Imam Abu Dawud (الامام ابو داود) - 4590 Hadith
Hadith
Imam Abu Dawud : 4121
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ النَّمَرِيُّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَكُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَزَلْنَا مَنْزِلًا فَقَالَ مَا أَنْتُمْ جُزْءٌ مِنْ مِائَةِ أَلْفِ جُزْءٍ مِمَّنْ يَرِدُ عَلَيَّ الْحَوْضَ قَالَ قُلْتُ كَمْ كُنْتُمْ يَوْمَئِذٍ قَالَ سَبْعُ مِائَةٍ أَوْ ثَمَانِ مِائَةٍ
A fɔra an ye [Hafsh bin Umar An Namari] ko, a fɔra an ye [Syu’bah] ka bɔ [Amru bin Murrah] ka bɔ [Abu Hamzah] ka bɔ [Zaid bin Arqam] a ko: ‘Anw ɲɔgɔn fɛ siɲɛ kelen ni Ala ka ciden ye sallallaahu ‘alaihi wasallam yɔrɔ min na, a ma lɔ yɔrɔ kelen na. mɔgɔ waa kɛmɛ minw bɛ na ji min ne ta baji ra’. Lakalibaga ko: ‘Aw mɔgɔ joli lo tun be yen o wagati la?’ A ko: «Mɔgɔ kɛmɛ wolonfila, walama mɔgɔ kɛmɛ seegi.»
Hadith
Imam Abu Dawud : 4122
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنْ الْمُخْتَارِ بْنِ فُلْفُلٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُأَغْفَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِغْفَاءَةً فَرَفَعَ رَأْسَهُ مُتَبَسِّمًا فَإِمَّا قَالَ لَهُمْ وَإِمَّا قَالُوا لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ ضَحِكْتَ فَقَالَ إِنَّهُ أُنْزِلَتْ عَلَيَّ آنِفًا سُورَةٌ فَقَرَأَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ{ إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ }حَتَّى خَتَمَهَا فَلَمَّا قَرَأَهَا قَالَ هَلْ تَدْرُونَ مَا الْكَوْثَرُ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ فَإِنَّهُ نَهْرٌ وَعَدَنِيهِ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ فِي الْجَنَّةِ وَعَلَيْهِ خَيْرٌ كَثِيرٌ عَلَيْهِ حَوْضٌ تَرِدُ عَلَيْهِ أُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ آنِيَتُهُ عَدَدُ الْكَوَاكِبِ
A y’a fɔ an ye [Hannad bin As Sari] y’a fɔ, a y’a fɔ an ye [Muhamadu bin Fudhail] ka bɔ [Al Mukhtar bin Fulful] la a ko; N y’a mɛn [Anas bin Malik] b’a fɔra ko: ‘Rasulullah sinɔgɔra wagati dɔɔnin, o kɔ, a y’a kuun kɔrɔta ka yɛlɛmisɛn kɛ. -O wagati la- a y’a fɔ u ye, walima u y’a fɔ a ye ko: ‘E Ala ka ciden, mun na i be yɛlɛla?’. a y’a jaabi ko: ‘Bataki dɔrɔn lo jigira ne fɛ’. A y’a kalan o kɔ ko: -Ala tɔgɔ la, hinubaga, hinubaga. Tiɲɛ na, An ye dugawu caman di aw ma...- fɔɔ ka taga se yɔrɔ laban ma. A y’o kalan ka ban tuma min na, a y’a ɲininga ko: ‘I b’a lɔn Al Kautsar kɔrɔ ye min ye wa?’ Sahabaw y’a jaabi ko: ‘Ala n’a ka ciden lo b’a lɔn ka tɛmɛ’. A ko: ‘Ne Matigi y’a daa di ne ma sankolo baji min na, o lo. Ɲumaya caaman b’a la. Baji dɔ fana bɛ o kɔnɔ, ne ta mɔgɔw bɛ minni kɛ min na kiti lon na. O nɛgɛ ye lolo hakɛ dɔ ye sankolo la’.
Hadith
Imam Abu Dawud : 4123
حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ النَّضْرِ قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَلَمَّا عُرِجَ بِنَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْجَنَّةِ أَوْ كَمَا قَالَ عُرِضَ لَهُ نَهْرٌ حَافَتَاهُ الْيَاقُوتُ الْمُجَيَّبُ أَوْ قَالَ الْمُجَوَّفُ فَضَرَبَ الْمَلَكُ الَّذِي مَعَهُ يَدَهُ فَاسْتَخْرَجَ مِسْكًا فَقَالَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْمَلَكِ الَّذِي مَعَهُ مَا هَذَا قَالَ الْكَوْثَرُ الَّذِي أَعْطَاكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ
A y’a fɔ an ye [Asimu bin An Nadhr] ko; a y’a fɔ an ye [Al Mu’tamir] ko; Ne ka [n facɛ] mɛn a b’a fɔra ko; a y’a lakali an ye [Qatadah] ka bɔ [Anas bin Malik] fɛ a ko: ‘Wagati min na cira sallallaahu ‘alaihi wasallam yɛlɛla sankolo la, walima i n’a fɔ a y’a fɔ cogo min na, ‘baji dɔ yirala a la min daa fila tun masirinin lo ni nɛgɛw ye. O tuma na, mɛlɛkɛ min tun be n’a ye, ale y’a bolo gosi fɔɔ musi tulu bɔra. O kɔ, Muhamadu y’a ɲininga ko: ‘Nin ye mun ye?’ Mɛlɛkɛ y’a jaabi ko: ‘Nin ye Al Kautsar ye, Ala Azza Wa Jalla ye min di i ma’.
Hadith
Imam Abu Dawud : 4124
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ أَبُو طَالُوتَ قَالَشَهِدْتُ أَبَا بَرْزَةَ دَخَلَ عَلَى عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زِيَادٍ فَحَدَّثَنِي فُلَانٌ سَمَّاهُ مُسْلِمٌ وَكَانَ فِي السِّمَاطِ فَلَمَّا رَآهُ عُبَيْدُ اللَّهِ قَالَ إِنَّ مُحَمَّدِيَّكُمْ هَذَا الدَّحْدَاحُ فَفَهِمَهَا الشَّيْخُ فَقَالَ مَا كُنْتُ أَحْسَبُ أَنِّي أَبْقَى فِي قَوْمٍ يُعَيِّرُونِي بِصُحْبَةِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ عُبَيْدُ اللَّهِ إِنَّ صُحْبَةَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَكَ زَيْنٌ غَيْرُ شَيْنٍ قَالَ إِنَّمَا بَعَثْتُ إِلَيْكَ لِأَسْأَلَكَ عَنْ الْحَوْضِ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُ فِيهِ شَيْئًا فَقَالَ لَهُ أَبُو بَرْزَةَ نَعَمْ لَا مَرَّةً وَلَا ثِنْتَيْنِ وَلَا ثَلَاثًا وَلَا أَرْبَعًا وَلَا خَمْسًا فَمَنْ كَذَّبَ بِهِ فَلَا سَقَاهُ اللَّهُ مِنْهُ ثُمَّ خَرَجَ مُغْضَبًا
A y’a fɔ an ye [Silamɛ bin Ibrahima] ko, a y’a fɔ an ye [Abdusalamu bin Abu Hazim Abu Thalut] ko; N ye [Abu Barzah] ye a donna ka taga Ubaidullah bin Ziyad kunbɛn, o kɔ, mɔgɔ dɔ min tun be kulu kɔnɔ, n tɔgɔ ko silamɛ, ale ye maana dɔ lakali n ye. Ubaidullah y’a ye tuma min na, a ko: ‘Tiɲɛ na, Muhamadu ka kulu dɔ tun ye mɔgɔ fariman ye, a tun ka surun’. O la, Abu Barza ye Ubayidula ka kuma faamu. O kɔ, Abu Barzah ko: ‘Ne tun ma deli k’a miiri ko n’ be se ka sigi ni mɔgɔw ye minw be n’ kɔrɔfɔ sabu n’ tun be ɲɔgɔn fɛ ni Muhamadu ye. Ubaidullah y’a fɔ tugun ko: ‘Tiɲɛ na, i ni Muhamadu ka teriya ye masirifɛn ye, fiɲɛ si t’a la’. A y’a ka kuma fɔ ka taga ɲɛ ko: ‘Ani ne nana i fɛ ka ɲiningali kɛ baji koo la, n ye Muhamadu sallallahu ‘alaihi wasallam kuma mɛn o koo la wa?’ Abu Barzah y’a jaabi ko: ‘O lo. A ma kɛ siɲɛ kelen dɔrɔn ye, siɲɛ fila, siɲɛ saba, siɲɛ naani walima siɲɛ duuru -a y’o kofɔ-. O la, ni mɔgɔ min ye ngalon tigɛ a la, Ala tɛna a min a la’. O kɔ, a bɔra ni dimi ye’.
