Imam Muslim : 161
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ وَعَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ كُلُّهُمْ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ الْأَنْصَارِيِّ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ الثَّوْرِيِّ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ سِوَى الْإِسْلَامِ كَاذِبًا مُتَعَمِّدًا فَهْوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِشَيْءٍ عَذَّبَهُ اللَّهُ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ هَذَا حَدِيثُ سُفْيَانَ وَأَمَّا شُعْبَةُ فَحَدِيثُهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ سِوَى الْإِسْلَامِ كَاذِبًا فَهْوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ ذَبَحَ نَفْسَهُ بِشَيْءٍ ذُبِحَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ
Atubuulidde [Ishaq bin Ibrahim] ne [Ishaq bin Mansur] ne [Abd al-Warits bin Abd ash-Shamad] buli kimu okuva ku [Abd ash-Shamad bin Abd al-Warits] okuva ku [Syu’bah] okuva ku [Ayyub] okuva ku [Abu Qilabah] okuva ku [Thabit bin adl-Dlahhak al-Ansari]. -mu nnyiriri endala kigambibwa- Era kitugambye [Muhammad bin Rafi’] okuva ku [Abdurrazzaq] okuva ku [ats-Tsauri] okuva ku [Khalid al-Hadzdza’] okuva ku [Abu Qilabah] okuva ku [Tsabit bin adl-Dlahhak] yagamba nti, ‘Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba nti: ‘Oyo yenna alayira eddiini okujjako Obusiraamu mu bulimba era mu bugenderevu, olwo ali nga bwagamba. Oyo yenna eyetta n’ekivuga, Allah ajja kumubonyaabonya n’ekivuga ekyo mu Geyeena ya Jahannam’. Eno ye hadith [Sufyan] Ate ku hadith [Syu’bah], kigambibwa nti Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba nti: ‘Oyo alayira eddiini endala etali ya Busiraamu mu bukyamu, olwo abeera nga bwagamba. Era oyo yenna eyesalira n’ekivuga -, olwo alittibwa ku lunaku lw’amazuukira n’ekivuga ekyo’.
Imam Muslim : 162
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ ابْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ شَهِدْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُنَيْنًا فَقَالَ لِرَجُلٍ مِمَّنْ يُدْعَى بِالْإِسْلَامِ هَذَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلَمَّا حَضَرْنَا الْقِتَالَ قَاتَلَ الرَّجُلُ قِتَالًا شَدِيدًا فَأَصَابَتْهُ جِرَاحَةٌ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ الَّذِي قُلْتَ لَهُ آنِفًا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَإِنَّهُ قَاتَلَ الْيَوْمَ قِتَالًا شَدِيدًا وَقَدْ مَاتَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى النَّارِ فَكَادَ بَعْضُ الْمُسْلِمِينَ أَنْ يَرْتَابَ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى ذَلِكَ إِذْ قِيلَ إِنَّهُ لَمْ يَمُتْ وَلَكِنَّ بِهِ جِرَاحًا شَدِيدًا فَلَمَّا كَانَ مِنْ اللَّيْلِ لَمْ يَصْبِرْ عَلَى الْجِرَاحِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ثُمَّ أَمَرَ بِلَالًا فَنَادَى فِي النَّاسِ أَنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ يُؤَيِّدُ هَذَا الدِّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ
Era atubuulidde [Muhammad bin Rafi’] ne [Abd bin Humaid] buli kimu okuva ku [Abdurrazzaq], [Ibn Rafi’] yagamba, atubuulidde [Abdurrazzaq] atubuulidde [Ma’mar] okuva ku [az-Zuhri] okuva ku [Ibn al-Musayyab] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba nti, ‘Ffe wamu ne Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam bali mu lutalo ne Hunain, olwo n’agamba omusajja eyali amanyiddwa ng’Omusiraamu nti: ‘Omuntu ono ali mu bantu ba Geyeena’. Bwe twali mu kifo kino, twalaba omusajja ng’alwana nnyo n’afuna ebisago eby’amaanyi. Awo waliwo eyaloopa eri Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam nti, ‘Owange Rasulullah! Omusajja gwe wagamba emabegako, nti yali mukama wa Geyeena, leero yalwana nnyo n’afa.’ Awo Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) n’agamba nti: “Agenda mu Jahannam.” Abamu ku Basiraamu baali mu kubuusabuusa. Amangu ago, waliwo eyajja n’ategeeza nti tafudde ng’alwana, wabula n’afuna ebisago eby’amaanyi. Ekiro ekyo, yabulwa obugumiikiriza olw’obulumi bw’ebiwundu bye, bwatyo ne yetta, era kino kyategeezebwa Omubaka wa Allah. Omubaka wa Allah yagenda mu maaso n'okugamba takbir nti: "Allahu Akbar! Nze mpa obujulizi nti ndi muddu wa Allah era Omubaka we." Olwo Omubaka wa Allah n’alagira Bilal ategeeze buli muntu nti tewali agenda kuyingira Jjana okujjako emmeeme oba omuntu eyeewaayo eri Allah. Era nti Allah yanyweza eddiini eno n'omusajja ow'amaanyi."
