادَ الْوُضُوءَ وَإِنْ كَانَ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَدَّتِهِ عَنْ أَبِيهَا وَأَبُوهَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ وَأَبُو ثِفَالٍ الْمُرِّيُّ اسْمُهُ ثُمَامَةُ بْنُ حُصَيْنٍ وَرَبَاحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ أَبُو بَكْرِ بْنُ حُوَيْطِبٍ مِنْهُمْ مَنْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حُوَيْطِبٍ فَنَسَبَهُ إِلَى جَدِّهِ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِيَاضٍ عَنْ أَبِي ثِفَالٍ الْمُرِّيِّ عَنْ رَبَاحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ حُوَيْطِبٍ عَنْ جَدَّتِهِ بِنْتِ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ
আমাক কৈছে [নাশ্বৰ বিন আলী আল জাহদলামী] আৰু [বিছিৰ বিন মুআদজ আল আকাদি] তেওঁলোকে কৈছিল; আমাক [বিছিৰ ইবনুল মুফাদললালে] [আব্দুৰহমান বিন হৰমালাহ]ৰ পৰা [আবু ছিফাল আল মুৰী]ৰ পৰা [ৰাবাহ বিন আব্দুৰহমান বিন আবু চুফিয়ান বিন হুৱেইটিব]ৰ পৰা [তেওঁৰ আইতাক] [তেওঁৰ পিতৃ]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ কয়; ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কোৱা শুনিলোঁ: ‘যিসকলে আল্লাহৰ নাম নলয় -অজু কৰাৰ সময়ত- তেওঁলোকৰ বাবে কোনো অজু নাই। তেওঁ ক’লে; 'এই অধ্যায়ত আইছিয়া, আবু ছাইদ, আবু হুৰাইৰা, চাহল বিন ছাদ আৰু আনাছৰ পৰাও বর্তমান আছে'। আবু ইছাই ক’লে; ‘ইমাম আহমদ বিন হাম্বলে ক’লে; 'মই এই অধ্যায়ত এনে হাদীছ নাজানো য'ত জায়িদ ছানাদ -ভাল-' আছে। ইছহাকে ক’লে; 'যদি তেওঁ ইচ্ছাকৃতভাৱে বাছমালা পাঠ এৰি দিয়ে তেন্তে তেওঁ নিজৰ অজু পুনৰাবৃত্তি কৰিব লাগিব, কিন্তু যদি তেওঁ পাহৰি যায় বা ব্যাখ্যাৰ বাবে তেন্তে তেওঁৰ অজু এতিয়াও বৈধ'। মহম্মদ বিন ইছমাইলে কৈছিল; 'এই অধ্যায়ত সৰ্বোত্তম হাদীছ হৈছে ৰাবাহ বিন আব্দুৰহমানৰ হাদীছ'। আবু ইছাই ক’লে; ‘ৰাবাহ বিন আব্দুৰহমানে আইতাকৰ পৰা, পিতৃৰ পৰা বর্ণনা কৰিছে। আনহাতে তেওঁৰ পিতৃৰ নাম ছাইদ বিন জাইদ বিন আমৰু বিন নুফাইল, আবু ছিফাল আল মুৰীৰ নাম চুমামাহ বিন হুছেইন, আৰু ৰাবাহ বিন আব্দুৰহমানৰ নাম আবু বকৰ বিন হুৱেইথিব। তেওঁলোকৰ ভিতৰত এজন আছিল যিয়ে এই হাদীছ বৰ্ণিত কৰিছিল, তাৰ পিছত তেওঁ ক’লে; ‘আবু বকৰ বিন হুৱেইথিবৰ পৰা,’ তাৰ পিছত তেওঁ ইয়াক নিজৰ দাদাৰ বুলি আৰোপ কৰিছিল’। আমাক কৈছে [আল হাছান বিন আলী আল হুলৱানীয়ে] কৈছে, আমাক [ইয়াজিদ বিন হাৰুণ]ৰ পৰা [ইয়াজিদ বিন ইয়াদল]ৰ পৰা [আবু ছিফাল আল মুৰী]ৰ পৰা [ৰাবাহ বিন আব্দুৰহমান বিন আবু চুফিয়ান বিন হুৱেইথিব]ৰ পৰা [তেওঁৰ আইতাক বিন্ত ছাইদ বিন জাইদ]ৰ পৰা [তেওঁৰ পিতৃ] নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহিৰ পৰা একেধৰণৰ এজনৰ সৈতে কৈছে হাদীছ'।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 26
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَجَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَانْتَثِرْ وَإِذَا اسْتَجْمَرْتَ فَأَوْتِرْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَلَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَنْ تَرَكَ الْمَضْمَضَةَ وَالِاسْتِنْشَاقَ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ إِذَا تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ حَتَّى صَلَّى أَعَادَ الصَّلَاةَ وَرَأَوْا ذَلِكَ فِي الْوُضُوءِ وَالْجَنَابَةِ سَوَاءً وَبِهِ يَقُولُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ أَحْمَدُ الِاسْتِنْشَاقُ أَوْكَدُ مِنْ الْمَضْمَضَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُعِيدُ فِي الْجَنَابَةِ وَلَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَبَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَقَالَتْ طَائِفَةٌ لَا يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ لِأَنَّهُمَا سُنَّةٌ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا تَجِبُ الْإِعَادَةُ عَلَى مَنْ تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ وَلَا فِي الْجَنَابَةِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ فِي آخِرَةٍ
আমাক [কুটাইবা বিন ছাইদে] কৈছে, আমাক [হাম্মাদ বিন জাইদ] আৰু [জাৰিৰ] [মনছুৰ]ৰ পৰা [হিলাল বিন ইয়াছাফৰ] [ছালামাহ বিন কাইছ]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ ক’লে; ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছে, ‘যদি আপুনি অজু কৰে তেন্তে নাকত পানী দিয়ক, আৰু যদি ইস্তিজমাৰ কৰে তেন্তে অজুড সংখ্যাৰে কৰক’। এই অধ্যায়ত উছমান, লাকিথ বিন শ্বাব্ৰাহ, ইবনু আব্বাছ, আল মিগদাম বিন মা’দি কৰিব, ৱাইল বিন হুজৰ আৰু আবু হুৰাইৰাৰ পৰাও ইতিহাস আছে। আবু ইছাই ক’লে; 'ছালামা বিন কাইছৰ হাদীছ হাছান সত্য।' আৰু গাৰ্গলিং আৰু ইষ্টিনছ্যাক পৰিত্যাগ কৰা লোকৰ ওপৰত আইন সম্পৰ্কে বৈজ্ঞানিক বিশেষজ্ঞসকলৰ মতামত পৃথক। কিছুমান গোটে কয়; ‘কোনোবাই যদি নামাজ সম্পন্ন নোহোৱালৈকে এৰি দিয়ে, তেন্তে তেওঁ নামাজ পুনৰাবৃত্তি কৰিব লাগিব। তেওঁলোকৰ মতে জানাবাহৰ পিছত অজু আৰু গুছলৰ ক্ষেত্ৰত ই প্ৰযোজ্য। এই মতামত ধাৰণ কৰাসকল হ’ল ইবনে আবু লাইলা, আব্দুল্লাহ ইবনুল মুবাৰক, আহমদ, আৰু ইছহাক। ইফালে আহমেদে যুক্তি আগবঢ়ায় যে অজুত ইস্তিনশ্বক কৰাত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। আবু ইছাই ক’লে, ‘আৰু আন কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে ই অজুত নহয়, জুনুবৰ অৱস্থাত প্ৰযোজ্য।’ এই মতামত চুফিয়ান আটছ ছাউৰী আৰু কুফাৰ কিছুমান মানুহৰ। আৰু আন কিছুমান পণ্ডিতে কৈছে যে অজু আৰু জুনুবৰ ক্ষেত্ৰত ই প্ৰযোজ্য নহয়, কাৰণ দুয়োটা চুন্নতৰ বিষয়, গতিকে সেইবোৰ এৰি দিয়া ব্যক্তিৰ বাবে সেইবোৰ পুনৰাবৃত্তি কৰাটো কোনো বাধ্যবাধকতা নাই। কাউল জাদিদ’ সম্পৰ্কে মালিক, আছ-শ্বাফীৰ এই মতামত।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 27
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ فَعَلَ ذَلِكَ ثَلَاثًاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى مَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى وَلَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْحَرْفَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ وَإِنَّمَا ذَكَرَهُ خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَخَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثِقَةٌ حَافِظٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمَضْمَضَةُ وَالِاسْتِنْشَاقُ مِنْ كَفٍّ وَاحِدٍ يُجْزِئُ و قَالَ بَعْضُهُمْ تَفْرِيقُهُمَا أَحَبُّ إِلَيْنَا و قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنْ جَمَعَهُمَا فِي كَفٍّ وَاحِدٍ فَهُوَ جَائِزٌ وَإِنْ فَرَّقَهُمَا فَهُوَ أَحَبُّ إِلَيْنَا
