Islaamaa seeni, asi tuqi
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Muslim (الامام مسلم) - 5362 Hadith

Hadith

Imam Muslim : 161

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ وَعَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ كُلُّهُمْ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ الْأَنْصَارِيِّ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ الثَّوْرِيِّ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ سِوَى الْإِسْلَامِ كَاذِبًا مُتَعَمِّدًا فَهْوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِشَيْءٍ عَذَّبَهُ اللَّهُ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ هَذَا حَدِيثُ سُفْيَانَ وَأَمَّا شُعْبَةُ فَحَدِيثُهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ سِوَى الْإِسْلَامِ كَاذِبًا فَهْوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ ذَبَحَ نَفْسَهُ بِشَيْءٍ ذُبِحَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

[Ishaq bin Ibraahim] fi [Ishaq bin Mansur] fi [Abd al-Warits bin Abd ash-Shamad] irraa [Abd ash-Shamad bin Abd al-Warits] irraa [Syu’bah] irraa [Ayyub] irraa [Abu Qilabah] irraa [Thabit bin adl-Dlahhak al-Ansari] irraa waan hunda nutti himee jira. -Owiyaa biraa keessattis ibsameera- Akkasumas [Muhammad bin Rafi’] irraa [Abdurrazzaq] irraa [ats-Tsauri] irraa [Khalid al-Hadzdza’] irraa [Abu Qilabah] irraa [Tsabit bin adl-Dlahhak] irraa [Tsabit bin adl-Dlahhak] irraa akkana jedhe, ‘Nabiyyiin sallallaahu ‘alaihi wasallam akkana jedhan: ‘Namni amantii tokkoon kakate Islaamummaan ala sobaan fi itti yaadee, egaa akkuma jedhu ta’eera. Namni meeshaadhaan of ajjeese, Rabbiin meeshaa sanaan Jahannam Jahannam keessatti isa darara'. Kuni hadiisa [Sufyan] Hadiisa [Syu’bah] yoo ilaalle, Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jedhan: ‘Namni amantii Islaamaa ala ta’een sobaan kakate, egaa akkuma ja’eedha. Namni -meeshaa- dhaan of qalu, sana booda guyyaa qiyaamaa meeshaa sanaan ni qalama'.

Hadith

Imam Muslim : 162

و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ ابْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ شَهِدْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُنَيْنًا فَقَالَ لِرَجُلٍ مِمَّنْ يُدْعَى بِالْإِسْلَامِ هَذَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلَمَّا حَضَرْنَا الْقِتَالَ قَاتَلَ الرَّجُلُ قِتَالًا شَدِيدًا فَأَصَابَتْهُ جِرَاحَةٌ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ الَّذِي قُلْتَ لَهُ آنِفًا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَإِنَّهُ قَاتَلَ الْيَوْمَ قِتَالًا شَدِيدًا وَقَدْ مَاتَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى النَّارِ فَكَادَ بَعْضُ الْمُسْلِمِينَ أَنْ يَرْتَابَ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى ذَلِكَ إِذْ قِيلَ إِنَّهُ لَمْ يَمُتْ وَلَكِنَّ بِهِ جِرَاحًا شَدِيدًا فَلَمَّا كَانَ مِنْ اللَّيْلِ لَمْ يَصْبِرْ عَلَى الْجِرَاحِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ثُمَّ أَمَرَ بِلَالًا فَنَادَى فِي النَّاسِ أَنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ يُؤَيِّدُ هَذَا الدِّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ

Akkasumas [Muhammad bin Rafi’] fi [Abd bin Humaid] [Abdurrazzaq] irraa waan hunda nuuf himee jira, [Ibn Rafi’] akka jedhe, nutti himeera [Abdurrazzaq] [Ma’mar] [az-Zuhri] irraa [Ibn al-Musayyab] irraa [Abu Hurairah] irraa [Abu Hurairah] irraa nutti himee jira inni akkana jedhe, ‘Nuti Rasulullah shallallahu ‘alaihi’ waliin wasallam Hunain irratti lola gaggeessaa jiru, sana booda nama Muslima ta'uun beekamtii argate tokkoon: 'Namni kun namoota Jahannam keessa jira' jedhe. Osoo bakka sana jirruu namichi akka malee wal loluu fi akka malee miidhame argine. Ergasii namni tokko Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallamitti gabaase, ‘yaa Rasulullah! Namichi kanaan dura, gooftaa Si'ool ture jette har'a akkasitti jabeessee qabsaa'ee du'e.' Ergasii Ergamaan Rabbii s.a.w akkana jedhan: "Gara Jahannam ni seena." Muslimoonni tokko tokko shakkii keessa turan. Akka tasaa namni tokko dhufee lolaan akka hin duune, garuu akka malee miidhame jedhee gabaase. Halkan sana, dhukkubbii madaa isaatiif obsa waan dhabeef, of ajjeese, kunis Ergamaa Rabbiitti gabaafame. Ergamaan Rabbii takbiira itti fufan: "Allahu Akbar! Ani gabricha Rabbii fi Ergamaa Isaa ta'uu koo ragaa nan baha." Sana booda Ergamaan Rabbii Bilaal akka nama hundaatti akka beeksisu ajajan, lubbuu ykn nama Rabbiif gadi bu’e malee namni Jannata seenu akka hin jirre. Akkasumas Rabbiin amantii kana nama jabaa tokkoon akka jabeesse."

Hadith

Imam Muslim : 163

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ حَيٌّ مِنْ الْعَرَبِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْتَقَى هُوَ وَالْمُشْرِكُونَ فَاقْتَتَلُوا فَلَمَّا مَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى عَسْكَرِهِ وَمَالَ الْآخَرُونَ إِلَى عَسْكَرِهِمْ وَفِي أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ لَا يَدَعُ لَهُمْ شَاذَّةً إِلَّا اتَّبَعَهَا يَضْرِبُهَا بِسَيْفِهِ فَقَالُوا مَا أَجْزَأَ مِنَّا الْيَوْمَ أَحَدٌ كَمَا أَجْزَأَ فُلَانٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ أَنَا صَاحِبُهُ أَبَدًا قَالَ فَخَرَجَ مَعَهُ كُلَّمَا وَقَفَ وَقَفَ مَعَهُ وَإِذَا أَسْرَعَ أَسْرَعَ مَعَهُ قَالَ فَجُرِحَ الرَّجُلُ جُرْحًا شَدِيدًا فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالْأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَى سَيْفِهِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَخَرَجَ الرَّجُلُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ وَمَا ذَاكَ قَالَ الرَّجُلُ الَّذِي ذَكَرْتَ آنِفًا أَنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَأَعْظَمَ النَّاسُ ذَلِكَ فَقُلْتُ أَنَا لَكُمْ بِهِ فَخَرَجْتُ فِي طَلَبِهِ حَتَّى جُرِحَ جُرْحًا شَدِيدًا فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالْأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَيْهِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ ذَلِكَ إِنَّ الرَّجُلَ لِيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهُوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَإِنَّ الرَّجُلَ لِيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ

