Imam Tirmidzi : 3101
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَخْنَسِ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَكَانَ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ مَرْثَدُ بْنُ أَبِي مَرْثَدٍ وَكَانَ رَجُلًا يَحْمِلُ الْأَسْرَى مِنْ مَكَّةَ حَتَّى يَأْتِيَ بِهِمْ الْمَدِينَةَ قَالَ وَكَانَتْ امْرَأَةٌ بَغِيٌّ بِمَكَّةَ يُقَالُ لَهَا عَنَاقٌ وَكَانَتْ صَدِيقَةً لَهُ وَإِنَّهُ كَانَ وَعَدَ رَجُلًا مِنْ أُسَارَى مَكَّةَ يَحْمِلُهُ قَالَ فَجِئْتُ حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى ظِلِّ حَائِطٍ مِنْ حَوَائِطِ مَكَّةَ فِي لَيْلَةٍ مُقْمِرَةٍ قَالَ فَجَاءَتْ عَنَاقٌ فَأَبْصَرَتْ سَوَادَ ظِلِّي بِجَنْبِ الْحَائِطِ فَلَمَّا انْتَهَتْ إِلَيَّ عَرَفَتْهُ فَقَالَتْ مَرْثَدٌ فَقُلْتُ مَرْثَدٌ فَقَالَتْ مَرْحَبًا وَأَهْلًا هَلُمَّ فَبِتْ عِنْدَنَا اللَّيْلَةَ قَالَ قُلْتُ يَا عَنَاقُ حَرَّمَ اللَّهُ الزِّنَا قَالَتْ يَا أَهْلَ الْخِيَامِ هَذَا الرَّجُلُ يَحْمِلُ أَسْرَاكُمْ قَالَ فَتَبِعَنِي ثَمَانِيَةٌ وَسَلَكْتُ الْخَنْدَمَةَ فَانْتَهَيْتُ إِلَى كَهْفٍ أَوْ غَارٍ فَدَخَلْتُ فَجَاءُوا حَتَّى قَامُوا عَلَى رَأْسِي فَبَالُوا فَظَلَّ بَوْلُهُمْ عَلَى رَأْسِي وَأَعْمَاهُمْ اللَّهُ عَنِّي قَالَ ثُمَّ رَجَعُوا وَرَجَعْتُ إِلَى صَاحِبِي فَحَمَلْتُهُ وَكَانَ رَجُلًا ثَقِيلًا حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى الْإِذْخِرِ فَفَكَكْتُ عَنْهُ كَبْلَهُ فَجَعَلْتُ أَحْمِلُهُ وَيُعْيِينِي حَتَّى قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْكِحُ عَنَاقًا فَأَمْسَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيَّ شَيْئًا حَتَّى نَزَلَتْ{ الزَّانِي لَا يَنْكِحُ إِلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لَا يَنْكِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ وَحُرِّمَ ذَلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ }فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا مَرْثَدُ{ الزَّانِي لَا يَنْكِحُ إِلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لَا يَنْكِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ }فَلَا تَنْكِحْهَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ
Atugambye [Abdu bin Humaid] atubuulidde [Rauh bin Ubadah] okuva ku [Ubaidullah bin Al Akhnas] agambye [Amru bin Shua’ib] okuva ku [kitaawe] okuva ku [jjajjaawe] yagamba nti: Omuntu ayitibwa Murtsad bin Abu Murtsad, yali muntu eyali asitudde omusibe okuva e Makka okutuuka e Madina. Mu kiseera ekyo yalina mukwano gwe eyali malaaya e Makka ayitibwa Anaq. Martsad olwo n’asaba omuntu mu basibe b’e Makkan okumusitula. Yagamba nti: Najja mu kisiikirize ky’emu ku nnimiro z’e Makkah mu kiro eky’omwezi omujjuvu. Anaq yajja n’alaba ekisiikirize ekiddugavu ku mabbali g’olusuku. Bwe yatuuka mu maaso gange, n’antegeera, n’ambuuza nti: Ono Martsad? Namuddamu nti: Yee, nze Martsad. Anaq yagamba nti: Mwaniriziddwa, jangu osula mu kifo kyaffe ekiro kino. Yagamba nti: Nagamba nti: Ayi Anaq, kati Allah yagaana obwenzi. Amangu ago Anakq yaleekaana nti: ‘Ggwe nnannyini weema, ono ye musajja eyakutte abawambe. Yagambye nti: Abasajja munaana be bangoberera, nayita mu kitundu kya Khandamah okutuusa lwe natuuka mu emu ku mpuku. Nayingira ne bajja ne bayimirira ku mutwe. Bafuka, omusulo gwabwe gwankuba era Allah n’abaziba amaaso ne baleme kundaba. Oluvannyuma lw’ekyo bakomawo ne nzirayo ewa mukwano gwange, namusitula, yatuuka nga musajja muzito, namusitula okutuusa lwe natuuka ku muddo gwa idzkhir, nasumulula omuguwa ogwatuuka nga muzito. Olwo ne mmusitula era nga mukoowu nnyo, okutuusa lwe nnatuuka e Madiina. Nagenda ew’Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye), nagamba nti: ‘Ayi Omubaka wa Allah, ate nga nfumbirwa ‘Anaq?’. Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) yasirika era teyaddamu kintu kyonna okutuusa aya lwe yabikkulwa nti: ‘Omusajja eyenzi tafumbirwa okuggyako omukazi eyenzi, oba omukazi omushiriku; era omukazi eyenzi tafumbiddwa okujjako omusajja eyenzi oba omusajja omushirk, era kino kikugirwa eri abakkiriza. -An Nuur: 3- Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba nti: ‘Owange Martsad, abakyala abenzi bawasa abakazi abenzi bokka ate abakyala abenzi bawasa abasajja abenzi oba abasajja abenzi bokka, tomuwasa’. Abu Isa yagamba nti: Hadiisi eno hasan gharib, hadith eno tugimanyi nga tuyita mu sanad eno yokka.
Imam Tirmidzi : 3102
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَسُئِلْتُ عَنْ الْمُتَلَاعِنَيْنِ فِي إِمَارَةِ مُصْعَبِ بْنِ الزُّبَيْرِ أَيُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا فَمَا دَرَيْتُ مَا أَقُولُ فَقُمْتُ مِنْ مَكَانِي إِلَى مَنْزِلِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَاسْتَأْذَنْتُ عَلَيْهِ فَقِيلَ لِي إِنَّهُ قَائِلٌ فَسَمِعَ كَلَامِي فَقَالَ لِيَ ابْنَ جُبَيْرٍ ادْخُلْ مَا جَاءَ بِكَ إِلَّا حَاجَةٌ قَالَ فَدَخَلْتُ فَإِذَا هُوَ مُفْتَرِشٌ بَرْدَعَةَ رَحْلٍ لَهُ فَقُلْتُ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُتَلَاعِنَانِ أَيُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ نَعَمْ إِنَّ أَوَّلَ مَنْ سَأَلَ عَنْ ذَلِكَ فُلَانُ بْنُ فُلَانٍ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ أَحَدَنَا رَأَى امْرَأَتَهُ عَلَى فَاحِشَةٍ كَيْفَ يَصْنَعُ إِنْ تَكَلَّمَ تَكَلَّمَ بِأَمْرٍ عَظِيمٍ وَإِنْ سَكَتَ سَكَتَ عَلَى أَمْرٍ عَظِيمٍ قَالَ فَسَكَتَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يُجِبْهُ فَلَمَّا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّ الَّذِي سَأَلْتُكَ عَنْهُ قَدْ ابْتُلِيتُ بِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ هَذِهِ الْآيَاتِ فِي سُورَةِ النُّورِ{ وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ }حَتَّى خَتَمَ الْآيَاتِ قَالَ فَدَعَا الرَّجُلَ فَتَلَاهُنَّ عَلَيْهِ وَوَعَظَهُ وَذَكَّرَهُ وَأَخْبَرَهُ أَنَّ عَذَابَ الدُّنْيَا أَهْوَنُ مِنْ عَذَابِ الْآخِرَةِ فَقَالَ لَا وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا كَذَبْتُ عَلَيْهَا ثُمَّ ثَنَّى بِالْمَرْأَةِ وَوَعَظَهَا وَذَكَّرَهَا وَأَخْبَرَهَا أَنَّ عَذَابَ الدُّنْيَا أَهْوَنُ مِنْ عَذَابِ الْآخِرَةِ فَقَالَتْ لَا وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا صَدَقَ فَبَدَأَ بِالرَّجُلِ فَشَهِدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنْ الصَّادِقِينَ وَالْخَامِسَةَ أَنَّ لَعْنَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كَانَ مِنْ الْكَاذِبِينَ ثُمَّ ثَنَّى بِالْمَرْأَةِ فَشَهِدَتْ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنْ الْكَاذِبِينَ وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنْ الصَّادِقِينَ ثُمَّ فَرَّقَ بَيْنَهُمَاوَفِي الْبَاب عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[Hannad] atubuulidde [Abdah bin Sulaiman] okuva ku [Abdul Malik bin Abu Sulaiman] okuva ku [Sa’ad bin Jubair] eyagamba nti: Nabuuzibwa ku mwami n’omukyala abalayira obwesigwa ku mulembe gwa Mus’ab bin Az Zubair, oba baali baawukanye, saamanya kya kwogera olwo ne nsituka okuva mu kifo kyange ne nzira mu maka ga [Abdullah bin Umar], nnasaba olukusa okuyingira. Nategeezebwa nti: Awummula emisana. Ibn Umar yawulira ebigambo byange olwo Ibn Jubair n’aŋŋamba nti: Nsaba oyingire, oteekwa okuba nga wajja lwa kintu. Sa’ad n’agamba