Imam Tirmidzi : 2881
وَبِهَذَا الْإِسْنَادِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ{ فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ }قَالَ قَالُوا حَبَّةٌ فِي شَعْرَةٍقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
Era ne sanad eno -Kwe kugamba; Kitugambye nti [‘Abd bin Humaid] atubuulidde [Abdurrazzaq] okuva ku [Ma’mar] okuva ku [Hammam bin Munabbih] okuva ku [Abu Hurairah]- okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam: ‘Awo abantu abatali ba bwenkanya ne bakyusa ekiragiro nga -bakola- ebyo ebitaalagirwa’. QS Al-Baqarah: 59, Yagamba nti: ‘Bagamba nti; ensigo mu nviiri'. Abu Isa yagambye nti; Hadiisi eno ntuufu.
Imam Tirmidzi : 2882
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا أَشْعَثُ السَّمَّانُ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فِي لَيْلَةٍ مُظْلِمَةٍ فَلَمْ نَدْرِ أَيْنَ الْقِبْلَةُ فَصَلَّى كُلُّ رَجُلٍ مِنَّا عَلَى حِيَالِهِ فَلَمَّا أَصْبَحْنَا ذَكَرْنَا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَزَلَتْ{ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ }قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَشْعَثَ السَّمَّانِ أَبِي الرَّبِيعِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأَشْعَثُ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ
[Mahmud bin Ghailan] yatunyumiza [Waki’] yatunyumiza [Ash’ats As Samman] okuva ku [’Ashim bin ‘Ubaidullah] okuva ku [Abdullah bin ‘Amir bin Rabi’ah] okuva ku [kitaawe] eyagamba nti: Twali ne Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ku lugendo mu kiro ekizikiza, twali tetumanyi ludda ki lwe tulina kukyuka, buli omu ku ffe yasaba ng’atunudde mu bulagirizi bwe. Ku makya, kino twakinyumya ne Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam, era aya n’ebikkulwa nti: ‘Kale wonna w’okyukira, waliwo ffeesi ya Allah’. QS Al-Baqarah: Ebiwandiiko 115
Imam Tirmidzi : 2883
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ قَال سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي عَلَى رَاحِلَتِهِ تَطَوُّعًا أَيْنَمَا تَوَجَّهَتْ بِهِ وَهُوَ جَاءٍ مِنْ مَكَّةَ إِلَى الْمَدِينَةِثُمَّ قَرَأَ ابْنُ عُمَرَ هَذِهِ الْآيَةَ{ وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ }الْآيَةَ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ فَفِي هَذَا أُنْزِلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَيُرْوَى عَنْ قَتَادَةَ أَنَّهُ قَالَ فِي هَذِهِ الْآيَةِ{ وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ }قَالَ قَتَادَةُ هِيَ مَنْسُوخَةٌ نَسَخَهَا قَوْلُهُ{ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ }أَيْ تِلْقَاءَهُ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ وَيُرْوَى عَنْ مُجَاهِدٍ فِي هَذِهِ الْآيَةِ{ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ }قَالَ فَثَمَّ قِبْلَةُ اللَّهِ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ النَّضْرِ بْنِ عَرَبِيٍّ عَنْ مُجَاهِدٍ بِهَذَا
Atugambye [‘Abd bin Humaid] atugambye [Yazid bin Harun] atugambye [Abdul Malik bin Abu Sulaiman] yagamba nti; Nawulira [Sa’id bin Jubair] ng’ategeeza okuva ku [Ibnu Umar] yagamba nti; Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam lumu yasaala esswala za sunna mu mmotoka ye yonna emotoka ye gye yali etunudde, bwe yali ava e Makka okugenda e Madiina. Oluvannyuma lw’ekyo Ibn Umar yasoma aya eno: ‘Era ebuvanjuba n’amaserengeta bya Allah’. QS Al-Baqarah: 115. Ibn Umar yagamba nti; 'Mu bikwatagana n'ekyo ekyaliwo, olunyiriri luno lwabikkulwa'. Abu Isa yagambye nti; Hadiisi eno ntuufu. Yayogerwa okuva e Qatadah, yagamba ku Aya eno nti: Era ebuvanjuba n’amaserengeta bya Allah, n’olwekyo wonna w’otunudde wabaawo amaaso ga Allah’. QS Al-Baqarah: 115 Qatadah yagamba nti; Aya eno mansukhah, dinasakh nga erimu ebigambo bya Allah nti, ‘Kyusa amaaso go eri Omuzikiti Omunene’. QS Al-Baqarah: 144, kwe kugamba obulagirizi. Muhammad bin Abdul Malik bin Abu Ash Syawarib atubuulidde nti, atubuulidde ku Yazid bin Zurai’ okuva ewa Sa’id okuva e Qatadah. Era era kyayogerwa okuva ewa Mujahid ku bikwata ku Aya eno nti: ‘Kale wonna w’otunudde, waliwo ffeesi ya Allah’. QS Al-Baqarah: 115, yagambye nti; 'Waliwo Qibla ya Allah'. Atugambye bwatyo Muhammad bin Al Ala` atubuulidde Waki' okuva ku An Nadlr bin Arabi okuva ku Mujahid bwatyo.