Ergamaan Rabbii sallallaahu aleeyhi wasallam mushrikoota waliin akka wal argan nutti himamee jira [Yaa'qub] - jechuunis Ibnu Abdurrahman al-Qarii - - maqaa ganda biyya Arabaa - [Abu Hazim] irraa [Sahal bin Sa'id as-Saidi] irraa akka nutti hime, kanaaf waraanni ka'e. Yeroo Ergamaan Rabbii waraana Muslimaatti deebi’an, kaafiroonnis gara loltoota isaaniitti deebi’an, sahaabota Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam keessaa namni tokko kan diina bira hin darbine ture. Diina ari'ee haleellaa isaatin haleela. Hiriyaan Nabiyyii kan biraan akkana jedhe, 'har'a nu keessaa kan dhugaadhaan quufe akka fi akkasitti quufe hin jiru' jedhe. Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallam itti fufee akkana ja'e: 'Beeki! Inni gita ogeeyyii Si'ool keessaa tokko. Namni Muslimoota keessaa tokko 'yeroo hunda isa hordofa' jedhe. Sahl bin Sa’ad ammas akkana jedhe, ‘Namichi akkasi fi akkas waliin bahee jira, yoo akkas akkas osoo wal lolu dhaabbate sana boodas ni dhaabata, yeroo akkas fi akkas saffisaan socho’u, sana booda akkuma sana saffisaan socho’a. Namichis, 'Fulaan miidhaan cimaan irra gaheera' jedheen. Dhukkubbii isa mudachaa jiru kana dandamachuu waan dadhabeef, battalumatti du'uu waan barbaadeef, harka billaa isaa lafa kaa'ee of waraane. Namichis Ergamaa Rabbii waliin wal arguuf bahee 'ati Muhaammad ergamaa Rabbii ta'uu kee ragaa nan ba'a' jedhe. Nabiyyichis ‘Maaltu si mudate? ' Namichis akkana jedhe, 'Namni ati ogeessa Jahannam jettu osoo namoonni baay'een kana mormu, kanaaf ragaa siif nan ba'a, yaa Ergamaa Rabbii waa'ee akkanaa fi akkas, lola guutuu isa duukaa bu'ee bahee ture hangan akka malee miidhame argadhutti, dafee du'uu barbaade, sana booda jilba billaa isaa lafa kaa'ee fi cirracha billaa garaa isaa lamaan gidduu kaa'ee ture sana booda ofitti dhiibee akka ajjeese ofii isaatii'. Kanaafu Ergamaan Rabbii s.a.w akkana jedhan: ‘Dhugumatti namoonni hojii akka hojii ogeessa jannataa ija namaa duratti hojjetan ni jiru, osoo inni ogeessa Jahannam ta’us. Akkasumas namoonni ogeessa Samii ta'ee osoo jiruu hojii ogeessa Jahannam ija namaa duratti hojii gaarii hojjetanis jiru''.

Hadith

Imam Muslim : 164

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا الزُّبَيْرِيُّ وَهُوَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ يَقُولُا إِنَّ رَجُلًا مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ خَرَجَتْ بِهِ قُرْحَةٌ فَلَمَّا آذَتْهُ انْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ فَنَكَأَهَا فَلَمْ يَرْقَأْ الدَّمُ حَتَّى مَاتَ قَالَ رَبُّكُمْ قَدْ حَرَّمْتُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ ثُمَّ مَدَّ يَدَهُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَالَ إِي وَاللَّهِ لَقَدْ حَدَّثَنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ جُنْدَبٌ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ يَقُولُ حَدَّثَنَا جُنْدَبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيُّ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ فَمَا نَسِينَا وَمَا نَخْشَى أَنْ يَكُونَ جُنْدَبٌ كَذَبَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ بِرَجُلٍ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ خُرَاجٌ فَذَكَرَ نَحْوَهُ

Nutti himee jira [Muhammad bin Rafi'] nutti himeera [az-Zubairi] - jechuunis Muhammad bin Abdullah bin az-Zubair - nutti himeera [Syaiban] akkas jedhe, [al-Hasan] akkas jedhee dubbate dhaga'eera, 'Dhugumatti, namni si dura ture kan fincaan ba'u ture, yeroo xuxxuquun isa rakkise sana booda xiyya socket isaa irraa dhukaase, sana booda hamma isa flay godhe dhiigni hamma inni du'utti osoo hin dhaabbatin dhangala'aa ture. Rabbuun kee: 'Samiin itti dhowwe' jedhe. Ergasii al-Hasan harka isaa gara masjiidaatti ol kaasee, ‘Rabbiin waaqayyoo [Jundub] hadiisa kana Nabi sallallaahu aleeyhi wasallam irraa masjiida kana keessatti nutti hime’ jedhe. Akkasumas nutti himeera [Muhammad bin Abu Bakr al-Muqaddami] nutti himee jira [Wahab bin Jarir] nutti himee jira [abbaa koo] akka jedhe, [al-Hasan] akka jedhu dhaga’eera, nutti himeera [Jundub bin Abdullah al-Bajali] masjiida kana keessatti, kanaaf Jundub maqaa Rasulullah sallallaahu ciisee hin dagatinaa fi hin yaadda’inaa 'alaihi wasallam jedhu. Jundub akka jedhetti Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam akkana jedhe: 'Namni si dura boba'aa irratti qaba ture...sana booda hadiisa akkasii kaase'.

Hadith

Imam Muslim : 165

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ قَالَ حَدَّثَنِي سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ أَبُو زُمَيْلٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ خَيْبَرَ أَقْبَلَ نَفَرٌ مِنْ صَحَابَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا فُلَانٌ شَهِيدٌ فُلَانٌ شَهِيدٌ حَتَّى مَرُّوا عَلَى رَجُلٍ فَقَالُوا فُلَانٌ شَهِيدٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلَّا إِنِّي رَأَيْتُهُ فِي النَّارِ فِي بُرْدَةٍ غَلَّهَا أَوْ عَبَاءَةٍ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ اذْهَبْ فَنَادِ فِي النَّاسِ أَنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا الْمُؤْمِنُونَ قَالَ فَخَرَجْتُ فَنَادَيْتُ أَلَا إِنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا الْمُؤْمِنُونَ

[Zuhair bin Harb] nutti himeera [Hashim bin al-Qasim] nutti himeera [Ikrimah bin Ammar] akkana jedhe, [Simak al-Hanafi Abu Zumail] akkana jedhe, [Abdullah bin Abbas] akkana jedhe, [Umar bin al-Khattab] akkana jedhe, ‘Yeroo lolli Khaibar raawwatame, sahaabaa baay’een gara Nabiyyii sallallaahualaihi wasallam dhufan jedhanii hanga nama tokko bira darbanii ‘Fakkeen wareegama’ jedhaniin. Ergasii Ergamaan Rabbii sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jedhan: 'lakki, dhugumatti uffata ykn kootii inni fudhate - osoo hin raabsamiin dura - Jahannam keessatti isa arge. Ergasii Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallam ammas akkana jedhe: ‘yaa Ibnu al-Khaththab dhaqii namootatti himi warra amane malee namni samii seenu hin jiru’. Kanaaf Umar, 'Ani nama mu'mina malee namni samii seenu akka hin jirre beeki' jedheen iyyeen ba'e.