Hadith
Imam Abu Dawud : 4125
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ حَدَّثَنَا شُعْبَةَ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمُسْلِمَ إِذَا سُئِلَ فِي الْقَبْرِ فَشَهِدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ{ يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ }
A y’a fɔ an ye [Abu Al Walid Ath Thayalisi] ko, a y’a fɔ an ye [Syu’ba] ka bɔ [Alqamah bin Martsad] ka bɔ [Sa’d bin Ubaidah] ka bɔ [Al Bara bin Azib] la ko Ala ka ciden ko: ‘Ni silamɛ dɔ ɲiningara yen ko a ka bato kɛ kaburu kɔnɔ, ko Ala, ani Muhamadu n'a ka ciden ye Ala ka ciden ye. O la, o ye Ala Azza Wa Jalla ka kuma seereya ye: -Ala be limaniyabagaw ka -lannaya- sabati ni kuma barikamanw ye...- -Qs. Ibrayima: saan 27-
Hadith
Imam Abu Dawud : 4126
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْأَنْبَارِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ الْخَفَّافُ أَبُو نَصْرٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَإِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ نَخْلًا لِبَنِي النَّجَّارِ فَسَمِعَ صَوْتًا فَفَزِعَ فَقَالَ مَنْ أَصْحَابُ هَذِهِ الْقُبُورِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ نَاسٌ مَاتُوا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَالَ تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ عَذَابِ النَّارِ وَمِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ قَالُوا وَمِمَّ ذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ أَتَاهُ مَلَكٌ فَيَقُولُ لَهُ مَا كُنْتَ تَعْبُدُ فَإِنْ اللَّهُ هَدَاهُ قَالَ كُنْتُ أَعْبُدُ اللَّهَ فَيُقَالُ لَهُ مَا كُنْتَ تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ فَيَقُولُ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ فَمَا يُسْأَلُ عَنْ شَيْءٍ غَيْرِهَا فَيُنْطَلَقُ بِهِ إِلَى بَيْتٍ كَانَ لَهُ فِي النَّارِ فَيُقَالُ لَهُ هَذَا بَيْتُكَ كَانَ لَكَ فِي النَّارِ وَلَكِنَّ اللَّهَ عَصَمَكَ وَرَحِمَكَ فَأَبْدَلَكَ بِهِ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ فَيَقُولُ دَعُونِي حَتَّى أَذْهَبَ فَأُبَشِّرَ أَهْلِي فَيُقَالُ لَهُ اسْكُنْ وَإِنَّ الْكَافِرَ إِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ أَتَاهُ مَلَكٌ فَيَنْتَهِرُهُ فَيَقُولُ لَهُ مَا كُنْتَ تَعْبُدُ فَيَقُولُ لَا أَدْرِي فَيُقَالُ لَهُ لَا دَرَيْتَ وَلَا تَلَيْتَ فَيُقَالُ لَهُ فَمَا كُنْتَ تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ فَيَقُولُ كُنْتُ أَقُولُ مَا يَقُولُ النَّاسُ فَيَضْرِبُهُ بِمِطْرَاقٍ مِنْ حَدِيدٍ بَيْنَ أُذُنَيْهِ فَيَصِيحُ صَيْحَةً يَسْمَعُهَا الْخَلْقُ غَيْرُ الثَّقَلَيْنِحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بِمِثْلِ هَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ قَالَ إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ وَتَوَلَّى عَنْهُ أَصْحَابُهُ إِنَّهُ لَيَسْمَعُ قَرْعَ نِعَالِهِمْ فَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيَقُولَانِ لَهُ فَذَكَرَ قَرِيبًا مِنْ حَدِيثِ الْأَوَّلِ قَالَ فِيهِ وَأَمَّا الْكَافِرُ وَالْمُنَافِقُ فَيَقُولَانِ لَهُ زَادَ الْمُنَافِقَ وَقَالَ يَسْمَعُهَا مَنْ وَلِيَهُ غَيْرُ الثَّقَلَيْنِ
A y’a fɔ an ye [Muhamadu bin Suleiman Al Anbari] ko, a y’a fɔ an ye [Abdul Wahab bin Atha Al Khaffaf Abu Nashr] ka bɔ [Sa’id] ka bɔ [Qatadah] ka bɔ [Anas bin Malik] a ko: ‘Kira sallallahu ‘alaihi wasallam donna nanko dɔ kɔnɔ siɲɛ kelen, a donna nanko dɔ la. a tun bɛ hami. A y’a ɲininga ko: ‘Jɔn lo suu donna?’ O mɔgɔw y’a jaabi ko: ‘E Ala ka ciden, minw sara jahiliya wagati la’. A ko: ‘Aw ye aw yɛrɛ tanga Ala ma jahanama tɔɔrɔ ni Dajjal ka tɔgɔ tiɲɛni ma’. Sahɛbaw ko: «E Ala ka ciden, o tuma na mun lo?» A y’a jaabi ko: ‘Ni dannabaga dɔ bilala a ka kaburu kɔnɔ, mɛlɛkɛ dɔ bena na a fɛ k’a ɲininga ko: ‘I be mun lo bato?’ Ni Ala ye bilasirali di a ma, a bena a jaabi ko: ‘Ne be Ala bato’. O kɔ, u y’a ɲininga ko: ‘I be mun fɔ nin cɛɛ -Muhamadu- koo la?’. O kɔ, a y’a jaabi ko: ‘Ala ka baarakɛla n’a ka ciden lo’. Ani, u m’a ɲininga foyi wɛrɛ la fɔɔ o ɲiningali. O kɔ, u y’a ta ka taga n’a ye bon min labɛnna a ye jahanama kɔnɔ, u y’a fɔ a ye ko: ‘Nin ye bon ye min tun labɛnna i ye fɔlɔ jahanama kɔnɔ, nka Ala y’i latanga ani ka hinu di i ma ani o kɔ, Ala y’a nɔnabila ni bon ye sankolo la’. Cɛɛ lanabaga ko: ‘A to ne ka nin kibaro diiman fɔ ne ka somɔgɔw ye’. O kɔ, a fɔra a ye ko: «I makumu». Ani ni kafiri dɔ bilala a ka kaburu kɔnɔ, mɛlɛkɛ dɔ bena na a fɛ k’a kɔrɔfɔ, o tuma na, mɛlɛkɛ bena ɲiningali kɛ ko i be jɔn lo bato? Cɛɛ y’a jaabi ko: ‘N m’a lɔn’. O kɔ, a fɔra a ye ko: ‘I t’a lɔn nka i t’a fɛ ka kalan kɛ!’ O kɔ, a fɔra a ye ko: «I be mun le fɔ nin -Muhamadu- koo la?» Cɛɛ y’a jaabi ko: ‘Ne b’a fɔ i n’a fɔ adamadenw b’a fɔ cogo min na’. O kɔ, mɛlɛkɛ y’a bugɔ ni nɛgɛkuru ye a tulo cɛ fɔɔ a kulela ka kule dimi fɛ ni kulekan ye min tun be se ka mɛn danfɛnw bɛɛ fɛ fɔɔ jinɛw ni adamadenw. A y’a fɔ an ye ko Muhamadu bin Suleman ko, a y’a fɔ an ye ko Abdul Wahhab ni sanad kelen ye; i n’a fɔ hadisi. A ko: ‘Ni baaraden dɔ bilala a ka kaburu kɔnɔ, ani a kisibagaw kɔsegira, o tuma na, a be se k’u ka sanbara mankan mɛn. o kɔ, mɛlɛkɛ fla nana a fɛ k’a ɲininka. ...o kɔ, a ye sɛbɛnfura dɔ kofɔ min tun be ɲini ka kɛ i n’a fɔ a ye hadisi fɔlɔ min kofɔ -a ka tariki kɔnɔ-; ‘Kafiri ni filankafo ta fan fɛ, mɛlɛkɛ fila bena a fɔ a ye’, - a ye kumaden nin fara a kan ko, ‘filafika’, ani a y’o fɔ fana a ka maana kɔnɔ; ‘bena se ka mɛn danfɛn wɛrɛw fɛ minw b’a lamini na, minw tɛ jinɛw ni adamadenw ye’.
