Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith

Hadith

Imam Tirmidzi : 3061

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ السُّدِّيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى{ يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ }قَالَ يُدْعَى أَحَدُهُمْ فَيُعْطَى كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ وَيُمَدُّ لَهُ فِي جِسْمِهِ سِتُّونَ ذِرَاعًا وَيُبَيَّضُ وَجْهُهُ وَيُجْعَلُ عَلَى رَأْسِهِ تَاجٌ مِنْ لُؤْلُؤٍ يَتَلَأْلَأُ فَيَنْطَلِقُ إِلَى أَصْحَابِهِ فَيَرَوْنَهُ مِنْ بَعِيدٍ فَيَقُولُونَ اللَّهُمَّ ائْتِنَا بِهَذَا وَبَارِكْ لَنَا فِي هَذَا حَتَّى يَأْتِيَهُمْ فَيَقُولُ أَبْشِرُوا لِكُلِّ رَجُلٍ مِنْكُمْ مِثْلُ هَذَا قَالَ وَأَمَّا الْكَافِرُ فَيُسَوَّدُ وَجْهُهُ وَيُمَدُّ لَهُ فِي جِسْمِهِ سِتُّونَ ذِرَاعًا عَلَى صُورَةِ آدَمَ فَيُلْبَسُ تَاجًا فَيَرَاهُ أَصْحَابُهُ فَيَقُولُونَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّ هَذَا اللَّهُمَّ لَا تَأْتِنَا بِهَذَا قَالَ فَيَأْتِيهِمْ فَيَقُولُونَ اللَّهُمَّ أَخْزِهِ فَيَقُولُ أَبْعَدَكُمْ اللَّهُ فَإِنَّ لِكُلِّ رَجُلٍ مِنْكُمْ مِثْلَ هَذَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَالسُّدِّيُّ اسْمُهُ إِسْمَعِيلُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ

Atugambye [Abdullah bin Abdurrahman] atubuulidde [Ubaidullah bin Musa] okuva ku [Isra`il] okuva ku [As Suddi] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Abu Hurairah] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam ku bikwata ku Aya ‘-Jjukira- olunaku lumu -ku lunaku olwo- Twayita buli kibiina n’omukulembeze waakyo’. -Al Israa`: 71- yagamba nti: ‘Omu ku bo yayitibwa n’aweebwa ekitabo kye okuva ku ddyo we era omubiri gwe ne gugaziwa okutuuka ku mikono nkaaga, ffeesi ye n’efuuka enjeru eyakaayakana era ku mutwe gwe ne bateeka engule ey’amayinja ag’amayinja agamasamasa olwo n’asemberera banne, ne bamulaba ng’ali wala ne basaba nti: ALLOOHUMMA I’TINAA BIHAADZAA WABAARIK LANAA FII HAADZAA ‘Ayi Allah, tuwe ekintu kye kimu era otuwe omukisa,’ yatuuka mu maaso gaabwe n’agamba nti: Musanyuke kubanga buli omu ku mmwe ajja kufuna bw’ati so nga mukaafiiri; ffeesi ye yali eddugavu, omubiri gwe nga gugaziye okutuuka ku mikono nkaaga nga Adam, era ne bamuteeka engule ku mutwe, olwo banne ne balaba ne bagamba nti: NA’UUDZU BILLAAHI MIN SYARRI HAADZAA, ALLOOHUMMA LAA TA’TINAA BIHAADZAA ‘Tunoonya obuddukiro mu Allah okuva mu bubi bwa kino, Ayi Allah, totuwa kino.’. Yajja gye bali ne bagamba nti: Ayi Allah, muvuma, naye n’agamba nti: Allah abakuume mu birooto byammwe, era buli omu ku mmwe ali bw’ati’. Abu Isa yagamba nti hadith eno hasan gharib.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3062

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ دَاوُدَ بْنِ يَزِيدَ الزَّعَافِرِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قَوْلِهِ{ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا }سُئِلَ عَنْهَا قَالَ هِيَ الشَّفَاعَةُقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَدَاوُدُ الزَّعَافِرِيُّ هُوَ دَاوُدُ الْأَوْدِيُّ بْنُ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ عَمُّ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِدْرِيسَ

Kitugambye nti [Abu Kuraib] atubuulidde [Waki’] okuva ku [Dawud bin Yazid Az Za’afiri] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba: Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba ku bigambo bye nti: ‘Nsuubira nti Rabb wo ajja kukusitula mu kifo ekitenderezebwa’. -Al Israa`: 79- lumu yabuuzibwa ku nsonga eyo n’addamu nti: ‘kwe kugamba okuwolereza’. Abu Isa yagamba nti hadith eno hasan.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3063

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ وَحَوْلَ الْكَعْبَةِ ثَلَاثُ مِائَةٍ وَسِتُّونَ نُصُبًا فَجَعَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَطْعَنُهَا بِمِخْصَرَةٍ فِي يَدِهِ وَرُبَّمَا قَالَ بِعُودٍ وَيَقُولُ { جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا } جَاءَ الْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيدُ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِيهِ عَنْ ابْنِ عُمَرَ

Kitugambye [Ibn Abi Umar] atubuulidde [Sufyan] okuva ku [Ibnu Abi Najih] okuva ku [Mujahid] okuva ku [Abu Ma’mar] okuva ku [Ibn Mas’ud] yagamba: Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yayingira mu kibuga Makkah mu mwaka -okuwamba Makkah kwaliwo era okwetooloola Kaaba waaliwo ebikumi bisatu mu nkaaga ebibumbe, Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam yabisaanyaawo n’emiggo emimpi oba ebyali mu ngalo ze - yagamba n’omuggo omuwanvu - olwo n’agamba nti ‘Amazima gazze era eby’obulimba bibula’. -Al Israa`: 81- 'Amazima gazze era obulimba tebujja kutandika era tebujja -yadde- kuddiŋŋana'. -Saba`: 49-. Abu Isa yagamba nti: Hadiisi eno ntuufu. Mu mbeera eno waliwo hadith efaananako bwetyo okuva ewa Ibn Umar.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3064

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ قَابُوسَ بْنِ أَبِي ظَبْيَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَكَّةَ ثُمَّ أُمِرَ بِالْهِجْرَةِ فَنَزَلَتْ عَلَيْهِ{ وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانًا نَصِيرًا }قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

Atubuulidde [Ahmad bin Mani’] atubuulidde [Jarir] okuva ku [Qabus bin Abu Dlabyan] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Ibn Abbas] yagamba: Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam yali mu Makkah era n’alagirwa okusenguka n’oluvannyuma aya n’emubikkulirwa nti: ‘Ayi Rabb wange, nyingize mu kifo ekitenderezebwa onzigyemu -also- mu kifo ekitenderezebwa, era mpa okuva ku ludda lwo amaanyi agayamba'. -Al Israa`: 80- Abu Isa yagamba: Hadiisi eno ntuufu.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3065