Imam Tirmidzi : 2884
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ صَلَّيْنَا خَلْفَ الْمَقَامِ فَنَزَلَتْ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى } قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
Atugambye [‘Abd bin Humaid] atugambye [Al Hajjaj bin Minhal] atugambye [Hammad bin Salamah] okuva ku [Humaid] okuva ku [Anas] nti [Umar bin Al Khaththab] yagamba nti; 'Ayi Omubaka wa Allah, kyandibadde kirungi singa tusaala emabega wa maqam'. Awo aya n’ekka: ‘Era ekitundu ku maqam ya Ibrahim mufuule ekifo eky’okusaaliramu’. QS Al-Baqarah: 125, Abu Isa yagamba nti; Hadiisi eno ntuufu.
Imam Tirmidzi : 2885
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ عَنْ أَنَسٍ قَالَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُقُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ اتَّخَذْتَ مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى فَنَزَلَتْ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ
Atugambye [Ahmad bin Mani’] atugambye [Husyaim] atugambye [Humaid Ath Thawil] okuva ku [Anas] yagamba nti; [Umar bin Al Khaththab] radiallahu 'anhu yagamba nti; Nagamba Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam nti; 'Bw'ofuula ekitundu ku maqam ekifo eky'okusaaliramu'. Awo aya n’ekka: ‘Era ekitundu ku maqam ya Ibrahim mufuule ekifo eky’okusaaliramu’. QS Al-Baqarah: 125. Abu Isa yagamba nti; Hadiisi eno ntuufu. Mu mbeera eno, waliwo hadith efaananako bwetyo okuva ewa Ibn Umar.
Imam Tirmidzi : 2886
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قَوْلِهِ{ وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا }قَالَ عَدْلًاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
Atubuulidde [Ahmad bin Mani’] atugambye [Abu Muawiyah] atubuulidde [Al A’masy] okuva ku [Abu Salih] okuva ku [Abu Sa’id] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ku bigambo bya Allah: ‘Era bwekityo -era- Tubafudde -Ummah y’Obusiraamu-, abantu abatuukirivu era abalonde musobole okubeera abajulizi eri -abafu- ba ' abantu. QS Al-Baqarah: 143, yagamba nti: ‘Bwenkanya’. Abu Isa yagambye nti; Hadiisi eno ntuufu.
Imam Tirmidzi : 2887
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ أَخْبَرَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُدْعَى نُوحٌ فَيُقَالُ هَلْ بَلَّغْتَ فَيَقُولُ نَعَمْ فَيُدْعَى قَوْمُهُ فَيُقَالُ هَلْ بَلَّغَكُمْ فَيَقُولُونَ مَا أَتَانَا مِنْ نَذِيرٍ وَمَا أَتَانَا مِنْ أَحَدٍ فَيُقَالُ مَنْ شُهُودُكَ فَيَقُولُ مُحَمَّدٌ وَأُمَّتُهُ قَالَ فَيُؤْتَى بِكُمْ تَشْهَدُونَ أَنَّهُ قَدْ بَلَّغَ فَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى { وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا } وَالْوَسَطُ الْعَدْلُ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ عَنْ الْأَعْمَشِ نَحْوَهُ
Kibadde kitukwatako [‘Abd bin Humaid] atutegeezezza [Ja’far bin ‘Aun] atutegeezezza [Al A’mash] okuva ku [Abu Salih] okuva ku [Abu Sa’id] yagamba; Omubaka wa Allah shallallahu ‘alaihi wasallam yagamba: ‘Nuhu yayitibwa n’abuuza nti: ‘Otuusizza?’. Nuuwa yagamba nti: ‘Yee.’ Awo abantu be ne bayitibwa ne bamubuuza nti: ‘Akutuusizza?’ Baagamba nti: ‘Tewali mulabuzi yajja gye tuli era tewali yajja gye tuli.’ Nuuwa yabuuzibwa nti: ‘Abajulirwa bo be baani?’ Nuuwa yagamba nti: ‘Muhammad n’eggwanga lye.’ Yagenda mu maaso n’ebigambo bye: ‘Awo ne muleetebwa, ne muwa obujulizi nti Nuuwa yali atuusizza, ago ge makulu g’ekigambo kya Allah Ta’ala: ‘Era bwe kityo - era - tubafudde - ekibiina ky’Abasiraamu - ekibiina eky’obwenkanya era ekirondeddwa musobole okuba abajulizi ku bikolwa by’abantu era omubaka - Muhammad - abeere omujulizi ku bikolwa byammwe’. QS Al-Baqarah: 143, era wasath kitegeeza bwenkanya’. Abu Isa yagambye nti; Hadiisi eno ye hasan sahih. Atugambye [Muhammad bin Basyar] atugambye [Ja’far bin ‘Aun] okuva ku [Al A’mash] nga waggulu.