Hadith
Imam Abu Dawud : 4127
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ ح و حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ وَهَذَا لَفْظُ هَنَّادٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ الْمِنْهَالِ عَنْ زَاذَانَ عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَخَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جَنَازَةِ رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ فَانْتَهَيْنَا إِلَى الْقَبْرِ وَلَمَّا يُلْحَدْ فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَلَسْنَا حَوْلَهُ كَأَنَّمَا عَلَى رُءُوسِنَا الطَّيْرُ وَفِي يَدِهِ عُودٌ يَنْكُتُ بِهِ فِي الْأَرْضِ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ اسْتَعِيذُوا بِاللَّهِ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا زَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ هَاهُنَا وَقَالَ وَإِنَّهُ لَيَسْمَعُ خَفْقَ نِعَالِهِمْ إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ حِينَ يُقَالُ لَهُ يَا هَذَا مَنْ رَبُّكَ وَمَا دِينُكَ وَمَنْ نَبِيُّكَ قَالَ هَنَّادٌ قَالَ وَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيُجْلِسَانِهِ فَيَقُولَانِ لَهُ مَنْ رَبُّكَ فَيَقُولُ رَبِّيَ اللَّهُ فَيَقُولَانِ لَهُ مَا دِينُكَ فَيَقُولُ دِينِيَ الْإِسْلَامُ فَيَقُولَانِ لَهُ مَا هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي بُعِثَ فِيكُمْ قَالَ فَيَقُولُ هُوَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُولَانِ وَمَا يُدْرِيكَ فَيَقُولُ قَرَأْتُ كِتَابَ اللَّهِ فَآمَنْتُ بِهِ وَصَدَّقْتُ زَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ فَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ{ يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا }الْآيَةُ ثُمَّ اتَّفَقَا قَالَ فَيُنَادِي مُنَادٍ مِنْ السَّمَاءِ أَنْ قَدْ صَدَقَ عَبْدِي فَأَفْرِشُوهُ مِنْ الْجَنَّةِ وَافْتَحُوا لَهُ بَابًا إِلَى الْجَنَّةِ وَأَلْبِسُوهُ مِنْ الْجَنَّةِ قَالَ فَيَأْتِيهِ مِنْ رَوْحِهَا وَطِيبِهَا قَالَ وَيُفْتَحُ لَهُ فِيهَا مَدَّ بَصَرِهِ قَالَ وَإِنَّ الْكَافِرَ فَذَكَرَ مَوْتَهُ قَالَ وَتُعَادُ رُوحُهُ فِي جَسَدِهِ وَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيُجْلِسَانِهِ فَيَقُولَانِ لَهُ مَنْ رَبُّكَ فَيَقُولُ هَاهْ هَاهْ هَاهْ لَا أَدْرِي فَيَقُولَانِ لَهُ مَا دِينُكَ فَيَقُولُ هَاهْ هَاهْ لَا أَدْرِي فَيَقُولَانِ مَا هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي بُعِثَ فِيكُمْ فَيَقُولُ هَاهْ هَاهْ لَا أَدْرِي فَيُنَادِي مُنَادٍ مِنْ السَّمَاءِ أَنْ كَذَبَ فَأَفْرِشُوهُ مِنْ النَّارِ وَأَلْبِسُوهُ مِنْ النَّارِ وَافْتَحُوا لَهُ بَابًا إِلَى النَّارِ قَالَ فَيَأْتِيهِ مِنْ حَرِّهَا وَسَمُومِهَا قَالَ وَيُضَيَّقُ عَلَيْهِ قَبْرُهُ حَتَّى تَخْتَلِفَ فِيهِ أَضْلَاعُهُ زَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ قَالَ ثُمَّ يُقَيَّضُ لَهُ أَعْمَى أَبْكَمُ مَعَهُ مِرْزَبَّةٌ مِنْ حَدِيدٍ لَوْ ضُرِبَ بِهَا جَبَلٌ لَصَارَ تُرَابًا قَالَ فَيَضْرِبُهُ بِهَا ضَرْبَةً يَسْمَعُهَا مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ إِلَّا الثَّقَلَيْنِ فَيَصِيرُ تُرَابًا قَالَ ثُمَّ تُعَادُ فِيهِ الرُّوحُحَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ حَدَّثَنَا الْمِنْهَالُ عَنْ أَبِي عُمَرَ زَاذَانَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ
A y’a fɔ an ye [Usman bin Abu Siyaiba] ko, a y’a fɔ an ye [Jarir]. -A kofɔra yɔrɔ wɛrɛ la- A y’a fɔ an ye [Hannad I n’a fɔ Sari] y’a fɔ cogo min na, a y’a fɔ an ye [Abu Mu’awiyah] - ani nin ye lafadz Hannad ye- ka bɔ [Al A’masy] ka bɔ [Al Minhal] ka bɔ [Zadzan] ka bɔ [Al Bara bin Azib] a ko, ‘Anw ɲɔgɔn fɛ ka ye Rasulullahallah ka cɛɛ, an sera kaburu la. Dingɛ dilanna ka ban tuma min na, Rasulullah sigira, o kɔ, an sigira a gɛrɛfɛ. An y’an makumu, i n’a fɔ kɔnɔw tun be an kuun sanfɛ. O wagati la, bere dɔ tun b’a bolo min tun nɔrɔnin be dugukolo la, o kɔ, a y’a kuun kɔrɔta k’a fɔ ko: ‘Ala ɲininga i k’i tanga kaburu tɔɔrɔ ma’. A y’o kumaden fɔ siɲɛ fila wala saba. O ye Jarir ka hadisi farali ye. A y’a fɔ tugun ko: ‘Tiɲɛn na, suu bena se k’u ka sanbara mankan mɛn n’u be tagamana ka taga soo; o kɔrɔ, tuma min na u y’a ɲininga ko: ‘E, i ka Rabi ye jɔn ye? I be diinan juman lo la? Ani jɔn lo ye aw ka kira ye? ’ -Hanad y’a fɔ; A ko: - ‹O kɔ, mɛlɛkɛ fla nana a sigi. Mɛlɛkɛ y’a ɲininga ko: ‘I ka Rab ye jɔn lo ye?’ A y’a jaabi ko: ‘Ne ka Rabbi ye Ala ye’. Mɛlɛkɛ y’a ɲininga tugun ko: “I be diinan juman lo la?” a y’a jaabi ko: ‘Ne ka diinɛ ye silamɛya ye’. Mɛlɛkɛ y’a ɲininga tugun ko: ‘Cɛɛ min cira i fɛ, o ye jɔn lo ye? ’ a y’a jaabi ko: ‘Ala ka ciden lo. mɛlɛkɛ y’a ɲininga tugun ko: ‘I be mun le lɔn?’ A y’a jaabi ko: ‘N’ ye Ala ka kitabu kalan, n’ lanin b’a la ani n’ b’a sinsin’. Jarir hadisi kɔnɔ a farala a kan ko: ‘O la, Ala ka kuma kɔrɔ ye nin ye: ‘-Ala be lanabagaw ka -lannaya- sabati...-’ fɔɔ ka taga se aa laban ma. -Ɲiningali. Ibrahima: 27- o tuma na, lakalibaga fila nunu bɛnna lafadz kan, ‘A ko: ‘O tuma na, kumakan dɔ bɔra sankolo la k’a fɔ ko: ‘Ne ka baaraden ye min fɔ, tiɲɛ lo, i ka tapi dɔ yɛlɛ a ye sankolo la, i ka sankolo daa yɛlɛ a ye, ka sankolo faniw di a ma’. a y’a fɔ tugun ko: ‘O kɔ, sankolo kasa nana a fɛ, o kɔ, a ka kaburu bonyana fɔɔ ɲɛɛ be se ka min ye’. A y’a fɔ tugun ko: ‘Mɔgɔ min sara, n’o tigi ye dannabali ye, a niin bena kɔsegi a fari la. O wagati ra, mɛlɛkɛ fla nana Yuhana sigi. Mɛlɛkɛ fila nunu y’a ɲininga ko: ‘Aw ka Rabi ye jɔn lo ye?’ a k’a jaabi ko: ‹Ha, ha, ha. N t'a lɔn'. Mɛlɛkɛ y’a ɲininga ko: “I be diinan juman lo la?” a k’a jaabi ko: ‹Hah, hah. N t'a lɔn'. Mɛlɛkɛ y’a ɲininga tugun ko: ‘Cɛɛ min cira i fɛ, o ye jɔn lo ye? ’ a y’a jaabi ko: ‘Ha, ha. N t'a lɔn'. O kɔ, kumakan dɔ bɔra sankolo la ko: ‘A ye ngalon tigɛ. Aw ye tapi dɔ di a ma min bɔra jahanama kɔnɔ, aw ye fani dɔ di a ma min bɔra jahanama kɔnɔ, ka jahanama daa yɛlɛ a ye’. A y’a fɔ tugun ko: ‘O kɔ, funteni ni jahanama kasa y’a minɛ. O kɔ, kaburu tun be dɔgɔyara fɔɔ kolow tun be ɲɔgɔn gɛrɛfɛ.’ Jarir hadisi kɔnɔ, a farala a kan ko: ‘A ko: ‘O kɔ, u y’a siri ni jɔlɔkɔ ye, fiyentɔ ani bobo. Ani, nɛgɛkuru dɔ tun dira a ma, n’a gosira kulu kan, siga t’a la, a tun bena kɛ buguri ye.’ A y’a fɔ tugun ko: ‘O kɔ, u ye kafiri bugɔ ni bere ye fɔɔ danfɛnw bɛɛ y’o mankan mɛn; k’a ta kɔrɔn fan fɛ ka taga se tileben fan fɛ - fɔɔ jinɛw ni adamadenw - fɔɔ u ka kɛ buguri ye’. A y’a fɔ tugun ko: ‘O kɔ, a niin kɔsegira tugun’. A y’a fɔ an ye [Hannad bin As Sari] y’a fɔ, a y’a fɔ an ye [Abdullah bin Numair] y’a fɔ, a y’a fɔ an ye [Al A’masy] y’a fɔ, a y’a fɔ an ye [Al Minhal] ka bɔ [Abu Umar Zadzan] la a ko; N ye [Al Bara] mɛn kira ka kuma na, a ko.... o kɔ, a ye hadisi kofɔ.’