Imam Muslim : 163
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ حَيٌّ مِنْ الْعَرَبِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْتَقَى هُوَ وَالْمُشْرِكُونَ فَاقْتَتَلُوا فَلَمَّا مَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى عَسْكَرِهِ وَمَالَ الْآخَرُونَ إِلَى عَسْكَرِهِمْ وَفِي أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ لَا يَدَعُ لَهُمْ شَاذَّةً إِلَّا اتَّبَعَهَا يَضْرِبُهَا بِسَيْفِهِ فَقَالُوا مَا أَجْزَأَ مِنَّا الْيَوْمَ أَحَدٌ كَمَا أَجْزَأَ فُلَانٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ أَنَا صَاحِبُهُ أَبَدًا قَالَ فَخَرَجَ مَعَهُ كُلَّمَا وَقَفَ وَقَفَ مَعَهُ وَإِذَا أَسْرَعَ أَسْرَعَ مَعَهُ قَالَ فَجُرِحَ الرَّجُلُ جُرْحًا شَدِيدًا فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالْأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَى سَيْفِهِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَخَرَجَ الرَّجُلُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ وَمَا ذَاكَ قَالَ الرَّجُلُ الَّذِي ذَكَرْتَ آنِفًا أَنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَأَعْظَمَ النَّاسُ ذَلِكَ فَقُلْتُ أَنَا لَكُمْ بِهِ فَخَرَجْتُ فِي طَلَبِهِ حَتَّى جُرِحَ جُرْحًا شَدِيدًا فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالْأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَيْهِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ ذَلِكَ إِنَّ الرَّجُلَ لِيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهُوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَإِنَّ الرَّجُلَ لِيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ
Kitugambye nti [Qutaibah bin Sa’id] atubuulidde [Ya’qub] - kwe kugamba Ibn Abdurrahman al-Qari - - erinnya ly’ekyalo ekimu mu Buwalabu - okuva ku [Abu Hazim] okuva ku [Sahal bin Sa’id as-Saidi] nti Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam yasisinkana abashirka, kale olutalo ne lubalukawo. Omubaka wa Allah bweyadda mu ggye ly’Abasiraamu, n’abakaafiiri ne badda mu magye gaabwe, waaliwo omusajja okuva mu ba Swahaaba ba Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam atakkiriza mulabe kuyitawo. Agoba n’alumba omulabe n’ekitala kye. Mukwano gwa Nabbi omulala yagamba nti, ‘Leero tewali mu ffe amatidde ddala nga bwe bali’. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam yagenda mu maaso n’agamba nti: ‘Manya! Ono ali mu kibiina ky’abakugu mu Geyeena. Omusajja okuva mu basiraamu yagamba nti, ‘Nja kumugoberera buli kiseera’. Sahl bin Sa’ad nate yagamba nti, ‘Omusajja afulumye wamu ne so and so, singa so and so ayimirira nga alwana olwo naye n’ayimirira, so and so bw’atambula mangu, olwo n’atambula just as fast. Omusajja n’agamba nti, ‘Fulan alina ebisago eby’amaanyi. Olw’okuba yali tasobola kugumiikiriza bulumi bwe yali ayitamu, yayagala kufa mangu, kwe kuteeka omuggo gw’ekitala kye ku ttaka ne yeefumita. Omusajja yavaayo okusisinkana Omubaka wa Allah n’agamba nti, ‘Ntegeeza nti ggwe Muhammad oli mubaka wa Allah’. Nabbi yabuuza nti, ‘Kiki ekikutawaanya? ’ Omusajja n’agamba nti, ‘Omusajja gw’oyita omukugu mu Jahannam ng’ate abantu abasinga bakiwakanya kino, kale nkuwa obujulizi, ggwe omubaka wa Allah ku nsonga eno n’ebirala, mbadde nfulumye nga mmugoberera mu lutalo lwonna okutuusa lwe nakizuula nti yafunye ebisago eby’amaanyi, yali ayagala kufa mangu, olwo yali atadde omuggo gw’ekitala kye ku ttaka n’ekiso ky’ekitala wakati w’ebifuba bye ebibiri olwo n’akinyiga ku ye bwatyo n’atta ye kennyini'. Kale Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) yagamba nti: ‘Mazima waliwo abasajja abakola emirimu nga egy’omukugu mu Ggulu mu maaso g’abantu, newankubadde nga ye mukugu mu Jahannam. Era waliwo n'abasajja abakola emirimu emirungi n'ebikolwa by'omukugu mu Geyeena mu maaso g'abantu, newankubadde nga ye mukugu mu Ggulu''.
Imam Muslim : 164
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا الزُّبَيْرِيُّ وَهُوَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ يَقُولُا إِنَّ رَجُلًا مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ خَرَجَتْ بِهِ قُرْحَةٌ فَلَمَّا آذَتْهُ انْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ فَنَكَأَهَا فَلَمْ يَرْقَأْ الدَّمُ حَتَّى مَاتَ قَالَ رَبُّكُمْ قَدْ حَرَّمْتُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ ثُمَّ مَدَّ يَدَهُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَالَ إِي وَاللَّهِ لَقَدْ حَدَّثَنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ جُنْدَبٌ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ يَقُولُ حَدَّثَنَا جُنْدَبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيُّ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ فَمَا نَسِينَا وَمَا نَخْشَى أَنْ يَكُونَ جُنْدَبٌ كَذَبَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ بِرَجُلٍ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ خُرَاجٌ فَذَكَرَ نَحْوَهُ
Atugambye [Muhammad bin Rafi’] atugambye [az-Zubairi] - kwe kugamba Muhammad bin Abdullah bin az-Zubair - atugambye [Syaiban] yagamba, nawulira [al-Hasan] ng’agamba nti, ‘Mazima waaliwo omusajja eyakusooka eyalina amasira nga gafuluma, era amasira bwe gamubonyaabonya olwo n’akuba akasaale okuva mu socket yaago, olwo n’amufuuwa omusaayi gwakulukuta nga teguyimiridde okutuusa lwe yafa. Rabb wo yagamba nti: ‘Nzimugaanyi eggulu’. Olwo al-Hasan n’ayimusa omukono gwe ng’ayolekera omuzikiti n’agamba nti, ‘Allah, [Jundub] atunyumizza hadith eno okuva ewa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam mu muzikiti guno’. Era atugambye [Muhammad bin Abu Bakr al-Muqaddami] atubuulidde [Wahab bin Jarir] atubuulidde [taata wange] yagamba, mpulidde [al-Hasan] agamba, atubuulidde [Jundub bin Abdullah al-Bajali] mu muzikiti guno, kale temwerabira era temweraliikirira Jundub okulimba mu linnya lya Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam nga bwe yali. Jundub yagamba nti Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yagamba nti: ‘Omusajja nga tonnaba kumufumba...olwo n’ayogera ku hadith nga eyo’.
Imam Muslim : 165
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ قَالَ حَدَّثَنِي سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ أَبُو زُمَيْلٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ خَيْبَرَ أَقْبَلَ نَفَرٌ مِنْ صَحَابَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا فُلَانٌ شَهِيدٌ فُلَانٌ شَهِيدٌ حَتَّى مَرُّوا عَلَى رَجُلٍ فَقَالُوا فُلَانٌ شَهِيدٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلَّا إِنِّي رَأَيْتُهُ فِي النَّارِ فِي بُرْدَةٍ غَلَّهَا أَوْ عَبَاءَةٍ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ اذْهَبْ فَنَادِ فِي النَّاسِ أَنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا الْمُؤْمِنُونَ قَالَ فَخَرَجْتُ فَنَادَيْتُ أَلَا إِنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا الْمُؤْمِنُونَ
[Zuhair bin Harb] atubuulidde [Hashim bin al-Qasim] atugambye [Ikrimah bin Ammar] yagamba, [Simak al-Hanafi Abu Zumail] yagamba, [Abdullah bin Abbas] yagamba, [Umar bin al-Khattab] yagamba nti, ‘Olutalo lwa Khaibar bwe lwaliwo, baswahaaba abawerako bajja eri Nabbi sallallaahualaihi wasallam ne bagamba nti, ‘Omuntu omujulizi, omujulizi mujulizi,’ okutuusa lwe baayita ku musajja ne bagamba nti, ‘Omuntu omujulizi.’ Awo Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’agamba nti: ‘Nedda, mazima namulaba mu Jahannam mu kyambalo oba ekkooti gye yakwata - nga tennagabibwa -’. Awo Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam nate n’agamba nti: ‘Owange Ibn al-Khaththab, genda otegeeze abantu nti tewali agenda kuyingira mu ggulu okuggyako abo abakkiriza’. Kale Umar n’agamba nti, ‘Nnavaayo nga nleekaana nti, ‘Manya nti tewali ajja kuyingira mu ggulu okuggyako omukkiriza’.