Imam Tirmidzi : 2888
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ صَلَّى نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحِبُّ أَنْ يُوَجَّهَ إِلَى الْكَعْبَةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ{ قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ }فَوُجِّهَ نَحْوَ الْكَعْبَةِ وَكَانَ يُحِبُّ ذَلِكَ فَصَلَّى رَجُلٌ مَعَهُ الْعَصْرَ قَالَ ثُمَّ مَرَّ عَلَى قَوْمٍ مِنْ الْأَنْصَارِ وَهُمْ رُكُوعٌ فِي صَلَاةِ الْعَصْرِ نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَقَالَ هُوَ يَشْهَدُ أَنَّهُ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ قَدْ وُجِّهَ إِلَى الْكَعْبَةِ قَالَ فَانْحَرَفُوا وَهُمْ رُكُوعٌقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ
Atugambye [Hannad] atubuulidde [Waki’] okuva mu [Israil] okuva ku [Abu Ishaq] okuva ku [Al Bara` bin Azib] yagamba; ‘Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam bweyatuuka e Madiina, yasaala ng’atunudde mu Baitul Maqdis okumala emyezi kkumi n’omukaaga oba kkumi na musanvu, naye Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yayagala okwolekera Kaaba, kale Allah yabikkula aya eno: ‘Mazima, Ffe -emirundi mingi- tulaba amaaso go nga gatunudde waggulu mu bbanga, olwo mazima Tujja kukukyusa eri Qibla nti ggwe okwaagala. Kyuusa ffeesi yo ng’oyolekera Omuzikiti Omunene. QS Al-Baqarah: 144. Olwo n’akyusa ffeesi ye n’ayolekera Kaaba, era n’agisiima nnyo, olwo omuntu n’asaala naye eswala ya Asr. Oluvannyuma lw’ekyo yayita ku kibinja ky’emikwano gya Ansar, baali bafukamidde mu swala ya Asr nga boolekedde Baitul Maqdis’. Barra` bwe yagambye; Mukwano gwe yawa obujulizi nti yali asaala esswala ya Asr ne Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam era yali ayanjuddwa ne Kaaba. Barra` bwe yagambye; "Era bakyusizza amaaso gaabwe mu mbeera y'okufukamira." Abu Isa yagambye nti; Hadiisi eno ntuufu. [Sufyan Ats Tsauri] naye yakinyumya okuva ku [Abu Ishaq].
Imam Tirmidzi : 2889
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَكَانُوا رُكُوعًا فِي صَلَاةِ الْفَجْرِوَفِي الْبَاب عَنْ عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ الْمُزَنِيِّ وَابْنِ عُمَرَ وَعُمَارَةَ بْنِ أَوْسٍ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[Hannad] atunyumizza [Waki’] okuva ku [Sufyan] okuva ku [Abdullah bin Dinar] okuva ku [Ibn Umar] yagamba; 'Abantu bafukamira' mu kusaba kw'enkya'. Mu mbeera eno waliwo hadith efaananako bwetyo okuva mu ‘Amr bin Auf Al Muzanni, Ibn Umar, ‘Umarah bin Aus ne Anas bin Malik. Abu Isa yagambye nti; Hadiisi ya Ibn Umar ye hasan sahih.
Imam Tirmidzi : 2890
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ وَأَبُو عَمَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا وُجِّهَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْكَعْبَةِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ بِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ مَاتُوا وَهُمْ يُصَلُّونَ إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ }الْآيَةَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
Kitugambye nti [Hannad] ne [Abu ‘Ammar] bombi baagamba nti; atubuulidde [Waki’] okuva ku [Isra’il] okuva ku [Simak] okuva ku [Ikrimah] okuva ku [Ibn Abbas] yagamba; ‘Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam bweyakyuka n’ayolekera Kaaba, abantu baagamba nti; 'Ayi Omubaka wa Allah, ate baganda baffe abafudde, nga basaba nga boolekedde Baitul Maqdis?' Kale aya n’ekka: ‘Era Allah tajja kwonoona kukkiriza kwammwe’. QS Al-Baqarah: 143. Abu Isa yagamba nti; Hadiisi eno ntuufu.
