Imam Muslim : 161
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ وَعَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ كُلُّهُمْ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ الْأَنْصَارِيِّ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ الثَّوْرِيِّ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ سِوَى الْإِسْلَامِ كَاذِبًا مُتَعَمِّدًا فَهْوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِشَيْءٍ عَذَّبَهُ اللَّهُ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ هَذَا حَدِيثُ سُفْيَانَ وَأَمَّا شُعْبَةُ فَحَدِيثُهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ سِوَى الْإِسْلَامِ كَاذِبًا فَهْوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ ذَبَحَ نَفْسَهُ بِشَيْءٍ ذُبِحَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ
Yatubwiye [Ishaq bin Ibrahim] na [Ishaq bin Mansur] na [Abd al-Warits bin Abd ash-Shamad] vyose biva kuri [Abd ash-Shamad bin Abd al-Warits] biva kuri [Syu’ba] biva kuri [Ayyub] biva kuri [Abu Ansari al-D-Hak] biva kuri [Thabit al-D-Hak]. -mu yindi nkuru iravugwa- Kandi yatubwiye [Muhammad bin Rafi’] kuva kuri [Abdurrazzaq] kuva kuri [ats-Tsauri] kuva kuri [Khalid al-Hadzdza’] kuva kuri [Abu Qilabah] kuva kuri [Thabit bin adl-Dlahhak] ati; 'Umuhanuzi w'Imana yavuze ngo; ‘Uwuzorahira idini ritari ubuyisilamu mu binyoma kandi abigiranye ubushake, rero aba ari uko avuga. Uwo wese azokwica n’igikoresho, Allah azomubabaza n’ico gikoresho muri Gehinomu Jahannam’. Iyi ni hadithi [Sufyan] Naho hadithi [Syu’bah], havugwa ko Nkurunziza w’Imana yavuze ngo; ‘Uwuzorahira ibinyoma idini ritari ubuyisilamu, rero aba ari uko avuga. Kandi uwuzokwica n’igikoresho-, azokwica ku musi w’izuka n’ico gikoresho’.
Imam Muslim : 162
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ ابْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ شَهِدْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُنَيْنًا فَقَالَ لِرَجُلٍ مِمَّنْ يُدْعَى بِالْإِسْلَامِ هَذَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلَمَّا حَضَرْنَا الْقِتَالَ قَاتَلَ الرَّجُلُ قِتَالًا شَدِيدًا فَأَصَابَتْهُ جِرَاحَةٌ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ الَّذِي قُلْتَ لَهُ آنِفًا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَإِنَّهُ قَاتَلَ الْيَوْمَ قِتَالًا شَدِيدًا وَقَدْ مَاتَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى النَّارِ فَكَادَ بَعْضُ الْمُسْلِمِينَ أَنْ يَرْتَابَ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى ذَلِكَ إِذْ قِيلَ إِنَّهُ لَمْ يَمُتْ وَلَكِنَّ بِهِ جِرَاحًا شَدِيدًا فَلَمَّا كَانَ مِنْ اللَّيْلِ لَمْ يَصْبِرْ عَلَى الْجِرَاحِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ثُمَّ أَمَرَ بِلَالًا فَنَادَى فِي النَّاسِ أَنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ يُؤَيِّدُ هَذَا الدِّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ
Kandi amaze kutubwira [Muhammad bin Rafi’] na [Abdu bin Humaid] vyose bivuye kuri [Abdurrazzaq], [Ibnu Rafi’] ati; yatubwiye [Abdurrazzaq] yatubwiye [Ma’mar] kuva kuri [az-Zuhri] kuva kuri [Ibn al-Musayyab] kuva kuri [Abu Hurairah] ati; ‘Twebwe hamwe na Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam twariko turarwanya Hunain, ni co gituma yabwiye umuntu yemewe ko ari umuyisilamu ati; 'Uyu muntu ari mu mugwi w'abahinga bo muri Gehinomu'. Igihe twari aho hantu, twabonye uwo mugabo arwana cane ku buryo yakomeretse cane. Hanyuma hari ababimenyesheje Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam; ‘Ewe Ntumwa y’Imana! Uwo mugabo mwavuze mbere; ko yari shebuja w’Ikuzimu, kuri uwo musi yari yararwanye n’inkomezi kandi yari yarapfuye’. Nuko Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam ati; 'Agiye muri Gehinomu'. Abayisilamu bamwebamwe barakekeranya. Bukwi na bukwi umuntu araza kumubwira ko atapfuye kubera intambara, ahubwo ko yakomeretse cane. Iryo joro, ntiyihanganiye ububabare bw’igikomere ciwe, aca yica, ivyo rero bimenyeshwa Intumwa y’Imana. Rasulullah abandanya gusoma takbir; 'Allahu Akbar, ndashingira intahe ko ndi umusavyi wa Allah n'Intumwa yiwe'. Hanyuma Intumwa y’Imana ibwira Bilal ngo abwire bose ko ata n’umwe azokwinjira mw’Ijuru kiretse umutima canke umuntu yiyeguriye -Imana-. Kandi ko Allah yongeye gukomeza iri dini n'umuntu w'inkomezi''.