Hadith
Imam Abu Dawud : 4128
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَحُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ أَنَّ إِسْمَعِيلَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عَائِشَةَأَنَّهَا ذَكَرَتْ النَّارَ فَبَكَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا يُبْكِيكِ قَالَتْ ذَكَرْتُ النَّارَ فَبَكَيْتُ فَهَلْ تَذْكُرُونَ أَهْلِيكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا فِي ثَلَاثَةِ مَوَاطِنَ فَلَا يَذْكُرُ أَحَدٌ أَحَدًا عِنْدَ الْمِيزَانِ حَتَّى يَعْلَمَ أَيَخِفُّ مِيزَانُهُ أَوْ يَثْقُلُ وَعِنْدَ الْكِتَابِ حِينَ يُقَالُ{ هَاؤُمُ اقْرَءُوا كِتَابِيَهْ }حَتَّى يَعْلَمَ أَيْنَ يَقَعُ كِتَابُهُ أَفِي يَمِينِهِ أَمْ فِي شِمَالِهِ أَمْ مِنْ وَرَاءِ ظَهْرِهِ وَعِنْدَ الصِّرَاطِ إِذَا وُضِعَ بَيْنَ ظَهْرَيْ جَهَنَّمَقَالَ يَعْقُوبُ عَنْ يُونُسَ وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِهِ
A y’a fɔ an ye [Yaqub bin Ibrahim] ni [Humaid bin Mas’adah] ko [Isma’il bin Ibrahim] y’o fɔ u ye tuma min na, a ko; a y’a fɔ an ye [Yunus] ka bɔ [Al Hasan] ka bɔ [‘Aisha] la ko a hakili jigira jahanama na ani a kasira. O kɔ, Rasulullah y’a ɲininga ko: ‘Mun lo y’i lasun ka kasi?’ ‘Aisyah y’a jaabi ko: ‘N’ hakili be jahanama na, o kɔ, n’ kasira. Yala aw hakili bena to aw ka denbayamɔgɔw la sukununi loon na wa?» A ko: ‘Yɔrɔ saba le bɛ yi, mɔgɔ tɛna a hakiri to mɔgɔ wɛrɛ ra tuun; n’a be mizan -saraka sɛgɛsɛgɛli- kan fɔɔ a k’a lɔn ni sɛgɛsɛgɛli ka nɔgɔ walima a ka gwɛlɛ, n’a ye wale gafe sɔrɔ, o lo y’a to a b’a fɔ a ye ko: ‘A ta, ne ka gafe kalan -nin-’, fɔɔ a k’a lɔn gafe bena di ka bɔ yɔrɔ min na ka bɔ kinin fɛ walima a kɔfɛ walima ka bɔ a kɔfɛ. Ani tuma min na Shirath kan, o min ye sennasira ye Jahannam kɔfɛla fila cɛ’. Ya’qub y’o fɔ ka bɔ Yunus fɛ, ani hadisi bayɛlɛmani lo.
Hadith
Imam Abu Dawud : 4129
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُرَاقَةَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِقَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ لَمْ يَكُنْ نَبِيٌّ بَعْدَ نُوحٍ إِلَّا وَقَدْ أَنْذَرَ الدَّجَّالَ قَوْمَهُ وَإِنِّي أُنْذِرُكُمُوهُ فَوَصَفَهُ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ لَعَلَّهُ سَيُدْرِكُهُ مَنْ قَدْ رَآنِي وَسَمِعَ كَلَامِي قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ قُلُوبُنَا يَوْمَئِذٍ أَمِثْلُهَا الْيَوْمَ قَالَ أَوْ خَيْرٌ
A fɔra an ye [Musa bin Isma’il] ko, a fɔra an ye [Hamadu] ka bɔ [Khalid Al Hadzdza] ka bɔ [Abdullah bin Syaqiq] ka bɔ [Abdullah bin Suraqah] ka bɔ [Abu Ubaida Ibnul Jarrah] a ko, ‘Ne y’a mɛn ko ‘no ‘Nara ‘salla’allah’ kɔ: fɔɔ min y’a ka mɔgɔw lasɔmi Dajali koo la, ani tiɲɛ na, ne b’aw lasɔmi a la’. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam y’a ɲɛfɔ o kɔ - a ye Dajali jaa di an ma, a ko: ‘A be se ka kɛ ko mɔgɔ minw be ne ye ani ka ne lamɛn, olu bena Dajali ye’. Sahabiw y’a ɲininga ko: ‘E Ala ka ciden, an dusukunw tun be cogo di o wagati la, yala u tun be cogo di sisan wa?’. A y’a jaabi ko: ‘Ɔnhɔn, a ka ɲi’.
Hadith
Imam Abu Dawud : 4130
حَدَّثَنَا مَخْلَدٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي النَّاسِ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ فَذَكَرَ الدَّجَّالَ فَقَالَ إِنِّي لَأُنْذِرُكُمُوهُ وَمَا مِنْ نَبِيٍّ إِلَّا قَدْ أَنْذَرَهُ قَوْمَهُ لَقَدْ أَنْذَرَهُ نُوحٌ قَوْمَهُ وَلَكِنِّي سَأَقُولُ لَكُمْ فِيهِ قَوْلًا لَمْ يَقُلْهُ نَبِيٌّ لِقَوْمِهِ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ أَعْوَرُ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِأَعْوَرَ
A y’a fɔ an ye [Makhlad] ko, a y’a fɔ an ye [Abdurrazaq] ko, a y’a fɔ an ye [Ma’mar] ka bɔ [Az Zuhri] ka bɔ [Salim] ka bɔ [A facɛ] la a ko: ‘Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam lɔra jama ɲɛfɛ ka Ala tando ni tanuli ye min ka kan n’a ye. O kɔ, a ye Dajali kofɔ, a ko: ‘Tiɲɛ na, ne bena aw lasɔmi Dajali koo la, kira si tɛ yen n’a m’a ka mɔgɔw lasɔmi a la. Nuhun tun ye lasɔmini kuma dɔ di a ka mɔgɔw ma. Nka ne bena Dajjal koo lase aw ma ni kuma dɔ ye min ma deli ka lase kira dɔ ma a ka mɔgɔw ma. Aw k’a lɔn ko Dajjal ye fiyentɔ ye, k’a sɔrɔ Ala tɛ fiyentɔ ye.’