আমাক কৈছে [ইয়াহ্যা বিন মুছাই] কৈছে, আমাক কৈছে [ইব্ৰাহিম বিন মুছা আৰ ৰাজীয়ে] কৈছে, আমাক [খালিদ বিন আব্দুল্লাই] [আমৰু বিন ইয়াহ্যা]ৰ পৰা [তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা] [আব্দুল্লাহ বিন জাইদ]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ কৈছিল; 'মই দেখিলোঁ নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে মুখত গাৰ্গল কৰি এটা হাতৰ তলুৱাৰ পৰা নাকত পানী সোমাইছে, তেওঁ তিনিবাৰ এই কাম কৰিলে'। আৰু এই অধ্যায়ত আব্দুল্লাহ বিন আব্বাছৰ পৰা এটা ইতিহাস আছে। আবু ইছাই ক’লে; 'আব্দুল্লাহ বিন জাইদৰ হাদীছ হাছান ঘৰীব ডিগ্ৰীৰ হাদীছ।' এই হাদীছ [মালিক] আৰু [ইবনে উয়াইনাহ]ৰ লগতে [আমৰু বিন ইয়াহ্যা] য়েও বর্ণনা কৰিছে, কিন্তু তেওঁলোকে লাধাজৰ কথা উল্লেখ কৰা নাই, ‘নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে মুখত গাৰ্গল কৰি এহাতৰ তলুৱাৰ পৰা নাকত পানী ভৰাইছিল’। অৱশ্যে সেই কথা কোৱা ব্যক্তিজন আছিল খালিদ বিন আব্দুল্লা। হাদীছ পণ্ডিতসকলৰ মতে খালিদ বিন আব্দুল্লা আছিল বহু পৰিমাণৰ মুখস্থ কৰা বিশ্বাসযোগ্য ব্যক্তি। একাংশ পণ্ডিতৰ মতে গাৰ্গলিং আৰু এহাতেৰে নাকত পানী উশাহ লোৱাটো বৈধ। কিন্তু আন কিছুমানে কয়, "দুয়োটাক পৃথক কৰাটো আমাৰ তুলনাত বেছি ভাল।" আছ-শ্বাফীয়ে ক’লে, “যদি তেওঁ সেইবোৰ এহাতেৰে গোটাই লয়, তেন্তে সেয়া বৈধ, কিন্তু যদি তেওঁ সেইবোৰ পৃথক কৰে, তেন্তে সেয়া আমাৰ তুলনাত ভাল।”
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 28
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ أَبِي أُمَيَّةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ قَالَرَأَيْتُ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ تَوَضَّأَ فَخَلَّلَ لِحْيَتَهُ فَقِيلَ لَهُ أَوْ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَتُخَلِّلُ لِحْيَتَكَ قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي أَيُّوبَ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت إِسْحَقَ بْنَ مَنْصُورٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ لَمْ يَسْمَعْ عَبْدُ الْكَرِيمِ مِنْ حَسَّانَ بْنِ بِلَالٍ حَدِيثَ التَّخْلِيلِ
আমাক কৈছে [ইবনে আবু উমৰে] কৈছে, আমাক [ছুফিয়ান বিন উয়াইনাহ] [আব্দুল কৰিম বিন আবু আল মুখাৰিক আবু উমাইয়াহ]ৰ পৰা [হাছান বিন হিলাল]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ কৈছিল; 'মই [আমাৰ বিন ইয়াছিৰ] দাড়ি টানি অজু কৰা দেখিলোঁ, তাৰ পিছত তেওঁক সুধিলোঁ, নহ'লে তেওঁ ক'লে; মই তেওঁক সুধিলোঁ, 'আপুনি কিয় দাড়ি কাটিছে?' তেওঁ উত্তৰ দিলে, ‘মোক কিহে বাধা দিছে, যদিও মই ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে দাড়ি লৰচৰ কৰা দেখিছো’। আমাক কৈছে [ইবনে আবু উমৰে] কৈছে, আমাক [ছুফিয়ান বিন উয়াইনাহ] [ছাইদ বিন আবু আৰুবা]ৰ পৰা [কোতাদাহ]ৰ পৰা [হাছান বিন হিলাল]ৰ পৰা [আম্মাৰ]ৰ পৰা নবী ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামৰ পৰা হাদীছৰ বিষয়ে জনাইছে। আবু ইছাই ক’লে; 'এই অধ্যায়ত উছমান, আইছিয়া, উম্মু চালামাহ, আনাছ, ইবনে আবু আউফা আৰু আবু আয়ুবৰ পৰাও বর্ণনা আছে'। আবু ইছাই ক’লে; ইছহাক বিন মনছুৰে কোৱা শুনিলোঁ; আহমদ বিন হানবালে কোৱা শুনিলোঁ; ইবনে উয়াইনাই ক’লে; 'আব্দুল কৰিমে হাছান বিন বিলালৰ পৰা তহলিল হাদীছৰ কথা শুনা নাছিল -দাড়ি কাটি দিয়া-'।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 29
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ و قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى و قَالَ بِهَذَا أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا تَخْلِيلَ اللِّحْيَةِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ و قَالَ أَحْمَدُ إِنْ سَهَا عَنْ تَخْلِيلِ اللِّحْيَةِ فَهُوَ جَائِزٌ و قَالَ إِسْحَقُ إِنْ تَرَكَهُ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلًا أَجْزَأَهُ وَإِنْ تَرَكَهُ عَامِدًا أَعَادَ
