Imam Muslim : 161
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ وَعَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ كُلُّهُمْ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ الْأَنْصَارِيِّ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ الثَّوْرِيِّ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ سِوَى الْإِسْلَامِ كَاذِبًا مُتَعَمِّدًا فَهْوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِشَيْءٍ عَذَّبَهُ اللَّهُ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ هَذَا حَدِيثُ سُفْيَانَ وَأَمَّا شُعْبَةُ فَحَدِيثُهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ سِوَى الْإِسْلَامِ كَاذِبًا فَهْوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ ذَبَحَ نَفْسَهُ بِشَيْءٍ ذُبِحَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ
Atugambiire [Ishaq bin Ibrahim] na [Ishaq bin Mansur] na [Abd al-Warits bin Abd ash-Shamad] buri kimwe kuruga ahari [Abd ash-Shamad bin Abd al-Warits] kuruga ahari [Syu'bah] kuruga ahari [Ayyub] kuruga ahari [Abu Qilabahn] kuruga ahari [Thabit al-D-Hak]. -omu nshoboorora endiijo nikigambwa- Kandi kikatugambirwa [Muhammad bin Rafi’] kuruga ahari [Abdurrazzaq] kuruga ahari [ats-Tsauri] kuruga ahari [Abu Qilabah] kuruga ahari [Tsabit bin adl-Dlahhak] akagira ati, ‘Omurangi akagira ati: ediini endiijo etari y’obusiraamu omu bishuba kandi omu kigyendererwa, obwo ari nk’oku arikugira. Omuntu weena orikweita n’ekikwato, Allah naija kumubonabonesa n’ekikwato ekyo omuri Gehena ya Jahannam’. Egi niyo hadiisi [Sufyan] Aha hadiisi [Syu’bah], nikigambwa ngu nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Orahira ediini endiijo etari y’obusiraamu omu bishuba, obwo naaba ari nk’oku arikugira. Kandi orikweita n'ekikwato-, obwo naija kuitwa aha kiro ky'okuzooka n'ekikwato ekyo'.
Imam Muslim : 162
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ ابْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ شَهِدْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُنَيْنًا فَقَالَ لِرَجُلٍ مِمَّنْ يُدْعَى بِالْإِسْلَامِ هَذَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلَمَّا حَضَرْنَا الْقِتَالَ قَاتَلَ الرَّجُلُ قِتَالًا شَدِيدًا فَأَصَابَتْهُ جِرَاحَةٌ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ الَّذِي قُلْتَ لَهُ آنِفًا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَإِنَّهُ قَاتَلَ الْيَوْمَ قِتَالًا شَدِيدًا وَقَدْ مَاتَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى النَّارِ فَكَادَ بَعْضُ الْمُسْلِمِينَ أَنْ يَرْتَابَ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى ذَلِكَ إِذْ قِيلَ إِنَّهُ لَمْ يَمُتْ وَلَكِنَّ بِهِ جِرَاحًا شَدِيدًا فَلَمَّا كَانَ مِنْ اللَّيْلِ لَمْ يَصْبِرْ عَلَى الْجِرَاحِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ثُمَّ أَمَرَ بِلَالًا فَنَادَى فِي النَّاسِ أَنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ يُؤَيِّدُ هَذَا الدِّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ
Kandi atugambiire [Muhammad bin Rafi’] na [Abd bin Humaid] buri kimwe kuruga ahari [Abdurrazzaq], [Ibn Rafi’] akagira, atugambiire [Abdurrazzaq] atugambiire [Ma’mar] kuruga ahari [az-Zuhri] kuruga ahari [Ibn al-Musayyab] na [Abu Hullahullahu] kuruga ahari [Abu HullalahW Rafi’] akagira ati: 'alaihi wasallam bariyo nibarwana Hunain, bwanyima akagambira omushaija owaabaire naamanywa nk'omusiraamu ati: 'Omuntu ogu ari omu bantu ba Gehena'. Ku twabaire turi omu mwanya ogwo, tukareeba omushaija arikurwana munonga kuhitsya obu yaahutaara munonga. Reero omuntu yaagambira Rasulullah ati: ‘Ai Rasulullah! Omushaija ou waagambire enyima, ngu akaba ari mukama wa Gehena, erizooba akarwaana n’amaani maingi yaafa.’ Nahabwekyo nabi saw akagira ati: ‘Naija kuza omuri Gehena’. Abasiraamu abamwe bari omu kubanganisa. Ahonaaho omuntu akaija yaamanyisa ngu tarafiire ahabw’okurwana, kureka akatunga obuhuta bw’amaani. Ekiro ekyo, akabura okugumisiriza ahabw’obusaasi bw’ekihuta kye, n’ahabw’ekyo akeita, n’ahabw’ekyo eki kikamanyisibwa omutumwa wa Allah. Rasulullah akagumizamu yagira takbir ati: ‘Allahu Akbar, ninhamya ngu ndi omuheereza wa Allah kandi omutumwa we’. Reero omutumwa wa Allah akagambira Bilal ngu agambire buri omwe ngu tihaine oratahe omu Iguru okwihaho omutima nari omuntu oyehaireyo - ahari Allah-. Kandi ngu Allah akagaruka yahamya ediini egi n'omushaija w'amaani''.