Hadith
Imam Abu Dawud : 4131
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ وَمَنْدَلٌ عَنْ مُطَرِّفٍ عَنْ أَبِي جَهْمٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ وَهْبَانَ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ فَارَقَ الْجَمَاعَةَ شِبْرًا فَقَدْ خَلَعَ رِبْقَةَ الْإِسْلَامِ مِنْ عُنُقِهِ
A y’a fɔ an ye ko [Ahmadu bin Yunus] ko, a y’a fɔ an ye ko [Zuhair] ani [Abu Bakr bin Ayyasy] ani [Mandal] ka bɔ [Mutharrif] ka bɔ [Abu Jahm] ka bɔ [Khalid bin Wahban] ka bɔ [Abu Dzar] ko: ‘Ala ka ciden ko: inch, tiɲɛ na, a ye silamɛya juru bɔ a kan na’.
Hadith
Imam Abu Dawud : 4132
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا مُطَرِّفُ بْنُ طَرِيفٍ عَنْ أَبِي الْجَهْمِ عَنْ خَالِدِ بْنِ وَهْبَانَ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَأَئِمَّةٌ مِنْ بَعْدِي يَسْتَأْثِرُونَ بِهَذَا الْفَيْءِ قُلْتُ إِذَنْ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ أَضَعُ سَيْفِي عَلَى عَاتِقِي ثُمَّ أَضْرِبُ بِهِ حَتَّى أَلْقَاكَ أَوْ أَلْحَقَكَ قَالَ أَوَلَا أَدُلُّكَ عَلَى خَيْرٍ مِنْ ذَلِكَ تَصْبِرُ حَتَّى تَلْقَانِي
A y’a fɔ an ye ko [Abdullah bin Muhamadu An Nufaili] ko, a y’a fɔ an ye [Zuhair] ko, a y’a fɔ an ye [Mutharrif bin Tharif] ka bɔ [Abul Jahm] ka bɔ [Khalid bin Wahban] ka bɔ [Abu Dzar] a ko: ‘Rasulullah ka kan ka min kɛ, o kɔ, i bena o kɛ. fai` ka nafolo?' N y’a jaabi ko: ‘N’o lo, o tuma na, min y’i ci ni Al Haq ye, n’ bena n’ ka muru bila n’ kamankun kan, n’ bena kɛlɛ kɛ n’a ye fɔɔ ka taga n’i kunbɛn, walima lakalibaga ko, ‘fo n’ k’i minɛ’. A ko: ‘Ne ka fɛɛn wɛrɛ yira i la min ka fisa n’o ye wa? Aw ye muɲu fɔɔ ka taga ne kunbɛn’.
Hadith
Imam Abu Dawud : 4133
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَعْنَى قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ الْمُعَلَّى بْنِ زِيَادٍ وَهِشَامِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ ضَبَّةَ بْنِ مِحْصَنٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَتَكُونُ عَلَيْكُمْ أَئِمَّةٌ تَعْرِفُونَ مِنْهُمْ وَتُنْكِرُونَ فَمَنْ أَنْكَرَ قَالَ أَبُو دَاوُد قَالَ هِشَامٌ بِلِسَانِهِ فَقَدْ بَرِئَ وَمَنْ كَرِهَ بِقَلْبِهِ فَقَدْ سَلِمَ وَلَكِنْ مَنْ رَضِيَ وَتَابَعَ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلَا نَقْتُلُهُمْ قَالَ ابْنُ دَاوُدَ أَفَلَا نُقَاتِلُهُمْ قَالَ لَا مَا صَلَّوْاحَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ عَنْ ضَبَّةَ بْنِ مِحْصَنٍ الْعَنَزِيِّ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَعْنَاهُ قَالَ فَمَنْ كَرِهَ فَقَدْ بَرِئَ وَمَنْ أَنْكَرَ فَقَدْ سَلِمَ قَالَ قَتَادَةُ يَعْنِي مَنْ أَنْكَرَ بِقَلْبِهِ وَمَنْ كَرِهَ بِقَلْبِهِ
U y’a fɔ an ye [Musadad] ni [Sulayiman bin Dawud] kɔrɔ la tuma min na, u fila bɛɛ ko; a y’a fɔ an ye [Hamadu bin Zaid] ka bɔ [Al Mu’alla bin Ziyad] la ani [Hisyam bin Hassan] ka bɔ [Al Hasan] ka bɔ [Dhabbah bin Mihshan] ka bɔ [Ummu Salamah] la, kira muso sallallaahu ‘alaihi wasallam, a ko: ‘Ala ka ciden bena a fɔ aw ye ko: ‘Ala ka ciden bena kɛ aw ye. aw bɛ min lɔn, nka aw bɛ ban o ra. O la, mɔgɔ o mɔgɔ y’o sɔsɔ, Abu Dawud ko: ‘Hisham y’a fɔ,’ kuma la, o tuma na, a y’a yɛrɛ ban o la. Mɔgɔ min bɛ kɔninya kɛ ni a jusukun ye, o tigi kisira. Nka min diyara a ye, ka tugu a kɔ, o tuma na, a fɔra a ye ko: «E Ala ka ciden, n’an y’a faga do?» Ibn Dawud ko n’an y’a kɛlɛ do? a y’a jaabi ko: ‘Ɔn ɔn, n’u bele be delili kɛra’. A y’a fɔ an ye [Muhamadu bin Basyyar] ko, a y’a fɔ an ye [Mu’adz bin Hisham] ko; a y’a fɔ ne ye [n’ facɛ] ka bɔ [Qatadah] la ko; a y’a fɔ an ye [Al Hasan] ka bɔ [Dhabbah bin Mihshan Al ‘Anbari] ka bɔ [Ummu Salamah] ka bɔ kira sallallahu alayihi wasallam fɛ ni kɔrɔ kelen ye. A ko: ‘Mɔgɔ min be mɔgɔ kɔniya, o tigi y’a yɛrɛ bila. Ni mɔgɔ min banna o la, o tigi kisira’. Qatadah ko, o kɔrɔ ye ko ‘min be sɔsɔli kɛ n’a dusukun ye, min be kɔniya n’a dusukun ye’.
Hadith
Imam Abu Dawud : 4134
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلَاقَةَ عَنْ عَرْفَجَةَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ سَتَكُونُ فِي أُمَّتِي هَنَاتٌ وَهَنَاتٌ وَهَنَاتٌ فَمَنْ أَرَادَ أَنْ يُفَرِّقَ أَمْرَ الْمُسْلِمِينَ وَهُمْ جَمِيعٌ فَاضْرِبُوهُ بِالسَّيْفِ كَائِنًا مَنْ كَانَ
A y’a fɔ an ye [Musaddad] ko, a y’a fɔ an ye [Yahya] ka bɔ [Syuba] ka bɔ [Ziyad bin Ilaqa] ka bɔ [Arfajah] a ko; N y’a mɛn ko cira sallallaahu ‘alaihi wasallam ko: ‘N’ ka ummat kan, tɔgɔjugu ni binfa, tɔgɔjugu ni binfa bena kɛ. O la, mɔgɔ o mɔgɔ b’a fɛ ka silamɛw ka koow tilan - n’u jɛnna - o tigi k’a faga, a mana kɛ mɔgɔ o mɔgɔ ye’.