Hadith

Imam Muslim : 166

حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ الدُّؤَلِيِّ عَنْ سَالِمٍ أَبِي الْغَيْثِ مَوْلَى ابْنِ مُطِيعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ح و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَهَذَا حَدِيثُهُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ ثَوْرٍ عَنْ أَبِي الْغَيْثِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى خَيْبَرَ فَفَتَحَ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلَمْ نَغْنَمْ ذَهَبًا وَلَا وَرِقًا غَنِمْنَا الْمَتَاعَ وَالطَّعَامَ وَالثِّيَابَ ثُمَّ انْطَلَقْنَا إِلَى الْوَادِي وَمَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدٌ لَهُ وَهَبَهُ لَهُ رَجُلٌ مِنْ جُذَامَ يُدْعَى رِفَاعَةَ بْنَ زَيْدٍ مِنْ بَنِي الضُّبَيْبِ فَلَمَّا نَزَلْنَا الْوَادِي قَامَ عَبْدُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحُلُّ رَحْلَهُ فَرُمِيَ بِسَهْمٍ فَكَانَ فِيهِ حَتْفُهُ فَقُلْنَا هَنِيئًا لَهُ الشَّهَادَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلَّا وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ إِنَّ الشَّمْلَةَ لَتَلْتَهِبُ عَلَيْهِ نَارًا أَخَذَهَا مِنْ الْغَنَائِمِ يَوْمَ خَيْبَرَ لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ قَالَ فَفَزِعَ النَّاسُ فَجَاءَ رَجُلٌ بِشِرَاكٍ أَوْ شِرَاكَيْنِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصَبْتُ يَوْمَ خَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شِرَاكٌ مِنْ نَارٍ أَوْ شِرَاكَانِ مِنْ نَارٍ

Nutti himeera [Abu ath-Tahir] jedhe, [Ibnu Wahab] irraa [Malik bin Anas] irraa [Tsaur bin Zaid ad-Duali] irraa [Salim Abu al-Ghaits] garbicha duraanii Ibn Muthi’ irraa, [Abu Hurairah] irraa nutti himeera. -Oduu biraa keessattis ni eerameera- Akkasumas nutti himee jira [Qutaibah bin Sa’id] fi kuni hadiisa, nutti himeera [Abdul Aziz] -jechuunis Ibn Muhammad- [Tsaur] irraa [Abu al-Ghaits] irraa [Abu Hurairah] irraa akkana jedhe, ‘Guyyaa Khaibar Nabi sallallaahu aleeyhi wasallam waliin hanga Rabbiin nuuf kennutti baane injifannoo, garuu ghanimah - boojuu waraanaa - kan bifa warqee ykn meetiitiin arganne osoo hin taane, qabeenya, nyaataa fi uffata arganne. Sana booda gara tulluu tokkootti fiigne. Akkasumas Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yeroo sana gabricha isaa waliin ta’uun nama Judzam irraa yeroo baay’ee gosa Adl-Dlubaib irraa Rifa’ah bin Zaid jedhamu tokkoon kennaa ta’ee dhiyaate. Gaafa tulluu geenyu gabricha Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallam qaphxii saadichaa hiikuuf ka’e. Garuu akka tasaa xiyyaan rasaasaan rukutamee, achitti du'a isaa qunname. 'Yaa Ergamaa Rabbii wareegameef baga isa jenna' jenne. Garuu Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam inumaa akkana jedhe: 'Lakki, Nama Harka Isaa keessa lubbuun Muhaammad jirtuun, dhugumatti sababa firaasha ghanimah waraana Khaibar irraa kan inni osoo hin raabsin dura fudhateef ibidda jahannam ni nyaatama'. Abuu Huraayitaan, ‘Ummanni ni rifate. Sana booda namni tokko hidhaa kophee baandaa tokkoo fi lama qabate dhufee 'yaa Ergamaa Rabbii kana yeroo waraana Khaibar argadhe' jedhe. Ergasii Ergamaan Rabbii akkana jedhan: 'Ibidda jahannam irraa kophee tokko ykn ibidda jahannam irraa kophee lama''.

Hadith

Imam Muslim : 167

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ سُلَيْمَانَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ حَجَّاجٍ الصَّوَّافِ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ أَنَّ الطُّفَيْلَ بْنَ عَمْرٍو الدَّوْسِيَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي حِصْنٍ حَصِينٍ وَمَنْعَةٍ قَالَ حِصْنٌ كَانَ لِدَوْسٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَبَى ذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلَّذِي ذَخَرَ اللَّهُ لِلْأَنْصَارِ فَلَمَّا هَاجَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَدِينَةِ هَاجَرَ إِلَيْهِ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو وَهَاجَرَ مَعَهُ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ فَاجْتَوَوْا الْمَدِينَةَ فَمَرِضَ فَجَزِعَ فَأَخَذَ مَشَاقِصَ لَهُ فَقَطَعَ بِهَا بَرَاجِمَهُ فَشَخَبَتْ يَدَاهُ حَتَّى مَاتَ فَرَآهُ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فِي مَنَامِهِ فَرَآهُ وَهَيْئَتُهُ حَسَنَةٌ وَرَآهُ مُغَطِّيًا يَدَيْهِ فَقَالَ لَهُ مَا صَنَعَ بِكَ رَبُّكَ فَقَالَ غَفَرَ لِي بِهِجْرَتِي إِلَى نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَا لِي أَرَاكَ مُغَطِّيًا يَدَيْكَ قَالَ قِيلَ لِي لَنْ نُصْلِحَ مِنْكَ مَا أَفْسَدْتَ فَقَصَّهَا الطُّفَيْلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّهُمَّ وَلِيَدَيْهِ فَاغْفِرْ

Nutti himee jira [Abu Bakr bin Abu Syaibah] fi [Ishaq bin Ibrahim] hundi isaanii [Suleemaan] irraa, [Abu Bakr] akka jedhanitti, nutti himee jira [Suleemaan bin Harb] [Hajjaj ash-Shawwaf] irraa [Abu az-Zubair] irraa [Jabir] irraa akka Ath Thufail bin Amru Ad Dausi dhufe nutti himeera nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam utuu ja'an 'yaa Ergamaa Rabbii dallaa jabaa fi si tiksuu danda'u keessa jiraachuu barbaaddaa?' Seenessaan 'Golli kun kan ummata Daus yeroo Jahiliyaah ture' jedhe. Haa ta’u malee, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam waan Rabbiin waadaa gale ummata Ansar irraa waan filateef dide. Yeroo Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam gara Madiinaatti godaanan Abuu Thufail bin Amruun ummata isaa keessaa nama tokko waliin godaanan. Haa ta'u malee, hiriyaan Abuu Thufaayil -haala qilleensaa- Madiinaa dandamachuu dadhabee dhukkubsate, sana booda cirracha fudhatee hanga harki isaa dhiigaan haguugamutti jilba quba isaa kute, du'us illee du'e. Haa ta’u malee, abjuu isaa keessatti Abuu Thufaayil namicha haala baay’ee gaarii ta’een, osoo inni harka isaa haguugee arge. Ergasii Abuu Thufaal namicha sanaan ‘waaqni kee maal si godhe? ' Namichis deebisee, 'Sababa hijraa Isaa, Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam, naaf dhiise' jedheen. Ergasii Abuu Thufaayil ammas, 'Garuu maaliif harka kee haguuggachuu si arga? ' Namichis deebisee, ''Wanta ati cabsite hin supnu' naan jedhame' jedheen. Sana booda Abu Thufail abjuu sana Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam’tti hime, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam sana booda akkana jedhe: ‘Yaa Rabbi harka isaaf araarama’.