Imam Muslim : 163
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ حَيٌّ مِنْ الْعَرَبِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْتَقَى هُوَ وَالْمُشْرِكُونَ فَاقْتَتَلُوا فَلَمَّا مَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى عَسْكَرِهِ وَمَالَ الْآخَرُونَ إِلَى عَسْكَرِهِمْ وَفِي أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ لَا يَدَعُ لَهُمْ شَاذَّةً إِلَّا اتَّبَعَهَا يَضْرِبُهَا بِسَيْفِهِ فَقَالُوا مَا أَجْزَأَ مِنَّا الْيَوْمَ أَحَدٌ كَمَا أَجْزَأَ فُلَانٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ أَنَا صَاحِبُهُ أَبَدًا قَالَ فَخَرَجَ مَعَهُ كُلَّمَا وَقَفَ وَقَفَ مَعَهُ وَإِذَا أَسْرَعَ أَسْرَعَ مَعَهُ قَالَ فَجُرِحَ الرَّجُلُ جُرْحًا شَدِيدًا فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالْأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَى سَيْفِهِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَخَرَجَ الرَّجُلُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ وَمَا ذَاكَ قَالَ الرَّجُلُ الَّذِي ذَكَرْتَ آنِفًا أَنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَأَعْظَمَ النَّاسُ ذَلِكَ فَقُلْتُ أَنَا لَكُمْ بِهِ فَخَرَجْتُ فِي طَلَبِهِ حَتَّى جُرِحَ جُرْحًا شَدِيدًا فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالْأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَيْهِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ ذَلِكَ إِنَّ الرَّجُلَ لِيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهُوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَإِنَّ الرَّجُلَ لِيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ
Kitugambirwe [Qutaibah bin Sa’id] akatugambira [Ya’qub] - nikwo kugira ngu Ibn Abdurrahman al-Qari - - eiziina ry’ekyaro kimwe omuri Buharabu - kuruga ahari [Abu Hazim] kuruga ahari [Sahal bin Sa’id as-Saidi] ngu omutumwa wa Allah akabugana omuntu ow’omutaano. Omutumwa wa Allah ku yagarukire omu mahe g'abasiraamu, kandi bakaafiiri bakagaruka omu mahe gaabo, hakaba hariho omushaija kuruga omu bashahaba ba nabi sallallaahu 'alaihi wasallam owaabaire atarikwikiriza omuzigu kuhinguraho. Akabinga kandi yaataahirira omuzigu n’ekisyo kye. Ondiijo munywani wa nabi akagira ati, ‘Erizooba tihariho n’omwe omuriitwe orikumarwa buzima nk’oku aba n’aba bari’. Rasulullah akagumizamu arikugira ati: ‘Manya! Naaba ari omu kibiina ky’abakugu ba Gehena. Omushaija kuruga omu basiraamu akagira ati, ‘ninza kumukuratira obwire bwona’. Sahl bin Sa’ad akagaruka yagira ati, ‘Omushaija ashohoire hamwe na fulani, fulani ku araabe yaayemerera obwo arikurwana obwo nawe ayemereire, fulani ku arikugyendera omu bwangu, obwo nawe agyendera omu bwangu nk’obwo. Omushaija akagira ati, ‘Fulan aine obuhuta bw’amaani. Ahabw'okugira ngu akaba atarikubaasa kwemera obusaasi obu yaabaire naatunga, akaba naayenda ngu afe ahonaaho, atyo yaata omukono gw'ekisyo kye ahansi yaayecumita. Omushaija akarugayo yabugana omutumwa wa Allah yagira ati: Ninhamya ngu iwe Muhammad ori omutumwa wa Allah. Nabi akabuuza ati: ‘Niki ekikuteganisa? ' Omushaija akagira ati, 'Omushaija ou orikweta omuhangu omu bya Gehena obwo abantu abaingi barikuhakanisa eki, mbwenu ninkuha obujurizi, iwe Mutumwa wa Allah aha bikwatiraine n'eki n'eki, mbaire nshohoreire ndikumukuratira omu rutaro rwona kuhitsya obu naashangire ngu akatunga obuhuta bw'amaani, akaba naayenda kufa ahonaaho, obwo akaba ataire omukono gw'ekisyo kye aha kifuba kye kya kabiri akakiteera ahansi kandi akakiteera ahansi. we wenka n’ahabw’ekyo yaayeita’. Nahabwekyo omutumwa wa Allah (saww) akagira ati: Buzima hariho abashaija abarikukora ebikorwa nk’ebikorwa by’omuhangu omu Iguru omu maisho g’abantu, n’obu araabe ari omuhangu omu Gehena. Kandi hariho n'abashaija abarikukora ebikorwa birungi n'ebikorwa by'omuhangu omuri Gehena omu maisho g'abantu, n'obu araabe ari omuhangu omu Iguru''.
Imam Muslim : 164
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا الزُّبَيْرِيُّ وَهُوَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ يَقُولُا إِنَّ رَجُلًا مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ خَرَجَتْ بِهِ قُرْحَةٌ فَلَمَّا آذَتْهُ انْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ فَنَكَأَهَا فَلَمْ يَرْقَأْ الدَّمُ حَتَّى مَاتَ قَالَ رَبُّكُمْ قَدْ حَرَّمْتُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ ثُمَّ مَدَّ يَدَهُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَالَ إِي وَاللَّهِ لَقَدْ حَدَّثَنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ جُنْدَبٌ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ يَقُولُ حَدَّثَنَا جُنْدَبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيُّ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ فَمَا نَسِينَا وَمَا نَخْشَى أَنْ يَكُونَ جُنْدَبٌ كَذَبَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ بِرَجُلٍ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ خُرَاجٌ فَذَكَرَ نَحْوَهُ
Atugambiire [Muhammad bin Rafi’] atugambiire [az-Zubairi] - nikwo kugira ngu Muhammad bin Abdullah bin az-Zubair - atugambiire [Syaiban] ati, nkahurira [al-Hasan] arikugira ati, ‘Buzima, hakaba hariho omushaija owabaire aine obuzibu bw’okusheeshasheesha burikurugayo, kandi obu kuruga ahariwe akabonabona a socket, reero yaamusharaho okuhitsya obu eshagama yaabaire neesheesheka etarikwemerera okuhitsya obu yaafa. Rabb waawe akagira ati: ‘Nkamuzibira eiguru’. Bwanyima al-Hasan akaimutsya omukono gwe yaareeba omuzigiti, yagira ati: ‘Na Ruhanga, [Jundub] atugambiire hadiisi egi kuruga ahari nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam omu muzigiti ogu’. Kandi atugambiire [Muhammad bin Abu Bakr al-Muqaddami] atugambiire [Wahab bin Jarir] atugambiire [taata] akagira ati, nkahurira [al-Hasan] arikugira, atugambiire [Jundub bin Abdullah al-Bajali] omu muzigiti ogu, n’ahabw’ekyo otakyebwa kandi otashaasha aha bya Jundub lahullah. 'alayihi n'omugisha. Jundub akagira ngu Rasulullah akagira ati: ‘Omushaija otakatandikire akaba aine ebizimba ahariwe...bwanyima akagamba aha hadiisi nk’egyo’.
Imam Muslim : 165
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ قَالَ حَدَّثَنِي سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ أَبُو زُمَيْلٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ خَيْبَرَ أَقْبَلَ نَفَرٌ مِنْ صَحَابَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا فُلَانٌ شَهِيدٌ فُلَانٌ شَهِيدٌ حَتَّى مَرُّوا عَلَى رَجُلٍ فَقَالُوا فُلَانٌ شَهِيدٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلَّا إِنِّي رَأَيْتُهُ فِي النَّارِ فِي بُرْدَةٍ غَلَّهَا أَوْ عَبَاءَةٍ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ اذْهَبْ فَنَادِ فِي النَّاسِ أَنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا الْمُؤْمِنُونَ قَالَ فَخَرَجْتُ فَنَادَيْتُ أَلَا إِنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا الْمُؤْمِنُونَ
Atugambiire [Zuhair bin Harb] atugambiire [Hasyim bin al-Qasim] atugambiire [Ikrimah bin Ammar] akagira ati, atugambiire [Simak al-Hanafi Abu Zumail] akagira ati, atugambiire [Abdullah bin Abbas] akagira ati, atugambiire [Umar bin al-K omubaro gwa bashahawe bakahika ahari nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam obwo barikugira ngu ‘Fulani akafeerwa, Fulani akafeerwa’, kuhitsya obu baahinguraho omushaija bakagira ngu ‘Fulani akafeerwa’. Nahabwekyo Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Tikwo kiri, omu mazima nkamureeba ari omuri gehena omu bijwaro nari omu kooti ei yatwaire -atakagabire-’. Bwanyima Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akagaruka yagira ati: ‘Iwe Ibn al-Khaththab, gyenda ogambire abantu ngu tihaine oraatahe omu iguru kureka abo abarikwikiriza’. Nahabwekyo Umar akagira ati, nkarugayo ninteera akaari nti, mumanye ngu tihaine oraaze omu iguru okwihaho omwikiriza.