Imam Tirmidzi : 2891
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَال سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ عُرْوَةَ قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ مَا أَرَى عَلَى أَحَدٍ لَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ شَيْئًا وَمَا أُبَالِي أَنْ لَا أَطُوفَ بَيْنَهُمَا فَقَالَتْ بِئْسَ مَا قُلْتَ يَا ابْنَ أُخْتِي طَافَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَطَافَ الْمُسْلِمُونَ وَإِنَّمَا كَانَ مَنْ أَهَلَّ لِمَنَاةَ الطَّاغِيَةِ الَّتِي بِالْمُشَلَّلِ لَا يَطُوفُونَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى { فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوْ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا } وَلَوْ كَانَتْ كَمَا تَقُولُ لَكَانَتْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ لَا يَطَّوَّفَ بِهِمَا قَالَ الزُّهْرِيُّ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِأَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ فَأَعْجَبَهُ ذَلِكَ وَقَالَ إِنَّ هَذَا الْعِلْمُ وَلَقَدْ سَمِعْتُ رِجَالًا مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يَقُولُونَ إِنَّمَا كَانَ مَنْ لَا يَطُوفُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ مِنْ الْعَرَبِ يَقُولُونَ إِنَّ طَوَافَنَا بَيْنَ هَذَيْنِ الْحَجَرَيْنِ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ وَقَالَ آخَرُونَ مِنْ الْأَنْصَارِ إِنَّمَا أُمِرْنَا بِالطَّوَافِ بِالْبَيْتِ وَلَمْ نُؤْمَرْ بِهِ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ } قَالَ أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَأُرَاهَا قَدْ نَزَلَتْ فِي هَؤُلَاءِ وَهَؤُلَاءِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[Ibn Abu Umar] atugambye nti [Sufyan] atugambye nti yagamba nti; Nawulira [Az Zuhri] ng’anyumya okuva ku [’Urwah] nti yagamba nti; Nagamba [‘Aisha] nti; 'Mu ndowooza yange, oyo atakola sa'i wakati wa Safa ne Marwah talina buvunaanyizibwa ku kintu kyonna era sifaayo ku butakola sa'i wakati waabwe'. ‘Aisha n’addamu nti; ‘Bye mwogera bibi nnyo, ayi muganda wange, Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam yakola sa’i era n’abasiraamu bwe baakola, mazima oyo asoma esswala ya Manat taghut mu Musyallil - ekifo ekiri wakati wa Makka ne Madiina omuli amazzi amangi - y’oyo atakola sa’i wakati wa Safa ne Marwah. Olwo Allah Tabaraka wa Ta’ala n’aggyawo aya eno nti: ‘Kale oyo yenna akola Hijja mu Nnyumba oba okukola ‘Umrah, tewali kibi kyonna ku ye olw’okukola sa’i wakati waabwe’. QS Al-Baqarah: 158. Bwe kiba nga bw’ogamba, mazima aya ejja kuba nti: ‘Awo tewali kibi gy’ali obutakola sa’i wakati waabwe bombi’. Az Zuhri yagambye nti; Kino nakigamba Abu Bakr bin Abdurrahman bin Al Harith bin Hisyam, kirabika kyamwewuunyisa, yagamba nti; ‘Ono ssaayansi, era mpulidde abamanyi abamu nga bagamba nti; 'Abatakkiriziganya wakati wa Shafa ne Marwah okuva mu nnyiriri z'Abawalabu bagamba nti tawaf yaffe wakati wa Shafa ne Marwah nsonga ya butamanya'. Ate abalala, okuva e Ansar ne bagamba nti; 'Twalagirwa okukola Tawaf mu Baitullah yokka ate nga tetulagirwa kukola Tawaf wakati wa Shafa ne Marwah, olwo Allah Ta'ala n'abikkula aya eno: 'Mazima Shafaa ne Marwa kitundu kya syi'ar ya Allah'. QS Al-Baqarah: 158. Abu Bakr bin Abdurrahman yagamba nti; 'Mu ndowooza yange, olunyiriri luno lwabikkulirwa ku bo nabo'. Abu Isa yagambye nti; Hadiisi eno ye hasan sahih.