nti: Nayingira, kyazuulibwa nti yali agalamidde ku ssanduuko y’ensolo eyeebagadde. Nagamba nti: Ayi Abu Abdurrahman, omwami n’omukyala abalayira obwesigwa, baawukanye? Yaddamu nti: Subhaanallaah, ddala yee. Omuntu eyasooka okubuuza ku nsonga eno ye so-and-so bin so-and-so. Yajja eri Nabbi (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) n’agamba nti: Ayi Omubaka wa Allaah, olowooza ki, omu ku ffe bw’alaba mukazi we ng’ayenze, akole ki? Bw’ayogera aleeta ensonga enkulu, naye bw’asirika, naye asirika ku nsonga enkulu. Nabbi (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) yasirika era teyaddamu. Oluvannyuma lw’ekyo, yajja eri Nabbi (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) n’agamba nti: Ensonga gye nabuuza yantuukako. Olwo Allah n’abikka aya mu Surah An-Nur: ‘N’abo abalumiriza bakazi baabwe obwenzi, so nga tebalina bajulizi okuggyako bo bennyini’. -An-Nur: 6- okutuusa ku nkomerero y’ennyiriri zino. Ibn Umar yagamba: Yayita omusajja oyo, n’amusomera aya, n’amubuulirira, n’amujjukiza era n’amugamba nti ekibonerezo ky’ensi kiweweevu okusinga ekibonerezo ky’enkomerero. Omusajja n’agamba nti: Olw’oyo eyakutuma n’amazima, sikirimba ku nsonga eyo. Oluvannyuma lw’ekyo, Nabbi (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) yaddiŋŋana ekintu kye kimu eri mukyala we, ng’amubuulirira, n’amujjukiza, era n’amugamba nti ekibonerezo ky’ensi kiweweevu okusinga ekibonerezo ky’enkomerero. Mukyala we n’agamba nti: Nedda, olw’Oyo eyamutuma n’amazima, aba tayogera mazima. Olwo Nabbi (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) n’atandika n’omusajja oyo, era n’awa obujulizi emirundi ena mu linnya lya Allaah nti yali ayogera mazima, era n’omulundi ogw’okutaano nti ekikolimo kya Allaah kyandibadde ku ye singa aba alimba. Oluvannyuma lw’ekyo, mukyala we yagenda mu maaso, era n’awa obujulizi emirundi ena mu linnya lya Allaah nti yali ayogera mazima, era n’omulundi ogw’okutaano nti ekibonerezo kya Allaah kyandibadde ku ye singa aba ayogera mazima. Oluvannyuma lw’ekyo, Nabbi (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) yayawula bombi. Mu mbeera eno, waliwo hadith efaananako bwetyo okuva ewa Sahl bin Sa’id. Abu Isa yagamba nti: Hadiisi eno ye hasan sahih.
Imam Tirmidzi : 3103
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ حَدَّثَنِي عِكْرِمَةُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ هِلَالَ بْنَ أُمَيَّةَ قَذَفَ امْرَأَتَهُ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشَرِيكِ بْنِ السَّحْمَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيِّنَةَ وَإِلَّا حَدٌّ فِي ظَهْرِكَ قَالَ فَقَالَ هِلَالٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَا رَأَى أَحَدُنَا رَجُلًا عَلَى امْرَأَتِهِ أَيَلْتَمِسُ الْبَيِّنَةَ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْبَيِّنَةَ وَإِلَّا فَحَدٌّ فِي ظَهْرِكَ قَالَ فَقَالَ هِلَالٌ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ إِنِّي لَصَادِقٌ وَلَيَنْزِلَنَّ فِي أَمْرِي مَا يُبَرِّئُ ظَهْرِي مِنْ الْحَدِّ فَنَزَلَ{ وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ }فَقَرَأَ حَتَّى بَلَغَ{ وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنْ الصَّادِقِينَ }قَالَ فَانْصَرَفَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِمَا فَجَاءَا فَقَامَ هِلَالُ بْنُ أُمَيَّةَ فَشَهِدَ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ ثُمَّ قَامَتْ فَشَهِدَتْ فَلَمَّا كَانَتْ عِنْدَ الْخَامِسَةِ{ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنْ الصَّادِقِينَ }قَالُوا لَهَا إِنَّهَا مُوجِبَةٌ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَتَلَكَّأَتْ وَنَكَسَتْ حَتَّى ظَنَّنَا أَنْ سَتَرْجِعُ فَقَالَتْ لَا أَفْضَحُ قَوْمِي سَائِرَ الْيَوْمِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبْصِرُوهَا فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَكْحَلَ الْعَيْنَيْنِ سَابِغَ الْأَلْيَتَيْنِ خَدَلَّجَ السَّاقَيْنِ فَهُوَ لِشَرِيكِ بْنِ السَّحْمَاءِ فَجَاءَتْ بِهِ كَذَلِكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا مَا مَضَى مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ لَكَانَ لَنَا وَلَهَا شَأْنٌقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ وَهَكَذَا رَوَى عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَوَاهُ أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ مُرْسَلًا وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ
Atugambye [Muhammad bin Basyar] atubuulidde [Ibnu Abi Adi] atugambye [Hisyam bin Hassan] agambye [Ikrimah] okuva ku [Ibn Abbas] nti Hilal bin Umaiyah yalumiriza mukyala we obwenzi ne Syarik bin As Sahma` mu maaso ga Nabbi sallallaahu 'alaihi wa Salam olwo Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba nti: ‘Olina okuleeta obujulizi, bwe kiba nedda, omugongo gwo gujja kukubwa emiggo’. Hilal n’agamba nti: Ayi Omubaka wa Allah, omu ku ffe bw’alaba omuntu ng’ali waggulu ku mukazi we, tukyetaaga obukakafu? Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba nti: ‘Olina okuleeta obujulizi, bwe kitaba ekyo omugongo gwo gujja kukubwa emiggo’. Hilal yagamba nti: Olw’oyo eyatuma kabaka n’amazima, mazima ndi mutuufu, okubikkulirwa kujja kukka ku nze okusumulula omugongo gwange okuva mu kibonerezo kya had. Awo olunyiriri ne lukka nti: ‘N’abo abalumiriza bakazi baabwe obwenzi, newankubadde nga tebalina bajulizi balala okuggyako bo bennyini’. -An Nuur: 6- yasoma okutuusa: ‘N’ekirayiro- eky’okutaano: nti ekikolimo kya Allah kijja kumutuukako singa bba aba omu ku batuukirivu’. -An Nuur: 9- Ibn Umar yagamba: Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagenda natuma omubaka okusisinkana bombi. Hilal bin Umaiyah yayimirira n’awa obujulizi, Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam n’agamba nti: Mazima Allah akimanyi nti omu ku mmwe ababiri ateekwa okuba ng’alimba, waliwo omu ku mmwe ayagala okwenenya?’. Mukyala wa Hilal yayimirira n’awa obujulizi, mu bujulizi bwe obw’okutaano nti ekikolimo kya Allah kyali ku ye singa bba yali omu ku bantu abatuukirivu, baamugamba nti: Omukazi ono kirabika yeetaaga ekikolimo okujja. Ibn Abbas yagamba: Mukyala wa Hilal yakendeeza ku sipiidi n’assa wansi omutwe okutuusa lwe twalowooza nti ajja kuzza ebigambo bye olwo n’agamba nti: Sijja kubikkula buswavu bwa bantu bange olunaku lwonna. Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba: ‘Mutunuulire, singa azaala omwana ng’amaaso gagazi, enkwaso nga zigazi n’ennyana ennene, kitegeeza nti mutabani wa Shuraik bin As Sahma. Era kizuuka yazaala omwana bwatyo. Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba nti: ‘Singa si kusalawo kwa Allah ‘azza wajalla okuyiseewo, wandibaddewo omusango oguwanikiddwa wakati waffe naye’. Abu Isa yagamba nti: Hadith eno hasan gharib okuva mu sanad eno okuva mu hadith ya Hisyam bin Hasan. Bw’atyo [Abbad bin Manshur] bwe yanyumya hadiisi eno okuva mu [Ikrimah] okuva ku [Ibn Abbas] okuva ku nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam. [Ayyub] yakinyumya okuva ku [Ikrimah] mu ngeri ya mursal era teyakyogerako okuva ku Ibn Abbas.