Imam Muslim : 166
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ الدُّؤَلِيِّ عَنْ سَالِمٍ أَبِي الْغَيْثِ مَوْلَى ابْنِ مُطِيعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ح و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَهَذَا حَدِيثُهُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ ثَوْرٍ عَنْ أَبِي الْغَيْثِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى خَيْبَرَ فَفَتَحَ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلَمْ نَغْنَمْ ذَهَبًا وَلَا وَرِقًا غَنِمْنَا الْمَتَاعَ وَالطَّعَامَ وَالثِّيَابَ ثُمَّ انْطَلَقْنَا إِلَى الْوَادِي وَمَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدٌ لَهُ وَهَبَهُ لَهُ رَجُلٌ مِنْ جُذَامَ يُدْعَى رِفَاعَةَ بْنَ زَيْدٍ مِنْ بَنِي الضُّبَيْبِ فَلَمَّا نَزَلْنَا الْوَادِي قَامَ عَبْدُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحُلُّ رَحْلَهُ فَرُمِيَ بِسَهْمٍ فَكَانَ فِيهِ حَتْفُهُ فَقُلْنَا هَنِيئًا لَهُ الشَّهَادَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلَّا وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ إِنَّ الشَّمْلَةَ لَتَلْتَهِبُ عَلَيْهِ نَارًا أَخَذَهَا مِنْ الْغَنَائِمِ يَوْمَ خَيْبَرَ لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ قَالَ فَفَزِعَ النَّاسُ فَجَاءَ رَجُلٌ بِشِرَاكٍ أَوْ شِرَاكَيْنِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصَبْتُ يَوْمَ خَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شِرَاكٌ مِنْ نَارٍ أَوْ شِرَاكَانِ مِنْ نَارٍ
Atugambiire [Abu ath-Tahir] akagira ngu, atugambiire [Ibnu Wahab] kuruga ahari [Malik bin Anas] kuruga ahari [Tsaur bin Zaid ad-Duali] kuruga ahari [Salim Abu al-Ghaits] owaabaire ari omuhuuku wa Ibn Muthi’, kuruga ahari [Abu Hurairah]. -omu nshoboorora endiijo nikigambwaho- Kandi atugambiire [Qutaibah bin Sa’id] kandi egi niyo hadiisi, atugambiire [Abdul Aziz] -niwe Ibn Muhammad- kuruga [Tsaur] kuruga [Abu al-Ghaits] kuruga [Abu Hurairah] akagira ati, ‘Aha kiro kya untu na Khaillalahal tukaba turi . Allah akatuha obusinguzi, kwonka ti ghanimah - eminyago y’orutaro - ei twatungire omu muringo gwa zaabu nari efeeza, kureka ebintu, eby’okurya n’ebijwaro. Reero twairuka twaza aha rushozi. Kandi Rasulullah omubwire obwo hamwe n’omuhuuku we bakaheebwayo nk’ekiconco n’omushaija kuruga Judzam owaabaire akira kwetwa Rifa’ah bin Zaid kuruga omu ruganda rwa Adl-Dlubaib. Ku twahikire aha rushozi, omuhuuku wa Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akeemerera kusheeshuura emirunga y’ekitanda kye. Kwonka ahonaaho akateerwa omusyo, yaabugana okufa kwe okwo. Tukagira tuti, ‘Nitujaguza, iwe Mutumwa wa Allah, ahabw’okufeerwa’. Kwonka Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam omu mwanya gw’ekyo akagira ati: ‘Ngaaha, ahabw’Ogwo ou omutima gwa Muhammad guri omu ngaro ze, buzima naija kuriibwa omuriro gwa gehena ahabw’ekitambaara kuruga omu ghanimah y’orutaro rwa Khaibar eki yaatwaire atakagigabire’. Abu Huraitah akagira ati, ‘Abantu bakakwatwaho munonga. Bwanyima y'ekyo omushaija akaija ayekoreire omurunga nari ebiri by'enkaito, yagira ati, 'Ei Mutumwa wa Allah, eki nkakitunga omu rutaro rwa Khaibar'. Nahabwekyo Entumwa ekagira eti: 'Omurunga gw'enkaito kuruga omu muriro gwa gehena narishi emirunga ebiri y'enkaito kuruga omu muriro gwa gehena''.
Imam Muslim : 167
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ سُلَيْمَانَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ حَجَّاجٍ الصَّوَّافِ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ أَنَّ الطُّفَيْلَ بْنَ عَمْرٍو الدَّوْسِيَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي حِصْنٍ حَصِينٍ وَمَنْعَةٍ قَالَ حِصْنٌ كَانَ لِدَوْسٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَبَى ذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلَّذِي ذَخَرَ اللَّهُ لِلْأَنْصَارِ فَلَمَّا هَاجَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَدِينَةِ هَاجَرَ إِلَيْهِ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو وَهَاجَرَ مَعَهُ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ فَاجْتَوَوْا الْمَدِينَةَ فَمَرِضَ فَجَزِعَ فَأَخَذَ مَشَاقِصَ لَهُ فَقَطَعَ بِهَا بَرَاجِمَهُ فَشَخَبَتْ يَدَاهُ حَتَّى مَاتَ فَرَآهُ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فِي مَنَامِهِ فَرَآهُ وَهَيْئَتُهُ حَسَنَةٌ وَرَآهُ مُغَطِّيًا يَدَيْهِ فَقَالَ لَهُ مَا صَنَعَ بِكَ رَبُّكَ فَقَالَ غَفَرَ لِي بِهِجْرَتِي إِلَى نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَا لِي أَرَاكَ مُغَطِّيًا يَدَيْكَ قَالَ قِيلَ لِي لَنْ نُصْلِحَ مِنْكَ مَا أَفْسَدْتَ فَقَصَّهَا الطُّفَيْلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّهُمَّ وَلِيَدَيْهِ فَاغْفِرْ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Ishaq bin Ibrahim] boona kuruga [Sulaiman], [Abu Bakr] akagira, atugambiire [Sulaiman bin Harb] atugambiire [Hammad bin Zaid] kuruga [Hajjan ash-Shawwaf] kuruga [Abubiba]z- Amru Ad Dausi akaija ahari nabi sallallaahu 'alaihi wasallam obwo arikumugira ati: 'Iwe Mutumwa wa Allah, nooyenda kutuura omu kigo ekigumire kandi ekirikubaasa kukurinda?' Omugambi akagira ati, ‘Ekigo kikaba kiri eky’abantu ba Daus omu bwire bwa Jahiliyiah’. Kwonka Rasulullah akayanga ahabwokuba akakunda eki Allah yaraganiise abantu ba Ansar. Omurangi ku yafurukiire Madiina, Abu Thufail bin Amru nawe akafuruka arikuhererukayo n’omushaija kuruga omu bantu be. Kwonka munywani wa Abu Thufail tarabaasize kwemera -embeera y’obwire- eya Madiina yaarwara, bwanyima yakwata makansi yashara enkumu z’enkumu ze kuhitsya obu emikono ye yaabaire erimu eshagama, kandi akahika n’aha kufa. Kwonka omu kirooto kye, Abu Thufail akareeba omushaija ari omu mbeera nungi munonga, obwo arikushweka emikono ye. Bwanyima Abu Thufal akabuuza omushaija ati: Ruhanga waawe akukoreire ki? ’ Omushaija akagarukamu ati, ‘Akansaasira ahabw’okuhijra kwangye ahariwe, omurangi sallallaahu ‘alaihi wasallam’. Bwanyima Abu Thufail akagaruka yabuuza ati, kwonka ahabwenki ninkureeba noshweka engaro zaawe? ' Omushaija akagarukamu ati, 'Bakangira ngu 'titurikwija kuboneza eki waahenda'. Abu Thufail bwanyima akagambira Rasulullah ekirooto ekyo, Rasulullah bwanyima akagira ati: ‘Ai Allah, sasira emikono ye’.