Imam Muslim : 166
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ الدُّؤَلِيِّ عَنْ سَالِمٍ أَبِي الْغَيْثِ مَوْلَى ابْنِ مُطِيعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ح و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَهَذَا حَدِيثُهُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ ثَوْرٍ عَنْ أَبِي الْغَيْثِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى خَيْبَرَ فَفَتَحَ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلَمْ نَغْنَمْ ذَهَبًا وَلَا وَرِقًا غَنِمْنَا الْمَتَاعَ وَالطَّعَامَ وَالثِّيَابَ ثُمَّ انْطَلَقْنَا إِلَى الْوَادِي وَمَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدٌ لَهُ وَهَبَهُ لَهُ رَجُلٌ مِنْ جُذَامَ يُدْعَى رِفَاعَةَ بْنَ زَيْدٍ مِنْ بَنِي الضُّبَيْبِ فَلَمَّا نَزَلْنَا الْوَادِي قَامَ عَبْدُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحُلُّ رَحْلَهُ فَرُمِيَ بِسَهْمٍ فَكَانَ فِيهِ حَتْفُهُ فَقُلْنَا هَنِيئًا لَهُ الشَّهَادَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلَّا وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ إِنَّ الشَّمْلَةَ لَتَلْتَهِبُ عَلَيْهِ نَارًا أَخَذَهَا مِنْ الْغَنَائِمِ يَوْمَ خَيْبَرَ لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ قَالَ فَفَزِعَ النَّاسُ فَجَاءَ رَجُلٌ بِشِرَاكٍ أَوْ شِرَاكَيْنِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصَبْتُ يَوْمَ خَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شِرَاكٌ مِنْ نَارٍ أَوْ شِرَاكَانِ مِنْ نَارٍ
Atubuulidde [Abu ath-Tahir] yagamba, atubuulidde [Ibnu Wahab] okuva ku [Malik bin Anas] okuva ku [Tsaur bin Zaid ad-Duali] okuva ku [Salim Abu al-Ghaits] eyali omuddu wa Ibn Muthi’, okuva ku [Abu Hurairah]. -mu nnyiriri endala kyogerwako- Era atubuulidde [Qutaibah bin Sa’id] era eno ye hadith, atubuulidde [Abdul Aziz] -kwe kugamba Ibn Muhammad- okuva ku [Tsaur] okuva ku [Abu al-Ghaits] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba nti, ‘Ku lunaku lwa Khaibar twafuluma ne Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam okutuusa Allah lwe yatuwa obuwanguzi, naye si ghanimah - omunyago gw’olutalo - gwe twafuna mu ngeri ya zaabu oba ffeeza, wabula ebintu, emmere n’engoye. Oluvannyuma twafubutuka nga twolekera akasozi. Era Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam mu kiseera ekyo wamu n’omuddu we baaweebwayo ng’ekirabo omusajja okuva e Judzam eyali atera okuyitibwa Rifa’ah bin Zaid okuva mu kika kya Adl-Dlubaib. Bwe twatuuka ku lusozi, omuddu wa Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam yayimirira okusumulula emiguwa gy’amatandiiko ge. Naye amangu ago n’akubwa akasaale, n’asisinkana okufa kwe eyo. Twagamba nti, ‘Tumuyozaayoza, ggwe Omubaka wa Allah, olw’okuttibwa omujulizi’. Naye Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam mu kifo ky’ekyo yagamba nti: ‘Nedda, olw’oyo omwoyo gwa Muhammad gwe guli mu ngalo ze, mazima ajja kuliibwa omuliro gwa ggeyeena olw’omufaliso okuva mu ghanimah y’olutalo lwa Khaibar gye yakwata nga tannagigaba’. Abu Huraitah yagamba nti, ‘Abantu baawuniikirira. Oluvannyuma lw’ekyo omusajja yajja ng’asitudde ekibinja oba bibiri eby’emiguwa gy’engatto n’agamba nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, kino nakifuna mu lutalo lwa Khaibar’. Awo Omubaka wa Allah n’agamba nti: ‘Ekibinja ky’engatto okuva mu muliro gwa geyena oba ebibinja by’engatto bibiri okuva mu muliro gwa geyena''.
Imam Muslim : 167
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ سُلَيْمَانَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ حَجَّاجٍ الصَّوَّافِ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ أَنَّ الطُّفَيْلَ بْنَ عَمْرٍو الدَّوْسِيَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي حِصْنٍ حَصِينٍ وَمَنْعَةٍ قَالَ حِصْنٌ كَانَ لِدَوْسٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَبَى ذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلَّذِي ذَخَرَ اللَّهُ لِلْأَنْصَارِ فَلَمَّا هَاجَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَدِينَةِ هَاجَرَ إِلَيْهِ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو وَهَاجَرَ مَعَهُ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ فَاجْتَوَوْا الْمَدِينَةَ فَمَرِضَ فَجَزِعَ فَأَخَذَ مَشَاقِصَ لَهُ فَقَطَعَ بِهَا بَرَاجِمَهُ فَشَخَبَتْ يَدَاهُ حَتَّى مَاتَ فَرَآهُ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فِي مَنَامِهِ فَرَآهُ وَهَيْئَتُهُ حَسَنَةٌ وَرَآهُ مُغَطِّيًا يَدَيْهِ فَقَالَ لَهُ مَا صَنَعَ بِكَ رَبُّكَ فَقَالَ غَفَرَ لِي بِهِجْرَتِي إِلَى نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَا لِي أَرَاكَ مُغَطِّيًا يَدَيْكَ قَالَ قِيلَ لِي لَنْ نُصْلِحَ مِنْكَ مَا أَفْسَدْتَ فَقَصَّهَا الطُّفَيْلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّهُمَّ وَلِيَدَيْهِ فَاغْفِرْ
Atugambye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] ne [Ishaq bin Ibrahim] bonna okuva ku [Sulaiman], [Abu Bakr] yagamba, atugambye [Sulaiman bin Harb] atugambye [Hammad bin Zaid] okuva ku [Hajjaj ash-Shawwaf] okuva ku [Abu az-Zubair] okuva ku [Jabir] nti Ath Thufail bin Amru Ad Dausi yajja Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam nga bw’agamba nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, oyagala kubeera mu kigo ekinywevu era ekisobola okukukuuma?’. Omunyumya yagamba nti, ‘Ekigo kyali kya bantu ba Daus mu kiseera kya Jahiliyiah’. Kyokka Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yagaana kubanga yasinga kwagala Allah bye yasuubiza okusinga abantu b’e Ansar. Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam bweyasenguka e Madiina, Abu Thufail bin Amru naye yasenguka ng’awerekerwako omusajja okuva mu bantu be. Kyokka mukwano gwa Abu Thufail teyasobola kugumiikiriza -embeera- y’e Madiina n’alwala, olwo n’akwata akasero n’asala enkokola z’engalo okutuusa emikono gye gye gyabikka omusaayi, n’atuuka n’okufa. Kyokka mu kirooto kye, Abu Thufail yalaba omusajja ono ng’ali mu mbeera nnungi nnyo, ng’ate ye abikka emikono. Awo Abu Thufal n’abuuza omusajja nti, ‘Katonda wo yakukola ki? ' Omusajja n’addamu nti, ‘Yansonyiwa olw’okumu hijra, Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam’. Awo Abu Thufail nate n’abuuza nti, ‘Naye lwaki nkulaba ng’obikka emikono gyo? ' Omusajja n'addamu nti, 'Kangambibwa nti 'Tetujja kuddaabiriza by'omenye'. Abu Thufail olwo n’abuulira ekirooto eri Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam olwo n’agamba nti: ‘Ayi Allah, sonyiwa emikono gye’.