Hadith

Imam Muslim : 168

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ وَأَبُو عَلْقَمَةَ الْفَرْوِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ رِيحًا مِنْ الْيَمَنِ أَلْيَنَ مِنْ الْحَرِيرِ فَلَا تَدَعُ أَحَدًا فِي قَلْبِهِ قَالَ أَبُو عَلْقَمَةَ مِثْقَالُ حَبَّةٍ و قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ إِلَّا قَبَضَتْهُ

Nutti himee jira [Ahmad bin Abdah adl-Dlabbi] nutti himee jira [Abdul Aziz bin Muhammad] fi [Abu Alqamah al-Farwi] lamaan isaanii jedhan, nutti himeera [Shafwan bin Sulaim] [Abdullah bin Salmaan] irraa [abbaa isaa] irraa [Abu Hurairah] irraa akkana jedhe, 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam akkana jedhe: 'Indeed Rabbiin qilleensa baayyee lallaafaa, akka silkii lallaafaa kallattii Yaman irraa ni bubbisa, nama qalbii isaa keessa jiru hin hafu -Abuu Alqamaa akkana jedhe- ulfaatina midhaanii, -yeroo Abdul Aziiz akkana jedhe; ulfaatina sanyii sanaaficaa illee - iimaana irraa yoo Rabbiin isa du'e malee'.

Hadith

Imam Muslim : 169

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَقُتَيْبَةُ وَابْنُ حُجْرٍ جَمِيعًا عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ قَالَ أَخْبَرَنِي الْعَلَاءُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَادِرُوا بِالْأَعْمَالِ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا أَوْ يُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا يَبِيعُ دِينَهُ بِعَرَضٍ مِنْ الدُّنْيَا

Nutti himee jira [Yahya bin Ayyuub] fi [Qutaibah] fi [Ibn Hujr] hundi isaanii [Ismaa’il bin Ja’far] irraa akkana jedhe [Ibnu Ayyuub] nutti himee jira [Ismaa’el] jedhe, natti himee jira [al-Ala’] [abbaa isaa] irraa [Abu Hurairah] irraa akka Ergamaan Rabbii sallallaahu ‘alaihi wasallam’ jedhe: ‘Quickly maqaa balleessiin akka halkan gurraachaatti osoo hin dhufin hojii gaarii hojjedhu. Ganama namni mu’mina, achiis waaree booda kaafira. Waaree booda namni mu’mina, achiis ganama kaafira. Amantii isaa gammachuu addunyaatiif gurgure'.

Hadith

Imam Muslim : 170

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّهُ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ جَلَسَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ فِي بَيْتِهِ وَقَالَ أَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَاحْتَبَسَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فَقَالَ يَا أَبَا عَمْرٍو مَا شَأْنُ ثَابِتٍ اشْتَكَى قَالَ سَعْدٌ إِنَّهُ لَجَارِي وَمَا عَلِمْتُ لَهُ بِشَكْوَى قَالَ فَأَتَاهُ سَعْدٌ فَذَكَرَ لَهُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ ثَابِتٌ أُنْزِلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنِّي مِنْ أَرْفَعِكُمْ صَوْتًا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَذَكَرَ ذَلِكَ سَعْدٌ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَلْ هُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ و حَدَّثَنَا قَطَنُ بْنُ نُسَيْرٍ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ كَانَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ خَطِيبَ الْأَنْصَارِ فَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ بِنَحْوِ حَدِيثِ حَمَّادٍ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِ ذِكْرُ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ و حَدَّثَنِيهِ أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ الدَّارِمِيُّ حَدَّثَنَا حَبَّانُ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ } وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فِي الْحَدِيثِ و حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْأَسَدِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ وَزَادَ فَكُنَّا نَرَاهُ يَمْشِي بَيْنَ أَظْهُرِنَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ

Nutti himee jira [Abu Bakr bin Abu Syaibah] nutti himeera [Al Hasan bin Musa] [Hammad bin Salamah] [Thabit Al Bunani] irraa [Anas bin Malik] irraa akkana jedhe nutti himee jira, 'Yeroo aayaan tun bu'u: '-Yaa warri amantan sagalee keessan sagalee Nabiyyii ol hin kaasinaa-' -Qs. Al Hujurat: 2- hanga dhuma aayataatti, Thabit bin Qaayis mana isaa keessa taa’ee, ‘Ani namoota Jahannam keessaa tokkodha! Akkasumas yeroo hunda Nabiyyi sallallaahu aleeyhi wasallam irraa fagaatee hanga Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam waa’ee kanaa Sa’ad bin Mu’adz gaafatutti. Innis akkana jedhee gaafate: ‘Yaa Abuu Amruu haalli Taabiit akkam? Dhukkubsataa jiraa? ' Sa'd deebiseef, 'Haalli isaa akkuma barame waan ta'eef dhukkubsachuu isaa oduu tokkollee hin dhageenye'. Anas akkana jedhe, 'Ergasii Sa'd isa daawwate waa'ee haasawa inni Ergamaa Rabbii s.a.w waliin godhe itti hime. Thabit akkana jedhe, 'Aayaan tun bu'e, osoo isin hundinuu ani namoota keessaa sagalee guddaa dhageessisaa, sagalee Ergamaa Rabbii (saw) caalu ta'uu beektu. Ergasii ani namoota Jahannam keessaa tokkodha’ jedheen. Kanaaf Sa'd ergamaa Rabbii s.a.w akkas jedhe. Ergamaan Rabbii (s.a.w) ‘Dhugumatti namoota jannataa keessaa tokkodha’ jedhan. [Qathan bin Nusyair] nu waliin walqabate. [Ja’far bin Sulaiman] nuuf [Thabit] [Anas bin Malik] irraa nuuf odeesse, ‘Tahabit bin Qais Ansaroota keessaa haasawaa ture, yeroo aayaan kun bu’u, kunis akkuma hadiisa Hammad keessatti argamudha. Haa ta'u malee, hadiisa isaa keessatti maqaan Sa'd bin Mu'adh hin eeramne.' Akkasumas nutti himamee jira [Ahmad bin Sa’id bin Shakr Ad-Darimi] nutti himeera [Habban] nutti himeera [Sualiman Ibnul Mughirah] [Thabit] irraa [Anas] irraa akkana jedhe, ‘Yeroo aayaan gadi bu’u -... sagalee Nabiyyii caalaa sagalee kee hin kaasinaa -, akkasumas maqaa Sa’d bin Mu’adz keessatti hin kaasne hadiisa' jedhu. Akkasumas nutti himeera [Huraim bin Abdul A’la al Asadi] nutti himeera [al Mu’tamir bin Sualiman] akkana jedhe, ‘[Abbaan koo] [Thabit] irraa [Anas] irraa eeruun dhaga’eera akkana jedhe, ‘Yeroo aayaan kun bu’u maqaa Sa’d bin Mu’adz osoo hin kaasne hadiisa sana odeesse..’ jedheera. Sana booda itti dabaluudhaan, 'namni saba samii keessaa tokko nu gidduu deddeebi'e' jedheera.

