Imam Muslim : 5321
حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا يُثْنِي عَلَى رَجُلٍ وَيُطْرِيهِ فِي الْمِدْحَةِ فَقَالَ لَقَدْ أَهْلَكْتُمْ أَوْ قَطَعْتُمْ ظَهْرَ الرَّجُلِ
Byarambwiye [Abu Ja'far Muhammad bin Ash Shabbah] yatubwiye [Isma'il bin Zakariya] yabikuye kuri [Buraid bin Abdullah] yabikuye kuri [Abu Burdah] yavuye kuri [Abu Musa] yaravuze ati: Intumwa y'Imana (saww) 'alaihi wa Salam yumvise umuntu ashima undi cyane maze aravuga ati: 'Warimbutse -cyangwa: Wavunnye umugongo w'umuntu'.
Imam Muslim : 5322
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى جَمِيعًا عَنْ ابْنِ مَهْدِيٍّ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ حَبِيبٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ قَالَ قَامَ رَجُلٌ يُثْنِي عَلَى أَمِيرٍ مِنْ الْأُمَرَاءِ فَجَعَلَ الْمِقْدَادُ يَحْثِي عَلَيْهِ التُّرَابَ وَقَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَحْثِيَ فِي وُجُوهِ الْمَدَّاحِينَ التُّرَابَ
Yatubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Muhammad bin Al Mutsanna] byose bivuye kuri Ibn Mahdi kandi inyandiko ni iya Ibn Al Mutsanna bombi baravuze bati: Yatubwiye [Abdurrahman] bivuye kuri [Sufyan] bivuye kuri [Habib] bivuye kuri [Mujahid] bivuye kuri [Abu Ma'mar] yaravuze ati: Umuntu yarahagurutse ashima umwe mu ba emir hanyuma [Al Miqdad] amusukaho ivu maze aravuga ati: Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam yadutegetse gusuka ivu ku maso y'abasingiza.
Imam Muslim : 5323
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ أَنَّ رَجُلًا جَعَلَ يَمْدَحُ عُثْمَانَ فَعَمِدَ الْمِقْدَادُ فَجَثَا عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَكَانَ رَجُلًا ضَخْمًا فَجَعَلَ يَحْثُو فِي وَجْهِهِ الْحَصْبَاءَ فَقَالَ لَهُ عُثْمَانُ مَا شَأْنُكَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا رَأَيْتُمْ الْمَدَّاحِينَ فَاحْثُوا فِي وُجُوهِهِمْ التُّرَابَ و حَدَّثَنَاه مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مَنْصُورٍ ح و حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا الْأَشْجَعِيُّ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ الْأَعْمَشِ وَمَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ الْمِقْدَادِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ
Yatubwiye [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Muhammad bin Basyar], inyandiko ya Al Mutsanna, bombi bavuga bati: Yatubwiye [Muhammad bin Ja'far] yatubwiye [Syu'bah] yavuye kuri [Mansur] yavuye kuri [Ibraim] yavuye kuri [Hammam bin Al Harith] ko hari umuntu washimye Uthman hanyuma [Al Miqdad] aramwegera apfukama ku mavi ye, nyuma amusukaho umucanga mu maso. Uthman aramubwira ati: Ufite iki kibazo? Al Miqdad yaravuze ati: Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam yaravuze ati: 'Nubona abantu basingiza, mubasukeho ubutaka ku maso'. Twabwiwe [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Ibn Basyar] bombi baravuga bati 'Twabwiwe [Abdurrahman] yavuye kuri [Sufyan] yavuye kuri [Mansur]. Yatubwiye [Uthman bin Abu Syaibah] yatubwiye [Al Asyja'I Ubaidullah bin Ubaidurrahman] kuri [Sufyan Ats Tsauri] kuri [Al A'masy] na [Mansur] kuri [Ibrahim] kuri [Hammam] kuri [Al Miqdaq] kuri Intumwa Sallallahu 'alaihi wa Salam gutyo.