Imam Muslim : 163
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ حَيٌّ مِنْ الْعَرَبِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْتَقَى هُوَ وَالْمُشْرِكُونَ فَاقْتَتَلُوا فَلَمَّا مَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى عَسْكَرِهِ وَمَالَ الْآخَرُونَ إِلَى عَسْكَرِهِمْ وَفِي أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ لَا يَدَعُ لَهُمْ شَاذَّةً إِلَّا اتَّبَعَهَا يَضْرِبُهَا بِسَيْفِهِ فَقَالُوا مَا أَجْزَأَ مِنَّا الْيَوْمَ أَحَدٌ كَمَا أَجْزَأَ فُلَانٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ أَنَا صَاحِبُهُ أَبَدًا قَالَ فَخَرَجَ مَعَهُ كُلَّمَا وَقَفَ وَقَفَ مَعَهُ وَإِذَا أَسْرَعَ أَسْرَعَ مَعَهُ قَالَ فَجُرِحَ الرَّجُلُ جُرْحًا شَدِيدًا فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالْأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَى سَيْفِهِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَخَرَجَ الرَّجُلُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ وَمَا ذَاكَ قَالَ الرَّجُلُ الَّذِي ذَكَرْتَ آنِفًا أَنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَأَعْظَمَ النَّاسُ ذَلِكَ فَقُلْتُ أَنَا لَكُمْ بِهِ فَخَرَجْتُ فِي طَلَبِهِ حَتَّى جُرِحَ جُرْحًا شَدِيدًا فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالْأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَيْهِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ ذَلِكَ إِنَّ الرَّجُلَ لِيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهُوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَإِنَّ الرَّجُلَ لِيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ
Yatubwiye [Qutaibah bin Said] yatubwiye [Yaqub] - ni ukuvuga Ibn Abdurrahman al-Qari - - izina ry’igisagara co muri Arabiya - kuva kuri [Abu Hazim] kuva kuri [Sahal bin Said as-Saidi] ko Ntumwa y’Imana yahuye n’abanyabimana b’intambara. Igihe Intumwa y’Imana yasubira mu ngabo z’abayisilamu, n’abakafiri bagasubira mu ngabo zabo, hari umuntu wo mu basahaba b’Intumwa Shallallahu Alaihi Wasallam atareka umwansi akarenga. Akurikira umwansi, akamutera n’inkota yiwe. Uwundi mugenzi w’Umuhanuzi ati; 'Uyu musi nta n'umwe muri twebwe yuzuye vy'ukuri nk'uko n'uko biri'. Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam abandanya avuga ati; ‘Menya gusa! Ari mu mugwi w’abahinga bo muri Gehinomu. Umugabo umwe wo mu muryango w’abayisilamu ati; ‘Nzomukurikira imisi yose’. Sahl bin Sa’ad yongera ati: ‘Uwo mugabo yasohotse kumwe na nka, iyo na nka ahagaze mu gihe barwana rero na we nyene arahagarara, iyo nka nka yihuta, rero na we yihuta nk’uko nyene. Uwo mugabo ati; Fulan yarakomerekejwe cane. Kubera ko atashobora kwihanganira ububabare yariko aragira, yashaka gupfa ubwo nyene, aca ashira umugozi w’inkota yiwe hasi, aca yitera. Uwo mugabo arasohoka aja guhura n’Intumwa y’Imana aravuga ati; 'Ndashingira intahe ko wewe Muhamadi uri intumwa ya Allah'. Nkurunziza arabaza ati: «Ni igiki kigutera? ’ Uwo mugabo ati; 'Uwo muntu mwita umuhinga mu vy'Ikuzimu mu gihe abantu benshi bavyipfuza, rero ndagushingira intahe, ewe Ntumwa y'Imana ku bijanye n'ibi n'ibi, nariko ndamukurikira mu ntambara yose gushika nsanze yakomeretse cane, yashaka gupfa ningoga, hanyuma yari ashize umugozi w'inkota yiwe hasi ku buryo inkota yiwe ibiri hagati yayo yariyishe’. Nuko Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam ati; ‘Nta gukeka, hari umuntu akora ibikorwa nk’ibikorwa vy’umuhinga mu vy’Ijuru mu maso y’abantu, naho ari umuhinga mu vy’Ikuzimu. Kandi hariho n'abagabo bakora ibikorwa vyiza n'ibikorwa vy'umuhinga mu Gehinomu mu maso y'abantu, naho ari umuhinga mu Ijuru''.
Imam Muslim : 164
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا الزُّبَيْرِيُّ وَهُوَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ يَقُولُا إِنَّ رَجُلًا مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ خَرَجَتْ بِهِ قُرْحَةٌ فَلَمَّا آذَتْهُ انْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ فَنَكَأَهَا فَلَمْ يَرْقَأْ الدَّمُ حَتَّى مَاتَ قَالَ رَبُّكُمْ قَدْ حَرَّمْتُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ ثُمَّ مَدَّ يَدَهُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَالَ إِي وَاللَّهِ لَقَدْ حَدَّثَنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ جُنْدَبٌ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ يَقُولُ حَدَّثَنَا جُنْدَبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيُّ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ فَمَا نَسِينَا وَمَا نَخْشَى أَنْ يَكُونَ جُنْدَبٌ كَذَبَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ بِرَجُلٍ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ خُرَاجٌ فَذَكَرَ نَحْوَهُ
Yatubwiye [Muhamadi bin Rafi’] yatubwiye [az-Zubairi] - ni ukuvuga Muhamadi bin Abdullah bin az-Zubairi - yatubwiye [Syaiban] ati; Numvise [al-Hasan] avuga ati; ‘Nta gukeka, hari umuntu imbere yawe yasohoka ibivyimba, ivyo bivyimba bimaze kumubabaza, aca arasa umwampi mu mfuruka yiwe, hanyuma akamupfuka gushika amaraso atemba ataco ahagaze gushika apfuye. Rabb wanyu ati; ‘Naramubujije ijuru’. Hanyuma al-Hasan aduza ukuboko yerekeza ku musigiti ati; 'Ndabihiye Imana, [Jundub] yaratubwiye iyi hadithi ivuye kuri Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam muri uyu musigiti'. Kandi yatubwiye [Muhammad bin Abu Bakr al-Muqaddami] yatubwiye [Wahab bin Jarir] yatubwiye [data] ati; Numvise [al-Hasan] avuga ati; yatubwiye [Jundub bin Abdullah al-Bajali] muri uyu musigiti, rero ntitwibagire kandi ntituhagarike umutima ko Jundub yabeshe mw’izina rya Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam. Jundub ati; ivyo Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam yavuze; 'Umuntu imbere yawe yari afise ibivyimba kuri we...maze avuga hadithi nk'iyo'.
Imam Muslim : 165
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ قَالَ حَدَّثَنِي سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ أَبُو زُمَيْلٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ خَيْبَرَ أَقْبَلَ نَفَرٌ مِنْ صَحَابَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا فُلَانٌ شَهِيدٌ فُلَانٌ شَهِيدٌ حَتَّى مَرُّوا عَلَى رَجُلٍ فَقَالُوا فُلَانٌ شَهِيدٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلَّا إِنِّي رَأَيْتُهُ فِي النَّارِ فِي بُرْدَةٍ غَلَّهَا أَوْ عَبَاءَةٍ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ اذْهَبْ فَنَادِ فِي النَّاسِ أَنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا الْمُؤْمِنُونَ قَالَ فَخَرَجْتُ فَنَادَيْتُ أَلَا إِنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا الْمُؤْمِنُونَ
Yatubwiye [Zuhair bin Harb] yatubwiye [Hasyim bin al-Qasim] yatubwiye [Ikrimah bin Ammar] ati; yatubwiye [Raba al-Hanafi Abu Zumail] ati; yaratubwiye [Abudula bin Abbas] ati; yaratubwiye [Umar bin al-Khatthab] ati; 'Igihe intambara ya Khaibar yaba, abagenzi batari bake begera Nkurunziza (saww) baravuga bati; ‘Uwu n’uwu yapfuye, uwu n’uwu yapfuye’, gushika aho baciye ku muntu bavuga ngo; ‘Ubumaratiri bw’uko n’uko’. Nuko Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam ati; 'Sivyo, mu vy'ukuri namubonye mu muriro udahera mu mpuzu canke ikoti yafashe -mbere yo gusangira-'. Hanyuma Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam yongera ati; 'Ewe Ibn al-Khaththab, genda uhamagare abantu ko ata n'umwe azokwinjira mw'ijuru kiretse abemera'. Umari rero ati; 'Nasohotse nsemerera nti: 'Mumenye ko ata n'umwe azokwinjira mw'ijuru atari uwizera'.