আমাক [ইয়াহ্যা বিন মুছাই] কৈছে, আমাক [আব্দুৰৰাজাক] [ইজৰাইল]ৰ পৰা [আমিৰ বিন ছাকিক]ৰ পৰা [আবু ৱাইল]ৰ পৰা [উছমান বিন আফফান]ৰ পৰা কৈছে যে নবী ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছলামে তেওঁৰ দাড়ি কাটিছিল’। আবু ইছাই ক’লে; 'এই হাদীছ হাছান সত্য।' মহম্মদ বিন ইছমাইলে কৈছিল; 'এই অধ্যায়ত আটাইতকৈ সত্য হাদীছ হ'ল 'আমিৰ বিন চ্যাকিক, উছমানৰ পৰা আবু ৱাইলৰ পৰা' হাদীছ। আবু ইছাই ক’লে; ‘এই মতামত বেছিভাগ বৈজ্ঞানিক পণ্ডিতে নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ চাহাবাসকলৰ পৰা আৰু তেওঁলোকৰ পিছত তেনেকৈ কোৱা লোকসকলৰ পৰা লৈছে। এই মতামত ইমাম চ্যাফীও গ্ৰহণ কৰিছিল। ইমাম আহমেদে ক’লে; 'যদি সি দাড়ি ট্ৰিম কৰিবলৈ পাহৰি যায়, তেন্তে সেয়া ঠিকেই আছে'। আনহাতে ইছহাকে কৈছিল; "যদি তেওঁ পাহৰি যোৱা বা ভুল ব্যাখ্যাৰ বাবে এৰি দিয়ে, তেন্তে তেওঁৰ বাবে ই বৈধ। অৱশ্যে ইচ্ছাকৃতভাৱে যদি এৰি দিয়ে তেন্তে তেওঁ পুনৰাবৃত্তি কৰিব লাগিব।"
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 30
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِمَا إِلَى قَفَاهُ ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى رَجَعَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاوِيَةَ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
আমাক কৈছে [ইছাক বিন মুছা আল আনছাৰীয়ে] কৈছে, আমাক কৈছে [মা’ন বিন ইছা আল কাজ্জাজে] কৈছে, আমাক [মালিক বিন আনাছ] [আমৰু বিন ইয়াহিয়া]ৰ পৰা [তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা] [আব্দুল্লাহ বিন জাইদ]ৰ পৰা কৈছে যে আল্লাহৰ ৰাছুল ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামে দুয়োহাতেৰে মূৰ ঘঁহিছিল, তেওঁ দুয়োখন হাত আগলৈ আৰু পিছলৈ লৰচৰ কৰিছিল, আৰম্ভণিতে তাৰ পিছত তাৰ মূৰৰ সন্মুখভাগ দুয়োকে ডিঙিৰ নেপলৈকে দৌৰি গ'ল, তাৰ পিছত উভতি আহি দুয়ো নিজৰ নিজৰ মূল ঠাইলৈ উভতি গ'ল, তাৰ পিছত ভৰি ধুলে।' আবু ইছাই ক’লে; 'এই অধ্যায়ত মুআৱিয়া, আল মিকদাম বিন মা'দি কৰিব আৰু আইছিয়াৰ পৰা ইতিহাস আছে'। আবু ইছাই ক’লে; 'আব্দুল্লাহ বিন জাইদৰ হাদীছ এই অধ্যায়ৰ আটাইতকৈ সত্য আৰু উত্তম হাদীছ।' এই মতামত আছ চ্যাফী, আহমদ আৰু ইছহাকে গ্ৰহণ কৰিছিল।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 31
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّتَيْنِ بَدَأَ بِمُؤَخَّرِ رَأْسِهِ ثُمَّ بِمُقَدَّمِهِ وَبِأُذُنَيْهِ كِلْتَيْهِمَا ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَصَحُّ مِنْ هَذَا وَأَجْوَدُ إِسْنَادًا وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ مِنْهُمْ وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ
[কুটাইবা বিন ছাইদে] কৈছে, [বিছিৰ ইবনুল মুফাদললালে] [আব্দুল্লাহ বিন মহম্মদ বিন আকিল]ৰ পৰা [আৰ ৰবি’ বিন্ত মুআৱিজ বিন আফ্ৰা`]ৰ পৰা আমাক বুজাইছে যে হজৰত ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছলামে দুবাৰকৈ মূৰ মচিছিল; পিছফালৰ পৰা আৰম্ভ কৰিলে, তাৰ পিছত আগলৈ গুচি গ’ল। লগতে দুয়োখন কাণ, বাহিৰ আৰু ভিতৰ'। আবু ইছাই ক’লে; ‘এই হাদীছ হাছান, আনহাতে আব্দুল্লাহ বিন জাইদে বর্ণনা কৰা হাদীছ সেই হাদীছতকৈ অধিক সত্য আৰু ইয়াৰ সংক্ৰমণৰ শৃংখল উন্নত। আৰু কুফাৰ কিছুমান লোকে এই হাদীছ পালন কৰে, ইয়াৰ ভিতৰত ৱাকি ইবনুল জৰাহ’ও আছে।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 32