Hadith

Imam Muslim : 171

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ أُنَاسٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُؤَاخَذُ بِمَا عَمِلْنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ أَمَّا مَنْ أَحْسَنَ مِنْكُمْ فِي الْإِسْلَامِ فَلَا يُؤَاخَذُ بِهَا وَمَنْ أَسَاءَ أُخِذَ بِعَمَلِهِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَالْإِسْلَامِ

Nutti himee jira [Usmaan bin Abu Syaibah] [Jarir] [Mansur] irraa [Abu Wail] irraa [Abdullah] irraa nutti himee jira akkana jedhe, 'namni tokko Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallam gaafateera, 'Yaa Rasulullah! Gocha yeroo Jahiliyaatti raawwanneef ni adabamna?' Rasulullah shallallahu ’alaihi wasallam akkana jedhee deebiseef: ‘Isin keessaa namni bara Islaamaa waan gaarii hojjete, bara Jahiliyaatti hojii isaatiif hin adabamu. Garuu namni yakka hojjate bara Jahiliiyaa fi bara Islaamaa gocha isaatiif ni adabama'.

Hadith

Imam Muslim : 172

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي وَوَكِيعٌ ح و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُؤَاخَذُ بِمَا عَمِلْنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ مَنْ أَحْسَنَ فِي الْإِسْلَامِ لَمْ يُؤَاخَذْ بِمَا عَمِلَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَمَنْ أَسَاءَ فِي الْإِسْلَامِ أُخِذَ بِالْأَوَّلِ وَالْآخِرِ حَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ

Nutti himeera [Muhammad bin Abdullah bin Numair] nutti himeera [abbaa koo] fi [Waki’]. -Owiyaa biraa keessattis ibsameera- Innis nutti hime [Abu Bakr bin Abu Syaibah] fi lafazh kan isaa akka ta’e, [Waki’] irraa [al-A’masy] irraa [Abu Wail] irraa [Abdullah] irraa akkana jedhe, ‘Nuti gaafanne, yaa Ergamaa Rabbii, sababa gocha keenya yeroo Jahiliyaatiin ni adabamna? ' Innis akkana jedhee deebise: 'Namni bara Islaamaa waan gaarii hojjete, bara wallaalummaa keessatti hojii isaa irraa kan ka'e hin adabamu, namni bara Islaamaa wanta badaa hojjete immoo sababa hojii isaa bara wallaalummaa fi Islaamummaa keessatti hojjateen adabama''. Nutti himeera [Minjab bin al-Harits at-Tamimi] nuuf himee jira [Ali bin Mushir] [al-A'masy] irraa sanad kanaan fakkeenyaaf.

Hadith

Imam Muslim : 173

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ وَأَبُو مَعْنٍ الرَّقَاشِيُّ وَإِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ كُلُّهُمْ عَنْ أَبِي عَاصِمٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ يَعْنِي أَبَا عَاصِمٍ قَالَ أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ ابْنِ شِمَاسَةَ الْمَهْرِيِّ قَالَ حَضَرْنَا عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ وَهُوَ فِي سِيَاقَةِ الْمَوْتِ فَبَكَى طَوِيلًا وَحَوَّلَ وَجْهَهُ إِلَى الْجِدَارِ فَجَعَلَ ابْنُهُ يَقُولُ يَا أَبَتَاهُ أَمَا بَشَّرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكَذَا أَمَا بَشَّرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكَذَا قَالَ فَأَقْبَلَ بِوَجْهِهِ فَقَالَ إِنَّ أَفْضَلَ مَا نُعِدُّ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ عَلَى أَطْبَاقٍ ثَلَاثٍ لَقَدْ رَأَيْتُنِي وَمَا أَحَدٌ أَشَدَّ بُغْضًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنِّي وَلَا أَحَبَّ إِلَيَّ أَنْ أَكُونَ قَدْ اسْتَمْكَنْتُ مِنْهُ فَقَتَلْتُهُ فَلَوْ مُتُّ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ لَكُنْتُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلَمَّا جَعَلَ اللَّهُ الْإِسْلَامَ فِي قَلْبِي أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ ابْسُطْ يَمِينَكَ فَلْأُبَايِعْكَ فَبَسَطَ يَمِينَهُ قَالَ فَقَبَضْتُ يَدِي قَالَ مَا لَكَ يَا عَمْرُو قَالَ قُلْتُ أَرَدْتُ أَنْ أَشْتَرِطَ قَالَ تَشْتَرِطُ بِمَاذَا قُلْتُ أَنْ يُغْفَرَ لِي قَالَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الْإِسْلَامَ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ وَأَنَّ الْهِجْرَةَ تَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلِهَا وَأَنَّ الْحَجَّ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ وَمَا كَانَ أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَيَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا أَجَلَّ فِي عَيْنِي مِنْهُ وَمَا كُنْتُ أُطِيقُ أَنْ أَمْلَأَ عَيْنَيَّ مِنْهُ إِجْلَالًا لَهُ وَلَوْ سُئِلْتُ أَنْ أَصِفَهُ مَا أَطَقْتُ لِأَنِّي لَمْ أَكُنْ أَمْلَأُ عَيْنَيَّ مِنْهُ وَلَوْ مُتُّ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ لَرَجَوْتُ أَنْ أَكُونَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ثُمَّ وَلِينَا أَشْيَاءَ مَا أَدْرِي مَا حَالِي فِيهَا فَإِذَا أَنَا مُتُّ فَلَا تَصْحَبْنِي نَائِحَةٌ وَلَا نَارٌ فَإِذَا دَفَنْتُمُونِي فَشُنُّوا عَلَيَّ التُّرَابَ شَنًّا ثُمَّ أَقِيمُوا حَوْلَ قَبْرِي قَدْرَ مَا تُنْحَرُ جَزُورٌ وَيُقْسَمُ لَحْمُهَا حَتَّى أَسْتَأْنِسَ بِكُمْ وَأَنْظُرَ مَاذَا أُرَاجِعُ بِهِ رُسُلَ رَبِّي