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبَي هِنْدٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَتْ قُرَيْشٌ لِيَهُودَ أَعْطُونَا شَيْئًا نَسْأَلُ هَذَا الرَّجُلَ فَقَالَ سَلُوهُ عَنْ الرُّوحِ قَالَ فَسَأَلُوهُ عَنْ الرُّوحِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ وَيَسْأَلُونَكَ عَنْ الرُّوحِ قُلْ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا }قَالُوا أُوتِينَا عِلْمًا كَثِيرًا أُوتِينَا التَّوْرَاةَ وَمَنْ أُوتِيَ التَّوْرَاةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا فَأُنْزِلَتْ{ قُلْ لَوْ كَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِكَلِمَاتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ }إِلَى آخِرِ الْآيَةَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ

Atugambye [Qutaibah] atugambye [Yahya bin Zakariya bin Abu Za`idah] okuva ku [Dawud bin Abu Hind] okuva ku [Ikrimah] okuva ku [Ibn Abbas] yagamba: aba Quraysh bagamba omuyudaaya nti: Tuwe ekintu kyetusobola okusaba omusajja ono -Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam-! Quraysh yaddamu nti: Mubuuze ku mwoyo! awo Allah n’abikkula ‘Era bakubuuza ku mwoyo. Gamba nti: ‘Omwoyo nsonga ya Rabb wange, era temuweereddwa kumanya okuggyako okutono’. -Al Israa`: 85- bo -Abayudaaya- bagamba nti: Tuweereddwa okumanya kungi, era oyo aweebwa Tawreeti mazima aweereddwa obulungi bungi. Awo ne kibikkulwa nti 'Singa ennyanja yafuuka yinki -okuwandiika- sentensi za Rabb wange, ddala ennyanja yandibadde ewedde nga tennaggwa -kuwandiika- sentensi za Rabb wange, ne bwe twaleeta endala nnyingi bwe zityo -nazo-'. -Al Israa`: 108- Abu Isa yagamba nti hadith eno ye hasan sahih gharib.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3066

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكُنْتُ أَمْشِي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَرْثٍ بِالْمَدِينَةِ وَهُوَ يَتَوَكَّأُ عَلَى عَسِيبٍ فَمَرَّ بِنَفَرٍ مِنْ الْيَهُودِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لَوْ سَأَلْتُمُوهُ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لَا تَسْأَلُوهُ فَإِنَّهُ يُسْمِعُكُمْ مَا تَكْرَهُونَ فَقَالُوا لَهُ يَا أَبَا الْقَاسِمِ حَدِّثْنَا عَنْ الرُّوحِ فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَاعَةً وَرَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ يُوحَى إِلَيْهِ حَتَّى صَعِدَ الْوَحْيُ ثُمَّ قَالَ{ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا }قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

Atubuulidde [Ali bin Khasyram] atubuulidde [Isa bin Yunus] okuva ku [Al A’masy] okuva ku [Ibrahim] okuva ku [Alqamah] okuva ku [Abdullah] yagamba nti: Lumu natambula ne Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam mu nnimiro e Madiina ne yeesigama ku muti gw’ensukusa, olwo ekibinja ky’Abayudaaya ne bayitawo, olwo abamu ku bo ne bagamba nti: Wandyagadde okumubuuza -ekintu-? omulala n’addamu nti: Bw’omubuuza, mazima ajja kuddamu n’ekintu ky’okyawa. Baamubuuza -Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam-: Ayi Abu Al Qasim, tubuulire ku mwoyo! awo Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wa Salam n’ayimirira akaseera katono n’ayimusa omutwe gwe mu bbanga, era namanya nti - mu kiseera ekyo - yafuna okubikkulirwa okujjuvu n’oluvannyuma n’agamba nti: ‘Era bakubuuza ku mwoyo. Gamba nti: ‘Omwoyo nsonga ya Rabb wange, era temuweereddwa kumanya okuggyako okutono’. -Al Israa`: 85- Abu Isa yagamba nti hadith eno hasan sahih.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3067

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى وَسُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَوْسِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثَلَاثَةَ أَصْنَافٍ صِنْفًا مُشَاةً وَصِنْفًا رُكْبَانًا وَصِنْفًا عَلَى وُجُوهِهِمْ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ يَمْشُونَ عَلَى وُجُوهِهِمْ قَالَ إِنَّ الَّذِي أَمْشَاهُمْ عَلَى أَقْدَامِهِمْ قَادِرٌ عَلَى أَنْ يُمْشِيَهُمْ عَلَى وُجُوهِهِمْ أَمَا إِنَّهُمْ يَتَّقُونَ بِوُجُوهِهِمْ كُلَّ حَدَبٍ وَشَوْكٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رَوَى وُهَيْبٌ عَنْ ابْن طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا مِنْ هَذَا

Kitugambye nti [Abdu bin Humaid] atugambye [Al Hasan bin Musa] ne [Sulaiman bin Harb] bombi bagamba nti: Kitugambye [Hammad bin Salamah] okuva ku [Ali bin Zaid] okuva ku [Aus bin Khalid] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba nti: Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba nti: ‘Ku lunaku lw’amazima abantu bonna baliba nga bakuŋŋaanye mu bibinja bisatu; ekibinja ekimu kitambula, ekibinja ekirala kivuga, ate ekibinja ekisembayo -kitambula- n’amaaso gaabwe,’ yabuuzibwa nti: Batambula batya n’amaaso gaabwe? Yaddamu nti: ‘Mazima oyo eyabatambuliza ku bigere alina obuyinza okubatambuliza ku maaso gaabwe. Jjukira nti ddala bawangula buli lusozi n’amaggwa n’amaaso gaabwe’. Abu Isa yagamba nti hadith eno hasan. Era kyayogerwa [Wuhaib] okuva ku [Ibn Thawus] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Abu Hurairah] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ekintu okuva mu hadith eno

Hadith

Imam Tirmidzi : 3068

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّكُمْ مَحْشُورُونَ رِجَالًا وَرُكْبَانًا وَتُجَرُّونَ عَلَى وُجُوهِكُمْقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ

Atugambye [Ahmad bin Mani’] atubuulidde [Yazid bin Harun] atubuulidde [Bahz bin Hakim] okuva ku [kitaawe] okuva ku [jjajjaawe] yagamba: Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba: ‘Mazima, mujja kukuŋŋaanyizibwa - ku lunaku lw’amazuukira - abo abatambula, abeebagala, era bajja kusikibwa ku maaso gammwe’. Abu Isa yagamba nti hadith eno hasan.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3069