Imam Muslim : 168
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ وَأَبُو عَلْقَمَةَ الْفَرْوِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ رِيحًا مِنْ الْيَمَنِ أَلْيَنَ مِنْ الْحَرِيرِ فَلَا تَدَعُ أَحَدًا فِي قَلْبِهِ قَالَ أَبُو عَلْقَمَةَ مِثْقَالُ حَبَّةٍ و قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ إِلَّا قَبَضَتْهُ
Atugambye [Ahmad bin Abdah adl-Dlabbi] atugambye [Abdul Aziz bin Muhammad] ne [Abu Alqamah al-Farwi] bombi bagamba, atubuulidde [Shafwan bin Sulaim] okuva ku [Abdullah bin Salman] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba nti, ‘Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yagamba: ‘Indeed Allah ajja kufuuwa empewo egonvu ennyo, nga nnyogovu nga silika okuva ku ludda lwa Yemen, tajja kusubwa muntu yenna mu mutima gwe mulimu -Abu Alqamah yagamba- obuzito bw’empeke, -ate Abdul Aziz n’agamba nti; wadde obuzito bwa mukene - okuva mu kukkiriza okuggyako nga Allah amufudde'.
Imam Muslim : 169
حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَقُتَيْبَةُ وَابْنُ حُجْرٍ جَمِيعًا عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ قَالَ أَخْبَرَنِي الْعَلَاءُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَادِرُوا بِالْأَعْمَالِ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا أَوْ يُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا يَبِيعُ دِينَهُ بِعَرَضٍ مِنْ الدُّنْيَا
Atugambye [Yahya bin Ayyub] ne [Qutaibah] ne [Ibn Hujr] bonna okuva ku [Ismail bin Ja’far] yagamba [Ibnu Ayyub] atubuulidde [Ismail] yagamba, yantegeezezza [al-Ala’] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Abu Hurairah] nti Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba: ‘Quickly kola emirimu emirungi ng’okuvuma tekunnajja ng’ekiro ekiddugavu ennyo. Ku makya omusajja aba mukkiriza, olwo emisana n’aba takkiriza. Emisana omusajja aba mukkiriza, olwo n’aba takkiriza ku makya. Eddiini ye yagitunda olw’amasanyu ag’ensi’.
Imam Muslim : 170
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّهُ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ جَلَسَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ فِي بَيْتِهِ وَقَالَ أَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَاحْتَبَسَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فَقَالَ يَا أَبَا عَمْرٍو مَا شَأْنُ ثَابِتٍ اشْتَكَى قَالَ سَعْدٌ إِنَّهُ لَجَارِي وَمَا عَلِمْتُ لَهُ بِشَكْوَى قَالَ فَأَتَاهُ سَعْدٌ فَذَكَرَ لَهُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ ثَابِتٌ أُنْزِلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنِّي مِنْ أَرْفَعِكُمْ صَوْتًا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَذَكَرَ ذَلِكَ سَعْدٌ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَلْ هُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ و حَدَّثَنَا قَطَنُ بْنُ نُسَيْرٍ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ كَانَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ خَطِيبَ الْأَنْصَارِ فَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ بِنَحْوِ حَدِيثِ حَمَّادٍ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِ ذِكْرُ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ و حَدَّثَنِيهِ أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ الدَّارِمِيُّ حَدَّثَنَا حَبَّانُ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ } وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فِي الْحَدِيثِ و حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْأَسَدِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ وَزَادَ فَكُنَّا نَرَاهُ يَمْشِي بَيْنَ أَظْهُرِنَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ
Atugambye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambye [Al Hasan bin Musa] atugambye [Hammad bin Salamah] okuva ku [Thabit Al Bunani] okuva ku [Anas bin Malik] nti yagamba nti, ‘Aya eno bwe yabikkulwa: ‘-Abange mmwe abakkiriza, temusitula ddoboozi lyammwe waggulu w’eddoboozi lya Nabbi-’ -Qs. Al Hujurat: 2- okutuusa aya lwe yaggwa, Thabit bin Qais yali atudde mu nnyumba ye n’agamba nti, ‘Ndi omu ku bantu ba Geyeena! Era bulijjo yeewala Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam okutuusa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam lwe yabuuza Sa’ad bin Mu’adz ku nsonga eyo. Yabuuza nti: ‘Ayi Abu Amru, embeera ya Thabit eri etya? Ali mulwadde? ' Sa'd yaddamu nti, 'Embeera ye eri nga bulijjo era siwulidde mawulire gonna nti mulwadde'. Anas n’agamba nti, ‘Awo Sa’d n’amukyalira n’amutegeeza ku mboozi ye n’omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye). Thabit yagamba nti, ‘Aya eno yabikkulirwa, so nga mwenna mukimanyi nti nze nsinga okuwulikika mu bantu, nga nsukkulumye ku ddoboozi ly’omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye). Olwo nze ndi omu ku bantu ba Geyeena.’ Kale Sa’d ekyo yakitegeeza Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye). Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) yagamba nti, ‘Mazima y’omu ku bantu b’ejjana.’ [Qathan bin Nusyair] yatukwatako. [Ja’far bin Sulaiman] yatunyumiza [Thabit] okuva ku [Anas bin Malik] eyagamba nti, ‘Thabit bin Qais yali mwogezi mu ba Ansar, aya eno bweyabikkulwa, nga bwekiri mu hadith ya Hammad. Wabula mu hadith ye, erinnya lya Sa’d bin Mu’adh teriyogerwako.’ Era kitugambye nti [Ahmad bin Sa’id bin Shakr Ad-Darimi] atugambye [Habban] atugambye [Sualiman Ibnul Mughirah] okuva mu [Thabit] okuva ku [Anas] yagamba nti, ‘Aya bwe yakka -... toyimusa ddoboozi lyo okusinga eddoboozi lya Nabbi -, era teyayogera linnya lya Sa’d bin Mu’adz mu hadith'. Era atugambye [Huraim bin Abdul A’la al Asadi] atugambye [al Mu’tamir bin Sualiman] yagamba nti, ‘Nnawulira [kitange] nga ayogera okuva ku [Thabit] okuva ku [Anas] yagamba nti, ‘Aya eno bwe yabikkulwa yanyumya hadiisi nga tayogera linnya lya Sa’d bin Mu’adz..’. Awo n’agattako nti, ‘Omusajja okuva mu bantu ab’omu ggulu yatambula mu ffe’.