Imam Muslim : 166
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ الدُّؤَلِيِّ عَنْ سَالِمٍ أَبِي الْغَيْثِ مَوْلَى ابْنِ مُطِيعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ح و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَهَذَا حَدِيثُهُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ ثَوْرٍ عَنْ أَبِي الْغَيْثِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى خَيْبَرَ فَفَتَحَ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلَمْ نَغْنَمْ ذَهَبًا وَلَا وَرِقًا غَنِمْنَا الْمَتَاعَ وَالطَّعَامَ وَالثِّيَابَ ثُمَّ انْطَلَقْنَا إِلَى الْوَادِي وَمَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدٌ لَهُ وَهَبَهُ لَهُ رَجُلٌ مِنْ جُذَامَ يُدْعَى رِفَاعَةَ بْنَ زَيْدٍ مِنْ بَنِي الضُّبَيْبِ فَلَمَّا نَزَلْنَا الْوَادِي قَامَ عَبْدُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحُلُّ رَحْلَهُ فَرُمِيَ بِسَهْمٍ فَكَانَ فِيهِ حَتْفُهُ فَقُلْنَا هَنِيئًا لَهُ الشَّهَادَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلَّا وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ إِنَّ الشَّمْلَةَ لَتَلْتَهِبُ عَلَيْهِ نَارًا أَخَذَهَا مِنْ الْغَنَائِمِ يَوْمَ خَيْبَرَ لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ قَالَ فَفَزِعَ النَّاسُ فَجَاءَ رَجُلٌ بِشِرَاكٍ أَوْ شِرَاكَيْنِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصَبْتُ يَوْمَ خَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شِرَاكٌ مِنْ نَارٍ أَوْ شِرَاكَانِ مِنْ نَارٍ
Amaze kutubwira [Abu ath-Tahir] ati; yatumenyesheje [Ibn Wahab] avuye kuri [Malik bin Anas] avuye kuri [Tsaur bin Zaid ad-Duali] avuye kuri [Salim Abu al-Ghaits] yahora ari umuja wa Ibn Muthi’, avuye kuri [Abu Hurairah]. -mu yindi nkuru iravugwa- Kandi yatubwiye [Qutaibah bin Said] kandi iyi ni hadithi, yatubwiye [Abdul Aziz] -ariwe Ibn Muhammad- kuva kuri [Tsaur] kuva kuri [Abu al-Ghaits] kuva kuri [Abu Hurairah] ati; 'Ku musi wa Khaibar twasohotse n'Intumwa sallallaahu alaihi wasallam gushika Allah aduhaye intsinzi, ariko si ghanimah - iminyago y'intambara - twaronse mu buryo bw'inzahabu canke ifeza, ahubwo ni itunga, ivyokurya n'impuzu. Hanyuma twiruka tuja ku musozi. Kandi Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ico gihe, ari kumwe n’umusuku wiwe, bahawe ingabirano n’umugabo wo muri Judzam akenshi yitwa Rifa’ah bin Zaid wo mu muryango wa Adl-Dlubaib. Twashitse ku musozi, umusuku wa Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam arahaguruka kugira ngo abohe imigozi y’itara ryiwe. Ariko bukwi na bukwi araswa n’umwampi, ahura n’urupfu rwiwe ng’aho. Twebwe twavuze tuti; 'Turamushimira, ewe Ntumwa y'Imana, kubera yashitse ku bumaratiri'. Ariko mu vy’ukuri Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam yavuze ati; 'Oya, n'Uwo umutima wa Muhamadi uri mu minwe yiwe, vy'ukuri azoribwa n'umuriro w'iteka kubera uburengeti bwo mu ntambara ya Khaibar ghanimah yafashe imbere y'uko ayitanga'. Abu Huraita ati; ‘Abantu barababaye cane. Inyuma y’ivyo haza umuntu atwaye umuganda canke ibiri vy’inkweto, aravuga ati; 'Ewe Ntumwa y'Imana, ivyo nabironse mu ntambara ya Khaibar'. Nuko Intumwa iti; "Umuganda w'inkweto uva mu muriro w'iteka canke imiganda ibiri y'inkweto iva mu muriro w'iteka."
Imam Muslim : 167
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ سُلَيْمَانَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ حَجَّاجٍ الصَّوَّافِ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ أَنَّ الطُّفَيْلَ بْنَ عَمْرٍو الدَّوْسِيَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي حِصْنٍ حَصِينٍ وَمَنْعَةٍ قَالَ حِصْنٌ كَانَ لِدَوْسٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَبَى ذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلَّذِي ذَخَرَ اللَّهُ لِلْأَنْصَارِ فَلَمَّا هَاجَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَدِينَةِ هَاجَرَ إِلَيْهِ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو وَهَاجَرَ مَعَهُ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ فَاجْتَوَوْا الْمَدِينَةَ فَمَرِضَ فَجَزِعَ فَأَخَذَ مَشَاقِصَ لَهُ فَقَطَعَ بِهَا بَرَاجِمَهُ فَشَخَبَتْ يَدَاهُ حَتَّى مَاتَ فَرَآهُ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فِي مَنَامِهِ فَرَآهُ وَهَيْئَتُهُ حَسَنَةٌ وَرَآهُ مُغَطِّيًا يَدَيْهِ فَقَالَ لَهُ مَا صَنَعَ بِكَ رَبُّكَ فَقَالَ غَفَرَ لِي بِهِجْرَتِي إِلَى نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَا لِي أَرَاكَ مُغَطِّيًا يَدَيْكَ قَالَ قِيلَ لِي لَنْ نُصْلِحَ مِنْكَ مَا أَفْسَدْتَ فَقَصَّهَا الطُّفَيْلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّهُمَّ وَلِيَدَيْهِ فَاغْفِرْ
Amaze kutubwira [Abu Bakri bin Abu Syaiba] na [Ishaq bin Ibrahim] vyose vyavuye kuri [Sulayimani], [Abu Bakri] ati; yatubwiye [Sulaiman bin Harb] yatubwiye [Hammad bin Zaid] avuye kuri [Hajjaj ash-Shawwaf] avuye kuri [Abu az-Zubair] avuye kuri [Jabir] ko Ath Thufail bin Amru Ad Dausi yaje ku Ntumwa y’Imana aravuga ati; 'Ewe Ntumwa y'Imana, woba ushaka kuba mu gihome gikomeye kandi gishobora kukurinda?' uwo muvugizi ati; 'Ico kigo cari ic'abantu b'i Daus mu gihe c'ubujuju bwabo'. Ariko rero, Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yaranse kuko yahisemwo ivyo Allah yasezeraniye abantu b’Abaansar. Igihe Nkurunziza w’Imana yimukira i Medina, Abu Thufail bin Amru na we nyene yarimukiye aherekejwe n’umuntu wo mu bwoko bwiwe. Ariko umugenzi wa Abu Thufail ntiyashoboye kwihanganira -ikirere- ca Madina aca aragwara, aca afata umukasi aca amaguru y’intoke ziwe gushika aho ibiganza vyiwe vyuzuye amaraso, mbere arapfa. Ariko mu ndoto yiwe, Abu Thufail yabonye uwo mugabo ari mu mimerere myiza cane, mu gihe yari atwikiriye ibiganza. Abu Thufal aca abaza uwo mugabo ati: «Imana yawe yakugiriye iki? ’ Uwo mugabo arishura ati: ‘Yaranbabariye kubera hijra yanje kuri we, Nkurunziza w’Imana’. Abu Thufail aca yongera kubaza ati: «Ariko none kuki mbona wipfutse ibiganza? ' Uwo mugabo arishura ati: 'Bambwiye ngo 'Ntituzosana ivyo wavunye'. Abu Thufail aca abwira Rasulullah iyo ndoto, Rasulullah aca avuga ati; 'Ewe Allah, mbabarira amaboko yiwe'.