Imam Muslim : 5324
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ حَدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا صَخْرٌ يَعْنِي ابْنَ جُوَيْرِيَةَ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَرَانِي فِي الْمَنَامِ أَتَسَوَّكُ بِسِوَاكٍ فَجَذَبَنِي رَجُلَانِ أَحَدُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ الْآخَرِ فَنَاوَلْتُ السِّوَاكَ الْأَصْغَرَ مِنْهُمَا فَقِيلَ لِي كَبِّرْ فَدَفَعْتُهُ إِلَى الْأَكْبَرِ
Yatubwiye [Nashr bin Ali Al Jahdhami] yatubwiye [data] yatubwiye [Shakhr bin Juwairiyah] kuva kuri [Nafi'] ko [Abdullah bin Umar] yamubwiye ko Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam yavuze ati: 'Narose siwak maze abantu babiri baranterura, umwe muri bo yari mukuru kurusha undi, hanyuma mpa siwak muto muri babiri, hanyuma ndabwirwa nti: '-Muhe mukuru'. Hanyuma ndayiha abakuru''.
Imam Muslim : 5325
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ حَدَّثَنَا بِهِ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ كَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يُحَدِّثُ وَيَقُولُ اسْمَعِي يَا رَبَّةَ الْحُجْرَةِ اسْمَعِي يَا رَبَّةَ الْحُجْرَةِ وَعَائِشَةُ تُصَلِّي فَلَمَّا قَضَتْ صَلَاتَهَا قَالَتْ لِعُرْوَةَ أَلَا تَسْمَعُ إِلَى هَذَا وَمَقَالَتِهِ آنِفًا إِنَّمَا كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَدِّثُ حَدِيثًا لَوْ عَدَّهُ الْعَادُّ لَأَحْصَاهُ
Yatubwiye [Harun bin Ma'ruf] yatubwiye [Sufyan bin Uyainah] bivuye kuri [Hisyam] bivuye kuri [se] yagize ati: Abu Hurairah yaravuze ati: Umva, yewe mu cyumba, umva, yewe mu cyumba. Hagati aho [Aisyah] yari arimo gusenga. Amaze gusenga, Aisyah yabwiye Urwah ati: Ntiwumvise ibyo n'ibyo yavuze gusa? Intumwa sallallahu alaihi wa Salam yavuze gusa Hadithi, iyo umuntu ayibarura, yashoboraga kubikora.
Imam Muslim : 5326
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ الْأَزْدِيُّ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَكْتُبُوا عَنِّي وَمَنْ كَتَبَ عَنِّي غَيْرَ الْقُرْآنِ فَلْيَمْحُهُ وَحَدِّثُوا عَنِّي وَلَا حَرَجَ وَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ قَالَ هَمَّامٌ أَحْسِبُهُ قَالَ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
Yatubwiye [Haddab bin Khalid Al Azdi] yatubwiye [Hammam] yavuye kuri [Zaid bin Aslam] yavuye kuri [Atho` bin Yasar] yavuye kuri [Abu Sa'id Al Khudri] Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam yaravuze ati: 'Ntimundike ibyanjye, uwandika ibyanjye bitari Qur'ani agomba gusibwa, kandi akambwira ibyanjye nta cyaha kirimo. Umuntu wese ubeshya mu izina ryanjye -Hammam yaravuze ati: Ndatekereza ko -Zaid- yavuze ati: nkana, ntabwo agomba gutegura aho azava mu muriro'.
Imam Muslim : 5327