Imam Muslim : 171
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ أُنَاسٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُؤَاخَذُ بِمَا عَمِلْنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ أَمَّا مَنْ أَحْسَنَ مِنْكُمْ فِي الْإِسْلَامِ فَلَا يُؤَاخَذُ بِهَا وَمَنْ أَسَاءَ أُخِذَ بِعَمَلِهِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَالْإِسْلَامِ
Atugambye [Uthman bin Abu Syaibah] atugambye [Jarir] okuva ku [Mansur] okuva ku [Abu Wail] okuva ku [Abdullah] yagamba nti, ‘Waliwo asabye Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam, ‘Owange Rasulullah! Tunaabonerezebwa olw’ebikolwa bye twakola mu kiseera kya Jahiliya?’. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yaddamu nti: ‘Oyo yenna mu mmwe akola ebirungi mu mulembe gw’Obusiraamu, tajja kubonerezebwa olw’ebikolwa bye mu mulembe gwa Jahiliyah. Naye oyo yenna anaazza omusango, ajja kubonerezebwa olw’ebikolwa bye ku mulembe gwa Jahiliya ne mu mulembe gw’Obusiraamu’.
Imam Muslim : 172
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي وَوَكِيعٌ ح و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُؤَاخَذُ بِمَا عَمِلْنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ مَنْ أَحْسَنَ فِي الْإِسْلَامِ لَمْ يُؤَاخَذْ بِمَا عَمِلَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَمَنْ أَسَاءَ فِي الْإِسْلَامِ أُخِذَ بِالْأَوَّلِ وَالْآخِرِ حَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ
Atugambye nti [Muhammad bin Abdullah bin Numair] atubuulidde [taata wange] ne [Waki’]. -mu nnyiriri endala kigambibwa- Era yatugamba [Abu Bakr bin Abu Syaibah] era lafazh yali eyiye, yatugamba [Waki’] okuva ku [al-A’masy] okuva ku [Abu Wail] okuva ku [Abdullah] yagamba nti, ‘Twabuuza nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, tunaabonerezebwa olw’ebikolwa byaffe mu kiseera kya Jahiliyah? ' Yaddamu nti: 'Oyo yenna eyakola ebirungi mu kiseera ky'Obusiraamu, tajja kubonerezebwa olw'ebikolwa bye mu kiseera ky'obutamanya, era oyo yenna eyakola ebibi mu kiseera ky'Obusiraamu ajja kubonerezebwa olw'ebikolwa bye mu kiseera ky'obutamanya n'Obusiraamu''. Atugambye [Minjab bin al-Harits at-Tamimi] atubuulidde [Ali bin Mushir] okuva mu [al-A'masy] ne sanad eno okugeza.
Imam Muslim : 173
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ وَأَبُو مَعْنٍ الرَّقَاشِيُّ وَإِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ كُلُّهُمْ عَنْ أَبِي عَاصِمٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ يَعْنِي أَبَا عَاصِمٍ قَالَ أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ ابْنِ شِمَاسَةَ الْمَهْرِيِّ قَالَ حَضَرْنَا عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ وَهُوَ فِي سِيَاقَةِ الْمَوْتِ فَبَكَى طَوِيلًا وَحَوَّلَ وَجْهَهُ إِلَى الْجِدَارِ فَجَعَلَ ابْنُهُ يَقُولُ يَا أَبَتَاهُ أَمَا بَشَّرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكَذَا أَمَا بَشَّرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكَذَا قَالَ فَأَقْبَلَ بِوَجْهِهِ فَقَالَ إِنَّ أَفْضَلَ مَا نُعِدُّ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ عَلَى أَطْبَاقٍ ثَلَاثٍ لَقَدْ رَأَيْتُنِي وَمَا أَحَدٌ أَشَدَّ بُغْضًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنِّي وَلَا أَحَبَّ إِلَيَّ أَنْ أَكُونَ قَدْ اسْتَمْكَنْتُ مِنْهُ فَقَتَلْتُهُ فَلَوْ مُتُّ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ لَكُنْتُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلَمَّا جَعَلَ اللَّهُ الْإِسْلَامَ فِي قَلْبِي أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ ابْسُطْ يَمِينَكَ فَلْأُبَايِعْكَ فَبَسَطَ يَمِينَهُ قَالَ فَقَبَضْتُ يَدِي قَالَ مَا لَكَ يَا عَمْرُو قَالَ قُلْتُ أَرَدْتُ أَنْ أَشْتَرِطَ قَالَ تَشْتَرِطُ بِمَاذَا قُلْتُ أَنْ يُغْفَرَ لِي قَالَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الْإِسْلَامَ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ وَأَنَّ الْهِجْرَةَ تَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلِهَا وَأَنَّ الْحَجَّ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ وَمَا كَانَ أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَيَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا أَجَلَّ فِي عَيْنِي مِنْهُ وَمَا كُنْتُ أُطِيقُ أَنْ أَمْلَأَ عَيْنَيَّ مِنْهُ إِجْلَالًا لَهُ وَلَوْ سُئِلْتُ أَنْ أَصِفَهُ مَا أَطَقْتُ لِأَنِّي لَمْ أَكُنْ أَمْلَأُ عَيْنَيَّ مِنْهُ وَلَوْ مُتُّ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ لَرَجَوْتُ أَنْ أَكُونَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ثُمَّ وَلِينَا أَشْيَاءَ مَا أَدْرِي مَا حَالِي فِيهَا فَإِذَا أَنَا مُتُّ فَلَا تَصْحَبْنِي نَائِحَةٌ وَلَا نَارٌ فَإِذَا دَفَنْتُمُونِي فَشُنُّوا عَلَيَّ التُّرَابَ شَنًّا ثُمَّ أَقِيمُوا حَوْلَ قَبْرِي قَدْرَ مَا تُنْحَرُ جَزُورٌ وَيُقْسَمُ لَحْمُهَا حَتَّى أَسْتَأْنِسَ بِكُمْ وَأَنْظُرَ مَاذَا أُرَاجِعُ بِهِ رُسُلَ رَبِّي