Imam Muslim : 168
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ وَأَبُو عَلْقَمَةَ الْفَرْوِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ رِيحًا مِنْ الْيَمَنِ أَلْيَنَ مِنْ الْحَرِيرِ فَلَا تَدَعُ أَحَدًا فِي قَلْبِهِ قَالَ أَبُو عَلْقَمَةَ مِثْقَالُ حَبَّةٍ و قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ إِلَّا قَبَضَتْهُ
Yatubwiye [Ahmadu bin Abdah adl-Dlabbi] yatubwiye [Abudu Aziz bin Muhamadi] na [Abu Alqamah al-Farwi] bompi bati; yatubwiye [Shafwan bin Sulaim] avuye kuri [Abdullah bin Salman] avuye kuri [se wiwe] avuye kuri [Abu Hurairah] ati; 'Umukuru w'Imana yavuze ati; 'Nta gukeka ko Allah azohuha umuyaga woroshe cane, woroshe nk'ubudodo uvuye mu ruhande rwa Yemen, ntazobura umuntu n'umwe mu mutima wiwe harimwo -Abu Alqamah yavuze- uburemere bw'intete, -mu gihe Abdul Aziz yavuze; mbere n’uburemere bw’akabuto ka sinapi - buva ku kwizera kiretse Allah azomutuma apfa’.
Imam Muslim : 169
حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَقُتَيْبَةُ وَابْنُ حُجْرٍ جَمِيعًا عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ قَالَ أَخْبَرَنِي الْعَلَاءُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَادِرُوا بِالْأَعْمَالِ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا أَوْ يُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا يَبِيعُ دِينَهُ بِعَرَضٍ مِنْ الدُّنْيَا
Yaratubwiye [Yahya bin Ayyub] na [Qutaiba] na [Ibn Hujr] vyose bivuye kuri [Ismail bin Ja’far] yavuze [Ibnu Ayyub] yaratubwiye [Ismail] ati; Naramenyeshejwe [al-Ala’] avuye kuri [se wiwe] avuye kuri [Abu Hurairah] ko Rasulullah yavuze ati; ‘Ubwo nyene ukore ibikorwa vyiza imbere y’uko ugusebanya kuza nk’ijoro ry’umwirabura. Mu gitondo umuntu aba ari umwizera, hanyuma ku muhingamo akaba uwutizera. Ku muhingamo umuntu aba ari umwizera, hanyuma mu gitondo akaba uwutemera. Yagurishije idini ryiwe kubera umunezero wo mw’isi’.
Imam Muslim : 170
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّهُ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ جَلَسَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ فِي بَيْتِهِ وَقَالَ أَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَاحْتَبَسَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فَقَالَ يَا أَبَا عَمْرٍو مَا شَأْنُ ثَابِتٍ اشْتَكَى قَالَ سَعْدٌ إِنَّهُ لَجَارِي وَمَا عَلِمْتُ لَهُ بِشَكْوَى قَالَ فَأَتَاهُ سَعْدٌ فَذَكَرَ لَهُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ ثَابِتٌ أُنْزِلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنِّي مِنْ أَرْفَعِكُمْ صَوْتًا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَذَكَرَ ذَلِكَ سَعْدٌ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَلْ هُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ و حَدَّثَنَا قَطَنُ بْنُ نُسَيْرٍ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ كَانَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ خَطِيبَ الْأَنْصَارِ فَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ بِنَحْوِ حَدِيثِ حَمَّادٍ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِ ذِكْرُ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ و حَدَّثَنِيهِ أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ الدَّارِمِيُّ حَدَّثَنَا حَبَّانُ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ } وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فِي الْحَدِيثِ و حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْأَسَدِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ وَزَادَ فَكُنَّا نَرَاهُ يَمْشِي بَيْنَ أَظْهُرِنَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ
Yatubwiye [Abu Bakri bin Abu Syaiba] yatubwiye [Al Hasan bin Musa] yatubwiye [Hammad bin Salamah] kuva kuri [Thabit Al Bunani] kuva kuri [Anas bin Malik] ko yavuze; ‘Igihe uyu murongo wahishurirwa; '-Ewe mwebwe abemera, ntimushire ijwi hejuru y'ijwi ry'Umuhanuzi-' -Ibibazo. Al Hujurati; 2- gushika umurongo uheze, Thabit bin Qais yari yicaye mu nzu yiwe ati; ‘Ndi umwe mu bahinga bo muri Gehinomu! Kandi yama yirinda Intumwa Shallallahu Alaihi Wasallam ku buryo Intumwa Shallallahu Alaihi Wasallam yabibajije Sa’ad bin Mu’adz. arabaza; ‘Ewe Abu Amru, Tabiti ameze gute? Mbega ararwaye? ' Sa'd arishura ati: 'Ivyo ameze nk'uko bisanzwe kandi nta nkuru numvise y'uko arwaye'. Anasi ati; 'Maze Sa'd aramugendera, amubwira ikiyago yagiranye na Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam. Tabiti ati; 'Uyu murongo warahishuriwe, mu gihe mwese muzi ko ndi umuntu afise ijwi rirenga, riruta ijwi ry'Umuhanuzi sallallaahu alaihi wasallam. Maze ndi umwe mu bahinga bo muri Gehinomu.’ Ivyo rero Sa’d abibwira Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam. Rasulullah na we nyene yavuze ati; ‘Mu vy’ukuri, ari mu bahinga b’Ijuru’. Yatubwiye [Qathan bin Nusyair] Yatubwiye [Ja’far bin Sulaiman] yatubwiye [Thabit] kuva kuri [Anas bin Malik] ati; 'Thabit bin Qais yari umuvugizi mu ba Ansar igihe uwo murongo wamanuka, ni ukuvuga nk'uko biri muri hadithi ya Hammad. Ariko rero, iyo hadithi ntivuga izina Sa’d bin Mu’adz’. Kandi yatubwiye [Ahmadu bin Said bin Shakr Ad-Darimi] yatubwiye [Habban] yatubwiye [Sualiman Ibnul Mughirah] kuva [Tsabit] kuva [Anas] ati; 'Igihe umurongo uzomanuka -. . Ntushire ijwi hejuru y’ijwi ry’Intumwa, kandi ntiyavuze izina rya Sa’d bin Mu’adz muri hadithi’. Kandi amaze kutubwira [Hurayimu mwene Abdul A’la al Asadi] yaratubwiye [al Mu’tamir mwene Sualimani] ati; ‘Numvise [dawe] avuga kuri [Tsabit] kuri [Anas] ati; 'Igihe uwo murongo wamanuka yaravuze hadithi atavuze izina rya Sa'd bin Mu'adz. .'. Hanyuma yongerako ati: «Umuntu wo mw’ijuru yaragendeye hagati yacu».