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَأَنَّهَا رَأَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ قَالَتْ مَسَحَ رَأْسَهُ وَمَسَحَ مَا أَقْبَلَ مِنْهُ وَمَا أَدْبَرَ وَصُدْغَيْهِ وَأُذُنَيْهِ مَرَّةً وَاحِدَةًقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَجَدِّ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ الرُّبَيِّعِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ مَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَبِهِ يَقُولُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ رَأَوْا مَسْحَ الرَّأْسِ مَرَّةً وَاحِدَةً حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ قَال سَمِعْتُ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ يَقُولُ سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ مَسْحِ الرَّأْسِ أَيُجْزِئُ مَرَّةً فَقَالَ إِي وَاللَّهِ
[কুটাইবা] ক’লে, [বকৰ বিন মুদলাৰে] আমাক [ইবনে আজলান]ৰ পৰা [আব্দুল্লাহ বিন মহম্মদ বিন আকিল]ৰ পৰা [আৰ ৰবি’ বিন্ত মুআউৱিজ বিন আফ্ৰা`]ৰ পৰা ক’লে যে তেওঁ হজৰত ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামক অজু কৰা দেখিছিল, আৰু কৈছিল; 'তেওঁ এবাৰ মূৰটো আগফাল আৰু পিছফালৰ পৰা, দুয়োটা মন্দিৰৰ পৰা, আৰু দুয়োখন কাণৰ পৰা মচি পেলালে'। তেওঁ ক’লে; 'এই অধ্যায়ত আলী আৰু তালহা বিন মুশ্বাৰীফ বিন 'আমৰু'ৰ দাদাৰ পৰাও এটা বর্ণনা আছে। আবু ইছাই ক’লে; 'আৰ ৰবীৰ এই হাদীছ' হাছান ছহীহ। আৰু এই হাদীছ কেৱল এটা পথৰ পৰা নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ ওচৰলৈ বর্ণিত হোৱা নাই যে তেওঁ এবাৰ মূৰ মচিছিল’। এই হাদীছ প্ৰায়বোৰ ছাহাবী আৰু তেওঁৰ পিছত অহাসকলে ব্যাপকভাৱে পালন কৰিছিল। জাফৰ বিন মহম্মদ, চুফিয়ান আৎছ ছাউৰী, ইবনুল মুবাৰক, আছি চ্যাফী, আহমদ আৰু ইছহাকৰ মতামত যে মাত্ৰ এবাৰহে মূৰ ঘঁহিলে। আমাক কৈছে যে মহম্মদ বিন মনছুৰ আল মাক্কিয়ে কৈছিল; চুফিয়ান বিন উয়াইনাই কোৱা শুনিলোঁ; মই জাফৰ বিন মহম্মদক মূৰ ঘঁহি দিয়াৰ নিয়মৰ বিষয়ে সুধিলোঁ, মাত্ৰ এটা মচিলেই যথেষ্ট নেকি?' তেওঁ উত্তৰ দিলে, ‘হয়, আল্লাহৰ কচম’।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 33
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَى ابْنُ لَهِيعَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ حَبَّانَ بْنِ وَاسِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ وَأَنَّهُ مَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِ وَرِوَايَةُ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَبَّانَ أَصَحُّ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَغَيْرِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ رَأَوْا أَنْ يَأْخُذَ لِرَأْسِهِ مَاءً جَدِيدًا
[আলী বিন খাছিৰমে] আমাৰ আগত বর্ণনা কৰিছে, [আব্দুল্লাহ বিন ৱাহবে] আমাক বর্ণনা কৰিছে, [আমর ইবনে আল-হাৰিথে] [হব্বান বিন ৱাছি’]ৰ পৰা [তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা] [আব্দুল্লাহ বিন জাইদ]ৰ পৰা বর্ণনা কৰিছে যে তেওঁ হজৰত ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামক অজু কৰা দেখিছিল, তেওঁৰ হাতৰ পৰা অতিৰিক্ত নহোৱা পানীৰে মূৰ মচিছিল। আবু ইছাই ক’লে; 'এই হাদীছ হাছান ছহীহ'। [ইবনে লাহিয়াহ] এই হাদীছ [হাব্বান বিন ৱাছি’]ৰ পৰা, [তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা], [আব্দুল্লাহ বিন জাইদৰ] পৰা বর্ণনা কৰিছে যে নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে অজু কৰি তেওঁৰ হাতৰ পৰা অতিৰিক্ত নহোৱা পানীৰে মূৰ মচিছিল’। আৰু হাব্বানৰ পৰা আমৰ ইবনে আল-হাৰিথে বর্ণনা কৰা হাদীছ অধিক সত্য, কাৰণ ই এটাতকৈ অধিক পথৰ পৰা বর্ণনা কৰা হৈছে। এই হাদীছ আব্দুল্লাহ বিন জাইদৰ পৰা আৰু ইয়াৰ বাহিৰেও, যে নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে মূৰ মচিবলৈ নতুন পানী লৈছিল। এই হাদীছটো বেছিভাগ বিজ্ঞানীয়ে বহুলভাৱে পালন কৰে, তেওঁলোকৰ মতে তেওঁ মূৰ মচিবলৈ নতুন পানী লৈছিল।'