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ وَيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ وَأَبُو الْوَلِيدِ وَاللَّفْظُ لَفْظُ يَزِيدَ وَالْمَعْنَى وَاحِدٌ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ أَنَّ يَهُودِيَّيْنِ قَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ اذْهَبْ بِنَا إِلَى هَذَا النَّبِيِّ نَسْأَلُهُ فَقَالَ لَا تَقُلْ نَبِيٌّ فَإِنَّهُ إِنْ سَمِعَهَا تَقُولُ نَبِيٌّ كَانَتْ لَهُ أَرْبَعَةُ أَعْيُنٍ فَأَتَيَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَاهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ { وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى تِسْعَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ } فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَسْحَرُوا وَلَا تَمْشُوا بِبَرِيءٍ إِلَى سُلْطَانٍ فَيَقْتُلَهُ وَلَا تَأْكُلُوا الرِّبَا وَلَا تَقْذِفُوا مُحْصَنَةً وَلَا تَفِرُّوا مِنْ الزَّحْفِ شَكَّ شُعْبَةُ وَعَلَيْكُمْ يَا مَعْشَرَ الْيَهُودِ خَاصَّةً لَا تَعْدُوا فِي السَّبْتِ فَقَبَّلَا يَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ وَقَالَا نَشْهَدُ أَنَّكَ نَبِيٌّ قَالَ فَمَا يَمْنَعُكُمَا أَنْ تُسْلِمَا قَالَا إِنَّ دَاوُدَ دَعَا اللَّهَ أَنْ لَا يَزَالَ فِي ذُرِّيَّتِهِ نَبِيٌّ وَإِنَّا نَخَافُ إِنْ أَسْلَمْنَا أَنْ تَقْتُلَنَا الْيَهُودُ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

Atugambye [Mahmud bin Ghailan] atugambye [Abu Dawud], [Yazid bin Harun] ne [Abu Al Walid], ekiwandiiko kya Yazid era amakulu ge gamu, okuva ku [Syu’bah] okuva ku [Amru bin Murrah] okuva ku [Abdullah bin Salamah] okuva ku [Shafwan bin Assal], waaliwo Abayudaaya babiri, omu yagamba mukwano gwe: Jjangu nange eri Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam, olwo tumubuuze -ekintu-! yaddamu nti: Togamba Nabbi, kubanga alina amaaso ana era awulira nga ogamba Nabbi. Bombi bajja eri Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam nebasaba ebigambo bya Allah subhanahu wata’ala nti: ‘Era ddala twawa Musa ebyamagero mwenda ebitegeerekeka obulungi’. -Al Israa`: 101- Omubaka wa Allah yaddamu nti: ‘Temukwataganya na Allah na kintu kyonna, temwenzi, mutte emmeeme Allah gyeyagaana okujjako mu butuufu, mubba, musoma obulogo, era temuleeta muntu atalina musango eri omufuzi n’ekigendererwa nti omufuzi amutta, okwenyigira mu magoba, okulumiriza omukazi omulungi obwenzi, era temudduka mu lutalo - . Shu'bah ebuusabuusa - era kikukakatako ggwe Omuyudaaya, tojeemera Lwamukaaga'. olwo bombi ne bamunywegera emikono n’ebigere ne bawera nti: Tuwa obujulizi nti oli Nabbi. Yabuuzizza nti: ‘Kiki ekikulemesa okusiramuka?’. nebaddamu nti: Mazima Dawud lumu yasaba Allah nti bulijjo Allah asindikire Nabbi okuva mu bazzukulu be, era twatya nti bwe tunaasiramuka tujja kuttibwa Abayudaaya. Abu Isa yagamba nti hadith eno ntuufu.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3070

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَلَمْ يَذْكُرْ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَهُشَيْمٍ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ { وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ } قَالَ نَزَلَتْ بِمَكَّةَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا رَفَعَ صَوْتَهُ بِالْقُرْآنِ سَبَّهُ الْمُشْرِكُونَ وَمَنْ أَنْزَلَهُ وَمَنْ جَاءَ بِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ { وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ } فَيَسُبُّوا الْقُرْآنَ وَمَنْ أَنْزَلَهُ وَمَنْ جَاءَ بِهِ { وَلَا تُخَافِتْ بِهَا } عَنْ أَصْحَابِكَ بِأَنْ تُسْمِعَهُمْ حَتَّى يَأْخُذُوا عَنْكَ الْقُرْآنَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

Kitugambye nti [Abdu bin Humaid] atugambye [Sulaiman bin Dawud] okuva ku [Syu’bah] okuva ku [Abu Bisyr] okuva ku [Sa’id bin Jubair] era teyayogera okuva ku Ibn Abbas, ne [Husyaim] okuva ku [Abu Bisyr] okuva ku [Sa’id bin Jubair] okuva ku [Ibn Abbas] nti: ‘Temukola dduwa zammwe eddoboozi ery’omwanguka’. -Al Israa`: 110- yagamba nti: -Aya eno- yakka mu Makkah. Rasulullah Sallallahu ‘alaihi wa Salam, bwe yasengejja eddoboozi lye, abashiriko ne bamunenya - Qur’an -, Oyo eyagisindika wansi - Allah -, n’oyo eyagireeta - Jibril - olwo Allah n’assa wansi nti ‘Tofuula sswala yo ey’amaanyi - okusoma kwo -’ olwo ne bavumirira Qur’an, Oyo eyagisindika wansi, n’oyo eyagireeta’. To - era - kugisoma mpola nnyo'. -Al Israa`: 110- kireme kuwulirwa okuva mu kuwulira kwa banno, Qur`an ewulirize nabo basobole okugiwuliriza. Abu Isa yagamba nti hadith eno hasan sahih.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3071

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي قَوْلِهِ { وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا } قَالَ نَزَلَتْ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُخْتَفٍ بِمَكَّةَ فَكَانَ إِذَا صَلَّى بِأَصْحَابِهِ رَفَعَ صَوْتَهُ بِالْقُرْآنِ فَكَانَ الْمُشْرِكُونَ إِذَا سَمِعُوهُ شَتَمُوا الْقُرْآنَ وَمَنْ أَنْزَلَهُ وَمَنْ جَاءَ بِهِ فَقَالَ اللَّهُ لِنَبِيِّهِ { وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ } أَيْ بِقِرَاءَتِكَ فَيَسْمَعَ الْمُشْرِكُونَ فَيَسُبُّوا الْقُرْآنَ { وَلَا تُخَافِتْ بِهَا } عَنْ أَصْحَابِكَ { وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا } قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