Imam Muslim : 171
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ أُنَاسٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُؤَاخَذُ بِمَا عَمِلْنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ أَمَّا مَنْ أَحْسَنَ مِنْكُمْ فِي الْإِسْلَامِ فَلَا يُؤَاخَذُ بِهَا وَمَنْ أَسَاءَ أُخِذَ بِعَمَلِهِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَالْإِسْلَامِ
Yatubwiye [Usman bin Abu Syaiba] yatubwiye [Jarir] kuva kuri [Mansur] kuva kuri [Abu Wail] kuva kuri [Abdullah] ati; 'Hari umuntu yasavye Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam; ‘Ewe Ntumwa y’Imana! Twoba tuzohanwa kubera ibikorwa twakoze mu gihe ca Jahiliya?’. Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam arishura ati: ‘Uwo wese muri mwebwe azokora ivyiza mu gihe c’ubuyisilamu, ntazohanwa kubera ivyo yakoze mu gihe ca Jahiliya. Ariko uwuzokora icaha wese azohanwa kubera ivyo yakoze mu gihe ca Jahiliyah no mu gihe c’ubuyisilamu’.
Imam Muslim : 172
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي وَوَكِيعٌ ح و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُؤَاخَذُ بِمَا عَمِلْنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ مَنْ أَحْسَنَ فِي الْإِسْلَامِ لَمْ يُؤَاخَذْ بِمَا عَمِلَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَمَنْ أَسَاءَ فِي الْإِسْلَامِ أُخِذَ بِالْأَوَّلِ وَالْآخِرِ حَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ
Yatubwiye [Muhamadi bin Abdulla bin Numair] yatubwiye [dawe] na [Waki’]. -mu yindi nkuru ivugwa- Kandi yatubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] kandi lafazh ni yiwe, yatubwiye [Waki’] kuva kuri [al-Amasy] kuva kuri [Abu Wail] kuva kuri [Abdullah] ati; 'Twarabajije tuti: 'Ewe Ntumwa y'Imana, mbega tuzohanwa kubera ivyo twakoze mu kiringo ca Jahiliya? ’ Arishura ati; "Uwuzokora ivyiza wese mu gihe c'ubuyisilamu ntazohanwa kubera ibikorwa vyiwe mu gihe c'ubujuju, kandi uwuzokora ibibi mu gihe c'ubuyisilamu azohanwa kubera ibikorwa vyiwe mu gihe c'ubujuju n'ubuyisilamu." Yatubwiye [Minjab bin al-Harits at-Tamimi] yatubwiye [Ali bin Mushir] avuye [al-Amasy] n’iyi sanad nk’akarorero.
Imam Muslim : 173
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ وَأَبُو مَعْنٍ الرَّقَاشِيُّ وَإِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ كُلُّهُمْ عَنْ أَبِي عَاصِمٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ يَعْنِي أَبَا عَاصِمٍ قَالَ أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ ابْنِ شِمَاسَةَ الْمَهْرِيِّ قَالَ حَضَرْنَا عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ وَهُوَ فِي سِيَاقَةِ الْمَوْتِ فَبَكَى طَوِيلًا وَحَوَّلَ وَجْهَهُ إِلَى الْجِدَارِ فَجَعَلَ ابْنُهُ يَقُولُ يَا أَبَتَاهُ أَمَا بَشَّرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكَذَا أَمَا بَشَّرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكَذَا قَالَ فَأَقْبَلَ بِوَجْهِهِ فَقَالَ إِنَّ أَفْضَلَ مَا نُعِدُّ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ عَلَى أَطْبَاقٍ ثَلَاثٍ لَقَدْ رَأَيْتُنِي وَمَا أَحَدٌ أَشَدَّ بُغْضًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنِّي وَلَا أَحَبَّ إِلَيَّ أَنْ أَكُونَ قَدْ اسْتَمْكَنْتُ مِنْهُ فَقَتَلْتُهُ فَلَوْ مُتُّ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ لَكُنْتُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلَمَّا جَعَلَ اللَّهُ الْإِسْلَامَ فِي قَلْبِي أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ ابْسُطْ يَمِينَكَ فَلْأُبَايِعْكَ فَبَسَطَ يَمِينَهُ قَالَ فَقَبَضْتُ يَدِي قَالَ مَا لَكَ يَا عَمْرُو قَالَ قُلْتُ أَرَدْتُ أَنْ أَشْتَرِطَ قَالَ تَشْتَرِطُ بِمَاذَا قُلْتُ أَنْ يُغْفَرَ لِي قَالَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الْإِسْلَامَ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ وَأَنَّ الْهِجْرَةَ تَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلِهَا وَأَنَّ الْحَجَّ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ وَمَا كَانَ أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَيَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا أَجَلَّ فِي عَيْنِي مِنْهُ وَمَا كُنْتُ أُطِيقُ أَنْ أَمْلَأَ عَيْنَيَّ مِنْهُ إِجْلَالًا لَهُ وَلَوْ سُئِلْتُ أَنْ أَصِفَهُ مَا أَطَقْتُ لِأَنِّي لَمْ أَكُنْ أَمْلَأُ عَيْنَيَّ مِنْهُ وَلَوْ مُتُّ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ لَرَجَوْتُ أَنْ أَكُونَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ثُمَّ وَلِينَا أَشْيَاءَ مَا أَدْرِي مَا حَالِي فِيهَا فَإِذَا أَنَا مُتُّ فَلَا تَصْحَبْنِي نَائِحَةٌ وَلَا نَارٌ فَإِذَا دَفَنْتُمُونِي فَشُنُّوا عَلَيَّ التُّرَابَ شَنًّا ثُمَّ أَقِيمُوا حَوْلَ قَبْرِي قَدْرَ مَا تُنْحَرُ جَزُورٌ وَيُقْسَمُ لَحْمُهَا حَتَّى أَسْتَأْنِسَ بِكُمْ وَأَنْظُرَ مَاذَا أُرَاجِعُ بِهِ رُسُلَ رَبِّي