Atubuulidde [Muhammad bin al-Mutsanna al-Anazi] ne [Abu Ma’n ar-Raqasyi] ne [Ishaq bin Manshur] buli kimu okuva ku [Abu Ashim] era lafazh ya Ibn al-Mutsanna, atubuulidde [adl-Dlahhak] - kwe kugamba Abu Ashim - yagamba, atubuulidde [Haiwah bin Syuraih] yagamba, atubuulidde [Yazid bin Abu Habib] okuva ku [Ibn Shiimasah al-Mahri] yagamba nti, ‘Twagendayo [Amru bin al-Ash], bwe yali anaaza omugenzi, olwo n’akaaba okumala ebbanga ddene n’akyusa amaaso ge ku bbugwe, olwo mutabani we n’atandika okugamba nti, ‘Ayi kitange, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam teyakuwa mawulire malungi mu ngeri eyo, teyakuwa Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam akuwe amawulire amalungi mu ngeri eyo’. Omunyumya yagamba nti, ‘Bw’atyo n’akyuka mu maaso ge n’agamba nti, ‘Mazima ekintu ekisinga obukulu kye tulowoozaako bwe bujulizi nti tewali katonda yenna - agwanidde okusinzibwa - okuggyako Allah, era nti Muhammad ye mubaka wa Allah, mazima ndi mu mbeera ssatu; Nze nneerabye, naye tewali muntu yenna akyawa Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam okusinga nze, era tewali kye nandyagadde kubeera kumpi naye, nsobole okumutta, singa nfiira mu mbeera eyo mazima ddala nja kuba mu bantu ba geyena. Allah bwe yafuula Obusiraamu mu mutima gwange, nagenda eri Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam ne ŋŋamba nti, ‘Golola omukono gwo ogwa ddyo, olwo nja kukusuubiza obwesigwa’, bwatyo n’agolola omukono gwe ogwa ddyo’. Amru bin al Ash yagamba nti, ‘Awo nakwata omukono gwange’. Yabuuza nti: ‘Kiki ekikutawaanya Amru? ' Naddamu nti, 'Njagala kuwa bukwakkulizo'. Yagamba nti: ‘Bukwakkulizo ki bw’osaba? ' Naddamu nti, 'Ku kakwakkulizo nti nsonyiyibwa'. Yagamba nti: ‘Temumanyi nti Obusiraamu bwasangulawo ebibi eby’emabega, era nti hijrah nayo yasangulawo ebibi eby’emabega, era Hijja nayo yasangulawo ebibi eby’emabega’. Era tewali muntu yenna gwe njagala okusinga Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam, era tewali muntu yenna atangaavu mu maaso gange okusinga ye, era sisobola kujjuza maaso gange -n’ekintu kyonna- okusinga ye olw’okumugulumiza, singa nnasabibwa okumwogerako, mazima nandibadde sisobola, kubanga sinnajjuza maaso gange ku ye. Era singa nfiira mu mbeera eyo, mazima ddala nja kusuubira okuba omu ku batuuze b’omu ggulu. Olwo ne tuyita mu kintu nga simanyi mbeera gye ndimu, kale singa nfa, olwo tewali mukazi eyali akaaba agenda kunwerekera, era nga tewali wadde omuliro. Bw’onziika, onmansirako ettaka, olwo oyimirire okwetooloola entaana yange ku wala nga we yasalirwa eŋŋamira n’ennyama we yagabibwa, okutuusa lwe ndikuwulira ne ndaba omubaka wa Mukama wange ky’aleeta.
Imam Muslim : 174
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ مَيْمُونٍ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ دِينَارٍ وَاللَّفْظُ لِإِبْرَاهِيمَ قَالَا حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ نَاسًا مِنْ أَهْلِ الشِّرْكِ قَتَلُوا فَأَكْثَرُوا وَزَنَوْا فَأَكْثَرُوا ثُمَّ أَتَوْا مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا إِنَّ الَّذِي تَقُولُ وَتَدْعُو لَحَسَنٌ وَلَوْ تُخْبِرُنَا أَنَّ لِمَا عَمِلْنَا كَفَّارَةً فَنَزَلَ { وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا } وَنَزَلَ { يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ }
[Muhammad bin Hatim bin Maimun] ne [Ibrahim bin Dinar] batubuulidde era ebigambo bya Ibrahim, bombi bagamba nti, [Hajjaj] - ye Ibn Muhammad - atubuulidde okuva ku [Ibn Juraij] yagamba nti, [Ya’la bin Muslim] ategeezezza nti yawulidde [Sa’id bin Jubair] nga bagamba okuva eri [Ibn Abbas] nti abantu b’... abashiriki bakola obutemu, era nti bweyongera okubuna, era benzi, era ekyo kyeyongera okubuna. Awo nebajja ewa Nabbi Muhammad sallallaahu ‘alaihi wasallam nebagamba nti, ‘Mazima, buli kiseera ky’oyogera n’okukoowoola kirungi, bw’oba otutegeeza nti ebikolwa ebibi bye tukoze bisobola okusangulwa, olwo aya n’ebikkulwa nti: ‘-N’abo abatasinza bakatonda balala wamu ne Allah ate nga tebatta myoyo Allah gyagaana -muzitte- okuggyako -ensonga entuufu, . era toyenda, buli akola ekyo, mazima alifuna -okusasulwa- olw’ebibi bye-- ' -Qs. Al Furqan: 68-. Awo aya n’ekka: ‘-Mugambe nti, ‘Abange abaddu bange abasukka ekkomo lyabwe, temuggwaamu ssuubi olw’okusaasira kwa Allah-’ -Qs. Az Zumar: 53-.
Imam Muslim : 175
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ هَلْ لِي فِيهَا مِنْ شَيْءٍ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ مِنْ خَيْرٍ وَالتَّحَنُّثُ التَّعَبُّدُ
Atugambye [Harmalah bin Yahya] atubuulidde [Ibnu Wahab] yagamba, ambuulidde [Yunus] okuva ku [Ibn Shihab] yagamba, agambye [Urwah bin az-Zubair] nti [Hakim bin Hizam] amugambye, nti lumu yabuuza Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam nti, ‘Olowooza ki ku bimu ku birungi ekyo kye nkoze? yakikola ku mulembe gwa Jahiliya? Ngenda kufuna kintu kyonna?’. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam yaddamu nti: ‘Wayingira Obusiraamu n’ebyo bye mwaleeta ng’okyalina obutamanya, oba emirimu emirungi oba tawauts -okusinza-’.