Imam Tirmidzi : 2892
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ عَنْ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَقَالَكَانَا مِنْ شَعَائِرِ الْجَاهِلِيَّةِ فَلَمَّا كَانَ الْإِسْلَامُ أَمْسَكْنَا عَنْهُمَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوْ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا }قَالَ هُمَا تَطَوُّعٌ{ وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ }قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
Atugambye [‘Abd bin Humaid] atugambye [Yazid bin Abu Hakim] okuva ku [Sufyan] okuva ku [‘Ashim Al Ahwal] yagamba nti; Nabuuza [Anas bin Malik] ku Shafa ne Marwah, n’addamu nti: ‘Bombi ba syi’ar jahiliyah. Obusiraamu bwe bwajja, ne twewala byombi, naye Allah Tabaraka wa Ta’ala yabikkula aya eno: ‘Mazima Shafaa ne Marwa kitundu kya syi’ar ya Allah. Kale oyo yenna akola Hijja mu Nnyumba ya Allah oba okukola Umrah, tewali kibi ku ye kukola Sa’i wakati w’abo bombi. QS Al-Baqarah: 158, yagambye nti; 'Bombi sunnah'. Era oyo yenna akola omulimu omulungi n’omutima ogw’okwagala, kale ddala Allah ye Musaasizi w’ebirungi, amanyi byonna’. Abu Isa yagambye nti; Hadiisi eno ntuufu.
Imam Tirmidzi : 2893
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَدِمَ مَكَّةَ طَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا فَقَرَأَ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى } فَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ ثُمَّ أَتَى الْحَجَرَ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ قَالَ نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ وَقَرَأَ { إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ } قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
Atugambye [Ibn Abu Umar] atubuulidde [Sufyan] okuva ku [Ja’far bin Muhammad] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Jabir bin Abdullah] yagamba nti; Nawulira nti Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah bibeere ku ye) bwe yatuuka e Makka, yakola Tawaf emirundi musanvu n’oluvannyuma n’asoma nti: ‘Era ekitundu ku maqam ya Ibrahim mufuule ekifo eky’okusaala’. QS Al-Baqarah: 125, oluvannyuma yasaala emabega wa maqam, oluvannyuma n’asemberera hajar olwo n’amunywegera n’agamba nti: ‘Tutandika nga Allah bwe yatandika’. Yasoma nti: ‘Mazima Shafaa ne Marwa kitundu kya syi’ar ya Allah’. QS Al-Baqarah: 158. Abu Isa yagamba nti; Hadiisi eno ntuufu.
Imam Tirmidzi : 2894
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى عَنْ إِسْرَائِيلَ بْنِ يُونُسَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْبَرَاءِ قَالَ كَانَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ الرَّجُلُ صَائِمًا فَحَضَرَ الْإِفْطَارُ فَنَامَ قَبْلَ أَنْ يُفْطِرَ لَمْ يَأْكُلْ لَيْلَتَهُ وَلَا يَوْمَهُ حَتَّى يُمْسِيَ وَإِنَّ قَيْسَ بْنَ صِرْمَةَ الْأَنْصَارِيَّ كَانَ صَائِمًا فَلَمَّا حَضَرَ الْإِفْطَارُ أَتَى امْرَأَتَهُ فَقَالَ هَلْ عِنْدَكِ طَعَامٌ قَالَتْ لَا وَلَكِنْ أَنْطَلِقُ فَأَطْلُبُ لَكَ وَكَانَ يَوْمَهُ يَعْمَلُ فَغَلَبَتْهُ عَيْنُهُ وَجَاءَتْهُ امْرَأَتُهُ فَلَمَّا رَأَتْهُ قَالَتْ خَيْبَةً لَكَ فَلَمَّا انْتَصَفَ النَّهَارُ غُشِيَ عَلَيْهِ فَذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةَ { أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ } فَفَرِحُوا بِهَا فَرَحًا شَدِيدًا { وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمْ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنْ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنْ الْفَجْرِ } قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
Atugambye [‘Abd bin Humaid] atugambye [‘Ubaidullah bin Musa] okuva ku [Israil bin Yunus] okuva ku [Abu Ishaq] okuva ku [Al Bara`] yagamba; ‘Singa mukwano gwa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yali asiiba, era ekiseera ky’okusiiba kyali kituuse, naye ne yeebase nga tannasiiba, olwo nga talya kiro era emisana okutuusa akawungeezi, mu butuufu Qais bin Shirmah Al Ansari yali asiiba, ekiseera ky’okusiiba bwe kyatuuka, yagenda ewa mukyala we n’abuuza; ‘Olina emmere yonna?’. Mukyala we n’amuddamu nti: ‘Nedda, naye nja kugenda nkufunire emmere’. Qais yakola olunaku lwonna, olwo ne yeebase, olwo mukazi we n’ajja, bwe yamulaba, mukyala we n’agamba nti; 'Okufiirwa gy'oli'. Wakati mu ttuntu, yazirika olwo kino ne kitegeezebwa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam olwo aya n’ebikkulwa nti: ‘Kikkirizibwa gye muli mu kiro ky’omwezi ogw’okusiiba okutabula n’abakyala bammwe’ - abantu baali basanyufu nnyo - ‘Era okulya n’okunywa okutuusa ng’obuwuzi obweru butangaavu gye muli okuva mu wuzi enjeru, kwe kugamba enkya’. QS Al-Baqarah: 187. Abu Isa yagamba nti; Hadiisi eno ntuufu.