Imam Tirmidzi : 3104
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْلَمَّا ذُكِرَ مِنْ شَأْنِي الَّذِي ذُكِرَ وَمَا عَلِمْتُ بِهِ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيَّ خَطِيبًا فَتَشَهَّدَ وَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ أَشِيرُوا عَلَيَّ فِي أُنَاسٍ أَبَنُوا أَهْلِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي مِنْ سُوءٍ قَطُّ وَأَبَنُوا بِمَنْ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ مِنْ سُوءٍ قَطُّ وَلَا دَخَلَ بَيْتِي قَطُّ إِلَّا وَأَنَا حَاضِرٌ وَلَا غِبْتُ فِي سَفَرٍ إِلَّا غَابَ مَعِي فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ ائْذَنْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ أَضْرِبَ أَعْنَاقَهُمْ وَقَامَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي الْخَزْرَجِ وَكَانَتْ أُمُّ حَسَّانَ ابْنِ ثَابِتٍ مِنْ رَهْطِ ذَلِكَ الرَّجُلِ فَقَالَ كَذَبْتَ أَمَا وَاللَّهِ أَنْ لَوْ كَانُوا مِنْ الْأَوْسِ مَا أَحْبَبْتَ أَنْ تُضْرَبَ أَعْنَاقُهُمْ حَتَّى كَادَ أَنْ يَكُونَ بَيْنَ الْأَوْسِ وَالْخَزْرَجِ شَرٌّ فِي الْمَسْجِدِ وَمَا عَلِمْتُ بِهِ فَلَمَّا كَانَ مَسَاءُ ذَلِكَ الْيَوْمِ خَرَجْتُ لِبَعْضِ حَاجَتِي وَمَعِي أُمُّ مِسْطَحٍ فَعَثَرَتْ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَقُلْتُ لَهَا أَيْ أُمُّ تَسُبِّينَ ابْنَكِ فَسَكَتَتْ ثُمَّ عَثَرَتْ الثَّانِيَةَ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَانْتَهَرْتُهَا فَقُلْتُ لَهَا أَيْ أُمُّ تَسُبِّينَ ابْنَكِ فَسَكَتَتْ ثُمَّ عَثَرَتْ الثَّالِثَةَ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَانْتَهَرْتُهَا فَقُلْتُ لَهَا أَيْ أُمُّ تَسُبِّينَ ابْنَكِ فَقَالَتْ وَاللَّهِ مَا أَسُبُّهُ إِلَّا فِيكِ فَقُلْتُ فِي أَيِّ شَيْءٍ قَالَتْ فَبَقَرَتْ لِي الْحَدِيثَ قُلْتُ وَقَدْ كَانَ هَذَا قَالَتْ نَعَمْ وَاللَّهِ لَقَدْ رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي وَكَأَنَّ الَّذِي خَرَجْتُ لَهُ لَمْ أَخْرُجْ لَا أَجِدُ مِنْهُ قَلِيلًا وَلَا كَثِيرًا وَوُعِكْتُ فَقُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسِلْنِي إِلَى بَيْتِ أَبِي فَأَرْسَلَ مَعِي الْغُلَامَ فَدَخَلْتُ الدَّارَ فَوَجَدْتُ أُمَّ رُومَانَ فِي السُّفْلِ وَأَبُو بَكْرٍ فَوْقَ الْبَيْتِ يَقْرَأُ فَقَالَتْ أُمِّي مَا جَاءَ بِكِ يَا بُنَيَّةُ قَالَتْ فَأَخْبَرْتُهَا وَذَكَرْتُ لَهَا الْحَدِيثَ فَإِذَا هُوَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهَا مَا بَلَغَ مِنِّي قَالَتْ يَا بُنَيَّةُ خَفِّفِي عَلَيْكِ الشَّأْنَ فَإِنَّهُ وَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتْ امْرَأَةٌ حَسْنَاءُ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا لَهَا ضَرَائِرُ إِلَّا حَسَدْنَهَا وَقِيلَ فِيهَا فَإِذَا هِيَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهَا مَا بَلَغَ مِنِّي قَالَتْ قُلْتُ وَقَدْ عَلِمَ بِهِ أَبِي قَالَتْ نَعَمْ قُلْتُ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ نَعَمْ وَاسْتَعْبَرْتُ وَبَكَيْتُ فَسَمِعَ أَبُو بَكْرٍ صَوْتِي وَهُوَ فَوْقَ الْبَيْتِ يَقْرَأُ فَنَزَلَ فَقَالَ لِأُمِّي مَا شَأْنُهَا قَالَتْ بَلَغَهَا الَّذِي ذُكِرَ مِنْ شَأْنِهَا فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ فَقَالَ أَقَسَمْتُ عَلَيْكِ يَا بُنَيَّةُ إِلَّا رَجَعْتِ إِلَى بَيْتِكِ فَرَجَعْتُ وَلَقَدْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْتِي فَسَأَلَ عَنِّي خَادِمَتِي فَقَالَتْ لَا وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا عَيْبًا إِلَّا أَنَّهَا كَانَتْ تَرْقُدُ حَتَّى تَدْخُلَ الشَّاةُ فَتَأْكُلَ خَمِيرَتَهَا أَوْ عَجِينَتَهَا وَانْتَهَرَهَا بَعْضُ أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَصْدِقِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَسْقَطُوا لَهَا بِهِ فَقَالَتْ سُبْحَانَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا إِلَّا مَا يَعْلَمُ الصَّائِغُ عَلَى تِبْرِ الذَّهَبِ الْأَحْمَرِ فَبَلَغَ الْأَمْرُ ذَلِكَ الرَّجُلَ الَّذِي قِيلَ لَهُ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَشَفْتُ كَنَفَ أُنْثَى قَطُّ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُتِلَ شَهِيدًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَتْ وَأَصْبَحَ أَبَوَايَ عِنْدِي فَلَمْ يَزَالَا حَتَّى دَخَلَ عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ صَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ دَخَلَ وَقَدْ اكْتَنَفَنِي أَبَوَايَ عَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي فَتَشَهَّدَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ يَا عَائِشَةُ إِنْ كُنْتِ قَارَفْتِ سُوءًا أَوْ ظَلَمْتِ فَتُوبِي إِلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ قَالَتْ وَقَدْ جَاءَتْ امْرَأَةٌ مِنْ الْأَنْصَارِ وَهِيَ جَالِسَةٌ بِالْبَابِ فَقُلْتُ أَلَا تَسْتَحْيِي مِنْ هَذِهِ الْمَرْأَةِ أَنْ تَذْكُرَ شَيْئًا فَوَعَظَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَالْتَفَتُّ إِلَى أَبِي فَقُلْتُ أَجِبْهُ قَالَ فَمَاذَا أَقُولُ فَالْتَفَتُّ إِلَى أُمِّي فَقُلْتُ أَجِيبِيهِ قَالَتْ أَقُولُ مَاذَا قَالَتْ فَلَمَّا لَمْ يُجِيبَا تَشَهَّدْتُ فَحَمِدْتُ اللَّهَ وَأَثْنَيْتُ عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ لَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي لَمْ أَفْعَلْ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنِّي لَصَادِقَةٌ مَا ذَاكَ بِنَافِعِي عِنْدَكُمْ لِي لَقَدْ تَكَلَّمْتُمْ وَأُشْرِبَتْ قُلُوبُكُمْ وَلَئِنْ قُلْتُ إِنِّي قَدْ فَعَلْتُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي لَمْ أَفْعَلْ لَتَقُولُنَّ إِنَّهَا قَدْ بَاءَتْ بِهِ عَلَى نَفْسِهَا وَإِنِّي وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلًا قَالَتْ وَالْتَمَسْتُ اسْمَ يَعْقُوبَ فَلَمْ أَقْدِرْ عَلَيْهِ إِلَّا أَبَا يُوسُفَ حِينَ قَالَ{ فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ }قَالَتْ وَأُنْزِلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ سَاعَتِهِ فَسَكَتْنَا فَرُفِعَ عَنْهُ وَإِنِّي لَأَتَبَيَّنُ السُّرُورَ فِي وَجْهِهِ وَهُوَ يَمْسَحُ جَبِينَهُ وَيَقُولُ الْبُشْرَى يَا عَائِشَةُ فَقَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ بَرَاءَتَكِ قَالَتْ فَكُنْتُ أَشَدَّ مَا كُنْتُ غَضَبًا فَقَالَ لِي أَبَوَايَ قُومِي إِلَيْهِ فَقُلْتُ لَا وَاللَّهِ لَا أَقُومُ إِلَيْهِ وَلَا أَحْمَدُهُ وَلَا أَحْمَدُكُمَا وَلَكِنْ أَحْمَدُ اللَّهَ الَّذِي أَنْزَلَ بَرَاءَتِي لَقَدْ سَمِعْتُمُوهُ فَمَا أَنْكَرْتُمُوهُ وَلَا غَيَّرْتُمُوهُ وَكَانَتْ عَائِشَةُ تَقُولُ أَمَّا زَيْنَبُ بِنْتُ جَحْشٍ فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِدِينِهَا فَلَمْ تَقُلْ إِلَّا خَيْرًا وَأَمَّا أُخْتُهَا حَمْنَةُ فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ وَكَانَ الَّذِي يَتَكَلَّمُ فِيهِ مِسْطَحٌ وَحَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ وَالْمُنَافِقُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ ابْنُ سَلُولَ وَهُوَ الَّذِي كَانَ يَسُوسُهُ وَيَجْمَعُهُ وَهُوَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ هُوَ وَحَمْنَةُ قَالَتْ فَحَلَفَ أَبُو بَكْرٍ أَنْ لَا يَنْفَعَ مِسْطَحًا بِنَافِعَةٍ أَبَدًا فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى هَذِهِ الْآيَةَ{ وَلَا يَأْتَلِ أُولُوا الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ }إِلَى آخِرِ الْآيَةِ يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ{ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ }يَعْنِي مِسْطَحًا إِلَى قَوْلِهِ{ أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ }قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى وَاللَّهِ يَا رَبَّنَا إِنَّا لَنُحِبُّ أَنْ تَغْفِرَ لَنَا وَعَادَ لَهُ بِمَا كَانَ يَصْنَعُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ وَقَدْ رَوَاهُ يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ وَمَعْمَرٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيِّ وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَائِشَةَ هَذَا الْحَدِيثَ أَطْوَلَ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ وَأَتَمَّ