Imam Muslim : 176
و حَدَّثَنَا حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا وَقَالَ عَبْدٌ حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْ رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِنْ صَدَقَةٍ أَوْ عَتَاقَةٍ أَوْ صِلَةِ رَحِمٍ أَفِيهَا أَجْرٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ مِنْ خَيْرٍ
Era atubuulidde [Hasan al-Hulwani] ne [Abd bin Humaid], [al-Hulwani] yagamba, atubuulidde, era [Abd] yagamba, yantegeezezza [Ya’qub] - kwe kugamba Ibn Ibrahim bin Sa’ad - atubuulidde [kitange] okuva ku [Salih] okuva ku [Ibn Shihab] gwe yagamba, yantegeezezza [Urwah bin az-Zubair] nti [Hakim bin Hizam] yali amuloopedde, nti yagamba Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam, ‘Ayi Rasulullah, olowooza ki ku bintu ebiwerako, mu ngeri y’okusaddaaka, oba okusumulula abaddu, oba omukwano, bye nnakola mu kiseera kya Jahiliya? Nnafuna empeera yonna gy’ali?’. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam yaddamu nti: ‘Wayingira Obusiraamu n’ebirungi bye mwakola emabegako’.
Imam Muslim : 177
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَشْيَاءَ كُنْتُ أَفْعَلُهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ هِشَامٌ يَعْنِي أَتَبَرَّرُ بِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ لَكَ مِنْ الْخَيْرِ قُلْتُ فَوَاللَّهِ لَا أَدَعُ شَيْئًا صَنَعْتُهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِلَّا فَعَلْتُ فِي الْإِسْلَامِ مِثْلَهُ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَعْتَقَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِائَةَ رَقَبَةٍ وَحَمَلَ عَلَى مِائَةِ بَعِيرٍ ثُمَّ أَعْتَقَ فِي الْإِسْلَامِ مِائَةَ رَقَبَةٍ وَحَمَلَ عَلَى مِائَةِ بَعِيرٍ ثُمَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِهِمْ
Atugambye [Ishaq bin Ibrahim] ne [Abd bin Humaid] bombi bagamba, atugambye [Abdurrazzaq] atubuulidde [Ma’mar] okuva ku [az-Zuhri] ne sanad eno. -mu nnyiriri endala kigambibwa- Era nga amaze okutugamba [Ishaq bin Ibrahim] yali atubuulidde [Abu Mu’awiyah] yali atubuulidde [Hisyam bin Urwah] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Hakim bin Hizam] yagamba, nabuuza nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, -olowooza ki- ku bimu ku bintu bye nakoze mu kiseera kya jahiliyyah?, so nga Hisham ayogedde, 'ebikolwa ebirungi bye nnakola? ' olwo Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam n'addamu nti: 'Mwasiramuka olw'ebirungi bye mwakola emabega'. Olwo ne ŋŋamba nti, ‘Ya Allah, tewali kikolwa kirungi kye nnakola mu kiseera ky’obutamanya okuggyako nga nange nnakikola mu kiseera ky’Obusiraamu’. Kitugambye nti [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atubuulidde [Abdulah bin Numair] okuva ku [Hisyam bin Urwah] okuva ku [kitaawe] nti [Hakim bin Hizam] yasumulula abaddu kikumi era n’awa eŋŋamira kikumi mu kugaba mu kiseera ky’obutamanya, oluvannyuma n’asumulula abaddu kikumi ku mulembe gw’Obusiraamu n’awa eŋŋamira kikumi mu kugaba. Olwo n’agenda ewa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam...olwo n’ayogera ekintu nga hadith yaabwe’.
Imam Muslim : 178
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ } شَقَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالُوا أَيُّنَا لَا يَظْلِمُ نَفْسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ هُوَ كَمَا تَظُنُّونَ إِنَّمَا هُوَ كَمَا قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ { يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ } حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عِيسَى وَهُوَ ابْنُ يُونُسَ ح و حَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ أَخْبَرَنَا ابْنُ مُسْهِرٍ ح و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ كُلُّهُمْ عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ أَبُو كُرَيْبٍ قَالَ ابْنُ إِدْرِيسَ حَدَّثَنِيهِ أَوَّلًا أَبِي عَنْ أَبَانَ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ الْأَعْمَشِ ثُمَّ سَمِعْتُهُ مِنْهُ
Atugambye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambye [Abdullah bin Idris] ne [Abu Mu’awiyah] ne [Waki’] okuva ku [al-A’masy] okuva ku [Ibrahim] okuva mu [Alqamah] okuva ku [Abdullah] yagamba nti, ‘Aya bwe yakka: ‘-Abo abakkiriza, n’okukkiriza kwabwe tekutabuddwamu butali bwenkanya-’ -Qs. Al An’am: 82-, olwo baswahaba nebawulira nga bazitowa ku nsonga eno nebagamba nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, mu ffe atayekoze! ’ Yaddamu nti: ‘Ekyo si ky’otegeeza. Ali nga Luqman bwe yagamba omwana we nti: ‘-Omwana wange, tokweka Allah. Mazima shirk butali bwenkanya bunene-'. -Qs. Luqman: 13-. Atubuulidde [Ishaq bin Ibrahim] ne [Ali bin Kasyram] bombi bagamba, batubuulidde [Isa] kwe kugamba -Ibn Yunus-. -mu nnyiriri endala kigambibwa- Era atugambye nti [Minjab bin al-Harits at-Tamimi] atutegeezezza [Ibnu Mushir]. -mu nnyiriri endala kigambibwa- Era nga amaze okutugamba nti [Abu Kuraib] yali atubuulidde [Ibn Idris] buli kimu okuva ku [al-A’masy] ne sanad eno, [Abu Kuraib] yagamba nti, [Ibn Idris] yagamba, yali antegeezezza ku nsonga eyo omulundi ogwasooka [kitange] okuva ku [Aban bin Taghlib] okuva ku [al-A’masy] olwo ne nkiwulira okuva gy’ali’.