Imam Muslim : 168
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ وَأَبُو عَلْقَمَةَ الْفَرْوِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ رِيحًا مِنْ الْيَمَنِ أَلْيَنَ مِنْ الْحَرِيرِ فَلَا تَدَعُ أَحَدًا فِي قَلْبِهِ قَالَ أَبُو عَلْقَمَةَ مِثْقَالُ حَبَّةٍ و قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ إِلَّا قَبَضَتْهُ
Atugambiire [Ahmad bin Abdah adl-Dlabbi] atugambiire [Abdul Aziz bin Muhammad] na [Abu Alqamah al-Farwi] bombi bakagira ngu, atugambiire [Shafwan bin Sulaim] kuruga ahari [Abdullah bin Salman] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Abu Raihillalah akagira ati: 'Buzima Allah naija kufuka omuyaga ogurikwombeka munonga, ogurikworoba nka siriki kuruga omu rubaju rwa Yemen, tarikwija kufeerwa omuntu weena omu mutima gwe harimu -Abu Alqamah akagira- oburemeezi bw'engano, -obwe Abdul Aziz arikugira ngu; nangwa n’oburemeezi bw’akajuma ka sinapi - kuruga omu kwikiriza okwihaho Allah yaamureetera kufa’.
Imam Muslim : 169
حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَقُتَيْبَةُ وَابْنُ حُجْرٍ جَمِيعًا عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ قَالَ أَخْبَرَنِي الْعَلَاءُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَادِرُوا بِالْأَعْمَالِ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا أَوْ يُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا يَبِيعُ دِينَهُ بِعَرَضٍ مِنْ الدُّنْيَا
Atugambiire [Yahya bin Ayyub] na [Qutaibah] na [Ibnu Hujr] boona kuruga ahari [Ismail bin Ja’far] akagira ngu [Ibnu Ayyub] atugambiire [Ismail] ngu akagira ati, angambiire [al-Ala’] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Abu Huraihilamahuly] akagira ati: “Akaba ari murungi. ebikorwa okushekyerera kutakaizire nk’ekiro ekirimu omwirima. Omu kasheeshe omuntu aba ari omwikiriza, reero omu mwabazyo aba abatari omwikiriza. Omu mwabazyo omushaija aba ari omwikiriza, reero omu kasheeshe aba abatari omwikiriza. Akaguza ediini ye ahabw’okweshemeza kw’ensi’.
Imam Muslim : 170
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّهُ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ جَلَسَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ فِي بَيْتِهِ وَقَالَ أَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَاحْتَبَسَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فَقَالَ يَا أَبَا عَمْرٍو مَا شَأْنُ ثَابِتٍ اشْتَكَى قَالَ سَعْدٌ إِنَّهُ لَجَارِي وَمَا عَلِمْتُ لَهُ بِشَكْوَى قَالَ فَأَتَاهُ سَعْدٌ فَذَكَرَ لَهُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ ثَابِتٌ أُنْزِلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنِّي مِنْ أَرْفَعِكُمْ صَوْتًا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَذَكَرَ ذَلِكَ سَعْدٌ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَلْ هُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ و حَدَّثَنَا قَطَنُ بْنُ نُسَيْرٍ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ كَانَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ خَطِيبَ الْأَنْصَارِ فَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ بِنَحْوِ حَدِيثِ حَمَّادٍ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِ ذِكْرُ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ و حَدَّثَنِيهِ أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ الدَّارِمِيُّ حَدَّثَنَا حَبَّانُ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ } وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فِي الْحَدِيثِ و حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْأَسَدِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ وَزَادَ فَكُنَّا نَرَاهُ يَمْشِي بَيْنَ أَظْهُرِنَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [Al Hasan bin Musa] atugambiire [Hammad bin Salamah] kuruga ahari [Thabit Al Bunani] kuruga ahari [Anas bin Malik] ngu akagira ati, ‘Orunyiriri oru ku rwashohoziibwe: ‘-Imwe abaikiriza, mutaimutsya eiraka ryanyu erya -Qs ahaiguru’. Al Hujurat: 2- kuhisya aha muheru gw’orunyiriri, Thabit bin Qais akaba ashutami omunju ye kandi akagira ati, ‘Ndi omwe aha bantu ba Gehena! Kandi akaba aguma nayetantara nabi kuhisya obu nabi yabuuzire Sa’ad bin Mu’adz ahari ekyo. Akabuuza ati: ‘Iwe Abu Amru, embeera ya Thabit eri eta? Mbwenu shi arwaire? ' Sa'd akagarukamu ati, 'Embeera ye eri nka buriijo kandi tinkahuriraga makuru goona ngu arwaire'. Anas akagira ati: Reero Sa’d yaamutaayaayira, yamugambira aha kugaaniira kwe na Rasulullah. Thabit akagira ati, ‘Orunyiriri oru rukashururwa, obwo mwena nimumanya ngu ndi omuntu oine eiraka rihango, eririkukira eiraka ry’omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam. Reero ndi omwe aha bakugu omuri Gehena.’ Nahabwekyo Sa'd akagambira Rasulullah eki. Nabi nawe akagira ati: ‘Nangwa n’omwe aha bantu b’omu Iguru’. Atugambiire [Qathan bin Nusyair] Atugambiire [Ja’far bin Sulaiman] atugambiire [Tsabit] kuruga ahari [Anas bin Malik] akagira ati, ‘Thabit bin Qais akaba ari omugambi omu ba Ansar, obu orunyiriri oru rwashuuma, nikwo kugira ngu nk’oku kiri omu Hadiisi ya Hammad. Kwonka hadiisi terikugambwaho eiziina rya Sa’d bin Mu’adz’. Kandi kitugambirwe [Ahmad bin Sa’id bin Shakr Ad-Darimi] atugambiire [Habban] atugambiire [Sualiman Ibnul Mughirah] kuruga [Thabit] kuruga [Anas] akagira ati, ‘Orunyiriri ku rwashuuma -... otaimutsya eiraka ryawe kukira eiraka ry’abantu - kandi akagira ati. Mu’adz omu hadiisi’. Kandi atugambiire [Huraim bin Abdul A’la al Asadi] atugambiire [al Mu’tamir bin Sualiman] akagira ati, ‘Nkahurira [taata] arikugamba kuruga ahari [Thabit] kuruga ahari [Anas] akagira ati, ‘Orunyiriri oru ku rwashohoziibwe akagamba hadiisi atagambire eiziina rya Sa’d bin’. Bwanyima yayongyeraho ati, ‘Omushaija kuruga omu bantu b’omu iguru akagyendera omuriitwe’.