Imam Tirmidzi : 2895
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ ذَرٍّ عَنْ يُسَيِّعٍ الْكِنْدِيِّ عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قَوْلِهِ { وَقَالَ رَبُّكُمْ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ } قَالَ الدُّعَاءُ هُوَ الْعِبَادَةُ وَقَرَأَ { وَقَالَ رَبُّكُمْ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِلَى قَوْلِهِ دَاخِرِينَ } قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
Atubuulidde [Hannad] atugambye [Abu Mu’awiyah] okuva ku [Al A’masy] okuva ku [Dzar] okuva ku [Yusayyi’ Al Kindi] okuva ku [Nu’man bin Basyir] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ku bigambo bya Allah: ‘Era Rabb wo yagamba nti: Nsabira, mazima nja kukusiima’. QS Ghafir: 60. Yagamba nti: ‘Esswala kwe kusinza’ n’alyoka asoma nti: ‘WA QAALA RABBUKUM UD ‘UUNII ASTAJIB LAKUM -Era Rabb wo n’agamba nti: Nsabira, mazima nja kukukkiriza- okutuusa aya DAAKHIRIIN’. Abu Isa yagambye nti; Hadiisi eno ntuufu.
Imam Tirmidzi : 2896
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ عَنْ الشَّعْبِيِّ أَخْبَرَنَا عَدِيُّ بْنُ حَاتِمٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمْ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنْ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنْ الْفَجْرِ } قَالَ لِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا ذَاكَ بَيَاضُ النَّهَارِ مِنْ سَوَادِ اللَّيْلِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ حَدَّثَنَا مُجَالِدٌ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَ ذَلِكَ
Atugambye [Ahmad bin Mani’] atugambye [Husyaim] atugambye [Hushain] okuva ku [Ash Sya’bi] atugambye [Adi bin Hatim] yagamba nti; 'Aya bwe yabikkulwa nti: 'Okutuusa ng'obuwuzi obweru butangaavu gy'oli okuva ku wuzi enjeru, kwe kugamba, enkya’. QS Al-Baqarah: 187. Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yangamba nti: ‘Mazima kwe kutangaala kw’emisana okuva mu kizikiza ky’ekiro’. Abu Isa yagambye nti; Hadiisi eno ye hasan sahih. Atubuulidde [Ahmad bin Mani’] atugambye [Husyaim] atubuulidde [Mujalid] okuva ku [Ash Sya’bi] okuva ku [Adi bin Hatim] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam bw’atyo.
Imam Tirmidzi : 2897
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مُجَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الصَّوْمِ فَقَالَ { حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمْ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنْ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ } قَالَ فَأَخَذْتُ عِقَالَيْنِ أَحَدُهُمَا أَبْيَضُ وَالْآخَرُ أَسْوَدُ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَيْهِمَا فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا لَمْ يَحْفَظْهُ سُفْيَانُ قَالَ إِنَّمَا هُوَ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
[Ibn Abu Umar] yatunyumiza [Sufyan] okuva ku [Mujalid] okuva ku [Ash Sya’bi] okuva ku [Adi bin Hatim] yagamba; Nabuuza Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) ku ky’okusiiba, n’addamu nti: ‘Okutuka obuwuzi obweru lwe bunaawukana gy’oli ku wuzi enjeru, kwe kugamba, enkya.’. QS Al-Baqarah: 187. Adi yagamba nti; ‘Oluvannyuma ne nkola obuwero bubiri obw’oku mutwe ng’ogumu gwali mweru ate omulala nga muddugavu, olwo ne mbitunuulira, oluvannyuma Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) n’aŋŋamba ekintu. Naye Sufyan teyakikwata mu mutwe, yagamba nti: ‘Mazima ddala, kiro n’emisana.’ Abu Isa yagambye nti; Hadiisi eno ye hasan sahih.