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 34
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ ظَاهِرِهِمَا وَبَاطِنِهِمَاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ الرُّبَيِّعِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ مَسْحَ الْأُذُنَيْنِ ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَا
[হান্নাদে] ক’লে, [আব্দুল্লাহ বিন ইদ্ৰিছে] আমাক [মুহাম্মাদ বিন আজলান]ৰ পৰা [জাইদ বিন আছলাম]ৰ পৰা [আথো` বিন ইয়াছাৰ]ৰ পৰা [ইবনে আব্বাছ]ৰ পৰা কৈছিল; যে ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে তেওঁৰ মূৰ আৰু বাহিৰৰ আৰু ভিতৰৰ দুয়োখন কাণ মচিছিল। আবু ইছাই ক’লে; 'এই অধ্যায়ত আৰ ৰবীয়ে বৰ্ণিত হাদীছ এটাও আছে'। আবু ইছাই আকৌ ক’লে, ‘ইবনে আব্বাছৰ হাদীছ হাছান ছহীহ। আৰু এই হাদীছ জ্ঞানৰ লোকসকলে বহুলভাৱে পালন কৰে, তেওঁলোকৰ মতে দুয়োখন কাণ মচি পেলোৱাটো বাহিৰৰ আৰু ভিতৰৰ অংশত হয়।'
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 35
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ سِنَانِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَيَدَيْهِ ثَلَاثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَقَالَ الْأُذُنَانِ مِنْ الرَّأْسِقَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ قُتَيْبَةُ قَالَ حَمَّادٌ لَا أَدْرِي هَذَا مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مِنْ قَوْلِ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ الْقَائِمِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّ الْأُذُنَيْنِ مِنْ الرَّأْسِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَا أَقْبَلَ مِنْ الْأُذُنَيْنِ فَمِنْ الْوَجْهِ وَمَا أَدْبَرَ فَمِنْ الرَّأْسِ قَالَ إِسْحَقُ وَأَخْتَارُ أَنْ يَمْسَحَ مُقَدَّمَهُمَا مَعَ الْوَجْهِ وَمُؤَخَّرَهُمَا مَعَ رَأْسِهِ و قَالَ الشَّافِعِيُّ هُمَا سُنَّةٌ عَلَى حِيَالِهِمَا يَمْسَحُهُمَا بِمَاءٍ جَدِيدٍ
আমাক [কুটাইবা] কৈছে, আমাক [হাম্মাদ বিন জাইদ] [চিনান বিন ৰবিয়াহৰ] পৰা [চিয়াহৰ বিন হাউছিয়াব] [আবু উমামাহ]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ ক’লে; ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে অজু কৰিলে, তেওঁ তিনিবাৰ মুখ ধুই আৰু তিনিবাৰ হাত ধুই, তাৰ পিছত মূৰ ঘঁহি ক’লে: ‘কাণ দুখন মূৰৰ অংশ’। আবু ইছাই ক’লে; কুটাইবাই ক’লে; যে হাম্মাদে কৈছিল; 'এইটো নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামৰ বাণী নে আবু উমামাৰ পৰা কোৱা কথা মই নাজানো। আবু ইছাই ক’লে; ‘এই অধ্যায়ত আনাছৰ পৰাও হাদীছ আছে,’ তেওঁ পুনৰ ক’লে, ‘এই হাদীছ ইয়াৰ ৰচনাৰ লগত মিল নাই।’ আৰু এই হাদীছ বেছিভাগ আলিম ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ চাহাবা আৰু তেওঁলোকৰ পিছৰ সকলৰ পৰা পালন কৰে যে দুয়োখন কাণ মূৰৰ অংশ। এই মতামত চুফিয়ান আৎছ ছাউৰী, ইবনুল মুবাৰক, চ্যাফী, আহমদ, ইছহাক আদিয়েও গ্ৰহণ কৰিছিল। আন আন পণ্ডিতসকলে অৱশ্যে কাণৰ আগফালটো মুখৰ অংশ, আনহাতে কাণৰ পিছফালটো মূৰৰ অংশ বুলি ধৰি লৈছিল। ইছহাকে ক'লে, "মই কাণৰ আগফালটো মুখেৰে আৰু কাণৰ পিছফালটো মূৰেৰে মচিলে ভাল পাওঁ।" আনহাতে ছ্যাফীয়ে ক’লে, “দুয়োটা চুন্নত, কিয়নো তেওঁ মিঠা পানীৰে মচিছিল।”