Atubuulidde [Mahmud bin Ghailan] atubuulidde [Abu Usamah] okuva ku [Hisyam bin Urwah] agambye [taata wange] okuva ku [Aisyah] yagamba nti: Ensonga yange bwe yayitibwa mu ngeri bwetyo era nga sigimanyi, Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yayimirira ng’abuulira mu maaso gange, yasoma shahada n’akola tahmid ne tahmid amugwanidde, oluvannyuma lw’ekyo n’agamba nti: ‘Bassebo ne bassebo, mumpe amagezi ku bantu abalumiriza ab’omu maka gange obubi - ategeeza ‘Aisyah -, mu Allah simanyi kibi kyonna ku maka gange, era balumiriza abantu nga mu Allah simanyi kibi kyonna ku ye - ategeeza Shafwan bin Mu’aththal -. Ye -Shafwan- teyayingira mu nnyumba yange n'akatono okuggyako nga naliwo era nga sigenda ku lugendo naye ye -Shfawan- yagenda nange. Sa’ad bin Mu’adz (Allah amusiimye) yayimirira n’agamba nti: Ayi Omubaka wa Allah, kiriza mbateme ensingo. Waliwo omuntu okuva e Bani Khajraj eyayimirira, nga nnyina yali Hassan bin Thabit, eyali ava mu kika ekyo, n’agamba nti: ‘Mulimba, Allah, singa baali ba Aus, tewandibatemye bulago.’ Okutuusa ekintu ekibi lwe kyatuuka kumpi wakati wa Aus ne Khajraj mu muzikiti era nga sikimanyi. Akawungeezi ako, era n’okutuusa kati ku lunaku lwe lumu, nze - Aisha - nafuluma ku mulimu ne Umm Mistah, bwe yaseerera n’agamba nti: Zisanze Mistah. Namugamba nti: Ayi maama, onenya omwana wo? Yasirika olwo n’addamu okuseeyeeya n’agamba nti: Zisanze Mistah, olwo ne mmuleekaanira ne mmugamba nti: Ayi maama, ovumirira omwana wo. Yagamba nti: Allah, saamunenya okuggyako ku bikwata ku nsonga yo. Nabuuza nti: Ku ki? Yanziramu era n’annyonyola ensonga. Nabuuza nti: Kibaddewo? Yaddamu nti: Yee, Allah. Naddayo eka, nga nlinga obwetaavu bwe nagendako bwe butalina, saafuna katono oba bungi, nnalumbibwa omusujja. Nagamba Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye nti: Nzizaayo ewa kitange. Yansindika n’omuddu, nayingira mu nnyumba ne ndaba Umm Ruman wansi ate nga Abu Bakr ali waggulu ng’asoma Qur’an. Maama yabuuza nti: Ozze ku ki, ggwe muwala wange? Aisha n’agamba nti: Olwo ne mmubuulira emboozi, naye bye nnali mpulidde yali tannabiwulira. N’agamba nti: Ayi muwala wange, kkakkanya embeera yo kubanga ddala, Allah, tekitera nnyo mukazi mulungi okufumbirwa omuntu alina omwami era gw’ayagala, okuggyako nti bajja kumukwatirwa obuggya n’okumulumiriza ebintu eby’enjawulo. Kyazuuka nti bye nnali mpulidde yali tabiwulira. Aisha n’agamba nti: Nabuuza nti: Taata yali akimanyi? N’agamba nti: Yee. Nabuuza nti: Omubaka wa Allah (okusaasira n’emirembe bibeere ku ye) naye? N’agamba nti: Yee. Nanakuwala ne nkaaba okutuusa Abu Bakr lwe yawulira eddoboozi lyange ng’ali waggulu ng’asoma Kur’ani. Abu Bakr yakka n’abuuza maama nti: Kiki ekimutawaanya? Yaddamu nti: Yawulira amawulire agaayogerwako agakwata ku kizibu kye. Abu Bakr yalina amaziga mu maaso n’agamba nti: Nkulayirira ggwe muwala wange okuggyako ng’ozzeeyo ewuwo. Nakomawo era Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yali atuuse. Yabuuza omuddu wange ebinkwatako, omuddu wange n’addamu nti: Nedda, by Allah simanyi kibi kyonna ku ye okuggyako nti yeebaka okutuusa embuzi lwe yayingira n’erya ekizimbulukusa oba ekizimbulukusa. Abamu ku baswahaba ba Rasulullah Sallallahu ‘alaihi wa Salam baamuleekaana ne bagamba nti: Mutereeze Rasulullah Sallallahu ‘alaihi wa Salam, okutuusa lwe baamunenya. Yagamba nti: Subhanallah, Allah simanyi mbeera yaayo okuggyako ng’omuweesi wa zaabu bw’amanyi ku bbuutu. Amawulire gano ag’obulimba era gaawuliddwa omuntu eyagavunaanibwa - Shafwan - olwo n’agamba nti: Subhaanallaah, by Allah siyambulangako mukazi n’akatono. Aisyah yagamba nti: Ye - Shafwan - yafa nga mujulizi mu kkubo lya Allah. Aisyah yagamba: Bazadde bange baali kumpi nange, baasigala kumpi nange okutuusa Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wa Salam lwe yayingira n’amaliriza esswala ya Asr. Bazadde bange banneetooloola okuva ku ddyo ne ku kkono, Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam yasoma shahada era n’akola tahmid nga bwe yali emusaanira, oluvannyuma n’agamba nti: ‘Owange Aisyah, bw’oba okola ekibi oba okola ekikyamu, weenenye eri Allah kubanga Allah akkiriza okwenenya kw’abaddu be’. Aisyah yagamba nti: Omukazi Omuansar yajja era yali atudde ku mulyango, nagamba nti: Omukazi ono toswala ng’olina ky’oyogera? Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam olwo n'awa amagezi olwo ne nkyukira kitange, nagamba nti: Muddemu. Abu Bakr yabuuzizza nti: Njogera ki? Nakyuka ne ntunuulira maama, ne ŋŋamba nti: Muddemu. Umm Misthah yabuuzizza nti: Njogera ki? Nga tewali n’omu ku bo yaddamu, nasoma shahada, namuwa tahmid ne mmutendereza n’ettendo eryali limugwanidde, olwo ne ŋŋamba nti: Jjukira, Allah bwemba nkugamba nti saakikola, Allah akimanyi nti ndi mutuufu naye tekijja kubagasa, mwayogedde dda - ebintu ebya buli ngeri - era emitima gyammwe giba gifuuse emizimu. Ne bwe ŋŋamba nti nakikola, Allah akimanyi nti saakikola, mazima ojja kugamba nti yayatudde ekikolwa kye, by Allah tewali kufaanagana wakati wange naawe. Aisha yagenda mu maaso nti: Nanoonya erinnya lya Ya’qub, naye saasobola kumwogerako okuggyako Abu Yusuf bwe yagamba nti: ‘N’olwekyo obugumiikiriza obulungi Okwo kwe kugamba - obugumiikiriza bwange - era Allah yekka y’anoonyezebwa obuyambi ku by’onyumya’. -Yuusuf: 18- Aisyah yagenda mu maaso: Mu kiseera ekyo okubikkulirwa kwabikkulirwa Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wa Salam, twasirika olwo okubikkulirwa ne kumuggyako, twalaba essanyu ku maaso ge, n’amusika mu kyenyi n’agamba nti: ‘Amawulire amalungi, ayi Aisyah, Allah yasindise okusumululwa kwo -amawulire go obutukuvu-'. Aisyah yagamba nti: Mu kiseera ekyo nnali nnyiize nnyo. Bazadde bange baagamba nti: Musemberere. Nagamba nti: Nedda, Allah sijja kumusemberera, simutendereza era namwe mwembi temumutendereza, naye ntendereza Allah eyasindika amawulire g’obutukuvu bwange mwembi bwe muwulirizza, wadde temwegaana wadde okukyuka. Aisyah yagamba nti: Zainab bint Jahsy yakuumibwa Allah olw’eddiini ye, teyayogera bigambo birala okuggyako ebirungi, so nga mwannyina Hamnah yazikirizibwa wamu n’abalala. Era n’abo abaayogeranga ku mawulire ag’obulimba - ensonga ez’obulimba - ye Misthah, Hassan bin Thabit n’omunnanfuusi, Abdullah bin Ubai bin Salul, ye yakulembera n’okugunyiiza, ye yasitula ebibi bye wakati waabwe, ye ne Hamnah. Aisyah yagenda mu maaso nti: Abu Bakr yalayira obutawa Misthah kintu kyonna emirembe gyonna olwo Allah n’abikkula aya eno: ‘Era abalina enkizo n’obugazi mu mmwe baleme kulayira obutawaayo...’. Okutuusa ku nkomerero y’aya -An Nuur: 22- Abu Bakr yali ategeeza okuwa -obuyambi- eri abooluganda, abantu abaavu n’abamuhajirin mu kkubo lya Allah. Ekitegeezebwa ye Misthah, okutuusa ebigambo bye: ‘Temwagala Allah akusonyiwe? era Allah ye Musonyiyi ennyo, Omusaasizi ennyo’. -An Nuur: 22- Abu Bakr yagamba: Yee, Allah, ayi Rabb waffe, twagala otusonyiwe. Abu Bakr yaddayo mu kukola ebyo bye yali akoze emabegako - okuwaayo obuyambi eri Mistah -. Abu Isa yagamba nti: Hadiisi eno ntuufu okuva ku hadiisi ya Hisham bin Urwah. [Yunus bin Yazid], [Ma’mar] n’abalala nabo baakinyumya okuva ku [Az Zuhri] okuva ku [Urwah bin Az Zubair], [Sa’id bin Al Musayyib], [Alqamah bin Waqqash Al Laitsi] ne [Ubaidullah bin Abdullah] okuva ku [Aisyah] nga eno empanvu era etuukiridde okusinga hadiisi ya Hisyam bin Urwah.