Hadith
Imam Abu Dawud : 4135
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى الْمَعْنَى قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبِيدَةَأَنَّ عَلِيًّا ذَكَرَ أَهْلَ النَّهْرَوَانِ فَقَالَ فِيهِمْ رَجُلٌ مُودَنُ الْيَدِ أَوْ مُخْدَجُ الْيَدِ أَوْ مَثْدُونُ الْيَدِ لَوْلَا أَنْ تَبْطَرُوا لَنَبَّأْتُكُمْ مَا وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ يَقْتُلُونَهُمْ عَلَى لِسَانِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قُلْتُ أَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْهُ قَالَ قَالَ إِي وَرَبِّ الْكَعْبَةِ
A y’a fɔ an ye [Muhamadu bin Ubaid] ni [Muhamadu bin Isa] kɔrɔ la, u fila bɛɛ ko; a y’a fɔ an ye [Hamadu] ka bɔ [Ayyub] ka bɔ [Muhamadu] ka bɔ [Abida] ko, ‘ [Ali] ye Nahrawan mɔgɔw kofɔ. A ko: 'O cɛma, mɔgɔ dɔ be yen min bolow ka dɔgɔ walima a ka surun, ni ne ma siran ko aw ka nisɔndiya kojugu, o tuma na, Ala ye layidu min ta mɔgɔ minw bena u faga, n bena o fɔ aw ye, Muhamadu sallallaahu ‘alaihi wasallam’ ka kumaw fɛ. Abida ko: «Ne y’a ɲininga ko: ‘Yala i y’o mɛn a fɛ tiɲɛn na wa?’ Ali y’a jaabi ko: ‘Ɔnhɔn. Kaaba tigi lo fɛ.
Hadith
Imam Abu Dawud : 4136
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَبَعَثَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلَام إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذُهَيْبَةٍ فِي تُرْبَتِهَا فَقَسَّمَهَا بَيْنَ أَرْبَعَةٍ بَيْنَ الْأَقْرَعِ بْنِ حَابِسٍ الْحَنْظَلِيِّ ثُمَّ الْمُجَاشِعِيِّ وَبَيْنَ عُيَيْنَةَ بْنِ بَدْرٍ الْفَزَارِيِّ وَبَيْنَ زَيْدِ الْخَيْلِ الطَّائِيِّ ثُمَّ أَحَدِ بَنِي نَبْهَانَ وَبَيْنَ عَلْقَمَةَ بْنِ عُلَاثَةَ الْعَامِرِيِّ ثُمَّ أَحَدِ بَنِي كِلَابٍ قَالَ فَغَضِبَتْ قُرَيْشٌ وَالْأَنْصَارُ وَقَالَتْ يُعْطِي صَنَادِيدَ أَهْلِ نَجْدٍ وَيَدَعُنَا فَقَالَ إِنَّمَا أَتَأَلَّفُهُمْ قَالَ فَأَقْبَلَ رَجُلٌ غَائِرُ الْعَيْنَيْنِ مُشْرِفُ الْوَجْنَتَيْنِ نَاتِئُ الْجَبِينِ كَثُّ اللِّحْيَةِ مَحْلُوقٌ قَالَ اتَّقِ اللَّهَ يَا مُحَمَّدُ فَقَالَ مَنْ يُطِيعُ اللَّهَ إِذَا عَصَيْتُهُ أَيَأْمَنُنِي اللَّهُ عَلَى أَهْلِ الْأَرْضِ وَلَا تَأْمَنُونِي قَالَ فَسَأَلَ رَجُلٌ قَتْلَهُ أَحْسِبُهُ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ قَالَ فَمَنَعَهُ قَالَ فَلَمَّا وَلَّى قَالَ إِنَّ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا أَوْ فِي عَقِبِ هَذَا قَوْمًا يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لَا يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنْ الْإِسْلَامِ مُرُوقَ السَّهْمِ مِنْ الرَّمِيَّةِ يَقْتُلُونَ أَهْلَ الْإِسْلَامِ وَيَدَعُونَ أَهْلَ الْأَوْثَانِ لَئِنْ أَنَا أَدْرَكْتُهُمْ قَتَلْتُهُمْ قَتْلَ عَادٍ
A y’a fɔ an ye [Muhamadu bin Kathir] ko, a y’a fɔ an ye [Sufyan] ka bɔ [a facɛ] fɛ ka bɔ [Ibnu Abu Nu’m] fɛ ka bɔ [Abu Sa’id Al Khudri] la a ko: ‘Ali radiallahu ‘anhu ye ci ci ka taga kira sallallaahu ‘alaihi wasallam sanu min tun nɔgɔnin lo hali bi. O kɔ, a k’a tilan mɔgɔ naani cɛ; o ye Al Aqra’ bin Habis Al Hanzhali, Al Mujasi’I, Uyaina bin Badri Al Fazari ani Zaid Al Khail Ath Tha’i ye. o kɔ, mɔgɔ dɔ min bɔra Naban kabila la, o ye Alkama bin Ulatsa Al ‘Amiri ye ani mɔgɔ dɔ min bɔra Kilabu kabila la’. Sa’id Al Khudri ko: ‘Kurayshi ni Ansar mɔgɔw o kɔfɛ, u dimina, u ko, ‘A y’a di Najd mɔgɔw ma, k’an to yen’. A y’a fɔ fana ko: ‘Ne y’u dusukunw nɔgɔya dɔrɔn’. Sayidi ko: «O kɔ, cɛɛ dɔ nana, a ɲɛɛw tun be sinsinna, a teen tun ka bon, a bonbosi ka jan, a kungolo tun tigɛra. Cɛɛ ko: «E Muhamadu, i ka siran Ala ɲɛ!» A ko: ‘Jɔn lo be mɛnni kɛ Ala fɛ ni ne ye mɛnni kɛ! Yala Ala ma la ne la k’a ka cikan lase dugukolo mɔgɔw ma wa, k’a sɔrɔ aw ma la ne la’. Sa’id ko: ‘O kɔ, cɛɛ dɔ tun be yen min ye sira ɲini ka cɛɛ faga, n’ miirila o tigi ye Khalid bin Al Walid ye. Nka a y’o bali’. Sa’id ko: ‘Nin mɔgɔ sara tuma min na, a ko: ‘Tiɲɛ na, nin mɔgɔ bɔnsɔnw na, jama dɔ bena bɔ min be alikurana kalan nka u tɛ tɛmɛ u ka kanw na. U bɔra silamɛya la i n’a fɔ kala be bɔ kala la cogo min na. U tun be silamɛw faga nka u tun be ɲumanya kɛ boliw batobagaw ye. Ni ne y'u sɔrɔ, ne bena u faga i n'a fɔ u ye Ad mɔgɔw faga cogo min na - kira Hudi ka mɔgɔw.
Hadith
Imam Abu Dawud : 4137
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَاصِمٍ الْأَنْطَاكِيُّ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ وَمُبَشِّرٌ يَعْنِي ابْنَ إِسْمَعِيلَ الْحَلَبِيَّ عَنْ أَبِي عَمْرٍو قَالَ يَعْنِي الْوَلِيدَ حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو قَالَ حَدَّثَنِي قَتَادَةُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ سَيَكُونُ فِي أُمَّتِي اخْتِلَافٌ وَفُرْقَةٌ قَوْمٌ يُحْسِنُونَ الْقِيلَ وَيُسِيئُونَ الْفِعْلَ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لَا يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنْ الدِّينِ مُرُوقَ السَّهْمِ مِنْ الرَّمِيَّةِ لَا يَرْجِعُونَ حَتَّى يَرْتَدَّ عَلَى فُوقِهِ هُمْ شَرُّ الْخَلْقِ وَالْخَلِيقَةِ طُوبَى لِمَنْ قَتَلَهُمْ وَقَتَلُوهُ يَدْعُونَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ وَلَيْسُوا مِنْهُ فِي شَيْءٍ مَنْ قَاتَلَهُمْ كَانَ أَوْلَى بِاللَّهِ مِنْهُمْ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا سِيمَاهُمْ قَالَ التَّحْلِيقُحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ قَالَ سِيمَاهُمْ التَّحْلِيقُ وَالتَّسْبِيدُ فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمْ فَأَنِيمُوهُمْ قَالَ أَبُو دَاوُد التَّسْبِيدُ اسْتِئْصَالُ الشَّعْرِ
A y’a fɔ an ye [Nashr bin Ashim Al Anthaki] ko, a y’a fɔ an ye [Ali Walid] ani [Mubasisiri] -kɔrɔ ye Mubasiri bin Isma’il Al Halabi- ka bɔ [Abu Amru] fɛ. A -Ali Walid- ko; a y’a fɔ an ye ko [Abu Amru] ko; y’a fɔ n ye [Qatadah] ka bɔ [Abu Sa’id Al Khudri] fɛ ani [Anas bin Malik] fɛ ka bɔ Rasulullah sallallahu alayihi wasallam fɛ, a ko: ‘Danfara ni tilanni bena kɛ ne ka ummat cɛ, kulu dɔw ka ɲi ka kuma nka u ka jogo man ɲi. U be alikurana kalan nka a t’u ka kanw na. U be bɔ diinan na i n’a fɔ biɲɛ be bɔ a ka kala la cogo min na, u tɛna kɔsegi fɔɔ biɲɛ ka segi a ka kala ma. Olu lo ka jugu ka tɛmɛ adamadenw bɛɛ kan. O la, mɔgɔ minw y’a faga, olu lo ye kunnadiya sɔrɔ ani u y’a faga. U be alikurana weele, nka u yɛrɛ t’o kɛ fewu. Mɔgɔ o mɔgɔ mana u kɛlɛ, o tigi ka ɲi Ala ɲɛɛ kɔrɔ’. Sahɛbaw y’a ɲininga ko: «E Ala ka ciden, u ka jogow ye mun ye?» A y’a jaabi ko: ‘A kunsigi tun tigɛra’. A fɔra an ye [Al Hasan bin Ali] ko, a fɔra an ye [Abdurrazaq] ko, a fɔra an ye [Ma’mar] ka bɔ [Qatadah] ka bɔ [Anas] la ko Ala ka ciden ko: ‘U ka jogo ye k’u ka kunsigi be tigɛ n’i y’u faga. Abu Dawud ko: ‘At tasbid be kunsigi tigɛra’.