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 36
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَهَنَّادٌ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ الْأَصَابِعَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمُسَتَوْرِدِ وَهُوَ ابْنُ شَدَّادٍ الْفِهْرِيُّ وَأبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالَ إِسْحَقُ يُخَلِّلُ أَصَابِعَ يَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ فِي الْوُضُوءِ وَأَبُو هَاشِمٍ اسْمُهُ إِسْمَعِيلُ بْنُ كَثِيرٍ الْمَكِّيُّ
আমাক [কুটাইবা] আৰু [হান্নাদ] ক’লে তেওঁলোকে ক’লে; আমাক [ৱাকি’] [ছুফিয়ান]ৰ পৰা [আবু হাছিম]ৰ পৰা [‘আছিম বিন লাকিথ বিন শ্বাবিৰা]ৰ পৰা [তেওঁৰ পিতৃ]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ ক’লে; ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছে: ‘যেতিয়া আপুনি অজু কৰে তেতিয়া আপোনাৰ আঙুলিবোৰ ছেদ কৰক’। আবু ইছাই ক’লে; 'এই অধ্যায়ত ইবনে আব্বাছ, আল মুস্তাউৰিদ, ইবনে চ্যাদ্দাদ আল ফিহৰী আৰু আবু আয়ুব আল আনছাৰীৰ পৰাও ইতিহাস আছে'। আবু ইছাই পুনৰ ক’লে, ‘এই হাদীছ হাছান সত্য, আৰু বিজ্ঞানৰ বিশেষজ্ঞসকলে এই হাদীছ পালন কৰে, অৰ্থাৎ অজু কৰাৰ সময়ত ভৰিৰ আঙুলিৰ লগত মিহলি কৰা। এই মতামত আহমদ আৰু ইছহাকেও গ্ৰহণ কৰিছিল। ইছহাকে ক’লে; 'অজু কৰাৰ সময়ত তেওঁ আঙুলি আৰু ভৰিৰ আঙুলি ছেদ কৰে'। ইফালে আবু হাছিমৰ প্ৰকৃত নাম ইছমাইল বিন কাটছিৰ আল মাক্কি’।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 37
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ وَهُوَ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَخَلِّلْ بَيْنَ أَصَابِعِ يَدَيْكَ وَرِجْلَيْكَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ
আমাক কৈছে [ইব্ৰাহিম বিন ছাইদ] - অৰ্থাৎ আলজাউহাৰীয়ে - কৈছে, আমাক কৈছে [ছাদ বিন আব্দুল হামিদ বিন জাফৰে] কৈছে, আমাক [আব্দুৰহমান বিন আবু আজ জিনাদ] [মুছা বিন উকবাহ]ৰ পৰা [ছালিহ]ৰ পৰা আত তাউআমাৰ এজন প্ৰাক্তন দাস, [ইবন আব্বাছ]ৰ পৰা কৈছে যে আল্লাহৰ ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছালামে কয়: ' যদি আপুনি অজু কৰে তেন্তে আপোনাৰ দুখন হাতৰ আঙুলি আৰু দুয়োখন ভৰিৰ মাজত ৰাখক'। আবু ইছাই ক’লে; 'এই হাদীছ হাছান গৰিবৰ ডিগ্ৰীত আছে'।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 38
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ عَنْ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ الْفِهْرِيِّ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ دَلَكَ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ بِخِنْصَرِهِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ
আমাক কৈছে [কুটাইবা] কৈছে, আমাক [ইবনে লাহিয়াহ] [ইয়াজিদ বিন আমৰু]ৰ পৰা [আবু আব্দুৰহমান আল হুবুলী]ৰ পৰা [আল মুস্তাউৰিদ বিন চ্যাদ্দাদ আল ফিহৰী]ৰ পৰা কৈছে তেওঁ কৈছিল; 'মই নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লামক অজু কৰা দেখিলোঁ, আৰু দেখা গ'ল যে তেওঁ নিজৰ সৰু আঙুলিটো ব্যৱহাৰ কৰি ভৰিৰ আঙুলি ঘঁহি আছিল'। আবু ইছাই ক’লে; 'এই হাদীছ হাছান গৰিবৰ ডিগ্ৰীত আছে, আৰু ইবনে লাহিয়াৰ হাদীছৰ বাহিৰে আমি ইয়াক নাজানো'।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 39