Imam Tirmidzi : 3105
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْلَمَّا نَزَلَ عُذْرِي قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَذَكَرَ ذَلِكَ وَتَلَا الْقُرْآنَ فَلَمَّا نَزَلَ أَمَرَ بِرَجُلَيْنِ وَامْرَأَةٍ فَضُرِبُوا حَدَّهُمْقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ
Kitugambye [Muhammad bin Basyar] atubuulidde [Ibn Abi Adi] okuva ku [Muhammad bin Ishaq] okuva ku [Abdullah bin Abu Bakr] okuva ku [Umrah] okuva mu [Aisyah] yagamba nti: Amawulire g’obutukuvu bwange bwe gakka, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yayimirira ku kituuti, kino yakyogerako era n’asoma Qur'an. Bwe yakka -verse-, yalagira abasajja babiri n’omukazi okusalirwa ekibonerezo. Abu Isa yagamba nti: Hadith eno hasan gharib, tugimanyi okuva mu hadith ya Muhammad bin Ishaq yokka.
Imam Tirmidzi : 3106
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ وَاصِلٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الذَّنْبِ أَعْظَمُ قَالَ أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهُوَ خَلَقَكَ قَالَ قُلْتُ ثُمَّ مَاذَا قَالَ أَنْ تَقْتُلَ وَلَدَكَ خَشْيَةَ أَنْ يَطْعَمَ مَعَكَ قَالَ قُلْتُ ثُمَّ مَاذَا قَالَ أَنْ تَزْنِيَ بِحَلِيلَةِ جَارِكَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ وَالْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
Atubuulidde [Muhammad bin Basyar] atugambye [Abdurrahman bin Mahdi] atubuulidde [Sufyan] okuva ku [Washil] okuva ku [Abu Wa`il] okuva ku [Amru bin Syurahbil] okuva ku [Abdullah] yagamba nti: Nagamba nti: Ayi omubaka wa Allah, kibi ki ekisinga obunene? Yaddamu nti: ‘Mutonda eyenkanankana ne Allah wadde nga ye yakutonda’. Yagamba nti: Nabuuza nti: Olwo kiki? Belia yamuddamu nti: ‘Omwana wo wamutta kubanga wali mweraliikirivu okulya naawe’. Yagamba nti: Nabuuza nti: Olwo kiki? Belia n’addamu nti: ‘Oyenze ne mukyala wa muliraanwa wo’. Abu Isa yagamba nti: Hadiisi eno ye hasan gharib. Atugambye [Muhammad bin Basyar] atugambye [Abdurrahman bin Mahdi] atubuulidde [Sufyan] okuva ku [Mansur] ne [Al A’masy] okuva ku [Abu Wa`il] okuva ku [Amru bin Syurahbil] okuva ku [Abdullah] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam bwetyo. Abu Isa yagamba nti: Hadiisi eno ntuufu.
Imam Tirmidzi : 3107
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ أَبُو زَيْدٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ وَاصِلٍ الْأَحْدَبِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الذَّنْبِ أَعْظَمُ قَالَ أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهُوَ خَلَقَكَ وَأَنْ تَقْتُلَ وَلَدَكَ مِنْ أَجْلِ أَنْ يَأْكُلَ مَعَكَ أَوْ مِنْ طَعَامِكَ وَأَنْ تَزْنِيَ بِحَلِيلَةِ جَارِكَ قَالَ وَتَلَا هَذِهِ الْآيَةَ{ وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا يُضَاعَفْ لَهُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَيَخْلُدْ فِيهِ مُهَانًا }قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سُفْيَانَ عَنْ مَنْصُورٍ وَالْأَعْمَشِ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ وَاصِلٍ لِأَنَّهُ زَادَ فِي إِسْنَادِهِ رَجُلًا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ وَاصِلٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ قَالَ وَهَكَذَا رَوَى شُعْبَةُ عَنْ وَاصِلٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَمْرَو بْنَ شُرَحْبِيلَ
Atubuulidde [Abdu bin Humaid] atubuulidde [Sa’id bin Ar Rabi’ Abu Zaid] atubuulidde [Syu’bah] okuva ku [Washil Al Ahdab] okuva ku [Abu Wa`il] okuva ku [Abdullah] yagamba: Nabuuza Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wa Salam: Kibi ki ekisinga obunene? Yaddamu nti: ‘Watondera Allah eyenkanankana newankubadde yakutonda, watta abaana bo kubanga baali batya okulya naawe oba okuva mu mmere yo era ne mwenzi ne mukyala wa muliraanwa wo’. Abdullah yagamba nti: Yasoma aya eno: ‘Era abo abatasinza bakatonda balala wamu ne Allah era abatatta myoyo Allah gyeyagaana -okuzitta- okuggyako olw’ensonga -entuufu-, era abatakola bwenzi, oyo yenna akola ebintu ng’ebyo, mazima ajja kufuna -kusasula- olw’ebibi bye-’. -Al Furqaan: 69- Abu Isa yagamba: Hadiisi y’Abasufiya okuva e Manshur ne Al A’masy esinga obutuufu okusinga hadith y’Abawashili kubanga eyongera omuntu ku sanad yaayo. Atugambye [Muhammad bin Al Mutsanna] atubuulidde [Muhammad bin Ja’far] okuva ku [Syu’bah] okuva ku [Washil] okuva ku [Abu Wa`il] okuva ku [Abdullah] okuva ku nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam kirabika. Abu Isa yagamba nti: Nga kino Syu’bah yayogerwa okuva ewa Washil okuva ku Wa`il okuva ku Abdullah nga tayogera ku Amru bin Syurahbil.
Imam Tirmidzi : 3108
حَدَّثَنَا أَبُو الْأَشْعَثِ أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةَ{ وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ }قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا صَفِيَّةُ بِنْتَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَا فَاطِمَةُ بِنْتَ مُحَمَّدٍ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ مِنْ اللَّهِ شَيْئًا سَلُونِي مِنْ مَالِي مَا شِئْتُمْقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رَوَى وَكِيعٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ نَحْوَ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيِّ وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلًا وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ
Atugambye [Abu Al Asy’ats Ahmad bin Al Miqdam Al Ijli] atubuulidde [Muhammad bin Abdurrahman Ath Thufawi] atugambye [Hisyam bin Urwah] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Aisyah] yagamba nti: Aya eno bwe yabikkulwa: ‘Era okulabula eri ab’eŋŋanda zo ez’oku lusegere’. -Asy Syu’araa`: 214- Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba nti: ‘Owange Shafiyah bint Abdul Muthallib, Ayi Fatima bint Muhammad, mmwe abaana ba Abdul Muthallib, mazima sirina buyinza ku mmwe okuva ku kibonerezo kya Allah, -nga ku nsonga z’obugagga- nsaba obugagga bwange nga bwe mwagala’. Abu Isa yagamba nti: Hadiisi eno ntuufu. Mu ngeri y’emu, [Waki’] n’abalala baanyumya okuva ku [Hisham okuva e Urwah] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Aisha], nga hadith ya Muhammad ibn Abdurrahman Ath Thufawi. Abamu ku bo baanyumya okuva ku Hisham ibn Urwah okuva ku kitaawe okuva ewa Nabbi (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) mu ngeri ya mursal nga tebayogera ku Aisha. Mu nsonga eno, waliwo hadith ezifaanagana okuva ewa Ali ne Ibn Abbas.