Atubuulidde [Ahmad bin Mani’] atugambye [Husyaim] atubuulidde [Abu Bisyr] okuva ku [Sa’id bin Jubair] okuva ku [Ibn Abbas] ku bigambo bye: ‘Era toyimusa ddoboozi lyo mu sswala yo era tolikka wansi era munoonye ekkubo erya wakati wakati w’ebibiri’. -Al Israa`: 110- yagamba nti: -Aya eno- yakka nga Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam akyasula e Makka. Bwe yasaala ne banne n’ayimusa eddoboozi era abashiriko bwe baawulira ne bavumirira Qur’an, Oyo eyagisindika wansi - Allah -, n’oyo eyagireeta - Jibril -. Allah yagamba Nabbi we nti: ‘Tofuula sswala yo ya maanyi,’ ekitegeeza okusoma kwo olwo abashiriko bawulire n’okunenya Qur’an, wadde okulwawo ennyo bannammwe -baleme kugiwulira- basome wakati w’ababiri -medium-’. Abu Isa yagamba nti hadith eno ntuufu.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3072

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مِسْعَرٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ قَالَ قُلْتُ لِحُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ أَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَيْتِ الْمَقْدِسِ قَالَ لَا قُلْتُ بَلَى قَالَ أَنْتَ تَقُولُ ذَاكَ يَا أَصْلَعُ بِمَ تَقُولُ ذَلِكَ قُلْتُ بِالْقُرْآنِ بَيْنِي وَبَيْنَكَ الْقُرْآنُ فَقَالَ حُذَيْفَةُ مَنْ احْتَجَّ بِالْقُرْآنِ فَقَدْ أَفْلَحَ قَالَ سُفْيَانُ يَقُولُ فَقَدْ احْتَجَّ وَرُبَّمَا قَالَ قَدْ فَلَجَ فَقَالَ { سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنْ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى } قَالَ أَفَتُرَاهُ صَلَّى فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ لَوْ صَلَّى فِيهِ لَكُتِبَتْ عَلَيْكُمْ الصَّلَاةُ فِيهِ كَمَا كُتِبَتْ الصَّلَاةُ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ قَالَ حُذَيْفَةُ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِدَابَّةٍ طَوِيلَةِ الظَّهْرِ مَمْدُودَةٍ هَكَذَا خَطْوُهُ مَدُّ بَصَرِهِ فَمَا زَايَلَا ظَهْرَ الْبُرَاقِ حَتَّى رَأَيَا الْجَنَّةَ وَالنَّارَ وَوَعْدَ الْآخِرَةِ أَجْمَعَ ثُمَّ رَجَعَا عَوْدَهُمَا عَلَى بَدْئِهِمَا قَالَ وَيَتَحَدَّثُونَ أَنَّهُ رَبَطَهُ لِمَ أَيَفِرُّ مِنْهُ وَإِنَّمَا سَخَّرَهُ لَهُ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

Atugambye [Ibn Umar] atubuulidde [Sufyan] okuva ku [Mis’ar] okuva ku [Ashim bin Abu An Najud] okuva ku [Zirr bin Khubais] yagamba: Nabuuza [Hudaifah bin Yaman]: Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yasaala e Baitul Maqdis? ye -Hudaifah- yaddamu nti: Nedda.Nze nagamba nti: Yee. Yagamba nti: Ggwe oyogera bw’otyo ggwe ekiwalaata, ekyo ky’oyogera ku musingi ki? Ekyo nkigamba ne Qur’an eriwo -okusalawo- wakati wange naawe. Hudzaifah yagamba nti: Oyo yenna ayomba ne Qur’an ddala wa mukisa. Sufyan yagamba nti: Ddala yali ayomba lwa -nsonga entuufu- oba yagamba nti: Ddala yali wa mukisa. Olwo ye - Zirr bin Hubaisy - n’asoma nti ‘Ekitiibwa kibeere eri Allah, eyatwala omuddu we ekiro kimu okuva ku Muzikiti Omunene okutuuka ku Muzikiti gwa Aqsa’. -Al Israa`: 1- Yabuuza nti: Wamulaba nga asaala mu kyo? Namuddamu nti: Nedda, singa yasaala mu kyo, kyandibadde kikakata nga n’okusaala mu Muzikiti Omunene bwe kikakatako. Hudhayfah yagamba nti Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) yasemberezebwa ensolo eyalina omugongo omuwanvu ate nga mugazi n’emitendera gyayo okutuuka eriiso we lisobola okulaba. Nga bombi - Nabbi ne Jibriil - bali ku mugongo gwa Buraq, baalaba Ejjana, Jahannam, n’ebisuubizo byonna - ebibaddewo - eby’enkomerero. Awo bombi ne baddayo gye baali bavudde. N’agamba nti: Bagamba nti yagisiba - buraq - olw’okutya nti eyinza okumuddukako, naye mu butuufu oyo amanyi ebitalabika - Allah - yali agifumye. Abu Isa yagamba nti hadith eno hasan sahih.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3073

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا سَيِّدُ وَلَدِ آدَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ وَبِيَدِي لِوَاءُ الْحَمْدِ وَلَا فَخْرَ وَمَا مِنْ نَبِيٍّ يَوْمَئِذٍ آدَمَ فَمَنْ سِوَاهُ إِلَّا تَحْتَ لِوَائِي وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ وَلَا فَخْرَ قَالَ فَيَفْزَعُ النَّاسُ ثَلَاثَ فَزَعَاتٍ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ أَنْتَ أَبُونَا آدَمُ فَاشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ فَيَقُولُ إِنِّي أَذْنَبْتُ ذَنْبًا أُهْبِطْتُ مِنْهُ إِلَى الْأَرْضِ وَلَكِنْ ائْتُوا نُوحًا فَيَأْتُونَ نُوحًا فَيَقُولُ إِنِّي دَعَوْتُ عَلَى أَهْلِ الْأَرْضِ دَعْوَةً فَأُهْلِكُوا وَلَكِنْ اذْهَبُوا إِلَى إِبْرَاهِيمَ فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ إِنِّي كَذَبْتُ ثَلَاثَ كَذِبَاتٍ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْهَا كَذِبَةٌ إِلَّا مَا حَلَّ بِهَا عَنْ دِينِ اللَّهِ وَلَكِنْ ائْتُوا مُوسَى فَيَأْتُونَ مُوسَى فَيَقُولُ إِنِّي قَدْ قَتَلْتُ نَفْسًا وَلَكِنْ ائْتُوا عِيسَى فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُ إِنِّي عُبِدْتُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَكِنْ ائْتُوا مُحَمَّدًا قَالَ فَيَأْتُونَنِي فَأَنْطَلِقُ مَعَهُمْ قَالَ ابْنُ جُدْعَانَ قَالَ أَنَسٌ فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَآخُذُ بِحَلْقَةِ بَابِ الْجَنَّةِ فَأُقَعْقِعُهَا فَيُقَالُ مَنْ هَذَا فَيُقَالُ مُحَمَّدٌ فَيَفْتَحُونَ لِي وَيُرَحِّبُونَ بِي فَيَقُولُونَ مَرْحَبًا فَأَخِرُّ سَاجِدًا فَيُلْهِمُنِي اللَّهُ مِنْ الثَّنَاءِ وَالْحَمْدِ فَيُقَالُ لِي ارْفَعْ رَأْسَكَ وَسَلْ تُعْطَ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ وَقُلْ يُسْمَعْ لِقَوْلِكَ وَهُوَ الْمَقَامُ الْمَحْمُودُ الَّذِي قَالَ اللَّهُ { عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا } قَالَ سُفْيَانُ لَيْسَ عَنْ أَنَسٍ إِلَّا هَذِهِ الْكَلِمَةُ فَآخُذُ بِحَلْقَةِ بَابِ الْجَنَّةِ فَأُقَعْقِعُهَا قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ

Atugambye [Ibn Abi Umar] atubuulidde [Sufyan] okuva ku [Ali bin Zaid bin Jid’an] okuva ku [Abu Nadlrah] okuva ku [Abu Sa’id] yagamba: Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba: ‘Nze mukulembeze w’abazzukulu ba Adam ku lunaku lw’amazuukira era si nti nneenyumiriza mu nze, mu mukono gwange mulimu bendera ya okutendereza, era si nti nneenyumirizaamu, era tewali muntu yenna Ne bannabbi abalala ng’oggyeeko Adamu baali wansi wa bendera yange mu kiseera ekyo, nze omuntu eyasooka ensi ye eyanjawukana ku lwange, era si nti nneenyumirizaamu’. Yagamba nti: ‘Abantu baafuna okutya -okunene- okusatu, bajja eri Adamu, ne bagamba nti: Ggwe kitaffe Adamu, tuwe okwegayirira eri Rabb wange. Yagamba nti: Nakola ekibi, nasindikibwa ku nsi, jangu Nuuwa. Bajja ewa Nuuwa, Nuuwa n’agamba nti: Mazima nawa omulanga eri abatuuze ku nsi ne bazikirizibwa, mujje eri Ibulayimu. Bajja eri Ibrahim, Ibrahim nagamba: Nalimba emirundi esatu -Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam yagamba: 'Tewali bulimba namu Ibrahim bweyayogera naye nga bwakkirizibwa ku lw'eddiini ya Allah,' -Ibrahim yagamba: Jjangu ewa Musa. Bajja eri Musa, Musa n’agamba nti: Natta omuntu, jjangu eri Yesu. Bajja eri Yesu, Yesu n’agamba nti: Mazima nze nsinzizibwa okuggyako Allah, jjangu eri Muhammad. Bajja gye ndi ne ngenda nabo’. Ibn Jud’an yagamba nti: Anas yagamba nti: Ndowooza nalaba Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba: ‘Nakwata omuguwa gw’omulyango gw’eggulu ne ngukankanya. Kyaŋŋamba nti: Oyo y’ani? Waliwo eyaddamu nti: Muhammad. Banzigulirawo, ne banniriza ne bagamba nti: Mwaniriziddwa. Navuunama era Allah n’abikkulira okutendereza n’okunnyumira. Kyaŋŋamba nti: Yimusa omutwe gwo, saba era gujja kukuweebwa, weegayirire era gujja kukuweebwa, era yogera era guwulirwa. Oyo ye siteegi etenderezebwa Allah kwe yagamba nti: ‘Osanga Mukama wo anaakusitula okutuuka ku siteegi etenderezebwa.’ -Al Israa`: 79- [Sufyan] yagamba: Tewali kintu kyonna kyogerwa okuva ku [Anas] okujjako ebigambo bino: Olwo ne nkwata omuguwa gw’omulyango gw’ejjana ne ngukankanya. Abu Isa yagamba nti: Hadiisi eno hasan. Abamu ku bo baanyumya hadith eno okuva ku [Abu Nadlrah] okuva ku [Ibn Abbas] mu buwanvu.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3074

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبِكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَيْسَ بِمُوسَى صَاحِبِ الْخَضِرِ قَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ سَمِعْتُ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ قَامَ مُوسَى خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ أَيْ رَبِّ فَكَيْفَ لِي بِهِ فَقَالَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَحَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ مَعَهُ فَتَاهُ وَهُوَ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ فَجَعَلَ مُوسَى حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يَمْشِيَانِ حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ فَرَقَدَ مُوسَى وَفَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ حَتَّى خَرَجَ مِنْ الْمِكْتَلِ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ قَالَ وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْهُ جِرْيَةَ الْمَاءِ حَتَّى كَانَ مِثْلَ الطَّاقِ وَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَكَانَ لِمُوسَى وَلِفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمَا وَلَيْلَتِهِمَا وَنُسِّيَ صَاحِبُ مُوسَى أَنْ يُخْبِرَهُ فَلَمَّا أَصْبَحَ مُوسَى قَالَ لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }قَالَ وَلَمْ يَنْصَبْ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ قَالَ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }قَالَ يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا قَالَ سُفْيَانُ يَزْعُمُ نَاسٌ أَنَّ تِلْكَ الصَّخْرَةَ عِنْدَهَا عَيْنُ الْحَيَاةِ وَلَا يُصِيبُ مَاؤُهَا مَيِّتًا إِلَّا عَاشَ قَالَ وَكَانَ الْحُوتُ قَدْ أُكِلَ مِنْهُ فَلَمَّا قُطِرَ عَلَيْهِ الْمَاءُ عَاشَ قَالَ فَقَصَّا آثَارَهُمَا حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ فَرَأَى رَجُلًا مُسَجًّى عَلَيْهِ بِثَوْبٍ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى فَقَالَ أَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ يَا مُوسَى إِنَّكَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ وَأَنَا عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ فَقَالَ مُوسَى{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }قَالَ لَهُ الْخَضِرُ{ فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا }قَالَ نَعَمْ فَانْطَلَقَ الْخَضِرُ وَمُوسَى يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمَاهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعَرَفُوا الْخَضِرَ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا{ لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }ثُمَّ خَرَجَا مِنْ السَّفِينَةِ فَبَيْنَمَا هُمَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ وَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَاقْتَلَعَهُ بِيَدِهِ فَقَتَلَهُ قَالَ لَهُ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ وَهَذِهِ أَشَدُّ مِنْ الْأُولَى{ قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ }يَقُولُ مَائِلٌ فَقَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ هَكَذَا{ فَأَقَامَهُ }فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُضَيِّفُونَا وَلَمْ يُطْعِمُونَا{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا }قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا أَنَّهُ كَانَ صَبَرَ حَتَّى يَقُصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَخْبَارِهِمَا قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْأُولَى كَانَتْ مِنْ مُوسَى نِسْيَانٌ قَالَ وَجَاءَ عُصْفُورٌ حَتَّى وَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ ثُمَّ نَقَرَ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا مِثْلُ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْ الْبَحْرِقَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَكَانَ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا وَكَانَ يَقْرَأُ وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ كَافِرًا قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَاهُ الزُّهْرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ رَوَاهُ أَبُو إِسْحَقَ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْت أَبَا مُزَاحِمٍ السَّمَرْقَنْدِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ الْمَدِينِيِّ يَقُولُ حَجَجْتُ حَجَّةً وَلَيْسَ لِي هِمَّةٌ إِلَّا أَنْ أَسْمَعَ مِنْ سُفْيَانَ يَذْكُرُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ الْخَبَرَ حَتَّى سَمِعْتُهُ يَقُولُ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ وَقَدْ كُنْتُ سَمِعْتُ هَذَا مِنْ سُفْيَانَ مِنْ قَبْلِ ذَلِكَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الْخَبَرَ