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنْ النَّارِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ هُوَ ابْنُ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيُّ وَمُعَيْقِيبٍ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ وَشُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةَ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَيَزِيدَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ وَبُطُونِ الْأَقْدَامِ مِنْ النَّارِ قَالَ وَفِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ الْمَسْحُ عَلَى الْقَدَمَيْنِ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِمَا خُفَّانِ أَوْ جَوْرَبَانِ
আমাক কৈছে [কুটাইবা] কৈছে; আমাক [আব্দুল আজিজ বিন মহম্মদ] [চুহেইল বিন আবু ছালিহ]ৰ পৰা [তেওঁৰ পিতৃ] [আবু হুৰাইৰা]ৰ পৰা কৈছে যে হজৰত ছাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছে: ‘ধিক্ গোৰোহা - যিবোৰ অজুৰ পানীৰে ধোৱা নহয় - নৰকৰ জুইৰ পৰা’। আবু ইছাই ক’লে; 'এই অধ্যায়ত আব্দুল্লাহ বিন আমৰু, আইছিয়াহ, জাবিৰ বিন আব্দুল্লাহ ইবনুল হাৰিছৰ পৰাও বর্ণনা আছে, যথা ইবনে জাজ'ই আজ জুবাইদী, মু'আইকিব, খালিদ ইবনুল ৱালিদ, ছ্যুৰাহবিল বিন হাছানা, আমৰু ইবনুল আছ আৰু ইয়াজিদ বিন আবু চুফিয়ান'। আবু ইছাই ক’লে; 'আবু হুৰাইৰাৰ হাদীছ হাছান সত্য।' ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ পৰা বর্ণিত হৈছে যে তেওঁ কৈছে: ‘ধক ভৰিৰ গোৰোহা আৰু ভিতৰৰ তলুৱা - যিবোৰ অজুৰ পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ নাযায় - জাহান্নামৰ জুইৰ পৰা’। আবু ইছাই ক’লে; 'এই হাদীছৰ ফিকহ হ'ল; ভৰিৰ তলুৱা ঘঁহিব নোৱাৰি যদি দুয়োজনে খুফ বা মোজা পিন্ধা নাই'।
হাদিছ
Imam Tirmidzi : 40
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ وَهَنَّادٌ وَقُتَيْبَةُ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ ح قَالَ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةًقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَبُرَيْدَةَ وَأبِي رَافِعٍ وَابْنِ الْفَاكِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ وَرَوَى رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ الضَّحَّاكِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً قَالَ وَلَيْسَ هَذَا بِشَيْءٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى ابْنُ عَجْلَانَ وَهِشَامُ بْنُ سَعْدٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
আমাক [আবু কুৰাইব], [হান্নাদ] আৰু [কুটাইবা]ক কৈছে তেওঁলোকে কৈছিল; [ছুফিয়ান]ৰ পৰা আমাক [ৱাকি'] কৈছে। আৰু উল্লেখ কৰা আন এটা পথৰ পৰা; আমাক কৈছে [মুহাম্মদ বিন বাছ্ছিয়াৰ] কৈছে, আমাক কৈছে [য়াহ্যা বিন ছাইদে] কৈছে; আমাক [ছুফিয়ান] [জাইদ বিন আছলাম]ৰ পৰা [‘আথো` বিন ইয়াছাৰ]ৰ পৰা [ইবনে আব্বাছ]ৰ পৰা কৈছে; 'নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে এটাকৈ অজু কৰিলে'। আবু ইছাই ক’লে; 'এই অধ্যায়ত উমৰ, জাবিৰ, বুৰাইদা, আবু ৰফি' আৰু ইবনুল ফকিহীৰ পৰাও হাদীছ আছে'। আবু ইছাই পুনৰ ক’লে, ‘আৰু ইবনে আব্বাছে বর্ণনা কৰা হাদীছ এই অধ্যায়ত সৰ্বোত্তম আৰু সত্য। ৰিছিদিন বিন ছাদ আৰু আনসকলে এই হাদীছ আদল দ্লাহাক বিন ছ্যুৰাহবিলৰ পৰা, জাইদ বিন আছলামৰ পৰা, তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা, উমৰ বিন খাথথাবৰ পৰা এই হাদীছ বর্ণনা কৰিছে যে; 'নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে এটাকৈ অজু কৰিলে'। তেতিয়া আবু ইছাই ক’লে; 'কিন্তু এই হাদীছ সত্য নহয়, আনহাতে সত্য হ'ল [ইবনে আজলান], [হিছ্যাম বিন ছা'দ], [ছুফিয়ান আৎছ ছাউৰী] আৰু [আব্দুল আজিজ বিন মহম্মদ], [জাইদ বিন আছলাম]ৰ পৰা, [আথো' বিন ইয়াছাৰ]ৰ পৰা, [ইবনে আব্বাছ]ৰ পৰা, হজৰত ছাল্লাল্লাহু আলাইহিৰ পৰা বৰ্ণিত হাদীছ ৱাছাল্লাম'।