Hadith
Imam Abu Dawud : 4138
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ خَيْثَمَةَ عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلَامإِذَا حَدَّثْتُكُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثًا فَلَأَنْ أَخِرَّ مِنْ السَّمَاءِ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَكْذِبَ عَلَيْهِ وَإِذَا حَدَّثْتُكُمْ فِيمَا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ فَإِنَّمَا الْحَرْبُ خَدْعَةٌ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يَأْتِي فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ حُدَثَاءُ الْأَسْنَانِ سُفَهَاءُ الْأَحْلَامِ يَقُولُونَ مِنْ قَوْلِ خَيْرِ الْبَرِيَّةِ يَمْرُقُونَ مِنْ الْإِسْلَامِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنْ الرَّمِيَّةِ لَا يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ فَأَيْنَمَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ فَإِنَّ قَتْلَهُمْ أَجْرٌ لِمَنْ قَتَلَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ
A y’a fɔ an ye [Muhamadu bin Kathir] ko, a y’a fɔ an ye [Sufyan] ko, a y’a fɔ an ye [Al A’masy] ka bɔ [Khaitsamah] ka bɔ [Suwaid bin Ghafalah] a ko; [Ali radiallahu ‘anhu] ko: ‘Ni n ye Ala ka ciden ka hadisi dɔ fɔ aw ye, o tuma na, ni n benna ka bɔ sankolo la, n b’o lo fɛ ka tɛmɛ galon tigɛli kan. Ani, ni n’ be kuma gwɛlɛya dɔ koo la min kɛra ne n’i cɛ, o tuma na tiɲɛn na, kɛlɛ fanin be nanbarakow la. N y’a mɛn ko kira sallallaahu ‘alaihi wasallam y’a fɔ ko: ‘Waati laban na, jama dɔ bena bɔ kɛnɛ kan min bele ye kanbelew ye, nka u ka laɲiniw ye fatɔw ye. U be kuma ka kɛɲɛ ni adamadenw ka kuma ɲumanw ye - Muhamadu n’a ka kumaw -. Nka u bɔra silamɛya la i n’a fɔ biɲɛ min be bɔ kala la. U ka lanaya tɛ tɛmɛ u kaan kan, o la, n’i y’u sɔrɔ yɔrɔ o yɔrɔ, i k’u faga. Sabu n’i y’u faga, i bena sara sɔrɔ kiti loon na’.
Hadith
Imam Abu Dawud : 4139
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ قَالَ أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ وَهْبٍ الْجُهَنِيُّأَنَّهُ كَانَ فِي الْجَيْشِ الَّذِينَ كَانُوا مَعَ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلَام الَّذِينَ سَارُوا إِلَى الْخَوَارِجِ فَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلَامأَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يَخْرُجُ قَوْمٌ مِنْ أُمَّتِي يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لَيْسَتْ قِرَاءَتُكُمْ إِلَى قِرَاءَتِهِمْ شَيْئًا وَلَا صَلَاتُكُمْ إِلَى صَلَاتِهِمْ شَيْئًا وَلَا صِيَامُكُمْ إِلَى صِيَامِهِمْ شَيْئًا يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ يَحْسِبُونَ أَنَّهُ لَهُمْ وَهُوَ عَلَيْهِمْ لَا تُجَاوِزُ صَلَاتُهُمْ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنْ الْإِسْلَامِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنْ الرَّمِيَّةِ لَوْ يَعْلَمُ الْجَيْشُ الَّذِينَ يُصِيبُونَهُمْ مَا قُضِيَ لَهُمْ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَنَكَلُوا عَنْ الْعَمَلِ وَآيَةُ ذَلِكَ أَنَّ فِيهِمْ رَجُلًا لَهُ عَضُدٌ وَلَيْسَتْ لَهُ ذِرَاعٌ عَلَى عَضُدِهِ مِثْلُ حَلَمَةِ الثَّدْيِ عَلَيْهِ شَعَرَاتٌ بِيضٌأَفَتَذْهَبُونَ إِلَى مُعَاوِيَةَ وَأَهْلِ الشَّامِ وَتَتْرُكُونَ هَؤُلَاءِ يَخْلُفُونَكُمْ فِي ذَرَارِيِّكُمْ وَأَمْوَالِكُمْ وَاللَّهِ إِنِّي لَأَرْجُو أَنْ يَكُونُوا هَؤُلَاءِ الْقَوْمَ فَإِنَّهُمْ قَدْ سَفَكُوا الدَّمَ الْحَرَامَ وَأَغَارُوا فِي سَرْحِ النَّاسِ فَسِيرُوا عَلَى اسْمِ اللَّهِ قَالَ سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ فَنَزَّلَنِي زَيْدُ بْنُ وَهْبٍ مَنْزِلًا مَنْزِلًا حَتَّى مَرَّ بِنَا عَلَى قَنْطَرَةٍ قَالَ فَلَمَّا الْتَقَيْنَا وَعَلَى الْخَوَارِجِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ الرَّاسِبِيُّ فَقَالَ لَهُمْ أَلْقُوا الرِّمَاحَ وَسُلُّوا السُّيُوفَ مِنْ جُفُونِهَا فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يُنَاشِدُوكُمْ كَمَا نَاشَدُوكُمْ يَوْمَ حَرُورَاءَ قَالَ فَوَحَّشُوا بِرِمَاحِهِمْ وَاسْتَلُّوا السُّيُوفَ وَشَجَرَهُمْ النَّاسُ بِرِمَاحِهِمْ قَالَ وَقَتَلُوا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضِهِمْ قَالَ وَمَا أُصِيبَ مِنْ النَّاسِ يَوْمَئِذٍ إِلَّا رَجُلَانِ فَقَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ الْتَمِسُوا فِيهِمْ الْمُخْدَجَ فَلَمْ يَجِدُوا قَالَ فَقَامَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بِنَفْسِهِ حَتَّى أَتَى نَاسًا قَدْ قُتِلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ فَقَالَ أَخْرِجُوهُمْ فَوَجَدُوهُ مِمَّا يَلِي الْأَرْضَ فَكَبَّرَ وَقَالَ صَدَقَ اللَّهُ وَبَلَّغَ رَسُولُهُ فَقَامَ إِلَيْهِ عَبِيدَةُ السَّلْمَانِيُّ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَقَدْ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِي وَاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ حَتَّى اسْتَحْلَفَهُ ثَلَاثًا وَهُوَ يَحْلِفُ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ مُرَّةَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْوَضِيءِ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلَام اطْلُبُوا الْمُخْدَجَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ فَاسْتَخْرَجُوهُ مِنْ تَحْتِ الْقَتْلَى فِي طِينٍ قَالَ أَبُو الْوَضِيءِ فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ حَبَشِيٌّ عَلَيْهِ قُرَيْطِقٌ لَهُ إِحْدَى يَدَيْنِ مِثْلُ ثَدْيِ الْمَرْأَةِ عَلَيْهَا شُعَيْرَاتٌ مِثْلُ شُعَيْرَاتِ الَّتِي تَكُونُ عَلَى ذَنَبِ الْيَرْبُوعِ