Imam Tirmidzi : 3109
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَلَمَّا نَزَلَتْ{ وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ }جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُرَيْشًا فَخَصَّ وَعَمَّ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنْ النَّارِ فَإِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ مِنْ اللَّهِ ضَرًّا وَلَا نَفْعًا يَا مَعْشَرَ بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنْ النَّارِ فَإِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ مِنْ اللَّهِ ضَرًّا وَلَا نَفْعًا يَا مَعْشَرَ بَنِي قُصَيٍّ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنْ النَّارِ فَإِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا نَفْعًا يَا مَعْشَرَ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنْ النَّارِ فَإِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا نَفْعًا يَا فَاطِمَةُ بِنْتَ مُحَمَّدٍ أَنْقِذِي نَفْسَكِ مِنْ النَّارِ فَإِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكِ ضَرًّا وَلَا نَفْعًا إِنَّ لَكِ رَحِمًا سَأَبُلُّهَا بِبَلَالِهَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ يُعْرَفُ مِنْ حَدِيثِ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ صَفْوَانَ عَنْ عبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ
Atugambye [Abdu bin Humaid] atugambye [Zakariya bin Adi] atugambye [Ubaidullah bin Amru Ar Raqqi] okuva ku [Abdul Malik bin Umair] okuva ku [Musa bin Thalhah] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba nti: -Aya- bweyabikkulwa: ‘Era okulabula eri abooluganda lwo ab’oku lusegere’. -Asy Syu’araa`: 214- Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yakung’aanya ba Quraysh, yayogerako mu ngeri ey’enjawulo era okutwaliza awamu, yagamba nti: ‘Abange mmwe aba Quraysh mwenna, mwetaase mu geyeena kubanga mazima sirina buyinza bwa kubatuusaako bulabe oba okubaganyula okuva eri Allah, mmwe mwenna Bani Abdu Manaf, mwetaase mu geyena kubanga mazima sirina buyinza kubakolako bulabe oba okubaganyula okuva eri Allah, mmwe Banu Qushai mwenna, mwetaase mu geyena kubanga mazima sirina buyinza bwa kubatuusaako bulabe wadde okubaganyula, Ange Bani Abdul Muthallib mwenna, mwetaase mu geyena kubanga mazima sirina buyinza kubatuusaako bulabe oba okuganyula, Ayi Fatima bint Muhammad, mwewonye mu geyena kubanga mazima sirina buyinza bwa kubatuusaako bulabe oba okuganyula, mu butuufu mulina obuzaale bwe nja okuyunga okusinziira ku nsonga eno’. Abu Isa yagamba nti: Hadith eno ye hasan shahih gharib okuva mu layini ya sanad emanyiddwa okuva mu hadith eno eya Musa bin Thalhah. atugambye [Ali bin Hujr] atubuulidde [Syu’aib bin Shafwan] okuva ku [Abdul Malik bin Umair] okuva ku [Musa bin Talhah] okuva ku [Abu Hurairah] okuva ku nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam, kirabika mu makulu.
Imam Tirmidzi : 3110
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ حَدَّثَنَا أَبُو زَيْدٍ عَنْ عَوْفٍ عَنْ قَسَامَةَ بْنِ زُهَيْرٍ حَدَّثَنَا الْأَشْعَرِيُّ قَالَلَمَّا نَزَلَ{ وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ }وَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُصْبُعَيْهِ فِي أُذُنَيْهِ فَرَفَعَ مِنْ صَوْتِهِ فَقَالَ يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ يَا صَبَاحَاهُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي مُوسَى وَقَدْ رَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ عَوْفٍ عَنْ قَسَامَةَ بْنِ زُهَيْرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلًا وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي مُوسَى وَهُوَ أَصَحُّ ذَاكَرْتُ بِهِ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ فَلَمْ يَعْرِفْهُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي مُوسَى
Kitugambye nti [Abdullah bin Abu Ziyad] atubuulidde [Abu Zaid] okuva ku [Auf] okuva ku [Qasamah bin Zuhair] atugambye [Al Asy’ari] yagamba nti: -Aya- bwe yabikkulwa: ‘Era okulabula eri ab’eŋŋanda zammwe ez’oku lusegere’. -Ash Syu'araa`: 214-, Rasulullah Shallallahu 'alaihi wa Salam yaziba amatu ge n'engalo oluvannyuma n'ayimusa eddoboozi, n'agamba nti: 'Owange Banu Manaf, enkya ya leero tukuŋŋaanye' -Ebigambo ebyogerwa nga ekintu ekinene kibaddewo abantu ne bakuŋŋaana ne beetegekera okukitunuulira, pent.- Abu Isa yagamba: Hadiisi eno gharib okuyita mu sanad eno okuva mu hadith ya Abu Musa. Abalala baanyumya hadith eno okuva ku Auf okuva ewa Qasamah bin Zuhair okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam mu ngeri ya mursal nga tebayogera ku Abu Musa. Kino kisinga kuba kya mazima. Nakyogerako eri Muhammad bin Isma’il naye nga tamanyi okuva mu hadith ya Abu Musa.
Imam Tirmidzi : 3111
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَوْسِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَخْرُجُ الدَّابَّةُ مَعَهَا خَاتَمُ سُلَيْمَانَ وَعَصَا مُوسَى فَتَجْلُو وَجْهَ الْمُؤْمِنِ وَتَخْتِمُ أَنْفَ الْكَافِرِ بِالْخَاتَمِ حَتَّى إِنَّ أَهْلَ الْخُوَانِ لَيَجْتَمِعُونَ فَيَقُولُ هَاهَا يَا مُؤْمِنُ وَيُقَالُ هَاهَا يَا كَافِرُ وَيَقُولُ هَذَا يَا مُؤْمِنُ وَيَقُولُ هَذَا يَا كَافِرُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ فِي دَابَّةِ الْأَرْضِ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي أُمَامَةَ وَحُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ
Kyatunyumibwa [Abdu bin Humaid] okuva ku [Rauh bin Ubadah] okuva ku [Hammad bin Salamah] okuva ku [Ali bin Zaid] okuva ku [Aus bin Khalid] okuva ku [Abu Hurairah] nti Nabbi (emirembe n’emirembe bibeere ku ye) yagamba nti: ‘Ku lunaku lw’amazima, ensolo ejja kulabika ng’etisse akabonero ka Sulemaani n’omuggo gwa Musa, . kijja kunnyonnyola amaaso g’abakkiriza era kijja kussaako akabonero ku nnyindo z’abatakkiriza n’akabonero kaakyo okutuusa bannannyini mmeeza lwe banaakuŋŋaana olwo bo - abamu ku bo eri abalala - ne bagamba nti: ‘Ono mukkiriza’, naye ne baddibwamu nti ‘Oyo kaafiiri’. Abalala nabo bagamba nti: ‘Ono mukkiriza’, abalala bakigaana nga bagamba nti: ‘Oo, oyo kaafiiri’. Abu Isa yagamba nti: Hadiisi eno ye hasan gharib. Hadiisi eno era eyogerwa okuva ku Abu Hurairah okuva ewa Nabbi (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) okuyita mu lujegere olulala olw’abanyumya aboogera ku bisolo by’ensi. Mu mbeera eno waliwo hadith efaananako bwetyo okuva ewa Abu Umamah ne Hudzaifah bin Asid.
Imam Tirmidzi : 3112
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ كَيْسَانَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ الْأَشْجَعِيُّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعَمِّهِ قُلْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ لَكَ بِهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ لَوْلَا أَنْ تُعَيِّرَنِي بِهَا قُرَيْشٌ أَنَّ مَا يَحْمِلُهُ عَلَيْهِ الْجَزَعُ لَأَقْرَرْتُ بِهَا عَيْنَكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ{ إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ }قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ يَزِيدَ بْنِ كَيْسَانَ
Atugambye [Muhammad bin Basyar] atubuulidde [Yahya bin Sa’id] okuva ku [Yazid bin Kaisan] agambye [Abu Hazim Al Asyja’i] okuva ku [Abu Hurairah] radliallahu ‘anhu yagamba nti: Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba kojja we nti: ‘ Gamba nti: LAA ILAAHA ILLALLAAH, naye nja kujja obujulizi mu kwewozaako kwo ku lunaku apocalypse'. Yaddamu nti: Singa aba Quraysh tebanvuma nti ekyandeetera okugamba nti kwe kutya kwokka, nandikusanyusizza nga -nkyogera. Awo Allah ‘azza wajalla n’abikkula aya eno: ‘Mazima tojja kusobola kulungamya abo be mwagala, naye Allah y’alung’amya abo b’ayagala, era Allah y’asinga okumanya abo abeetegefu okufuna obulagirizi’. -Al Qashash: 56- Abu Isa yagamba: Hadiisi eno hasan gharib, tugimanyi okuva mu hadith ya Yazid bin Kaisan yokka.
Imam Tirmidzi : 3113
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ قَال سَمِعْتُ مُصْعَبَ بْنَ سَعْدٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ سَعْدٍ قَالَأُنْزِلَتْ فِيَّ أَرْبَعُ آيَاتٍ فَذَكَرَ قِصَّةً وَقَالَتْ أُمُّ سَعْدٍ أَلَيْسَ قَدْ أَمَرَ اللَّهُ بِالْبِرِّ وَاللَّهِ لَا أَطْعَمُ طَعَامًا وَلَا أَشْرَبُ شَرَابًا حَتَّى أَمُوتَ أَوْ تَكْفُرَ قَالَ فَكَانُوا إِذَا أَرَادُوا أَنْ يُطْعِمُوهَا شَجَرُوا فَاهَا فَنَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةَ{ وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حُسْنًا وَإِنْ جَاهَدَاكَ لِتُشْرِكَ بِي }الْآيَةَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
Bismillaahirrahmaanirrahim nga bwe kiri. Atunyumizza [Muhammad bin Basyar] ne [Muhammad bin Al Mutsanna] bombi bagamba nti: atunyumizza [Muhammad bin Ja’far] atunyumizza [Syu’bah] okuva ku [Simak bin Harb] yagamba nti: Nawulira [Mush’ab bin Sa’ad] ng’anyumiddwa okuva eri [kitaawe, Sa’ad] ng’agamba nti: Aya nnya zabikkulirwa ku nze. Yayogedde ku mboozi, Umm Sa'ad nagamba nti: Allah takulagira kukola birungi, by Allah sijja kulya kintu kyonna wadde okunywa ekintu kyonna okutuusa lwe ndifa oba olina okuba kufr. Mus’ab yagamba: Bwe baali baagala okumuwa emmere, ne bayasamya emimwa gyabwe olwo aya eno n’ekka: ‘Era tukaka abantu okukola ebirungi eri bazadde baabwe era bwe babakaka okugatta ababeezi nange n’ekintu ky’otomanyi, olwo togoberera n’omu ku bo. Nze mwokka mwe mulidda, olwo ndikutegeeza by'okoze'. -Al Ankabuut: 8- Abu Isa yagamba: Hadiisi eno ntuufu.