Imam Tirmidzi : 2898
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَسْلَمَ أَبِي عِمْرَانَ التُّجِيبِيِّ قَالَ كُنَّا بِمَدِينَةِ الرُّومِ فَأَخْرَجُوا إِلَيْنَا صَفًّا عَظِيمًا مِنْ الرُّومِ فَخَرَجَ إِلَيْهِمْ مِنْ الْمُسْلِمِينَ مِثْلُهُمْ أَوْ أَكْثَرُ وَعَلَى أَهْلِ مِصْرَ عُقْبَةُ بْنُ عَامِرٍ وَعَلَى الْجَمَاعَةِ فَضَالَةُ بْنُ عُبَيْدٍ فَحَمَلَ رَجُلٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ عَلَى صَفِّ الرُّومِ حَتَّى دَخَلَ فِيهِمْ فَصَاحَ النَّاسُ وَقَالُوا سُبْحَانَ اللَّهِ يُلْقِي بِيَدَيْهِ إِلَى التَّهْلُكَةِ فَقَامَ أَبُو أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيُّ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَتَأَوَّلُونَ هَذِهِ الْآيَةَ هَذَا التَّأْوِيلَ وَإِنَّمَا أُنْزِلَتْ هَذِهِ الْآيَةَ فِينَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ لَمَّا أَعَزَّ اللَّهُ الْإِسْلَامَ وَكَثُرَ نَاصِرُوهُ فَقَالَ بَعْضُنَا لِبَعْضٍ سِرًّا دُونَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أَمْوَالَنَا قَدْ ضَاعَتْ وَإِنَّ اللَّهَ قَدْ أَعَزَّ الْإِسْلَامَ وَكَثُرَ نَاصِرُوهُ فَلَوْ أَقَمْنَا فِي أَمْوَالِنَا فَأَصْلَحْنَا مَا ضَاعَ مِنْهَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرُدُّ عَلَيْنَا مَا قُلْنَا { وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ } فَكَانَتْ التَّهْلُكَةُ الْإِقَامَةَ عَلَى الْأَمْوَالِ وَإِصْلَاحِهَا وَتَرْكَنَا الْغَزْوَ فَمَا زَالَ أَبُو أَيُّوبَ شَاخِصًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ حَتَّى دُفِنَ بِأَرْضِ الرُّومِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ
Atugambye [‘Abd bin Humaid] atubuulidde [Adl Dlahhaq bin Mujalid] okuva ku [Haiwah bin Syuraih] okuva ku [Yazid bin Abu Habib] okuva ku [Aslam Abu Imran E Tujibi] yagamba nti; 'Bwe twali mu kibuga ky'Abaruumi, Abaruumi baasindika eggye nga liri mu nnyiriri nnyingi nnyo okututunuulira, bwe batyo abamu ku basiraamu ne bavaayo okubalwanyisa ng'omuwendo gwabwe oba okusingawo, abantu abaava e Misiri baakulemberwa 'Uqbah bin Amir, so ng'ate amagye gonna nga gakulemberwa Fadlalah bin 'Ubaid, olwo omusajja okuva mu basiraamu n'avaayo, n'amenya ennyiriri z'Abaruumi, naye abantu ne bakuba enduulu era yagamba nti: ‘Subhanallah, yeesudde mu kuzikirizibwa’. Bwatyo [Abu Ayyub Al Ansari] n’asituka n’agamba nti; ‘Abange abantu, mazima aya eno mugivvuunudde bweti, Aya eno yokka ye yatubikkulirwa aba Ansar, Allah bweyatugulumiza n’obusiraamu n’abayambi bangi, olwo abamu ku ffe ne bawuuba abalala nga Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam tamanyi, kwe kugamba; ‘Mazima obugagga bwaffe bufiiriddwa era mazima Allah yagulumiza Obusiraamu n’abayambi baayo abangi, watya singa tufaayo ku by’obugagga byaffe ne tuddaabiriza ebyo ebyabula,’ olwo Allah n’abikkula aya eri Nabbi we sallallaahu ‘alaihi wasallam ng’ayanukula ebyo bye twayogedde nti: ‘Era mumalirize - obugagga bwammwe - mu kkubo lya Allah, era temwesuula mu kuzikirizibwa’. QS Al-Baqarah: 195. Ku Tahlukah mu aya eno kitegeeza Al Iqamah - okusenga - okulabirira ebizibu by’ebintu n’okubitereeza, olwo ne tuva mu lutalo’. Abu Ayyub yagenda mu maaso n’okugenda mu Jihad mu kkubo lya Allah okutuusa lwe yaziikibwa mu nsi y’Abaruumi. Abu Isa yagambye nti; Hadiisi eno ye hasan shahih gharib.