A y’a fɔ an ye [Al Hasan bin Ali] ko, a y’a fɔ an ye [Abdurrazaq] ka bɔ [Abdul Malik bin Abu Suleman] ka bɔ [Salamah bin Kuhail] a ko; [Zaid bin Wahb Al Juhani] tun y’a fɔ n ye ko ale farala [Ali radiallahu ‘anhu] ka sɔrɔdasiw kan minw tun be tagara Khawarij fan fɛ. Ali y’a fɔ o kɔ ko: «E mɔgɔw, ne ye Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wasallam ka kuma mɛn ko: ‘Mɔgɔ kulu dɔ bena bɔ ne ka ummat kɔnɔ, u bena alikurana kalan, ani aw ka alikurana kalan tɛna suma n’u ka kalan ye, aw ka delili tɛna suma n’u ka delili ye, ani aw ka sunɔgɔ min be yeelen kɔnɔ, o tɛna suma n’u ka delili ye. U be alikurana kalan ani u b’a miiri ko n’u y’a kalan, o ka ɲi u ma hali k’a sɔrɔ u ka kalan bena kɛ koo jugu ye u ma. o ta Aladaariw tɛ tɛmɛ o kan na. U bɔra silamɛya la i n’a fɔ biɲɛ min bɔra kala kɔnɔ. Ni sɔrɔdasi minw b’u kɛlɛla, olu tun b’a lɔn k’u kɛlɛli nafa ka bon, u tun bena kɛ saliya ye tiɲɛn na ka kɛwale ɲumanw kɛ -u kɛlɛnin kɔ-. O jogow ye, o cɛma cɛɛ dɔ be yen min bolow be yen nka nɔgɔkun tɛ min na - a ka bon ani a sogo ka ca -, a bolow be i n’a fɔ sinw ani a kunsigi gwɛman. Yala aw be taga Mu’awiyah ni Siri jamana mɔgɔw fɛ, ka sɔrɔ k’u to n’aw ka denbayamɔgɔw n’aw ka nafolo ye wa? Ala, n b’a fɛ tiɲɛ na u ka -kɛlɛ- kɛ. Sabu u ye joli bɔn min daganin tɛ ani u ye adamadenw ka joow bɔsi u la. O la, aw ka tagama Ala tɔgɔ la’. -Salama bin Kuhayili ko; ‘O la, Zaid bin Wahab y’a yira n na - a kofɔra - u tɛmɛna yɔrɔ minw na kelen kelen fɔɔ an sera pon dɔ la an ye Khawarij mɔgɔw kunbɛn minw ɲɛminɛna Abdullah bin Wahab Ar Rasibi fɛ, o kɔ, Ali y’a fɔ u ye - silamɛw -; 'Aw k'aw ka tankiw fili duguma k'aw ka muruw bɔ u ka nɛgɛw kɔnɔ, bari tiɲɛ na, ne be siranna u ka hɛɛrɛ ɲini aw fɛ i n'a fɔ u ye hɛɛrɛ ɲini aw fɛ cogo min na Harura loon na, -o la, o kɔ, u ye fanga sɔrɔ ka silamɛw kɛlɛ-, a laban na, silamɛw ka kɛlɛbolow y'u ka muruw fili duguma, ka Khajwaris u ka muruw bɔ ni, ka u ka muruw bɔ.' Zayidi bin Wahabu ko; ‘fo dɔw - silamɛw - ka se ka dɔw faga - Khawarijw - ’, Zaid Wahab y’o fɔ ka tɛmɛ; ‘O wagati la, mɔgɔ fila dɔrɔn lo fagara silamɛw cɛma, o kɔ, Ali radiallahu ‘anhu ko; ‘Aw ye Al Mukhdaj ɲini u cɛma’, nka u m’a sɔrɔ, Zaid ko; ‘A laban na, Ali wulila a kelen k’a ɲini fɔɔ a sera suuw kulu dɔ ma, minw tun fagara ɲɔgɔn na’, Ali ko ten; ‘Aw k’u bɔ’, o kɔ, a labanna ka Al Mukhdaj sɔrɔ sutarayɔrɔ la, a ye takbiri kɛ o kɔfɛ k’a fɔ; ‘Bonya ka kɛ Ala n’a ka ciden ye minw ye -o koo nin kunnafoni fɔ-’, o kɔ, Abidah As Salmani gwɛrɛla a la k’a fɔ; ‘E, lanabagaw ka kuntigi, Ala min tɛ ala wɛrɛ ye n’a ma kɛ ale ye, yala i y’o mɛn Rasulullah sallallaahu ‘alayihi wasallam fɛ wa, Ali ko; ‘Ɔnhɔn, Ala ka barika la, ala wɛrɛ tɛ yen n’ale tɛ’, fɔɔ Abida y’a ɲini a fɛ a ka kali siɲɛ saba ani Ali fana y’a kali siɲɛ saba. a y’a fɔ an ye [Muhamadu bin Ubaid] ko a y’a fɔ an ye [Hamadu bin Zaid] ka bɔ [Jamil bin Murrah] la a ko; a y’a fɔ an ye ko [Abu Al Wadi`] ko; Ali Alahi salam ko; 'Aw ka Al Mukhdaj ɲini... -o kɔ, a ye hadisi sɛbɛnbaga kofɔ- o kɔ, u y'a bɔ suuw kulu jukɔrɔ bɔgɔkuru jukɔrɔ, Abu Al Wadhi` ko; 'I n'a fɔ n y'a ye - Al Mukhdaj - tun ye habasyah ye min tun be qiba don' - kɛnɛmafani sugu dɔ, jaki walima fani - a bolo kelen tun ka dɔgɔ i n'a fɔ muso sin min tun be ni sin fitininw ye i n'a fɔ sin minw be sɔrɔ yarbu kukala kan' - bɛgɛn min bɔnin be nɛgɛso la -'.
Hadith
Imam Abu Dawud : 4140
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ عَنْ نُعَيْمِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ أَبِي مَرْيَمَ قَالَإِنْ كَانَ ذَلِكَ الْمُخْدَجُ لَمَعَنَا يَوْمَئِذٍ فِي الْمَسْجِدِ نُجَالِسُهُ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَكَانَ فَقِيرًا وَرَأَيْتُهُ مَعَ الْمَسَاكِينِ يَشْهَدُ طَعَامَ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلَام مَعَ النَّاسِ وَقَدْ كَسَوْتُهُ بُرْنُسًا لِي قَالَ أَبُو مَرْيَمَ وَكَانَ الْمُخْدَجُ يُسَمَّى نَافِعًا ذَا الثُّدَيَّةِ وَكَانَ فِي يَدِهِ مِثْلُ ثَدْيِ الْمَرْأَةِ عَلَى رَأْسِهِ حَلَمَةٌ مِثْلُ حَلَمَةِ الثَّدْيِ عَلَيْهِ شُعَيْرَاتٌ مِثْلُ سِبَالَةِ السِّنَّوْرِ قَالَ أَبُو دَاوُد وَهُوَ عِنْدَ النَّاسِ اسْمُهُ حَرْقُوسُ
A y’a fɔ an ye [Bisyr bin Khalid] ko, a y’a fɔ an ye [Syababah bin Sawwar] ka bɔ [Nu’aim bin Hakim] ka bɔ [Abu Maryam] a ko, ‘Mɔgɔ surun dɔ tun be n’an ye misiri kɔnɔ, an tun be sigi n’a ye tuma bɛɛ suu ni tile fila bɛɛ. A tun ye fantan ye, n y’a ye fana a farala fantanw kan ka taga Ali radiallahu 'anhu ka dumuni na ni mɔgɔ caman ye. N’ ye burnus -fani sifa dɔ di a ma min be ni fani ye-’. Abu Maryam y’a fɔ tugun ko: ‘Nin cɛ surun nin be to ka weele ko Nafi, sin fila b’a la, a bolow be i n’a fɔ muso sin, a bolow be i n’a fɔ sinw minw datugunin lo ni kunsigi ye i n’a fɔ jakuma wuluwulu’. Abu Dawud ko, ‘Mɔgɔw fɛ, a ka teli ka weele ko Harqus’.