Imam Muslim : 171
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ أُنَاسٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُؤَاخَذُ بِمَا عَمِلْنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ أَمَّا مَنْ أَحْسَنَ مِنْكُمْ فِي الْإِسْلَامِ فَلَا يُؤَاخَذُ بِهَا وَمَنْ أَسَاءَ أُخِذَ بِعَمَلِهِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَالْإِسْلَامِ
Atugambiire [Uthman bin Abu Syaibah] atugambiire [Jarir] kuruga ahari [Mansur] kuruga ahari [Abu Wail] kuruga ahari [Abdullah] akagira ati, ‘Omuntu ashabire Rasulullah saw. Mbwenu shi nitwija kufubirwa ahabw’ebikorwa ebi twakozire omu bwire bwa Jahiliyah?’ Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam akagarukamu ati: ‘Omuntu weena omuriimwe orikukora ebirungi omu bwire bw’obusiraamu, tarikwija kufubirwa ahabw’ebikorwa bye omu bwire bwa Jahiliyah. Kwonka weena orakore ekibi, naija kufubirwa ahabw’ebikorwa bye omu bwire bwa Jahiliyah n’omu bwire bw’obusiraamu’.
Imam Muslim : 172
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي وَوَكِيعٌ ح و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُؤَاخَذُ بِمَا عَمِلْنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ مَنْ أَحْسَنَ فِي الْإِسْلَامِ لَمْ يُؤَاخَذْ بِمَا عَمِلَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَمَنْ أَسَاءَ فِي الْإِسْلَامِ أُخِذَ بِالْأَوَّلِ وَالْآخِرِ حَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ
Atugambiire [Muhammad bin Abdullah bin Numair] atugambiire [taata] na [Waki’]. -omu nshoboorora endiijo nikigambwa- Kandi akatugambira [Abu Bakr bin Abu Syaibah] kandi lafazh ekaba eri ye, akatugambira [Waki’] kuruga ahari [al-A’masy] kuruga ahari [Abu Wail] kuruga ahari [Abdullah] akagira ati, ‘Tukabuuza tuti, ‘Iwe Mutumwa wa Allah ahabw’okuba du a Jahiliyah yaitu, nitwija kuba turi ab’ebibonerezo byaitu . ' Akagarukamu ati: 'Owakozire ebirungi omubwire bw'obusiraamu, tarikwija kufubirwa ahabw'ebikorwa bye omubwire bw'obutamanya, kandi owakozire ebibi omubwire bw'obusiraamu naija kufubirwa ahabw'ebikorwa bye omubwire bw'obutamanya n'obusiraamu''. Atugambiire [Minjab bin al-Harits at-Tamimi] atugambiire [Ali bin Mushir] kuruga [al-A’masy] na sanad egi nk’eky’okureeberaho.
Imam Muslim : 173
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ وَأَبُو مَعْنٍ الرَّقَاشِيُّ وَإِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ كُلُّهُمْ عَنْ أَبِي عَاصِمٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ يَعْنِي أَبَا عَاصِمٍ قَالَ أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ ابْنِ شِمَاسَةَ الْمَهْرِيِّ قَالَ حَضَرْنَا عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ وَهُوَ فِي سِيَاقَةِ الْمَوْتِ فَبَكَى طَوِيلًا وَحَوَّلَ وَجْهَهُ إِلَى الْجِدَارِ فَجَعَلَ ابْنُهُ يَقُولُ يَا أَبَتَاهُ أَمَا بَشَّرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكَذَا أَمَا بَشَّرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكَذَا قَالَ فَأَقْبَلَ بِوَجْهِهِ فَقَالَ إِنَّ أَفْضَلَ مَا نُعِدُّ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ عَلَى أَطْبَاقٍ ثَلَاثٍ لَقَدْ رَأَيْتُنِي وَمَا أَحَدٌ أَشَدَّ بُغْضًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنِّي وَلَا أَحَبَّ إِلَيَّ أَنْ أَكُونَ قَدْ اسْتَمْكَنْتُ مِنْهُ فَقَتَلْتُهُ فَلَوْ مُتُّ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ لَكُنْتُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلَمَّا جَعَلَ اللَّهُ الْإِسْلَامَ فِي قَلْبِي أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ ابْسُطْ يَمِينَكَ فَلْأُبَايِعْكَ فَبَسَطَ يَمِينَهُ قَالَ فَقَبَضْتُ يَدِي قَالَ مَا لَكَ يَا عَمْرُو قَالَ قُلْتُ أَرَدْتُ أَنْ أَشْتَرِطَ قَالَ تَشْتَرِطُ بِمَاذَا قُلْتُ أَنْ يُغْفَرَ لِي قَالَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الْإِسْلَامَ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ وَأَنَّ الْهِجْرَةَ تَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلِهَا وَأَنَّ الْحَجَّ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ وَمَا كَانَ أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَيَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا أَجَلَّ فِي عَيْنِي مِنْهُ وَمَا كُنْتُ أُطِيقُ أَنْ أَمْلَأَ عَيْنَيَّ مِنْهُ إِجْلَالًا لَهُ وَلَوْ سُئِلْتُ أَنْ أَصِفَهُ مَا أَطَقْتُ لِأَنِّي لَمْ أَكُنْ أَمْلَأُ عَيْنَيَّ مِنْهُ وَلَوْ مُتُّ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ لَرَجَوْتُ أَنْ أَكُونَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ثُمَّ وَلِينَا أَشْيَاءَ مَا أَدْرِي مَا حَالِي فِيهَا فَإِذَا أَنَا مُتُّ فَلَا تَصْحَبْنِي نَائِحَةٌ وَلَا نَارٌ فَإِذَا دَفَنْتُمُونِي فَشُنُّوا عَلَيَّ التُّرَابَ شَنًّا ثُمَّ أَقِيمُوا حَوْلَ قَبْرِي قَدْرَ مَا تُنْحَرُ جَزُورٌ وَيُقْسَمُ لَحْمُهَا حَتَّى أَسْتَأْنِسَ بِكُمْ وَأَنْظُرَ مَاذَا أُرَاجِعُ بِهِ رُسُلَ رَبِّي