Atubuulidde [Ibn Abi Umar] atubuulidde [Sufyan] okuva ku [Amru bin Dinar] okuva ku [Sa’id bin Jubair] yagamba: Nagamba [Ibnu Abbas] nti Naufan Al Bikali yalowooza nti Musa eyali n’Abaana ba Isirayiri si ye Musa eyali ne Khadlir, ye -Ibn Abbas- yagamba: Omulabe wa Allah alimba, mpulidde [Ubai bin Ka’ab]. bagamba nti: mpulidde Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam nga yagamba nti; 'Musa yayimirira mu maaso g'Abaana ba Isiraeri okuwa okubuulira era n'abuuzibwa nti: Ani omuntu alina okumanya okusingako?, n'addamu nti: Nze omuntu alina okumanya okusingako. awo Allah n’amunenya kubanga yali tannaweebwa kumanya, olwo n’amubikkulira nti: Waliwo omuntu mu baddu bange mu lukuŋŋaana lw’ennyanja ebbiri akusinga mu kumanya. Musa yabuuza nti: Ayi Rabb, nnyinza ntya okumusisinkana? Allah yagamba nti: Leeta ekyennyanja, bwe kinabula olwo awo we kinaaba. Musa yasitula ng’awerekeddwaako omuweereza we - omuyigirizwa we - kwe kugamba Yusya’ bin Nun. Musa yateeka ekyennyanja mu kisero olwo bombi ne basitula n’ebigere nga batuuse ku lwazi, bombi ne beebase, ebyennyanja ne bisenguka era okukkakkana nga bigudde mu nnyanja olwo Allah n’aziyiza okukulukuta kw’amazzi olwo ne gafuuka omutala ng’ekikondo ekyafuuka ekifo ebyennyanja we biwugira, ekyaleetera Musa ne mukwano gwe okwewuunya. Bombi ne baddamu okusitula nga bamala emisana n’ekiro. Mukwano gwe yeerabira okumujjukiza era enkeera Musa n’agamba omuyigirizwa we nti: ‘Tuleete emmere yaffe; mazima tuwulidde nga tukooye olw’olugendo lwaffe’. -Al Israa`: 62- teyawulira bukoowu okutuusa lwe yatuuka mu kifo ekyalagirwa mukwano gwe yagamba nti: ‘Okimanyi bwe twanoonya obuddukiro ku lwazi, neerabira - okukubuulira ku - ebyennyanja era tewali n’omu yanneerabira okukubuulira okujjako sitaani n’ekyennyanja ne kikwata ekkubo erigenda mu nnyanja mu ngeri eyeewuunyisa ennyo. Musa yagamba: Ekyo kye -kifo- kyetunoonya. Olwo bombi ne baddayo, nga bagoberera ebigere byabwe eby’olubereberye’. -Al Israa`: 63-64- olwo bombi ne baddamu okunoonya emitendera gyabwe. -Sufyan- yagamba: Abantu balowooza nti mu lwazi mwalimu ensibuko y’obulamu, singa amazzi gagwa ku kintu ekyali kifudde olwo ne kifuuka kiramu, era n’agamba nti: Ekyennyanja kyava mu mazzi olwo bwe kyamansira amazzi ne kiddamu okuba ekiramu -ne kigwa mu nnyanja- ne beeyongera okugoberera ekkubo ery’olubereberye okutuusa lwe baatuuka ku lwazi ne balaba omusajja ng’abikkiddwa engoye olwo Musa n’amulamusa, ye -Khadlir- n’agamba nti: Kitya waliwo okulamusa mu nsi yo? Musa n’agamba nti: Nze Musa. Khadlir yagamba nti: Musa wa Yisirayiri? Musa n’addamu nti: Yee. Ye -Khadlir- yagamba nti: Ayi Musa, mazima olina okumanya ku kumanya kwa Allah okungi okwakusomesebwa era kwe saamanya. Era nnina okumanya okuva mu kumanya kwa Allah okungi okwanjigiriza era nga temumanyi’. Musa n’agamba Khadlir nti: Nsobola okukugoberera osobole okunjigiriza okumanya okutuufu mu kumanya okukusomesebwa? Yaddamu nti: Mu butuufu, tojja kusobola kungumiikiriza. Era oyinza otya okuba omugumiikiriza ku kintu, ky’otolina kumanya kimala? Musa n’agamba nti: Katonda bw’anaaba ayagadde, ojja kunfunira omuntu omugumiikiriza, era sijja kukuwakanya mu kintu kyonna. Yagamba nti: Bw’oba ongoberera, olwo tombuuza ku kintu kyonna, okutuusa nga nze kennyini nkikunnyonnyola’. -Al Israa`: 66-70- Musa yaddamu nti: Yee. Olwo Musa ne Khadlir ne basitula n’ebigere ku lubalama lw’ennyanja, olwo eryato ne liyita mu maaso ge era bombi ne babasaba - nnannyini lyato - abawerekereko, ne bategeera Khidr ne bamutwala nga tebasasuddwa, olwo Khidr n’aggyayo emu ku bipande by’eryato mu bugenderevu. Musa n’agamba nti: Lwaki kino wakikola ku bantu abaali babawerekedde nga tebasasulwa?’. Mu butuufu, okoze ensobi nnene. Ye -Khadlir- yagamba nti: Sigamba nti: Mazima tojja kungumiikiriza. Musa yagamba nti: Temubonereza olw’okwerabira kwange era tonzitoowerera buzibu bwonna mu nsonga zange. -Al Israa`: 71-73- Olwo bombi ne bava mu lyato era bwe baali batambula ku lubalama nga waliwo omwana ng’azannya n’omwana omulala, bwatyo Khadhir n’amukwata omutwe n’amutta. Musa n’amugamba nti: ‘Lwaki watta omwoyo omulongoofu, so si lwakuba gwatta mulala? Mazima ddala, olina ekikyamu ky’okoze.’ Khidhr yagamba nti: ‘Saakugamba nti tojja kusobola kungumiikiriza?’. -Al Israa`: 74-75- Yagamba nti: Kino kibi okusinga ekyasooka. Musa yagamba nti: ‘Bwe mba mbuuza ku kintu kyonna oluvannyuma lwa kino, tonkuuma naawe, mazima ompadde ensonga emala.’ Bwe batyo bombi ne bagenda mu maaso; okutuusa bwe batuuka mu bantu b’omu kibuga ekimu, ne babasaba babasembeza, naye ne batabasembeza, olwo ne basanga mu kibuga bbugwe eyali anaatera okugwa. -Al Israa`: 76-77- yagamba nti: -Bbugwe- yaserengese, Khadlir yakola akabonero n’omukono gwe bw’ati ‘Awo -Khadlir- n’agolola bbugwe’. -Al Israa`: 77- olwo Musa n'amugamba nti: '-Lwaki oyagala okukola kino, so nga- tebatusembeza nga bagenyi wadde okutuwa emmere? Musa yagamba nti: ‘Bw’oba oyagala, wandigitwaliddemu emisaala’. Khadlir yagamba nti: ‘Kuno kwe kwawukana wakati wange naawe; Oluvannyuma nja kukubuulira ekigendererwa ky’ebikolwa by’otosobola kulinda’. -Al Israa`: 77-78- Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba: ‘Allah asaasire Musa, singa yali muntu mugumiikiriza, Allah yandibadde atubuulira amawulire amalala agakwata ku bombi’. Nabbi era yagamba nti: ‘Ekintu ekisooka, kye kintu Musa kye yeerabira, ekinyonyi kyajja ne kikka ku mabbali g’eryato ne kikoona ekintu mu nnyanja. Khadlir n’amugamba nti: Okumanya kwange n’okumanya kwo tebijja kukendeeza ku kumanya kwa Allah n’akatono, ng’ennyanja bw’etagenda kukendeera olw’okunyiga ekinyonyi. Sa’id bin Jubair yagamba nti Ibn Abbas yasoma: WAKAANAT AMAAMAHUM MALIKUN YA’KHUDZU KULLAH SAFIINATIN SHOOLIHATIN GHOSBAN - Mu Qur’an si amaamahum wabula waro’ahum, era tewali kigambo shaalihatin - ekitegeeza nti ‘Era mu maaso gaabwe waliwo kabaka agenda okuwamba eryato lyabwe eddungi n’amaanyi’. Era yasoma nti: ‘WA-AMMAL GHULAAMU FAKAANA KAAFIRON - Mu bigambo bya Qur’an temuli kigambo kaafiron - ekitegeeza; Ate omwana - attiddwa - oluvannyuma ajja kufuuka kaafiiri.' Abu Isa yagamba nti hadith eno hasan sahih. [Az Zuhri] yakinyumya okuva ku [Ubaidullah bin Abdullah bin Utbah] okuva ku [Ibn Abbas] okuva ku [Ubai bin Ka’ab] okuva ku nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam. Era [Abu Ishaq Al Hamdani] yakinyumya okuva ku [Sa’id bin Jubair] okuva ku [Ibn Abbas] okuva ku [Ubai bin Ka’ab] okuva ku nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam. Abu Isa yagamba: Nawulira [Abu Muzahim Nga Samarqandi] nga agamba: Nawulira [Ali bin Al Madini] nga agamba nti: Nagenda ku Hijja era nali sirina kye njagala okuggyako okuwulira okuva eri [Sufyan] ng’ayogera ku khabar mu hadith eno okutuusa lwe namuwulira ng’agamba nti: Ntugambye [Amru bin Dinar], hadith eno nali mpulidde emabegako okuva ewa Sufyan naye teyayogera ku khabar mu yo.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3075