Yatubwiye [Muhammadu bin al-Mutsana al-Anazi] na [Abu Ma’n ar-Raqasyi] na [Ishaq bin Manshur] bose bavuye kuri [Abu Ashim] kandi lafazh ni iya Ibn al-Mutsana, yatubwiye [adl-Dlahhak] -ni ukuvuga ati Abu Ashim; yatumenyesheje [Haiwah bin Syuraih] ati; yatubwiye [Yazidi bin Abu Habib] avuye kuri [Ibnu Syimasah al-Mahri] ati; ‘Twaragiye kuri [Amru bin al-Ash], igihe yariko arayoza umuhisi, aca ararira igihe kirekire, ahindukirira uruhome, hanyuma umuhungu wiwe atangura kuvuga ati; 'Ewe dawe, mbega Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ntiyaguhaye inkuru nziza muri ubwo buryo, Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ntiyaguhaye inkuru nziza muri ubwo buryo'. Uwo muvugizi ati; ‘Nuko arahindukira araba mu maso hiwe, aravuga ati; ‘Nta gukeka, ikintu gihambaye kuruta ibindi vyose turimbura ni ubuhamya bw’uko ata mana - ikwiye gusengwa - kiretse Allah, kandi ko Muhamadi ari intumwa ya Allah, vy’ukuri ndi mu bihe bitatu; Nariboneye, ariko nta n’umwe yanka Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam kurusha jewe, kandi nta kintu nkunda kuruta kuba ndi hafi yiwe, kugira ngo nshobore kumwica, ni napfa muri iyo nzira nzoba ata kabuza ndi mu bantu b’umuriro udahera. Igihe Allah yagira ubuyisilamu mu mutima wanje, naragiye kuri Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ndamubwira nti: ‘Rambura ukuboko kwawe kw’iburyo, niho nzogusezeranya’, aca arambura ukuboko kwiwe kw’iburyo’. Amru bin al Ash yavuze ati; 'Maze mfata ukuboko kwanje'. Arabaza ati; ‘Ni igiki kigutera ubwoba Amru? ' Nanje nti: 'Ndashaka gutanga ivyangombwa'. Aravuga ati; ‘Ni ibihe bintu usaba? ’ Nanje ndamwishura nti: ‘N’aho nobabarirwa’. Aravuga ati; 'Ntimuzi ko ubuyisilamu bwakuyeho ivyaha vya kera, kandi ko hijrah na yo yakuyeho ivyaha vya kera, na Hajj na yo yakuyeho ivyaha vya kera'. Kandi nta n’umwe nkunda kurusha Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam, kandi nta n’umwe asobanutse mu maso yanje kurusha we, kandi ntashobora kwuzuza amaso yanje -n’ikintu na kimwe- kurusha we kubera uguninahazwa kwiwe, iyo nsabwa kumudondora, nta gukeka ko ntashobora, kuko nta n’amaso yanje mwuzuza. Kandi ni napfa muri iyo mimerere, nzokwizigira ata gukeka ko nzoba umwe mu baba mw’ijuru. Hanyuma twaciye mu kintu aho ntazi uko ndi, rero iyo npfuye, rero nta mugore yariko ararira yompagarika, mbere n’umuriro. Niwampamba, unshireko ivu, hanyuma uhagarare ukikuze imva yanje nk’aho ingamiya yakerewe, inyama zigabanwa, gushika nkumvise, mbone ivyo intumwa y’Umukama wanje izana.
Imam Muslim : 174
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ مَيْمُونٍ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ دِينَارٍ وَاللَّفْظُ لِإِبْرَاهِيمَ قَالَا حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ نَاسًا مِنْ أَهْلِ الشِّرْكِ قَتَلُوا فَأَكْثَرُوا وَزَنَوْا فَأَكْثَرُوا ثُمَّ أَتَوْا مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا إِنَّ الَّذِي تَقُولُ وَتَدْعُو لَحَسَنٌ وَلَوْ تُخْبِرُنَا أَنَّ لِمَا عَمِلْنَا كَفَّارَةً فَنَزَلَ { وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا } وَنَزَلَ { يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ }
Yatubwiye [Muhamadi bin Hatim bin Maimun] na [Ibrahimu bin Dinar] kandi lafazh ni iya Ibrahimu, bompi bati; yatubwiye [Hajjaj] - ni ukuvuga Ibnu Muhamadi - kuva kuri [Ibnu Juraij] ati; yamenyesheje [Ya’la bin Muslim] ko yumvise [Said bin Jubair] abwira [Ibn Abbas] ko abantu bava mu bashirikini bariko barakora ubwicanyi, kandi bwariko buragwira, kandi bariko barasambana, kandi bwariko buragwira. Hanyuma baza ku Nkurunziza Muhamadi, baravuga bati; ‘Nta gukeka, ikintu wama uvuga kandi ukahamagara ni ciza. Iyo mutubwira ko ibikorwa bibi twakoze bishobora gufutwa, rero umurongo womanuka; '-Kandi abadasenga izindi mana kumwe na Allah kandi ntibice ubugingo Allah yabujije -kubuca- kiretse -kubera -imvo zibereye-, kandi ntibasambane, uwuzobikora wese, azoronka -impera- y'ivyaha vyiwe--' -Ibibazo. Furuqani; 68-. Hanyuma uwo murongo uramanuka; '-Muvuge muti: 'Ewe basavyi banje barenga imbibe zabo, ntimwihebure imbabazi za Allah-' -Ibibazo. Az Zumari; 53-.
Imam Muslim : 175
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ هَلْ لِي فِيهَا مِنْ شَيْءٍ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ مِنْ خَيْرٍ وَالتَّحَنُّثُ التَّعَبُّدُ
Yatubwiye [Harmalah bin Yahya] yatubwiye [Ibn Wahab] ati; yari yarambwiye [Yunus] avuye kuri [Ibn Shihab] ati; yamenyesheje [Urwah bin az-Zubair] ko [Hakim bin Hizam] yamumenyesheje; ko yigeze gusaba Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam; ‘Ubona gute bimwe mu vyiza nakoze mu gihe ca Jahiliyah? Noba hari ico nzoronka?’ Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam arishura ati: 'Mwahindukiye mu Buyisilamu n'ivyo mwazanye mukiri mu bujuju, haba ibikorwa vyiza canke tawauts -ugusenga-'.