Atugambiire [Muhammad bin al-Mutsanna al-Anazi] na [Abu Ma’n ar-Raqasyi] na [Ishaq bin Manshur] buri kimwe kuruga ahari [Abu Ashim] kandi lafazh n’eya Ibn al-Mutsanna, atugambiire [adl-Dlahhak] - nikwo kugira ngu -shihim Abu A, akagira ati, atugambiire [Yazid bin Abu Habib] kuruga ahari [Ibn Shiimasah al-Mahri] akagira ati, ‘Tukaza [Amru bin al-Ash], obwo ariyo naayozya omufu, reero yaarira kumara obwire buraingwa kandi yaahindura amaisho ge yaareeba aha kisiika, reero mutabani we akatandika kugira ati, ‘Owe Rasul wangye. iwe amakuru marungi omu muringo ogwo, ti Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam abahaire amakuru marungi omu muringo ogwo’. Omugambi ati: N’ahabw’ekyo akahindukira omu maisho ge, buzima ekikuru eki turikuteekateekaho n’obujurizi ngu tihaine ruhanga - oshemerire kuramibwa - okwihaho Allah, kandi ngu Muhammad n’omutumwa wa Allah, buzima ndi omu mbeera ishatu; Nkereeba, kwonka tihaine orikwanga Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam okukira nyowe, kandi tihaine eki nakunda kuba haihi nawe, ngu mbone kumwita, ku ndaafe omu mbeera egyo buzimazima ninyija kuba ndi omu bantu ba gehena. Allah ku yaakozire obusiraamu omu mutima gwangye, nkaza aha Mutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam naamugira nti: ‘Gorora omukono gwawe gwa buryo, obwo nibwo ndikuraganisa’, atyo yaagorora omukono gwe gwa buryo’. Amru bin al Ash akagira ati, ‘Bwanyima nkakwata omukono gwangye’. Akabuuza ati: ‘Niki ekikuteganisa, Amru? ' Nkagarukamu nti, 'Ninyenda kuha obukwakurizo'. Akagira ati: ‘Ni mbeera ki ezi orikushaba? ’ Nkagarukamu nti, ‘Aha kakwate ngu nsaasirwe’. Akagira ati: ‘Timurikumanya ngu obusiraamu bukasheenya ebibi ebyabaireho enyima, kandi ngu hijrah nayo ekasheenya ebibi ebyabaireho enyima, kandi Hajj nayo ekasheenya ebibi ebyabaireho enyima’. Kandi tihariho ou ndikukunda kukira Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam, kandi tihariho orikureebeka gye omu maisho gangye okukira we, kandi tindikubaasa kwijuza amaisho gangye -n'ekintu kyona- okukira we ahabw'okumuha ekitiinisa, kuri naashabwa kumushoboorora, buzima nkaba ntarikubaasa, ahabw'okuba tindikumujuza amaisho gangye. Kandi ku ndaafe omu mbeera egyo, buzimazima ninyija kugira amatsiko g’okuba omwe aha batuuzi b’omu iguru. Reero tukaraba omu kintu eki ntarikumanya embeera ei ndimu, mbwenu ku ndaabe naafa, obwo tihaine omukazi owaabaire naarira owaabaire anhereeza, kandi nangwa n’omuriro. Ku oraaziike, onshukyeere eitaka, reero oyemerere oyehinguririze ekituuro kyangye nk’aha rubaju ahu engamira yaateirwe n’enyama yaagabwa, okuhitsya obu ndaakuhurire n’okureeba eki omutumwa wa Mukama wangye arikureeta.
Imam Muslim : 174
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ مَيْمُونٍ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ دِينَارٍ وَاللَّفْظُ لِإِبْرَاهِيمَ قَالَا حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ نَاسًا مِنْ أَهْلِ الشِّرْكِ قَتَلُوا فَأَكْثَرُوا وَزَنَوْا فَأَكْثَرُوا ثُمَّ أَتَوْا مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا إِنَّ الَّذِي تَقُولُ وَتَدْعُو لَحَسَنٌ وَلَوْ تُخْبِرُنَا أَنَّ لِمَا عَمِلْنَا كَفَّارَةً فَنَزَلَ { وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا } وَنَزَلَ { يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ }
Atugambiire [Muhammad bin Hatim bin Maimun] na [Ibrahim bin Dinar] kandi lafazh n’eya Ibrahim, bombi bakagira ngu, atugambiire [Hajjaj] - nikwo kugira ngu Ibn Muhammad - kuruga ahari [Ibnu Juraij] akagira ngu, angambiire [Ya’la bin Jubair kuruga ahari] Abbas] ngu abantu kuruga omu bashiriki nibakora obwitsi, kandi nibweyongyera, kandi nabo bashambana, kandi nibweyongyera. Bwanyima bakaija ahari nabi Muhammad sallallaahu 'alaihi wasallam bagira bati, 'Buzima, eki orikuguma noogamba kandi orikweta ni kirungi, kuri nogira ngu noija kutumanyisa ngu ebikorwa bibi ebi twakozire nibibaasa kusaasirwa, obwo orunyiriri rukashururwa: '-Kandi abo abatarikuramya baaruhanga abandi hamwe na Allah kandi abatarikwita Allah ahabwabo -theul aine so - enshonga ezihikire, kandi otashambana, orikukora ekyo, buzima naija kutunga -okuhoora enzigu- ahabw'ebibi bye-- ' -Ks. Al Furuqani: 68-. Reero orunyiriri rwashuuma ruti: '-Gamba oti, 'Iwe baheereza bangye abarikurenga aha bugarukiro bwabo, mutahwa amatsiko ahabw'embabazi za Allah-' -Ks. Az Zumari: 53-.
Imam Muslim : 175
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ هَلْ لِي فِيهَا مِنْ شَيْءٍ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ مِنْ خَيْرٍ وَالتَّحَنُّثُ التَّعَبُّدُ
Atugambiire [Harmalah bin Yahya] atugambiire [Ibnu Wahab] akagira ati, akangambira [Yunus] kuruga ahari [Ibn Shihab] akagira ati, akangambira [Urwah bin az-Zubair] ngu [Hakim bin Hizam] akamugambira, ngu akabuuza ebintu ebimwe ebirungi ebirikukwata ahari, ngu nkozire? akakikora omu bwire bwa Jahiliyah? Mbwenu shi nyine eki ndikutunga?’ Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akagarukamu ati: ‘Okataaha omu Busiraamu n’ebi wareetsire obwo okyaine obutamanya, yaaba ebikorwa birungi nari tawauts -okuramya-’.