[Muhammad bin al-Mutsanna al-Anazi] fi [Abu Ma'n ar-Raqasyi] fi [Ishaq bin Manshur] waan hunda [Abu Ashim] irraa nuuf himee fi lafazh kan Ibn al-Mutsannaati, nutti himeera [adl-Dlahhak] - jechuunis Abu Ashim - jedhe, nutti himeera [Haiwah bin Syuraih] jedhe, nutti hime [Yazid bin Abu Habib] [Ibn Shiimasah al-Mahri] irraa akkana jedhe, ‘Nuti [Amru bin al-Ash] irratti argamne, osoo inni nama du’e dhiqatu, sana booda yeroo dheeraaf boo’ee fuula isaa gara dallaatti garagalche, sana booda ilmi isaa ‘yaa abbaa kiyya, Rasulullah shallallahu ’alaihi wasallam oduu gammachiisaa karaa sanaan siif hin kennine, hin kennine’ jechuu jalqabe Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam oduu gammachiisaa haala sanaan isiniif kennu'. Oodeessichi akkana jedhe, ‘Kanaaf gara fuula isaatti garagalee akkana jedhe, ‘Dhugumatti wanti nuti ilaallu hunda caalaa barbaachisaa ta’e, Rabbiin malee gabbarri - ibaadaa malu - akka hin jirre, akkasumas Muhaammad ergamaa Rabbii ta’uu isaa, dhugumatti ani haala sadii keessa jira; Ani of argeera, garuu namni Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallam ana caalaa jibbu hin jiru, wanti ani itti dhihoo ta’uu filadhus hin jiru, akkan isa ajjeesuuf, haala sanaan yoon du’e namoota jahannam keessa ta’uun koo hin oolu. Yeroo Rabbiin Islaamummaa qalbii koo keessatti godhe, gara Ergamaa Rabbii sallallaahu aleihi wasallam dhaqee harka mirgaa kee diriirsi, sana booda waadaa siif gala’ jedheen, harka mirgaa isaa diriirsee’. Amru bin al Ash 'Ergasii harka koo qabadhe' jedhe. Innis akkana jedhee gaafate: 'Amruu maaltu si mudate? ' Anis 'haala kennuu barbaada' jedheen deebiseef. Innis akkana jedhe: ‘Haal-duree akkamii gaafachaa jirta? ' Anis, 'Dhiifamni naaf ta'u haaldureedhaan' jedheen deebiseef. Akkana jedhe: 'Islaamummaan cubbuu kanaan duraa akka haxaa'e, hijraan cubbuu kanaan duraas akka haxaa'e, hajjiinis cubbuu kanaan duraa akka haxaa'e hin beektuu'. Akkasumas namni ani Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam caalaa jaalladhu hin jiru, ija koo keessas namni isa caalaa ifa ta'e hin jiru, ani immoo sababa ulfina isaa irraan kan ka'e ija koo -waan tokkoon- isa caalaa guutuu hin danda'u, osoon isa ibsu yoo na gaafatame, dhugumatti akkan hin dandeenye, sababiin isaas ani ija koo isa hin guutin. Haala sanaan yoo du'es jiraattota samii keessaa tokko ta'uuf abdiin qaba. Sana booda waan ani haala akkamii keessa akkan jiru hin beekne keessa darbine, kanaaf yoo du'e, sana booda dubartiin boo'aa jirtu kamiyyuu na waliin hin deemtu, ibiddallee hin qabnu. Yeroo na awwaaltu dachii natti facaasi, achiis gara fageenya gaalli itti qalamee foon itti raabsameetti naannoo awwaala koo dhaabbadhu, hamman si dhaga’ee waan ergamaan Gooftaa kiyyaa fidu ilaalutti.

Hadith

Imam Muslim : 174

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ مَيْمُونٍ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ دِينَارٍ وَاللَّفْظُ لِإِبْرَاهِيمَ قَالَا حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ نَاسًا مِنْ أَهْلِ الشِّرْكِ قَتَلُوا فَأَكْثَرُوا وَزَنَوْا فَأَكْثَرُوا ثُمَّ أَتَوْا مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا إِنَّ الَّذِي تَقُولُ وَتَدْعُو لَحَسَنٌ وَلَوْ تُخْبِرُنَا أَنَّ لِمَا عَمِلْنَا كَفَّارَةً فَنَزَلَ { وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا } وَنَزَلَ { يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ }

[Muhammad bin Hatim bin Maimun] fi [Ibrahim bin Dinar] nutti himanii jechi kun kan Ibraahim ti, lamaan isaanii akka jedhanitti, [Hajjaj] - jechuun Ibnu Muhammad - [Ibn Juraij] irraa nutti himee jira jedhe, [Ya’la bin Muslim] akka naaf beeksisee jira [Sa’id bin Jubair] [Ibn Abbaas] irraa akka ummanni mushrikoonni ajjeechaa raawwachaa akka jiran, akkasumas babal’achaa akka jiru, ejja raawwachaa akka jiran, sun immoo daran babal’achaa akka jiru. Ergasii Nabi Muhammad sallallaahu aleeyhi wasallam bira dhufanii akkana jedhan, ‘Dhugumatti wanti ati yeroo hunda dubbattee fi waamtu gaarii dha, hojiin badaan nuti hojjanne haqamuu akka danda’u yoo nu beeksisan ta’e, aayaan ni bu’e: ‘-Warra Rabbiin wajjiin waaqa biraa hin gabbarree fi lubbuu Rabbiin dhoowwe hin ajjeesine -ajjeesi- sababa sirrii ta’een malee, . ejja hin godhinaa, namni akkas godhe, dhugumatti cubbuu isaatiif -adabbii- in argata-- ' -Qs. Al Furqan: 68-. Ergasii aayaan akkana jedhi: '-Yaa gabroota kiyya daangaa ofii irra darban, rahmata Rabbii irraa abdii hin kutatinaa-' -Qs. Az Zumar: 53-.

Hadith

Imam Muslim : 175

حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ هَلْ لِي فِيهَا مِنْ شَيْءٍ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ مِنْ خَيْرٍ وَالتَّحَنُّثُ التَّعَبُّدُ

Nutti himee jira [Harmalah bin Yahya] nutti himee jira [Ibnu Wahab] jedhe, natti himeera [Yunus] [Ibn Shihab] irraa jedhe, natti himeera [Urwah bin az-Zubair] akka [Hakim bin Hizam] itti hime, akka inni yeroo tokko Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallam gaafate, 'waan gaarii tokko tokko maal yaadda kan ani godhe? bara Jahiliyaatti akkas godhe? Waan tokko argadheeraa?’ jedhee deebiseef. Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jedhee deebiseef: 'Ati waan yeroo wallaaltuu fiddeen Islaamummaa seente, yookaan hojii gaarii yookaan tawauts -ibaadaa-'.