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَليٍّ حَدَّثَنَا أَبُو قُتَيْبَةَ سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَبَّاسِ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْغُلَامُ الَّذِي قَتَلَهُ الْخَضِرُ طُبِعَ يَوْمَ طُبِعَ كَافِرًاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ

Atubuulidde [Amru bin Ali] atugambye [Abu Qutaibah Salm bin Qutaibah] atubuulidde [Abdul Jabbar bin Al Abbas Al Hamdani] okuva ku [Abu Ishaq] okuva ku [Sa’id bin Jubair] okuva ku [Ibn Abbas] okuva ku [Ubai bin Ka’ab] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba nti: ‘Omwana eyattibwa Khadlir yatondebwa nga kaafiiri bwe yatondebwa'. Abu Isa yagamba nti hadith eno hasan shahih gharib.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3076

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا سُمِّيَ الْخَضِرَ لِأَنَّهُ جَلَسَ عَلَى فَرْوَةٍ بَيْضَاءَ فَاهْتَزَّتْ تَحْتَهُ خَضْرَاءَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ

Atubuulidde [Yahya bin Musa] atubuulidde [Abdurrazzaq] atugambye [Ma’mar] okuva ku [Hammam bin Munabbih] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba: Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yagamba: ‘Ensonga eyitibwa Khidlir eri nti etudde ku ttaka eryeru eritaliiko bimera ate nga waliwo ekimera -khadhra’- ekitambula wansi waakyo-Erinnya Khidir aggyibwa ku Khadhra' the--. Abu Isa yagamba nti: Hadiisi eno hasan shahih gharib.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3077

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ الْجَزَرِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ يُوسُفَ الصَّنْعَانِيِّ عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قَوْلِهِ{ وَكَانَ تَحْتَهُ كَنْزٌ لَهُمَا }قَالَ ذَهَبٌ وَفِضَّةٌحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ يُوسُفَ الصَّنْعَانِيِّ عَنْ يَزِيدَ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ عَنْ مَكْحُولٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Nga batubuulidde [Ja’far bin Muhammad bin Fudlail Al Jazari] n’abalala, bagamba nti: Atubuulidde [Shafwan bin Salih] atubuulidde [Al Walid bin Muslim] okuva ku [Yazid bin Yusuf Ash Shan’ani] okuva ku [Makhlul] okuva ku [Ummu Abi Darda`] okuva ku [Abu Ad Darda`] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam ku bigambo bye 'Era wansi waakyo waliwo eby'obugagga ebiterekeddwa bombi'. -Al Israa`: 82- yagamba nti: ‘Zabu ne ffeeza’. Abu Isa yagamba nti hadith eno ya gharib. Atugambye [Al Hasan bin Ali Al Khallal] atugambye [Shafwan bin Shalih] atubuulidde [Al Walid bin Muslim] okuva ku [Yazid bin Yusuf Ash Shan’ani] okuva ku [Yazid bin Yazid bin Jabir] okuva ku [Makhul] ne sanad eno kirabika. Abu Isa yagamba nti: Hadiisi eno ye hasan gharib.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3078