Imam Tirmidzi : 3114
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ السَّهْمِيُّ عَنْ حَاتِمِ بْنِ أَبِي صَغِيرَةَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أُمِّ هَانِئٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قَوْلِهِ{ وَتَأْتُونَ فِي نَادِيكُمْ الْمُنْكَرَ }قَالَ كَانُوا يَخْذِفُونَ أَهْلَ الْأَرْضِ وَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ حَاتِمِ بْنِ أَبِي صَغِيرَةَ عَنْ سِمَاكٍ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ حَدَّثَنَا سُلَيْمُ بْنُ أَخْضَرَ عَنْ حَاتِمِ بْنِ أَبِي صَغِيرَةَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ
Atubuulidde [Mahmud bin Ghailan] atubuulidde [Abu Usamah] ne [Abdullah bin Bakr As Sahmi] okuva ku [Hatim bin Abu Shaghirah] okuva ku [Simak bin Harb] okuva ku [Abu Salih] okuva ku [Ummu Hani`] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam ku kwogera kwe: ‘Era mukole ebibi mu bifo byammwe ebikuŋŋaanidde?’. -Al Ankabuut: 29- yagamba nti: ‘Baakasuka amayinja amatonotono ku bantu ne babasekerera’. Abu Isa yagamba nti: Hadiisi eno hasan, tugimanyi okuva mu hadith ya Hatim bin Abu Shaghirah okuva e Simak yokka. Atugambye [Ahmad bin Abdah] atugambye [Sulaim bin Akhdlar] okuva ku [Hatim bin Abu Shaghirah] ne sanad eno kirabika.
Imam Tirmidzi : 3115
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ ابْنُ عَثْمَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُمَحِيُّ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ الزُّهْرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِأَبِي بَكْرٍ فِي مُنَاحَبَةِ{ الم غُلِبَتْ الرُّومُ }أَلَا احْتَطْتَ يَا أَبَا بَكْرٍ فَإِنَّ الْبِضْعَ مَا بَيْنَ ثَلَاثٍ إِلَى تِسْعٍقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ
Atugambye [Abu Musa Muhammad bin Al Mutsanna] atubuulidde [Muhammad bin Khalid Ibnu Atsmah] atubuulidde [Abdullah bin Abdurrahman Al Juhami] atubuulidde [Ibnu Shihab Az Zuhri] okuva ku [Ubaidullah bin Abdullah bin Utbah] okuva ku [Ibnu Abbas] Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam yagamba Abu Bakr ku bukakafu bw’aaya: -aaya bwe yabikkulwa- ALIF LAAM MIIM GHULIBATIRRUUM: ‘Tewalagula, ayi Abu Bakr, nti mu butuufu bidh’u eri wakati wa ssatu n’omwenda’. Abu Isa yagamba nti: Hadith eno hasan gharib okuva ku layini ya sanad okuva mu hadith ya Az Zuhri okuva ku Ubaidullah okuva ku Ibn Abbas.
Imam Tirmidzi : 3116
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سُلَيْمَانَ الْأَعْمَشِ عَنْ عَطِيَّةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَلَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ ظَهَرَتْ الرُّومُ عَلَى فَارِسَ فَأَعْجَبَ ذَلِكَ الْمُؤْمِنِينَ فَنَزَلَتْ{ الم غُلِبَتْ الرُّومُ إِلَى قَوْلِهِ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ بِنَصْرِ اللَّهِ }قَالَ فَفَرِحَ الْمُؤْمِنُونَ بِظُهُورِ الرُّومِ عَلَى فَارِسَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ كَذَا قَرَأَ نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ غَلَبَتْ الرُّومُ
Atugambye [Nashr bin Ali Al Jahdlami] atubuulidde [Al Mu’tamir bin Sulaiman] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Sulaiman Al A’masy] okuva [Athiyah] okuva ku [Abu Sa’id] yagamba nti: Mu lutalo lw’e Badr, Abaruumi baawangula Abaperusi, abakkiriza kino beewuunya ne bagamba nti: ‘Alif laam Miim, Abaruumi babadde bawanguddwa’ okutuusa lwe yagamba nti: ‘Musanyukire abakkiriza, kubanga Katonda ayamba’. -Ar Ruum: 1-5- Abu Sa’id yagamba nti: Abakkiriza nabo baasanyuka olw’obuwanguzi bw’Abaruumi ku Baperusi. Abu Isa yagamba: Hadiisi eno hasan gharib okuva ku layini eno eya sanad. Nashr bin Ali yasoma nti: GHALABATIR RUUM -si GHULIBAT ne mu kiwandiiko ekyasooka GHULIBAT-.
Imam Tirmidzi : 3117
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ أَبِي إِسْحَقَ الْفَزَارِيِّ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْن عَبَّاسٍفِي قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى{ الم غُلِبَتْ الرُّومُ فِي أَدْنَى الْأَرْضِ }قَالَ غُلِبَتْ وَغَلَبَتْ كَانَ الْمُشْرِكُونَ يُحِبُّونَ أَنْ يَظْهَرَ أَهْلُ فَارِسَ عَلَى الرُّومِ لِأَنَّهُمْ وَإِيَّاهُمْ أَهْلُ الْأَوْثَانِ وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ يُحِبُّونَ أَنْ يَظْهَرَ الرُّومُ عَلَى فَارِسَ لِأَنَّهُمْ أَهْلُ الْكِتَابِ فَذَكَرُوهُ لِأَبِي بَكْرٍ فَذَكَرَهُ أَبُو بَكْرٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَمَا إِنَّهُمْ سَيَغْلِبُونَ فَذَكَرَهُ أَبُو بَكْرٍ لَهُمْ فَقَالُوا اجْعَلْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ أَجَلًا فَإِنْ ظَهَرْنَا كَانَ لَنَا كَذَا وَكَذَا وَإِنْ ظَهَرْتُمْ كَانَ لَكُمْ كَذَا وَكَذَا فَجَعَلَ أَجَلًا خَمْسَ سِنِينَ فَلَمْ يَظْهَرُوا فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَلَا جَعَلْتَهُ إِلَى دُونَ قَالَ أُرَاهُ الْعَشْرَ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ وَالْبِضْعُ مَا دُونَ الْعَشْرِ قَالَ ثُمَّ ظَهَرَتْ الرُّومُ بَعْدُ قَالَ فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى{ الم غُلِبَتْ الرُّومُ إِلَى قَوْلِهِ وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشَاءُ }قَالَ سُفْيَانُ سَمِعْتُ أَنَّهُمْ ظَهَرُوا عَلَيْهِمْ يَوْمَ بَدْرٍقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ
Atubuulidde [Al Husain bin Huraits] atubuulidde [Mu’awiyah bin Amru] okuva ku [Abu Ishaq Al Fazari] okuva ku [Sufyan Ats Tsauri] okuva ku [Habib bin Abu Umrah] okuva ku [Sa’id bin Jubair] okuva ku [Ibnu Abbas] ku kigambo kya Allah Ta’ala, ‘Alif laam Miim. Abaruumi bawanguddwa. Mu nsi eri okumpi'. -Ar Ruum: 1-3- yagamba nti: GHULIBAT ne GHALABAT. Abasiraamu baali basanyufu olw’obuwanguzi bw’Abaperusi ku Baruumi kubanga abashirika n’Abaperusi baali basinza bifaananyi, ate Abasiraamu baali basanyufu olw’obuwanguzi bw’Abaperusi ku Baperusi kubanga baali bantu ba kitabo. Kino baakituusa eri Abu Bakr olwo Abu Bakr n’agamba Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wa Salam, n’agamba nti: ‘Jjukira, ddala bo - Abaperusi - bajja kufiirwa’. Awo Abu Bakr n’abagamba. Bagamba nti: Teekawo ekiseera, bwe tuwangula tufuna kino na kiri ate bw’owangula ofuna kino na kiri. Abu Bakr yateekawo ekiseera eky’emyaka etaano naye bo - Abaruumi - tebaawangula, bwe batyo ne bategeeza Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam ku nsonga eno, n’agamba nti: ‘Tewalagula - ekiseera ekitono - ekitakka wansi wa kkumi -?’. Abu Bakr yagamba: Ndowooza -emyaka- kkumi. Abu Sa’id yagamba nti: Bidl’u namba etasukka kkumi. Abu Sa’id yagamba nti: Olwo Abaruumi ne bawangula oluvannyuma lw’ekyo, ekyo kye kigambo kya Allah Ta’alaa: ‘Alif laam Miim. Abaruumi bawanguddwa’ okutuusa lwe yagamba nti: ‘Olw’obuyambi bwa Allah. Ayamba oyo gw’ayagala’. -Ar Ruum: 1-5- Sufyan yagamba: Nawulira nti bo -Abaruumi- baawangula Abaperusi mu lutalo lw’e Badr. Abu Isa yagamba nti: Hadith eno hasan shahih gharib, tugimanyi okuva mu hadith ya Sufyan Ats Tsauri yokka okuva ku Habib bin Abu Umrah.