Hadith

Imam Muslim : 176

و حَدَّثَنَا حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا وَقَالَ عَبْدٌ حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْ رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِنْ صَدَقَةٍ أَوْ عَتَاقَةٍ أَوْ صِلَةِ رَحِمٍ أَفِيهَا أَجْرٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ مِنْ خَيْرٍ

Akkasumas nutti himee jira [Hasan al-Hulwani] fi [Abd bin Humaid], [al-Hulwani] akka jedhetti, nutti himeera, [Abd] akka jedhetti, natti himeera [Ya'qub] - jechuunis Ibnu Ibraahim bin Sa'ad - [Abbaa koo] [Saaliih] irraa [Ibn Shihab] irraa nutti himeera inni jedhe, natti himeera [Urwah bin az-Zubair] akka [Hakim bin Hizam] itti gabaase, akka inni Rasulullah sallallaahu aleihi wasallam akkana jedhe, ‘yaa Rasulullah, waa’ee wantoota hedduu, bifa sadaqaa, ykn gabroota bilisa baasuu, ykn hiriyummaa, kan ani bara Jahiliya godhe maal jetta? Badhaasa isarraa argadheeraa?’ jedhee deebiseef. Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jedhee deebiseef: 'Ati waan gaarii kanaan dura hojjetteen Islaamummaa seente'.

Hadith

Imam Muslim : 177

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَشْيَاءَ كُنْتُ أَفْعَلُهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ هِشَامٌ يَعْنِي أَتَبَرَّرُ بِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ لَكَ مِنْ الْخَيْرِ قُلْتُ فَوَاللَّهِ لَا أَدَعُ شَيْئًا صَنَعْتُهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِلَّا فَعَلْتُ فِي الْإِسْلَامِ مِثْلَهُ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَعْتَقَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِائَةَ رَقَبَةٍ وَحَمَلَ عَلَى مِائَةِ بَعِيرٍ ثُمَّ أَعْتَقَ فِي الْإِسْلَامِ مِائَةَ رَقَبَةٍ وَحَمَلَ عَلَى مِائَةِ بَعِيرٍ ثُمَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِهِمْ

Nutti himee jira [Ishaq bin Ibrahim] fi [Abd bin Humaid] lamaan isaanii jedhan, nutti himeera [Abdurrazzaq] sanad kanaan [az-Zuhri] irraa [Ma'mar] nuuf himeera. -Oodeessa biraa keessattis ibsameera- Erga nutti himee booda [Ishaq bin Ibrahim] nutti himee ture [Abu Mu’awiyah] [Hisyam bin Urwah] [Abbaa isaa] irraa [Hakim bin Hizam] irraa nutti himee ture akkana jedhe, ‘yaa Ergamaa Rabbii, -maal jettu- waa’ee wantoota ani bara jahiliyyaa keessa hojjedhe tokko tokko?, osoo Hisham eere, jedheen gaafadhe. 'hojii gaarii ani hojjedhe? ' ergasii Rasulullah sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jedhee deebise: 'Ati waan gaarii dur hojjatte irraa kan ka'e Islaamummaa seente'. Sana booda ‘Rabbiin waaqayyoo hojiin gaariin ani bara wallaalummaa hojjedhe hin jiru yoo anis bara Islaamaa hojjedhe malee’ jedheen. Nutti himamee jira [Abu Bakr bin Abu Syaibah] [Abdulah bin Numair] [Hisyam bin Urwah] irraa [abbaa isaa] irraa [Hakim bin Hizam] bara wallaalummaa keessatti garboota dhibba tokko bilisa baasee sadaqaan gaala dhibba tokko akka kenne, ergasii bara Islaamaa garboota dhibba tokko bilisa baasee sadaqaan gaala dhibba tokko akka kenne nutti himeera. Sana booda gara Nabiyyii sallallaahu aleeyhi wasallam dhaqe...sana booda waan akka hadiisa isaanii kaase'.

Hadith

Imam Muslim : 178

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ } شَقَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالُوا أَيُّنَا لَا يَظْلِمُ نَفْسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ هُوَ كَمَا تَظُنُّونَ إِنَّمَا هُوَ كَمَا قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ { يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ } حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عِيسَى وَهُوَ ابْنُ يُونُسَ ح و حَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ أَخْبَرَنَا ابْنُ مُسْهِرٍ ح و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ كُلُّهُمْ عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ أَبُو كُرَيْبٍ قَالَ ابْنُ إِدْرِيسَ حَدَّثَنِيهِ أَوَّلًا أَبِي عَنْ أَبَانَ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ الْأَعْمَشِ ثُمَّ سَمِعْتُهُ مِنْهُ

Nutti himee jira [Abu Bakr bin Abu Syaibah] nutti himee jira [Abdullah bin Idris] fi [Abu Mu’awiyah] fi [Waki’] irraa [al-A’masy] irraa [Ibrahim] irraa [Alqamah] irraa [Abdullah] irraa akkana jedhe ‘Yeroo aayaan bu’u: ‘-Warra amanan, fi iimaanni isaanii jallinaan hin makamne-’ -Qs. Al An'am: 82-, sana booda sahaabonni waa'ee kanaa ulfaataa itti dhaga'amee, 'yaa Ergamaa Rabbii kan nu keessaa hin balleessine! ' Innis akkana jedhee deebiseef: 'Ati akkas jechuu barbaadde miti. Innis akkuma Luqmaan ilma isaatiin jedhe: '-Yaa ilma kiyya Rabbiin hin shirkii. Dhugumatti shirkiin jal'ina guddaadha-'. -Qs. Luqmaan: 13-. Nutti himee jira [Ishaq bin Ibrahim] fi [Ali bin Kasyram] lamaan isaanii jedhan, nutti himan [Isa] jechuun -Ibn Yunus-. -Oduu biraa keessattis ibsameera- Akkasumas nutti himeera [Minjab bin al-Harits at-Tamimi] nu beeksiseera [Ibnu Mushir]. -Odeeyfannoo biraa keessattis ibsameera- Akkasumas [Abu Kureeb] sanada kanaan [al-A’masy] irraa waan hunda [Ibn Idriis] nuuf himee akka ture erga nutti himee booda, [Abu Kureeb] akkana jedhe, [Ibn Idris] akka jedhetti, yeroo jalqabaaf [abbaan koo] [Aban bin Taghlib] irraa [al-A’masy] irraa waa’ee kanaa natti himee ture sana booda isa irraa dhaga’e’.