Imam Muslim : 176
و حَدَّثَنَا حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا وَقَالَ عَبْدٌ حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْ رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِنْ صَدَقَةٍ أَوْ عَتَاقَةٍ أَوْ صِلَةِ رَحِمٍ أَفِيهَا أَجْرٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ مِنْ خَيْرٍ
Kandi atugambiire [Hasan al-Hulwani] na [Abd bin Humaid], [al-Hulwani] akagira, akatugambira, kandi [Abd] akagira ati, angambiire [Ya’qub] - nikwo kugira ngu Ibn Ibrahim bin Sa’ad - atugambiire [taata] kuruga ahari [Salih] kuruga ahari [Ibn, aine [Shirwah]. az-Zubair] ngu [Hakim bin Hizam] akamugambira, ngu akagambira Rasulullah ati, ‘Iwe Rasulullah, nooteekateeka ki aha bintu bitari bimwe na bimwe, omu muringo gw’okuhayo, nari okucungura abahuuku, nari obunywani, ebi naakozire omu bwire bwa Jahiliyah? Mbwenu shi nkatunga ekihembo kyona kuruga ahariwe?’ Rasulullah akagarukamu ati: ‘Okataaha omu Busiraamu n’ebintu birungi ebi waabaire nookora enyima’.
Imam Muslim : 177
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَشْيَاءَ كُنْتُ أَفْعَلُهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ هِشَامٌ يَعْنِي أَتَبَرَّرُ بِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ لَكَ مِنْ الْخَيْرِ قُلْتُ فَوَاللَّهِ لَا أَدَعُ شَيْئًا صَنَعْتُهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِلَّا فَعَلْتُ فِي الْإِسْلَامِ مِثْلَهُ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَعْتَقَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِائَةَ رَقَبَةٍ وَحَمَلَ عَلَى مِائَةِ بَعِيرٍ ثُمَّ أَعْتَقَ فِي الْإِسْلَامِ مِائَةَ رَقَبَةٍ وَحَمَلَ عَلَى مِائَةِ بَعِيرٍ ثُمَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِهِمْ
[Ishaq bin Ibrahim] na [Abd bin Humaid] bombi bakagira bati, [Abdurrazzaq] akatugambira, [Ma’mar] akatugambira kuruga [az-Zuhri] n’orujegyere oru orw’okujanjaaza. -omu nshoboorora endiijo nikigambwaho- Kandi [Ishaq bin Ibrahim] akatugambira, [Abu Mu’awiyah] akatugambira, [Hisham bin Urwah] akatugambira kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Hakim bin Hizam] akagira ati, nkabuuza nti, ‘Iwe Mutumwa wa Allah, -noteekateeka ki aha bintu ebimwe ebyabaireho omu bwire bwa I-? Hisham obwo arikugamba ngu, ‘ebikorwa birungi ebi naakozire?’. Omutumwa wa Allah (saww) akagarukamu ati: Okaikiriza obusiraamu n’ebikorwa birungi ebi waakozire enyima. Ntyo nagira nti: Na Allah, tihaine kikorwa kirungi eki nakozire omubwire bw’obusiraamu obutakatandikire okwihaho ngu nanye nkakikora omubwire bw’obusiraamu. Kikatugambirwa [Abu Bakr bin Abu Shaybah] ngu [Abdullah bin Numair] akatugambira kuruga ahari [Hisham bin Urwah] kuruga ahari [ishe] ngu [Hakim bin Hizam] akacungura abahuuku igana kandi yaaha engamira igana omu kugaya omu bwire bw’obugabe bw’obusiraamu obutakatandikire n’obwire bw’obugabe bw’obusiraamu. engamira igana omu kuhayo. Bwanyima akaija ahari nabi (saww)... yabagambira hadiisi ezirikushushana.
Imam Muslim : 178
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ } شَقَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالُوا أَيُّنَا لَا يَظْلِمُ نَفْسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ هُوَ كَمَا تَظُنُّونَ إِنَّمَا هُوَ كَمَا قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ { يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ } حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عِيسَى وَهُوَ ابْنُ يُونُسَ ح و حَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ أَخْبَرَنَا ابْنُ مُسْهِرٍ ح و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ كُلُّهُمْ عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ أَبُو كُرَيْبٍ قَالَ ابْنُ إِدْرِيسَ حَدَّثَنِيهِ أَوَّلًا أَبِي عَنْ أَبَانَ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ الْأَعْمَشِ ثُمَّ سَمِعْتُهُ مِنْهُ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [Abdullah bin Idris] na [Abu Mu’awiyah] na [Waki’] kuruga ahari [al-A’masy] kuruga ahari [Ibrahim] kuruga ahari [Alqamah] kuruga ahari [Abdullah] akagira ati, ‘Orunyiriri ku rwaizire rwashuuma n’oha owabaire mixed omu- -Ebibuuzo. Al An’am: 82-, obwo abashahawe bakahurira baremeera ahabw’eki, bagira bati: ‘Ei Mutumwa wa Allah, n’oha omuriitwe otayeshiisha! ’ Akagarukamu ati: ‘Ekyo tikyo orikwenda kumanyisa. Ni nk’oku Luqman yaagambiire mutabani we ati: ‘-Ai mutabani wangye, otashekyerera Allah. Buzima, shirk n’obutari buringaaniza bwingi-’. -Ebibuuzo. Lukimani: 13-. Atugambiire [Ishaq binu Ibrahimu] na [Ali binu Kasyram] bombi bakagira ngu, batugambiire [Isa] nikwo kugira ngu -Ibn Yunus-. -omu nshoboorora endiijo nikigambwa- Kandi atugambiire [Minjab bin al-Harits at-Tamimi] atumanyiise [Ibnu Mushir]. -omu nshoboorora endiijo nikigambwa- Kandi ku yaaherize kutugambira [Abu Kuraib] akaba atugambiire [Ibn Idris] buri kimwe kuruga ahari [al-A’masy] na sanad egi, [Abu Kuraib] akagira ati, [Ibn Idris] akagira ngu, akaba yangira ahari ekyo omurundi gw’okubanza [taata] we kuruga ahari [Aban bin Taghli’al]
Imam Muslim : 179