Imam Tirmidzi : 3118
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ نِيَارِ بْنِ مُكْرَمٍ الْأَسْلَمِيِّ قَالَلَمَّا نَزَلَتْ{ الم غُلِبَتْ الرُّومُ فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ فِي بِضْعِ سِنِينَ }فَكَانَتْ فَارِسُ يَوْمَ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ قَاهِرِينَ لِلرُّومِ وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ يُحِبُّونَ ظُهُورَ الرُّومِ عَلَيْهِمْ لِأَنَّهُمْ وَإِيَّاهُمْ أَهْلُ كِتَابٍ وَفِي ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى{ وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ }وَكَانَتْ قُرَيْشٌ تُحِبُّ ظُهُورَ فَارِسَ لِأَنَّهُمْ وَإِيَّاهُمْ لَيْسُوا بِأَهْلِ كِتَابٍ وَلَا إِيمَانٍ بِبَعْثٍ فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى هَذِهِ الْآيَةَ خَرَجَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَصِيحُ فِي نَوَاحِي مَكَّةَ{ الم غُلِبَتْ الرُّومُ فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ فِي بِضْعِ سِنِينَ }قَالَ نَاسٌ مِنْ قُرَيْشٍ لِأَبِي بَكْرٍ فَذَلِكَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ زَعَمَ صَاحِبُكَ أَنَّ الرُّومَ سَتَغْلِبُ فَارِسَ فِي بِضْعِ سِنِينَ أَفَلَا نُرَاهِنُكَ عَلَى ذَلِكَ قَالَ بَلَى وَذَلِكَ قَبْلَ تَحْرِيمِ الرِّهَانِ فَارْتَهَنَ أَبُو بَكْرٍ وَالْمُشْرِكُونَ وَتَوَاضَعُوا الرِّهَانَ وَقَالُوا لِأَبِي بَكْرٍ كَمْ تَجْعَلُ الْبِضْعُ ثَلَاثُ سِنِينَ إِلَى تِسْعِ سِنِينَ فَسَمِّ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ وَسَطًا تَنْتَهِي إِلَيْهِ قَالَ فَسَمَّوْا بَيْنَهُمْ سِتَّ سِنِينَ قَالَ فَمَضَتْ السِّتُّ سِنِينَ قَبْلَ أَنْ يَظْهَرُوا فَأَخَذَ الْمُشْرِكُونَ رَهْنَ أَبِي بَكْرٍ فَلَمَّا دَخَلَتْ السَّنَةُ السَّابِعَةُ ظَهَرَتْ الرُّومُ عَلَى فَارِسَ فَعَابَ الْمُسْلِمُونَ عَلَى أَبِي بَكْرٍ تَسْمِيَةَ سِتِّ سِنِينَ لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ فِي بِضْعِ سِنِينَ وَأَسْلَمَ عِنْدَ ذَلِكَ نَاسٌ كَثِيرٌقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ نِيَارِ بْنِ مُكْرَمٍ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الزِّنَادِ
Atugambye [Muhammad bin Isma’il] atubuulidde [Isma’il bin Abu Uwais] agambye [Ibnu Abi Az Zinad] okuva ku [Abu Az Zinad] okuva ku [Urwah bin Az Zubair] okuva ku [Niyar bin Mukram Al Aslami] yagamba nti: Bwe yakka: ‘Alif laam Miim. Abaruumi bawanguddwa. Mu nsi eri okumpi era bo, oluvannyuma lw’okuwangulwa, bajja kuwangula. Mu myaka emirala mitono'.-Ar Ruum: 1-4- aya eno bwe yakka, Abaperusi baali basobodde okuwangula Abaruumi so nga Abasiraamu baali baagala nnyo obuwanguzi bw’Abaruumi ku Baperusi kubanga Abasiraamu n’Abaruumi bombi baali bakugu mu kitabo. Ku nsonga eno Allah yagamba nti: ‘Olw’obuyambi bwa Allah. Ayamba oyo gw’aba ayagadde. era Ye Muyinza, Omusaasizi’. -Ar Ruum: 5- Aba Quraysh baayagala nnyo obuwanguzi bw’Abaperusi kubanga bombi n’Abaperusi tebaali bantu ba kitabo era nga tebakkiririza mu kuzuukira. Allah Ta’ala bweyabikkula aya eno, Abu Bakr Ash Shiddiq radiallahu ‘anhu yavaayo n’aleekaana mu nsonda ez’enjawulo eza Makkah nti: ‘Alif laam Miim. Abaruumi bawanguddwa. Mu nsi eri okumpi era bo, oluvannyuma lw’okuwangulwa, bajja kuwangula. Mu myaka emirala mitono'.-Ar Ruum: 1-4- Abamu ku ba Quraysh nebagamba Abu Bakr nti: Ekyo kiri wakati waffe naawe, mukwano gwo -Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam- yalowooza nti Abaruumi bajja kuwangula Abaperusi mu myaka mitono, katuteeke ku ekyo. Abu Bakr yaddamu nti: Jjangu. Kino kyaliwo nga beetingi tennafuulibwa mu mateeka. Abu Bakr n’abashirika beetingi, bateeka bbeeti y’emu. Bagamba Abu Bakr nti: Ekkomo ki erya bidl'u -emyaka esatu ku mwenda- yogera omuwendo omutuufu. Niyar yagamba nti: Baayogedde emyaka mukaaga wakati waabwe. Olwo emyaka mukaaga ne giyitawo naye Abaruumi tebawangulanga okutuusa abashiriko lwe baatwala bbeeti ya Abu Bakr. Omwaka ogw’omusanvu ogw’obuwanguzi bw’Abaruumi ku Buperusi bwe gwatandika, Abasiraamu baanenya Abu Bakr olw’okwogera ku myaka mukaaga, nga Allah Ta’ala bwe yagamba nti: ‘Mu myaka mitono.’ Era awo abantu bangi we baakwatira Obusiraamu. Abu Isa yagamba nti: Hadiisi eno ye sahih hasan gharib okuva mu hadith ya Niyar bin Mukram, tugimanyi okuva mu hadith ya Abdurrahman bin Abu Az Zinad yokka.
Imam Tirmidzi : 3119
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زَحْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي أُمَامَةَعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَبِيعُوا الْقَيْنَاتِ وَلَا تَشْتَرُوهُنَّ وَلَا تُعَلِّمُوهُنَّ وَلَا خَيْرَ فِي تِجَارَةٍ فِيهِنَّ وَثَمَنُهُنَّ حَرَامٌ وَفِي مِثْلِ هَذَا أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ هَذِهِ الْآيَةَ{ وَمِنْ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ }إِلَى آخِرِ الْآيَةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا يُرْوَى مِنْ حَدِيثِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ وَالْقَاسِمُ ثِقَةٌ وَعَلِيُّ بْنُ يَزِيدَ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ قَالَهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ
Kitugambye [Qutaibah] atubuulidde [Bakru bin Mudhalr] okuva ku [Ubaidullah bin Zahr] okuva ku [Ali bin Yazid] okuva ku [Al Qasim bin Abdurrahman] okuva ku [Abu Umamah] okuva ewa Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba nti: ‘Temutunda baddu bakazi abayimba, temubagula era temubayigiriza, tewali kalungi mu kuzisuubula era bbeeyi yazo ya haram’. Ku bikwata ku bintu nga bino, aya eno wammanga yassibwa: ‘Era mu bantu -waliwo- abo abakozesa ebigambo ebitaliimu mugaso okubuzaabuza -abantu- okuva mu kkubo lya Allah’. Okutuusa ku nkomerero y’olunyiriri. -Luqman: 6- Abu Isa yagamba: Hadiisi eno ya gharib, yayogerwa okuva mu hadith Al Qasim yokka okuva ku Abu Umamah. Al Qasim, omunyumya wa tsiqah ne Ali bin Yazid, banafuwa mu hadith. Muhammad bin Isma’il yayogera bw’atyo.
Imam Tirmidzi : 3120
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأُوَيْسِيُّ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلَالٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ هَذِهِ الْآيَةَ{ تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنْ الْمَضَاجِعِ }نَزَلَتْ فِي انْتِظَارِ الصَّلَاةِ الَّتِي تُدْعَى الْعَتَمَةَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ
Bismillaahirrahmaanirrahim nga bwe kiri. Kitugambye nti [Abdullah bin Abu Ziyad] atugambye [Abdul Aziz bin Abdullah Al Uwaisi] okuva ku [Sulaiman bin Bilal] okuva ku [Yahya bin Sa’id] okuva ku [Anas bin Malik] nti aya eno: ‘Embuto zaabwe ziri wala nnyo okuva ku bitanda byabwe’. -Nga Sajdah: 16- Okukka kikwatagana n’okulinda esswala eyitibwa al ‘atamah -swala ya ishak-. Abu Isa yagamba: Hadiisi eno hasan shahih gharib, tugimanyi okuva mu sanad eno yokka.