Imam Tirmidzi : 2899
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا مُغِيرَةُ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ كَعْبُ بْنُ عُجْرَةَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَفِيَّ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ وَإِيَّايَ عَنَى بِهَا { فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ } قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْحُدَيْبِيَةِ وَنَحْنُ مُحْرِمُونَ وَقَدْ حَصَرَنَا الْمُشْرِكُونَ وَكَانَتْ لِي وَفْرَةٌ فَجَعَلَتْ الْهَوَامُّ تَسَاقَطُ عَلَى وَجْهِي فَمَرَّ بِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ كَأَنَّ هَوَامَّ رَأْسِكَ تُؤْذِيكَ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَاحْلِقْ وَنَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ قَالَ مُجَاهِدٌ الصِّيَامُ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ وَالطَّعَامُ لِسِتَّةِ مَسَاكِينَ وَالنُّسُكُ شَاةٌ فَصَاعِدًا حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِنَحْوِ ذَلِكَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ سَوَّارٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْقِلٍ عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِنَحْوِ ذَلِكَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْأَصْبِهَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْقِلٍ نَحْوَ هَذَا
Atugambye [Ali bin Hujr] atugambye [Husyaim] atubuulidde [Mughirah] okuva ku [Mujahid], [Ka’ab bin ‘Ujrah] yagamba; 'Oyo oyo omwoyo gwange gwe guli mu ngalo ze, ku bikwata ku nze aya eno gye yabikkulirwa era nze nze oyo etegeeza, kwe kugamba nti 'Bwe wabaawo omu ku mmwe omulwadde oba alina ekizibu ku mutwe -era n'amwesa-, olwo kiba kikakatako ku ye okusasula fid-yah, kwe kugamba; okusiiba oba okuwa sadaka oba okusaddaaka'. QS Al-Baqarah: 196, Ka’ab yagamba nti; ‘Lumu twali ne Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam e Hudaibiyah, mu kiseera ekyo twali mu ihram, naye abashiriko batwetooloola, nalina obugagga bungi, olwo enkwale ne zigwa ku maaso gange, Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’asala mu maaso gange, n’agamba nti: ‘Kirabika enkwale eziri ku mutwe zikutawaanya’. Naddamu nti; 'Okugolola'. Yagamba nti: ‘Ssa’. Awo olunyiriri luno ne lukka. Mujahid yagambye nti; 'Okusiiba okumala ennaku ssatu, okuwa abaavu mukaaga emmere n'okusala embuzi emu oba eziwera'. Kitugambye [Ali bin Hujr] atubuulidde [Husyaim] okuva ku [Abu Bisyr] okuva ku [Mujahid] okuva ku [Abdurraman bin Abu Laila] okuva ku [Ka’ab bin ‘Ujrah] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam bwetyo. Abu Isa yagambye nti; Hadiisi eno ntuufu. Kitugambye [Ali bin Hujr] atubuulidde [Husyaim] okuva ku [Ash’ath bin Sawwar] okuva ku [Ash Sya’bi] okuva ku [Abdullah bin Ma’qil] okuva ku [Ka’ab bin ‘Ujrah] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam bwetyo. Abu Isa yagambye nti; Hadiisi eno nayo ntuufu. [Abdurrahman bin Al Ashbahani] naye yakinyumya okuva ku [Abdullah bin Ma’qil] bw’atyo’.
Imam Tirmidzi : 2900
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ قَالَ أَتَى عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أُوقِدُ تَحْتَ قِدْرٍ وَالْقَمْلُ يَتَنَاثَرُ عَلَى جَبْهَتِي أَوْ قَالَ حَاجِبَيَّ فَقَالَ أَتُؤْذِيكَ هَوَامُّ رَأْسِكَ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَاحْلِقْ رَأْسَكَ وَانْسُكْ نَسِيكَةً أَوْ صُمْ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ أَوْ أَطْعِمْ سِتَّةَ مَسَاكِينَ قَالَ أَيُّوبُ لَا أَدْرِي بِأَيَّتِهِنَّ بَدَأَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
Atugambye [Ali bin Hujr] atubuulidde [Isma’il bin Ibrahim] okuva ku [Ayyub] okuva ku [Mujahid] okuva ku [Abdurrahman bin Abu Laila] okuva ku [Ka’ab bin ‘Ujrah] yagamba nti; Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yanzijira nga nkoleeza omuliro wansi wa sitoovu, olwo enkwale ne zigwa mu kyenyi kyange -oba n'agamba nti; ku bisige byange- olwo Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’abuuza nti: ‘Enkwale ku mutwe gwo zikutawaanya?’. Naddamu nti; 'Okugolola'. Yagamba nti: ‘Museeko n’okusala ensolo eya ssaddaaka oba musiibe okumala ennaku ssatu oba okuwa abantu abaavu mukaaga emmere’. Yobu n’agamba nti; 'Simanyi Ka'ab ki gye yatandikira'. Abu Isa yagambye nti; Hadiisi eno ntuufu.