Hadith

Imam Muslim : 179

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مِنْهَالٍ الضَّرِيرُ وَأُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامَ الْعَيْشِيُّ وَاللَّفْظُ لِأُمَيَّةَ قَالَا حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا رَوْحٌ وَهُوَ ابْنُ الْقَاسِمِ عَنْ الْعَلَاءِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ { لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ } قَالَ فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ بَرَكُوا عَلَى الرُّكَبِ فَقَالُوا أَيْ رَسُولَ اللَّهِ كُلِّفْنَا مِنْ الْأَعْمَالِ مَا نُطِيقُ الصَّلَاةَ وَالصِّيَامَ وَالْجِهَادَ وَالصَّدَقَةَ وَقَدْ أُنْزِلَتْ عَلَيْكَ هَذِهِ الْآيَةُ وَلَا نُطِيقُهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَقُولُوا كَمَا قَالَ أَهْلُ الْكِتَابَيْنِ مِنْ قَبْلِكُمْ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا بَلْ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ فَلَمَّا اقْتَرَأَهَا الْقَوْمُ ذَلَّتْ بِهَا أَلْسِنَتُهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِي إِثْرِهَا { آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ } فَلَمَّا فَعَلُوا ذَلِكَ نَسَخَهَا اللَّهُ تَعَالَى فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا } قَالَ نَعَمْ { رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا } قَالَ نَعَمْ { رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ } قَالَ نَعَمْ { وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ } قَالَ نَعَمْ

Natti himee jira [Muhammad bin Minhal adl-Dlarir] fi [Umayyah bin Bistham al-Aisyi] fi lafazh kan Umayyaati, isaan lamaan jedhan, nutti himeera [Yazid bin Zurai'] nutti himeera [Rauh] - jechuunis Ibn al-Qasim- [al-Ala'] irraa [Abbaa isaa] irraa [Abu Hurairah] irraa inni ja’e, ‘Yeroo aayaan ergamaa Rabbii sallallaahu aleeyhi wasallam irratti bu’u: ‘-Wanti samii fi dachii irra jiru hundi kan Rabbiiti. Wanta qalbii kee keessa jiru yoo deesse ykn yoo dhoksite immoo Rabbiin hojii kee ilaalchisee herrega sitti buusu hin shakkisiisu. Kanaafu Rabbiin nama fedhe ni araarama, nama fedhes ni adaba; Rabbiin immoo waan hundaa irratti olta'aa dha-' -Qs. al-Baqarah: 284- ' Abuu Huraayiraan akkana jedhan, 'Ergasii dubbiin kun sahaabota Rasulullah shallallahu alaihi wasallam irratti ulfaataa waan ta'eef, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam bira dhufanii konkolaataa irratti nagaa gaafatan, 'yaa Rasulullah, ba'aan dalagaa nuti kadhannaa raawwachuu hin dandeenye nuuf kennameera, . sooma, jihaada fi sadaqaa. Dhugumatti keeyyatni kun siif bu'eera, nutis gochuu hin dandeenyu! Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam akkana jedhe: 'Akkuma Namoonni Kitaabaa jedhan osoo isin dura 'dhageenye dhageenye, ajajamne' jechuu barbaaddaa, garuu 'dhageenyee ajajamne, nuuf araarami yaa Gooftaa keenyaa fi deebi'uun sitti deebi'aa' jechuu barbaadduu. Isaanis, 'Dhageenyees ni ajajamne, yaa Gooftaa keenya nuuf araarami, deebi'uun gara keeti' jedhanii deebisaniif. Yeroo ummanni dubbisan jechi isaanii itti jilbeenfate, ergasii Rabbiin booda buuse: '-Ergamaan Qur'aana Gooftaa isaa irraa itti buufametti amane, warri amananis akkasuma. Namni hunduu Rabbiin, Malaaykota Isaa, Kitaaba Isaa fi Ergamtoota Isaa ni amana. -Isaan-, 'Nuti ergamtoota Isaa keessaa tokko -fi kan biraa- adda hin baafnu' jedhanii, 'Dhageenya, ni ajajamna' jedhan. -Kadhatan-, 'Yaa Gooftaa keenya dhiifama nuuf godhi, deebi'uun gara keeti'. -Qs. al-Baqarah: 285-. Yommuu kana godhan Rabbiin haxaa’ee, ergasii buuse: ‘-Rabbiin akka dandeettii isaatti malee namatti hin ba’u. Mindaa argata - hojii gaarii irraa - kan inni carraaqu fi adabbii argata - badii irraa - kan inni hojjatu. -Kadhatan-: 'Yaa Gooftaa keenya yoo daganne ykn yakkamne nu hin adabin-' Rabbiin akkana jedhee deebiseef: 'Eeyyee'. '-Yaa Rabbi keenya akkuma warra nu duraa irratti fe'atte ba'aa ulfaataa nu irratti hin fe'in-' Rabbiin akkana jedhee deebiseef: 'Eeyyee'. '-Yaa Rabbi keenya waan nuti obsuu hin dandeenye nuuf hin baatiin-' Rabbiin akkana jedhee deebiseef: 'Eeyyee'. '-Dhiifama nuuf godhaa; dhiifama nuuf godhi; nutti araarami. Ati Gargaaraa keenya waan ta'eef kaafiroota irratti nu gargaaraa'. -Qs. al-Baqarah: 286-. Rabbiin akkana jedhee deebise.

Hadith

Imam Muslim : 180

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَاللَّفْظُ لِأَبِي بَكْرٍ قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ آدَمَ بْنِ سُلَيْمَانَ مَوْلَى خَالِدٍ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ { وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ } قَالَ دَخَلَ قُلُوبَهُمْ مِنْهَا شَيْءٌ لَمْ يَدْخُلْ قُلُوبَهُمْ مِنْ شَيْءٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَسَلَّمْنَا قَالَ فَأَلْقَى اللَّهُ الْإِيمَانَ فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ { رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ { وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ

Nutti himee jira [Abu Bakr bin Abu Syaibah] fi [Abu Kuraib] fi [Ishaq bin Ibrahim] fi lafazh kan Abu Bakr ta'e, jedhe [Ishaq] nutti himee jira, namoonni biroo lama ammoo [Sufyan] irraa [Waki'] nuuf himan [Adam bin Sulaiman] irraa gabricha duraanii Khalid irraa, jedhe, dhaga'eera [Sa'id bin Jubair] [Ibn Abbaas] irraa himaa akkana jedhe, ‘Yeroo bu’u aayata: ‘-Akkasumas waan qalbii kee keessa jiru yoo deesse ykn dhoksite, dhugumatti Rabbiin hojii kee ilaalchisee shallaggii si waliin godha-’ -Qs. Albaqarah: 284-. Ibnu Abbaas akkana jedhe, 'Ergasii gaddi isa irraa garaa isaanii seene kan xiqqoollee garaa isaanii keessa hin galle'. Kanaaf Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam akkana jedhan: 'Ani dhaga'e nan ajajama harka nan kenna jedhi''. Ibnu Abbaas akkana jedhe, ‘Ergasii Rabbiin qalbii isaanii keessatti iimaana kaa’e, isaanis ergasii aayata buuse: ‘-Rabbiin akka dandeettii isaatti malee namatti hin ba’u. Mindaa argata - hojii gaarii irraa - kan inni carraaqu fi adabbii argata - badii irraa - kan inni hojjatu. -Kadhatan-, 'Yaa Rabbi keenya yoo daganne ykn yakkamne nu hin adabin-' -Qs. Al Baqarah: 286-, Rabbiin akkana jedha: 'Dhugumaan ani raawwadheera'. '-Yaa Rabbi keenya akkuma warra nu duraa irratti fe'atte ba'aa ulfaataa nutti hin fe'in-' -Qs. Al Baqarah: 286-, Rabbiin akkana jedha: 'Ani raawwadheera'. '-Yaa Rabbi keenya dhiifama nuuf godhi; dhiifama nuuf godhi; nutti araarami. Ati Gargaaraa keenya-' Rabbiin akkana jedha: 'Ani hojjedheera'.