Imam Muslim : 176
و حَدَّثَنَا حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا وَقَالَ عَبْدٌ حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْ رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِنْ صَدَقَةٍ أَوْ عَتَاقَةٍ أَوْ صِلَةِ رَحِمٍ أَفِيهَا أَجْرٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ مِنْ خَيْرٍ
Kandi amaze kutubwira [Hasan al-Hulwani] na [Abdu bin Humaid], [al-Hulwani] ati; yatubwiye, [Abd] ati; yambwiye [Yaqub] - ni ukuvuga Ibnu Ibrahimu bin Sa’ad - yatubwiye [dawe] kuva kuri [Salih] kuva kuri [Ibn Shihab] ati; yamenyesheje [Urwah bin az-Zubair] ko [Hakim bin Hizam] yamumenyesheje; ko yabwiye Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam; ‘Ewe Ntumwa y’Imana, wibaza iki ku bintu bitari bike, mu buryo bw’ubusaserdoti, canke gucungura abaja, canke ubugenzi, nakoze mu gihe ca Jahiliyah? None hari impembo naronse kuri we?’ Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam arishura ati: 'Winjiye mu buyisilamu n'ivyiza wakoze mbere'.
Imam Muslim : 177
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَشْيَاءَ كُنْتُ أَفْعَلُهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ هِشَامٌ يَعْنِي أَتَبَرَّرُ بِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ لَكَ مِنْ الْخَيْرِ قُلْتُ فَوَاللَّهِ لَا أَدَعُ شَيْئًا صَنَعْتُهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِلَّا فَعَلْتُ فِي الْإِسْلَامِ مِثْلَهُ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَعْتَقَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِائَةَ رَقَبَةٍ وَحَمَلَ عَلَى مِائَةِ بَعِيرٍ ثُمَّ أَعْتَقَ فِي الْإِسْلَامِ مِائَةَ رَقَبَةٍ وَحَمَلَ عَلَى مِائَةِ بَعِيرٍ ثُمَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِهِمْ
Twarabwiwe ko [Ishaq bin Ibrahim] na [Abd bin Humaid] bompi bavuze ngo; yatumenyesheje [Abdurrazzaq] yatumenyesheje [Ma’mar] avuye [az-Zuhri] n’iyi sanad. -mu yindi nkuru ivugwa- Kandi yatubwiye [Ishaq bin Ibrahim] yatubwiye [Abu Muawiyah] yatubwiye [Hsyam bin Urwah] kuva kuri [se wiwe] kuva kuri [Hakim bin Hizam] ati; Nabajije nti: «Ewe Ntumwa y’Imana, -ubona gute- bimwe mu bintu nakoze mu kiringo c’ubujuju? , mu gihe Hisham yavuze ati: ‘ibikorwa vyiza nakoze? ’ maze Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam arishura ati; 'Wahindukiye ubuyisilamu n'ivyiza wakoze kera'. Nanje rero nti; 'Ndashimiye Allah, nta gikorwa ciza nakoze mu gihe c'ubujuju kiretse nagikoze no mu gihe c'ubuyisilamu'. Twarabwiwe [Abu Bakr bin Abu Syaibah] yatubwiye [Abdulah bin Numair] kuva kuri [Hsyam bin Urwah] kuva kuri [se wiwe] ko [Hakim bin Hizam] yabohoye abaja ijana kandi agatanga ingamiya ijana mu bugiraneza mu kiringo c’ubujuju bw’ubuyisilamu, ingamiya ijana mu gutanga. Hanyuma aja ku Ntumwa y’Imana...hanyuma avuga ikintu kimeze nka hadithi yabo.’
Imam Muslim : 178
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ } شَقَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالُوا أَيُّنَا لَا يَظْلِمُ نَفْسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ هُوَ كَمَا تَظُنُّونَ إِنَّمَا هُوَ كَمَا قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ { يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ } حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عِيسَى وَهُوَ ابْنُ يُونُسَ ح و حَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ أَخْبَرَنَا ابْنُ مُسْهِرٍ ح و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ كُلُّهُمْ عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ أَبُو كُرَيْبٍ قَالَ ابْنُ إِدْرِيسَ حَدَّثَنِيهِ أَوَّلًا أَبِي عَنْ أَبَانَ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ الْأَعْمَشِ ثُمَّ سَمِعْتُهُ مِنْهُ
Yatubwiye [Abu Bakar bin Abu Syaiba] yatubwiye [Abudula bin Idris] na [Abu Muawiya] na [Waki’] bavuye kuri [al-Amasy] bavuye kuri [Ibrahim] bavuye kuri [Alqamah] bavuye kuri [Abudulla] ati; ‘Igihe umurongo wamanuka; '-Abemera, kandi ukwizera kwabo ntikwavanze n'akarenganyo-' -Ibibazo. Al Anamu; 82-, maze abagenzi bumva baremerewe n’ivyo bati; ‘Ewe Ntumwa y’Imana, ni nde muri twebwe atigiriye nabi! ’ Arishura ati; ‘Ivyo si vyo ushaka kuvuga. Ni nk’uko Luqman yabwiye umuhungu wiwe; '-Ewe mwana wanje, ntushire Allah. Nkako, shirk ni akarenganyo gakomeye-'. -Ibibazo. Lukimani; 13-. Twarabwiwe ko [Ishaq bin Ibrahim] na [Ali bin Kasyram] bompi bavuze ngo; yatubwirije [Yesa] ari we -Ibnu Yunusi-. -mu yindi nkuru ivuga- Kandi yatubwiye [Minjab bin al-Harits at-Tamimi] yatumenyesheje [Ibnu Mushir]. -mu yindi nkuru havugwa- Kandi amaze kutubwira [Abu Kuraib] yari yatubwiye [Ibn Idris] vyose bivuye kuri [al-Amasy] n’iyi sanad, [Abu Kuraib] ati; [Ibnu Idirisi] ati; [dawe] yarabimbwiye ubwa mbere kuri [Aban bin Taghlib] kuri [al-Amasy] hanyuma ndavyumva kuri we’.