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ الْمَعْنَى وَاحِدٌ وَاللَّفْظُ لِابْنِ بَشَّارٍ قَالُوا حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي رَافِعٍ مِنْ حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي السَّدِّ قَالَ يَحْفِرُونَهُ كُلَّ يَوْمٍ حَتَّى إِذَا كَادُوا يَخْرِقُونَهُ قَالَ الَّذِي عَلَيْهِمْ ارْجِعُوا فَسَتَخْرِقُونَهُ غَدًا فَيُعِيدُهُ اللَّهُ كَأَشَدِّ مَا كَانَ حَتَّى إِذَا بَلَغَ مُدَّتَهُمْ وَأَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَبْعَثَهُمْ عَلَى النَّاسِ قَالَ الَّذِي عَلَيْهِمْ ارْجِعُوا فَسَتَخْرِقُونَهُ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَاسْتَثْنَى قَالَ فَيَرْجِعُونَ فَيَجِدُونَهُ كَهَيْئَتِهِ حِينَ تَرَكُوهُ فَيَخْرِقُونَهُ فَيَخْرُجُونَ عَلَى النَّاسِ فَيَسْتَقُونَ الْمِيَاهَ وَيَفِرُّ النَّاسُ مِنْهُمْ فَيَرْمُونَ بِسِهَامِهِمْ فِي السَّمَاءِ فَتَرْجِعُ مُخَضَّبَةً بِالدِّمَاءِ فَيَقُولُونَ قَهَرْنَا مَنْ فِي الْأَرْضِ وَعَلَوْنَا مَنْ فِي السَّمَاءِ قَسْوَةً وَعُلُوًّا فَيَبْعَثُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ نَغَفًا فِي أَقْفَائِهِمْ فَيَهْلِكُونَ فَوَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ إِنَّ دَوَابَّ الْأَرْضِ تَسْمَنُ وَتَبْطَرُ وَتَشْكَرُ شَكَرًا مِنْ لُحُومِهِمْقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِثْلَ هَذَا

Atubuulidde [Muhammad bin Basyar] n’abalala, amakulu ge gamu so nga ekiwandiiko kya Ibn Basyar, bagamba nti: Atubuulidde [Hisyam bin Abdul Malik] atubuulidde [Abu Awanah] okuva mu [Qatadah] okuva ku [Abu Rafi’] okuva mu hadith [Abu Hurairah] okuva ewa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wa Salam ku bbugwe -which Dzulqarnain yazimba- yagamba nti: ‘Buli lunaku Goog ne Magog ne bakisima, bwe batyo bwe baali kata bamenye bbugwe, omukulembeze n’agamba nti: Kati ddayo eka, kubanga enkya mazima ddala ojja kusobola okumenya! naye Allah yakizzaawo mu mbeera yaakyo eyasooka. era enkeera Allah bwe yali anaatera okubasindika eri abantu, omukulembeze waabwe n’agamba nti: Kati mugende ewaabwe, kubanga enkya mujja kugisaanyaawo Allah bw’aba ayagadde’ n’agamba nti Katonda bw’anaaba ayagadde’. Yagambye nti: ‘Badda eka ne bakisanga nga bwe kyali nga bakireka, olwo ne bakiyuza ne balumba abantu, oluvannyuma ne banywa amazzi abantu ne babaddukako, ne bakuba obusaale mu bbanga era amangu ago obusaale ne bubikka omusaayi. Awo ne bagamba nti: ‘Tuwangudde abatuuze b’ensi ne tufuga abali mu ggulu n’amaanyi’. Olwo Allah n’asindika enkwale emabega w’ensingo zaabwe, olw’Oyo mu ngalo ze emmeeme yange gy’eri, mazima ebisolo by’ensi byafuuka ebigejjo, ebinyirira era ne bisiima nnyo ennyama yaabyo’. Abu Isa yagamba: Hadith eno hasan gharib, tugimanyi okuva mu sanad eno yokka bweti.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3079

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْبُرْسَانِيُّ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ ابْنِ مِينَاءَ عَنْ أَبِي سَعْدِ بْنِ أَبِي فَضَالَةَ الْأَنْصَارِيِّ وَكَانَ مِنْ الصَّحَابَةِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا جَمَعَ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ نَادَى مُنَادٍ مَنْ كَانَ أَشْرَكَ فِي عَمَلٍ عَمِلَهُ لِلَّهِ أَحَدًا فَلْيَطْلُبْ ثَوَابَهُ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ أَغْنَى الشُّرَكَاءِ عَنْ الشِّرْكِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ بَكْرٍ

[Muhammad bin Basyar] n’abalala batunyumizza, bagamba nti: [Muhammad bin Bakr Al Bursani] atunyumizza okuva ku [Abdul Hamid bin Ja’far] yantegeeza [kitange] okuva ku [Ibn Mina’] okuva ku [Abu Sa’ad bin Abi Fadhalah al Ansari] - yali mubeezi - yagamba nti: Lumu nawulira Omubaka wa Allah Shallallahu ‘alaihi wa Salam bagamba nti: ‘Allah bw’akuŋŋaanya abantu bonna ku lunaku lw’enkomerero - olunaku olutali kubuusabuusa - wajja kubaawo omuntu ayita nti: Oyo yenna akwataganya ekintu ne Allah ng’akola ekikolwa ekikoleddwa, asabe empeera ye okuva eri omulala atali Allah, kubanga Allah y’oyo ateeetaaga babeezi’. Abu Isa yagamba nti hadith eno hasan gharib, tugimanyi okuva mu hadith ya Muhammad bin Bakru yokka.

Hadith

Imam Tirmidzi : 3080

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَبَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى نَجْرَانَ فَقَالُوا لِي أَلَسْتُمْ تَقْرَءُونَ يَا أُخْتَ هَارُونَ وَقَدْ كَانَ بَيْنَ عِيسَى وَمُوسَى مَا كَانَ فَلَمْ أَدْرِ مَا أُجِيبُهُمْ فَرَجَعْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ أَلَا أَخْبَرْتَهُمْ أَنَّهُمْ كَانُوا يُسَمُّونَ بِأَنْبِيَائِهِمْ وَالصَّالِحِينَ قَبْلَهُمْقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ إِدْرِيسَ

Atubuulidde [Abu Sa’id Al Asyuj] ne [Muhammad bin Al Mutsanna] bombi bagamba nti: Atubuulidde [Ibn Idris] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Simak bin Harb] okuva ku [Alqamah bin Wa`il] okuva ku [Al Mughirah bin Syu’bah] yagamba nti: Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yansindika e Najran, nebabuuza: Didn’t osoma nti: ‘Mmwe bannyinaffe Alooni’. -Mariyamu: 28-, era waaliwo enkolagana ey’oku lusegere ennyo wakati wa Yesu ne Musa? -- Nali simanyi kuddamu kwe kuddayo eri Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wa Salam, namugamba, yaddamu nti: ‘Tewabagamba nti baali boogera ku bannabbi baabwe n’abantu abatuukirivu abaabasooka?’. Abu Isa yagamba nti: Hadith eno hasan shahih gharib, tugimanyi okuva mu hadith ya Ibn Idris yokka.