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ صُهَيْبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَانَ مَلِكٌ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ وَكَانَ لَهُ سَاحِرٌ فَلَمَّا كَبِرَ قَالَ لِلْمَلِكِ إِنِّي قَدْ كَبِرْتُ فَابْعَثْ إِلَيَّ غُلَامًا أُعَلِّمْهُ السِّحْرَ فَبَعَثَ إِلَيْهِ غُلَامًا يُعَلِّمُهُ فَكَانَ فِي طَرِيقِهِ إِذَا سَلَكَ رَاهِبٌ فَقَعَدَ إِلَيْهِ وَسَمِعَ كَلَامَهُ فَأَعْجَبَهُ فَكَانَ إِذَا أَتَى السَّاحِرَ مَرَّ بِالرَّاهِبِ وَقَعَدَ إِلَيْهِ فَإِذَا أَتَى السَّاحِرَ ضَرَبَهُ فَشَكَا ذَلِكَ إِلَى الرَّاهِبِ فَقَالَ إِذَا خَشِيتَ السَّاحِرَ فَقُلْ حَبَسَنِي أَهْلِي وَإِذَا خَشِيتَ أَهْلَكَ فَقُلْ حَبَسَنِي السَّاحِرُ فَبَيْنَمَا هُوَ كَذَلِكَ إِذْ أَتَى عَلَى دَابَّةٍ عَظِيمَةٍ قَدْ حَبَسَتْ النَّاسَ فَقَالَ الْيَوْمَ أَعْلَمُ آلسَّاحِرُ أَفْضَلُ أَمْ الرَّاهِبُ أَفْضَلُ فَأَخَذَ حَجَرًا فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ أَمْرُ الرَّاهِبِ أَحَبَّ إِلَيْكَ مِنْ أَمْرِ السَّاحِرِ فَاقْتُلْ هَذِهِ الدَّابَّةَ حَتَّى يَمْضِيَ النَّاسُ فَرَمَاهَا فَقَتَلَهَا وَمَضَى النَّاسُ فَأَتَى الرَّاهِبَ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ لَهُ الرَّاهِبُ أَيْ بُنَيَّ أَنْتَ الْيَوْمَ أَفْضَلُ مِنِّي قَدْ بَلَغَ مِنْ أَمْرِكَ مَا أَرَى وَإِنَّكَ سَتُبْتَلَى فَإِنْ ابْتُلِيتَ فَلَا تَدُلَّ عَلَيَّ وَكَانَ الْغُلَامُ يُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَيُدَاوِي النَّاسَ مِنْ سَائِرِ الْأَدْوَاءِ فَسَمِعَ جَلِيسٌ لِلْمَلِكِ كَانَ قَدْ عَمِيَ فَأَتَاهُ بِهَدَايَا كَثِيرَةٍ فَقَالَ مَا هَاهُنَا لَكَ أَجْمَعُ إِنْ أَنْتَ شَفَيْتَنِي فَقَالَ إِنِّي لَا أَشْفِي أَحَدًا إِنَّمَا يَشْفِي اللَّهُ فَإِنْ أَنْتَ آمَنْتَ بِاللَّهِ دَعَوْتُ اللَّهَ فَشَفَاكَ فَآمَنَ بِاللَّهِ فَشَفَاهُ اللَّهُ فَأَتَى الْمَلِكَ فَجَلَسَ إِلَيْهِ كَمَا كَانَ يَجْلِسُ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ مَنْ رَدَّ عَلَيْكَ بَصَرَكَ قَالَ رَبِّي قَالَ وَلَكَ رَبٌّ غَيْرِي قَالَ رَبِّي وَرَبُّكَ اللَّهُ فَأَخَذَهُ فَلَمْ يَزَلْ يُعَذِّبُهُ حَتَّى دَلَّ عَلَى الْغُلَامِ فَجِيءَ بِالْغُلَامِ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ أَيْ بُنَيَّ قَدْ بَلَغَ مِنْ سِحْرِكَ مَا تُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَتَفْعَلُ وَتَفْعَلُ فَقَالَ إِنِّي لَا أَشْفِي أَحَدًا إِنَّمَا يَشْفِي اللَّهُ فَأَخَذَهُ فَلَمْ يَزَلْ يُعَذِّبُهُ حَتَّى دَلَّ عَلَى الرَّاهِبِ فَجِيءَ بِالرَّاهِبِ فَقِيلَ لَهُ ارْجِعْ عَنْ دِينِكَ فَأَبَى فَدَعَا بِالْمِئْشَارِ فَوَضَعَ الْمِئْشَارَ فِي مَفْرِقِ رَأْسِهِ فَشَقَّهُ حَتَّى وَقَعَ شِقَّاهُ ثُمَّ جِيءَ بِجَلِيسِ الْمَلِكِ فَقِيلَ لَهُ ارْجِعْ عَنْ دِينِكَ فَأَبَى فَوَضَعَ الْمِئْشَارَ فِي مَفْرِقِ رَأْسِهِ فَشَقَّهُ بِهِ حَتَّى وَقَعَ شِقَّاهُ ثُمَّ جِيءَ بِالْغُلَامِ فَقِيلَ لَهُ ارْجِعْ عَنْ دِينِكَ فَأَبَى فَدَفَعَهُ إِلَى نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ اذْهَبُوا بِهِ إِلَى جَبَلِ كَذَا وَكَذَا فَاصْعَدُوا بِهِ الْجَبَلَ فَإِذَا بَلَغْتُمْ ذُرْوَتَهُ فَإِنْ رَجَعَ عَنْ دِينِهِ وَإِلَّا فَاطْرَحُوهُ فَذَهَبُوا بِهِ فَصَعِدُوا بِهِ الْجَبَلَ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنِيهِمْ بِمَا