Imam Muslim : 179
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مِنْهَالٍ الضَّرِيرُ وَأُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامَ الْعَيْشِيُّ وَاللَّفْظُ لِأُمَيَّةَ قَالَا حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا رَوْحٌ وَهُوَ ابْنُ الْقَاسِمِ عَنْ الْعَلَاءِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ { لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ } قَالَ فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ بَرَكُوا عَلَى الرُّكَبِ فَقَالُوا أَيْ رَسُولَ اللَّهِ كُلِّفْنَا مِنْ الْأَعْمَالِ مَا نُطِيقُ الصَّلَاةَ وَالصِّيَامَ وَالْجِهَادَ وَالصَّدَقَةَ وَقَدْ أُنْزِلَتْ عَلَيْكَ هَذِهِ الْآيَةُ وَلَا نُطِيقُهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَقُولُوا كَمَا قَالَ أَهْلُ الْكِتَابَيْنِ مِنْ قَبْلِكُمْ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا بَلْ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ فَلَمَّا اقْتَرَأَهَا الْقَوْمُ ذَلَّتْ بِهَا أَلْسِنَتُهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِي إِثْرِهَا { آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ } فَلَمَّا فَعَلُوا ذَلِكَ نَسَخَهَا اللَّهُ تَعَالَى فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا } قَالَ نَعَمْ { رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا } قَالَ نَعَمْ { رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ } قَالَ نَعَمْ { وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ } قَالَ نَعَمْ
Ivyo vyambwiwe na [Muhammadi bin Minhal adl-Dlarir] na [Umayya bin Bistham al-Aisyi] kandi lafazh ni iya Umayya, bompi bati; yatubwiye [Yazid bin Zurai’] yatubwiye [Rauh] -ari we Ibnu al-Qasim- avuye kuri [al-Ala’] avuye kuri [se wiwe] avuye kuri [Abu Hurairah] ati; 'Igihe umurongo wahishurirwa Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam; '-Ibiri mw'ijuru no kw'isi vyose ni ivya Allah. Kandi niwavyara ibiri mu mutima wawe canke ukabihisha, Allah azoguha inkomoko ku bijanye n’ibikorwa vyawe. Rero Allah arababarira uwo ashaka, agahana uwo ashaka; kandi Allah ni we Mushoboravyose ku bintu vyose-’ -Ibibazo. Al-Bakara; 284- ' Abu Hurayira ati; 'Ivyo rero vyarumvise biremereye abagenzi ba Rasulullah, baca baza kwa Rasulullah babaramutsa bari ku modoka, bati; ‘Ewe Ntumwa y’Imana, twahawe umuzigo w’imyimenyerezo aho tudashobora gukora amasengesho, ukwisonzesha, jihadi n’amasaka. Nkako, uwo murongo warahishuriwe, kandi ntidushobora kubikora! Rasulullah ati; 'Mbega ushaka kuvuga nk'uko Abanyagitabo bavuga imbere y'uko uvuga ngo 'Twumvise ntitwayumvira', ariko uvuge ngo 'Twumvise turatumvira, Tubabarire Mukama wacu, kandi ni wewe tugaruka'. Bamwishura bati: «Twarumvise, turavyumvira, tubabarire Mukama wacu, kandi ni wewe tugaruka». Abo bantu iyo barisomye, amajambo yabo arayipfukamira, hanyuma Allah arayimanukana inyuma; '-Intumwa yizeye Korowani yamuhishuriwe n'Umukama wayo, n'abemera na bo nyene. Abantu bose bemera Allah, abamarayika biwe, ibitabu vyiwe n’intumwa ziwe. -Bati- bati: 'Nta tandukaniro dushira hagati y'umwe -n'uwundi- mu ntumwa ziwe', na bo bati: 'Turumva kandi turagamburuka'. -Barasenga- bati: 'Tubabarire, Mukama wacu, kandi ni wewe tuzogaruka'. -Ibibazo. Al-Bakara; 285-. Ivyo babikoze, Allah arabizimanganya, hanyuma arabimanukana; '-Allah ntaremerera umuntu kiretse nk'uko ashoboye. Aronka impembo - mu bikorwa vyiza - aharanira kandi aronka igihano - mu bibi - akora. -Barasenga-; 'Mukama wacu, ntuduhane iyo twibagiwe canke tukaba dufise icaha-' Allah arishura; 'Egome'. '-Ewe Rabb wacu, ntudushireko umuzigo uremereye nk'uko washizeho abatubanjirije-' Allah arishura; 'Egome'. '-Ewe Rabb wacu, ntutwihanganire ivyo tudashobora kwihanganira-' Allah arishura; 'Egome'. '-Ndagusavye utubabarire; utubabarire; kandi utugirire ikigongwe. Ni wewe Mufasha wacu, rero dufashe kurwanya abahakanyi’. -Ibibazo. Al-Bakara; 286-. Allah arishura ati; 'Egome'.
Imam Muslim : 180
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَاللَّفْظُ لِأَبِي بَكْرٍ قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ آدَمَ بْنِ سُلَيْمَانَ مَوْلَى خَالِدٍ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ { وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ } قَالَ دَخَلَ قُلُوبَهُمْ مِنْهَا شَيْءٌ لَمْ يَدْخُلْ قُلُوبَهُمْ مِنْ شَيْءٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَسَلَّمْنَا قَالَ فَأَلْقَى اللَّهُ الْإِيمَانَ فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ { رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ { وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ
Yatubwiye [Abu Bakri bin Abu Syaiba] na [Abu Kuraib] na [Ishaq bin Ibrahim] kandi ijambo ni irya Abu Bakri, ati [Ishaq] yaratubwiye, mu gihe abandi bantu babiri bati; yatubwiye [Waki’] avuye kuri [Sufyan] avuye kuri [Adamu bin Sulaiman] uwahoze ari umuja wa Khalid, ati; Numvise [Said bin Jubair] avuga kuri [Ibn Abbas] ati; ‘Igihe umurongo wamanuka; '-Kandi niwavyara ikintu kiri mu mutima wawe canke ukagihisha, nta gukeka ko Allah azoguharurira ku bijanye n'ibikorwa vyawe-' -Ibibazo. Alibakara; 284-. Ibnu Abasi ati; 'Nuko rero umubabaro uvuye kuri we winjira mu mitima yabo utarigeze winjira mu mitima yabo n'agatotsi'. Nuko Umuhanuzi w’Imana ati; 'Vuga uti: 'Numva kandi ndagamburuka kandi ndatanga''. Ibnu Abasi ati; ‘Maze Allah ashira ukwizera mu mitima yabo, na bo baca bahishura umurongo; '-Allah ntaremerera umuntu kiretse nk'uko ashoboye. Aronka impembo - mu bikorwa vyiza - aharanira kandi aronka igihano - mu bibi - akora. -Barasenze- bati: 'Ewe Rabb wacu, ntuduhane nitwaba twibagiwe canke tukaba dufise icaha-' -Ibibazo. Al Bakara; 286-, Allah ati; 'Ni ukuri narabikoze'. '-Ewe Rabbi wacu, ntudushireko umuzigo uremereye nk'uko washizeho abatubanjirije-' -Ibibazo. Al Bakara; 286-, Allah ati; 'Narabikoze'. '-Ewe Rabbi wacu, tubabarire; utubabarire; kandi utugirire ikigongwe. Ni wewe Mufasha wacu-' Allah ati; 'Narabikoze'.