Imam Muslim : 179
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مِنْهَالٍ الضَّرِيرُ وَأُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامَ الْعَيْشِيُّ وَاللَّفْظُ لِأُمَيَّةَ قَالَا حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا رَوْحٌ وَهُوَ ابْنُ الْقَاسِمِ عَنْ الْعَلَاءِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ { لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ } قَالَ فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ بَرَكُوا عَلَى الرُّكَبِ فَقَالُوا أَيْ رَسُولَ اللَّهِ كُلِّفْنَا مِنْ الْأَعْمَالِ مَا نُطِيقُ الصَّلَاةَ وَالصِّيَامَ وَالْجِهَادَ وَالصَّدَقَةَ وَقَدْ أُنْزِلَتْ عَلَيْكَ هَذِهِ الْآيَةُ وَلَا نُطِيقُهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَقُولُوا كَمَا قَالَ أَهْلُ الْكِتَابَيْنِ مِنْ قَبْلِكُمْ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا بَلْ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ فَلَمَّا اقْتَرَأَهَا الْقَوْمُ ذَلَّتْ بِهَا أَلْسِنَتُهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِي إِثْرِهَا { آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ } فَلَمَّا فَعَلُوا ذَلِكَ نَسَخَهَا اللَّهُ تَعَالَى فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا } قَالَ نَعَمْ { رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا } قَالَ نَعَمْ { رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ } قَالَ نَعَمْ { وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ } قَالَ نَعَمْ
Ang’ambye [Muhammad bin Minhal adl-Dlarir] ne [Umayyah bin Bistham al-Aisyi] era lafazh ya Umayyah, bombi bagamba nti, atugambye [Yazid bin Zurai’] atugambye [Rauh] - kwe kugamba Ibn al-Qasim- okuva ku [al-Ala’] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Abu Hurairah] ye yagamba nti, ‘Aya bwe yassibwa eri Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam: ‘-Byonna ebiri mu ggulu ne ku nsi bya Allah. Era bw’ozaala ebyo ebiri mu mutima gwo oba bw’obikweka, mazima Allah ajja kukusasula ku bikwata ku bikolwa byo. Kale Allah asonyiwa oyo gw’ayagala era n’abonerereza oyo gw’ayagala; era Allah ye Muyinza w’ebintu byonna- ' -Qs. al-Baqarah: 284- ' Abu Hurairah yagamba nti, 'Awo ensonga eno yawulira nga nzitowa ku baswahaba ba Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam, bwebatyo nebajja eri Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam nebagamba okulamusa ku mmotoka, nga bagamba nti, ‘Ayi Rasulullah, tuweereddwa omugugu gw’emirimu gye tutasobola kusaala, . okusiiba, jihad n’okusaddaaka. Mazima olunyiriri luno lwakubikkulirwa, era tetusobola kukikola! Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yagamba nti: ‘Oyagala okwogera ng’Abantu b’Ekitabo bwe bagamba nga tonnagamba nti, ‘Twawulidde ne tujeemera’, naye gamba nti, ‘Twawulidde ne tugondera, Tusonyiwe Ayi Mukama waffe era gy’oli okudda’. Ne baddamu nti, ‘Twawulidde ne tugondera, tusonyiwe, ayi Mukama waffe, era gy’oli okudda’. Abantu bwe bakisoma, ebigambo byabwe nebifukamira, olwo Allah n’abikkulira oluvannyuma nti: ‘-Omubaka yakkiririza mu Qur’an eyamubikkulirwa okuva ewa Mukama we, era n’abo abakkiriza bwe batyo. Buli muntu akkiririza mu Allah, bamalayika be, ebitabo bye n’ababaka be. -Bagamba-, ‘Tetwawula wakati w’omu -n’omulala- ku babaka be’, ne bagamba nti, ‘Tuwulira era tugondera’. -Basaba- nti, ‘Tusonyiwe ayi Mukama waffe, era gy’oli okudda’. -Qs. al-Baqarah: 285-. Bwe baakola kino, Allah yakisangula, oluvannyuma n’abikkula nti: ‘-Allah tazitoowerera muntu okuggyako okusinziira ku busobozi bwe. Afuna empeera - okuva mu bikolwa ebirungi - by’afuba n’afuna ekibonerezo - okuva mu bibi - by’akola. -Basaba-: ‘Mukama waffe, totubonereza bwe twerabira oba nga tulina omusango-’ Allah n’addamu nti: ‘Yee’. '-Ayi Rabb waffe, totuteekako mugugu munene nga bwe wassa ku abo abaatusooka-' Allah n'addamu nti: 'Yee'. '-Ayi Rabb waffe, totugumiikiriza bye tutasobola kugumiikiriza-' Allah n'addamu nti: 'Yee'. '-Nsaba otusonyiwe; tusonyiwe; era otusaasire. Ggwe Muyambi waffe, kale tuyambe ku batakkiriza'. -Qs. al-Baqarah: 286-. Allah n’addamu nti: ‘Yee’.
Imam Muslim : 180
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَاللَّفْظُ لِأَبِي بَكْرٍ قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ آدَمَ بْنِ سُلَيْمَانَ مَوْلَى خَالِدٍ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ { وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ } قَالَ دَخَلَ قُلُوبَهُمْ مِنْهَا شَيْءٌ لَمْ يَدْخُلْ قُلُوبَهُمْ مِنْ شَيْءٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَسَلَّمْنَا قَالَ فَأَلْقَى اللَّهُ الْإِيمَانَ فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ { رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ { وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ
Atubuulidde [Abu Bakr bin Abu Syaibah] ne [Abu Kuraib] ne [Ishaq bin Ibrahim] era lafazh ya Abu Bakr, agamba [Ishaq] atubuulidde, ate abantu abalala babiri bagamba, batubuulidde [Waki’] okuva ku [Sufyan] okuva ku [Adam bin Sulaiman] Khalid eyali omuddu, yagamba, nawulidde [Sa’id bin Jubair] tell from [Ibn Abbas] yagamba nti, ‘Bwe yakka aaya: ‘-Era bw’ozaala ekintu ekiri mu mutima gwo oba n’okikweka, mazima Allah ajja kukola okubalirira naawe ku bikwata ku bikolwa byo-’ -Qs. Albaqarah: 284-. Ibn Abbas yagamba nti, ‘Awo ennaku n’eyingira mu mitima gyabwe okuva gy’ali etayingirangako mu mitima gyabwe n’akatono’. Kale Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba nti: ‘Gamba nti, ‘Mpulira era ngondera era neewaayo’. Ibn Abbas yagamba nti, ‘Awo Allah n’ateeka okukkiriza mu mitima gyabwe, olwo n’aggya aya eno nti: ‘-Allah tazitoowerera muntu okuggyako okusinziira ku busobozi bwe. Afuna empeera - okuva mu bikolwa ebirungi - by’afuba n’afuna ekibonerezo - okuva mu bibi - by’akola. -Basaba-, ‘Ayi Rabb waffe, totubonereza bwe twerabira oba nga tulina omusango-’ -Qs. Al Baqarah: 286-, Allah agamba nti: ‘Mazima nze nkikoze’. '-Ayi Rabb waffe, era totuteekako mugugu munene nga bwe wassa ku abo abaatusooka-' -Qs. Al Baqarah: 286-, Allah agamba nti: ‘Nkikoze’. '-Ayi Rabb waffe, tusonyiwe; tusonyiwe; era otusaasire. Ggwe Muyambi waffe-' Allah agamba nti: 'Nkikoze'.