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مِنْهَالٍ الضَّرِيرُ وَأُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامَ الْعَيْشِيُّ وَاللَّفْظُ لِأُمَيَّةَ قَالَا حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا رَوْحٌ وَهُوَ ابْنُ الْقَاسِمِ عَنْ الْعَلَاءِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ { لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ } قَالَ فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ بَرَكُوا عَلَى الرُّكَبِ فَقَالُوا أَيْ رَسُولَ اللَّهِ كُلِّفْنَا مِنْ الْأَعْمَالِ مَا نُطِيقُ الصَّلَاةَ وَالصِّيَامَ وَالْجِهَادَ وَالصَّدَقَةَ وَقَدْ أُنْزِلَتْ عَلَيْكَ هَذِهِ الْآيَةُ وَلَا نُطِيقُهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَقُولُوا كَمَا قَالَ أَهْلُ الْكِتَابَيْنِ مِنْ قَبْلِكُمْ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا بَلْ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ فَلَمَّا اقْتَرَأَهَا الْقَوْمُ ذَلَّتْ بِهَا أَلْسِنَتُهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِي إِثْرِهَا { آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ } فَلَمَّا فَعَلُوا ذَلِكَ نَسَخَهَا اللَّهُ تَعَالَى فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا } قَالَ نَعَمْ { رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا } قَالَ نَعَمْ { رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ } قَالَ نَعَمْ { وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ } قَالَ نَعَمْ
Akangambiire [Muhammad bin Minhal adl-Dlarir] na [Umayyah bin Bistham al-Aisyi] kandi lafazh n’eya Umayyah, bombi bakagira ngu, atugambiire [Yazid bin Zurai’] atugambiire [Rauh] - nikwo kugira ngu Ibn al-Qasimbu’ kuruga [we akagira] ahari [al-A] 'Orunyiriri ku rwashukwa aha Mutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam: '-Ebiri omu iguru n'omu nsi byona n'ebya Allah. Kandi wazaara ebiri omu mutima gwawe nari wabishereka, buzima Allah naija kukubarira aha bikwatiraine n’ebikorwa byawe. Nahabwekyo Allah nasasira ou arikwenda kandi afubira ou arikwenda; kandi Allah niwe ow’obushoboorozi bwona aha bintu byona-’ -Ks. al-Baqarah: 284- ' Abu Hurairah akagira ati: Reero enshonga egi ekahurira eremeire ahari bagyenzi ba Rasulullah, n'ahabw'ekyo bakaija ahari Rasulullah, baamuramutsya aha motoka, bagira bati: 'Ei Rasulullah, tuheirwe obutabaasa kushaba okusiiba, jihadi n’okugaba. Buzima, orunyiriri oru rwashururirwa iwe, kandi itwe titurikubaasa kukikora! Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Noyenda kugamba nk’oku abantu b’ekitabo barikugira otakagizire oti, ‘Tukahurira twagomera’, kwonka okagira oti, ‘Tukahurira twayorobera, Tusaasire ai Mukama waitu kandi ahariiwe niho okugaruka’. Bagarukamu bati, 'Tukahurira kandi twayorobera, otusaasire, ai Mukama waitu, kandi ahariiwe niho turikugaruka'. Abantu ku baagishomire, ebigambo byabo bikagifukamira, bwanyima Allah akashuruura bwanyima ati: '-Omutumwa akaikiriza Qur'an eyamushuumirwe kuruga ahari Mukama we, kandi n'abarikwikiriza nikwo bari. Buri omwe naikiriza Allah, bamalaika be, ebitabo bye n’entumwa ze. -Bakagira ngu-, 'Titurikutaana ahagati y'omwe -n'ondiijo- omu ntumwa ze', kandi bakagira bati, 'Nituhurira kandi nitworobera'. -Bakashaba- bati, 'Tusaasire, ai Mukama waitu, kandi ahariiwe niho turikugaruka'. -Ebibuuzo. Omubazi gw’okubanza: 285-. Ku bakozire eki, Allah akakisiimura, bwanyima yaayoreka ati: '-Allah tarikuremesa omuntu okwihaho nk'oku arikubaasa. Naatunga ekihembo - kuruga omu bikorwa birungi - ebi arikurwanira kandi atunga ekibonerezo - kuruga omu bibi - ebi arikukora. -Bakashaba-: 'Mukama waitu, otatufubira twaba twebirwe nari twine orubanja-' Allah akagarukamu ati: 'Eego'. '-Ai Rabb waitu, otatuteho omugugu muhango nk'oku wateireho abo abatubandiize-' Allah akagarukamu ati: 'Eego'. '-Ai Rabb waitu, otatugumisiriza eki tutarikubaasa kugumisiriza-' Allah akagarukamu ati: 'Eego'. '-Ninkushaba otusaasire; otusaasire; kandi otugirire embabazi. Iwe ori Omuhwezi waitu, n’ahabw’ekyo otuhwere aha bakaafiire’. -Ebibuuzo. Omubazi gw’okubanza: 286-. Allah akagarukamu ati: ‘Eego’.
Imam Muslim : 180
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَاللَّفْظُ لِأَبِي بَكْرٍ قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ آدَمَ بْنِ سُلَيْمَانَ مَوْلَى خَالِدٍ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ { وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ } قَالَ دَخَلَ قُلُوبَهُمْ مِنْهَا شَيْءٌ لَمْ يَدْخُلْ قُلُوبَهُمْ مِنْ شَيْءٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَسَلَّمْنَا قَالَ فَأَلْقَى اللَّهُ الْإِيمَانَ فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ { رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ { وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Abu Kuraib] na [Ishaq bin Ibrahim] kandi lafazh n’eya Abu Bakr, akagira ngu [Ishaq] atugambiire, obwo abantu abandi babiri barikugira ngu, atugambiire [Waki’] kuruga ahari [Sufyan] kuruga ahari [Adam bin Khalimer Sulai’ards akagira ngu ahabwa] [Sa’id bin Jubair] agambire kuruga ahari [Ibn Abbas] akagira ati, ‘Ku yaashuuma orunyiriri: ‘-Kandi waazaara ekintu ekiri omu mutima gwawe nari okakishereka, buzima Allah naija kukora okubara naiwe aha bikwatiraine n’ebikorwa byawe-’ -Qs. Omubiri: 284-. Ibn Abbas akagira ati, ‘Bwanyima obusaasi bukataaha omu mitima yaabo kuruga ahariwe obutakataahire omu mitima yaabo n’akakye’. Nahabwekyo nabi sallallaahu alaihi wasallam akagira ati: 'Gamba oti: 'Ninhurira kandi nyorobera kandi ninyehayo''. Ibn Abbas akagira ati: ‘Bwanyima Allah akataho okwikiriza omu mitima yaabo, abo bwanyima bakashuruura aaya: ‘-Allah tarikuremesa omuntu okwihaho nk’oku arikubaasa. Naatunga ekihembo - kuruga omu bikorwa birungi - ebi arikurwanira kandi atunga ekibonerezo - kuruga omu bibi - ebi arikukora. -Bakashaba- bati, ‘Iwe Rabb waitu, otatufubira twaba twebirwe nari twine orubanja-’ -Ks. Al Baqarah: 286-, Allah nagira ati: Buzimazima nkakikora. '-Iwe Rabb waitu, kandi otatuteho omugugu muhango nk'oku waateireho abo abatubandiize-' -Ks. Al Baqarah: 286-, Allah nagira ati: ‘Nkikozire’. '-Iwe Rabb waitu, otusaasire; otusaasire; kandi otugirire embabazi. Iwe ori Omuhwezi waitu-' Allah nagira ati: 'Nkikozire'.