شِئْتَ فَرَجَفَ بِهِمْ الْجَبَلُ فَسَقَطُوا وَجَاءَ يَمْشِي إِلَى الْمَلِكِ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ مَا فَعَلَ أَصْحَابُكَ قَالَ كَفَانِيهِمُ اللَّهُ فَدَفَعَهُ إِلَى نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ اذْهَبُوا بِهِ فَاحْمِلُوهُ فِي قُرْقُورٍ فَتَوَسَّطُوا بِهِ الْبَحْرَ فَإِنْ رَجَعَ عَنْ دِينِهِ وَإِلَّا فَاقْذِفُوهُ فَذَهَبُوا بِهِ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنِيهِمْ بِمَا شِئْتَ فَانْكَفَأَتْ بِهِمْ السَّفِينَةُ فَغَرِقُوا وَجَاءَ يَمْشِي إِلَى الْمَلِكِ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ مَا فَعَلَ أَصْحَابُكَ قَالَ كَفَانِيهِمُ اللَّهُ فَقَالَ لِلْمَلِكِ إِنَّكَ لَسْتَ بِقَاتِلِي حَتَّى تَفْعَلَ مَا آمُرُكَ بِهِ قَالَ وَمَا هُوَ قَالَ تَجْمَعُ النَّاسَ فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ وَتَصْلُبُنِي عَلَى جِذْعٍ ثُمَّ خُذْ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِي ثُمَّ ضَعْ السَّهْمَ فِي كَبِدِ الْقَوْسِ ثُمَّ قُلْ بِاسْمِ اللَّهِ رَبِّ الْغُلَامِ ثُمَّ ارْمِنِي فَإِنَّكَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ قَتَلْتَنِي فَجَمَعَ النَّاسَ فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ وَصَلَبَهُ عَلَى جِذْعٍ ثُمَّ أَخَذَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ ثُمَّ وَضَعَ السَّهْمَ فِي كَبْدِ الْقَوْسِ ثُمَّ قَالَ بِاسْمِ اللَّهِ رَبِّ الْغُلَامِ ثُمَّ رَمَاهُ فَوَقَعَ السَّهْمُ فِي صُدْغِهِ فَوَضَعَ يَدَهُ فِي صُدْغِهِ فِي مَوْضِعِ السَّهْمِ فَمَاتَ فَقَالَ النَّاسُ آمَنَّا بِرَبِّ الْغُلَامِ آمَنَّا بِرَبِّ الْغُلَامِ آمَنَّا بِرَبِّ الْغُلَامِ فَأُتِيَ الْمَلِكُ فَقِيلَ لَهُ أَرَأَيْتَ مَا كُنْتَ تَحْذَرُ قَدْ وَاللَّهِ نَزَلَ بِكَ حَذَرُكَ قَدْ آمَنَ النَّاسُ فَأَمَرَ بِالْأُخْدُودِ فِي أَفْوَاهِ السِّكَكِ فَخُدَّتْ وَأَضْرَمَ النِّيرَانَ وَقَالَ مَنْ لَمْ يَرْجِعْ عَنْ دِينِهِ فَأَحْمُوهُ فِيهَا أَوْ قِيلَ لَهُ اقْتَحِمْ فَفَعَلُوا حَتَّى جَاءَتْ امْرَأَةٌ وَمَعَهَا صَبِيٌّ لَهَا فَتَقَاعَسَتْ أَنْ تَقَعَ فِيهَا فَقَالَ لَهَا الْغُلَامُ يَا أُمَّهْ اصْبِرِي فَإِنَّكِ عَلَى الْحَقِّ
Yatubwiye [Haddab bin Khalid] yatubwiye [Hammad bin Salamah] yatubwiye [Tsabit] yabikuye kuri [Abdurrahman bin Abu Laila] yabikuye kuri [Shuhaib] Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam yaravuze ati: 'Kera, mbere yawe hari umwami, yari afite umupfumu, ubwo umupfumu yari ashaje, abwira umwami ati: 'Ndashaje, ohereza umusore anyigishe ubumaji'. Hanyuma umusore araza, amwigisha ubumaji. -Intera iri hagati y'umupfumu n'umwami yari umumonaki. Umusore yaje kwa mumonaki yumva amagambo ye, yatangajwe n'amagambo y'umumonaki ku buryo aramutse ageze kwa mupfumu yakubitwaga rwose. Umusore yareze umumonaki kuri ibi, aramubwira ati: 'Niba umupfumu ashaka kugukubita, vuga uti: 'Umuryango wanjye uranbuza,' kandi niba utinya umuryango wawe, vuga uti: 'Umupfumu aranbuza'. Muri icyo gihe, umunsi umwe yegereye inyamaswa nini yari ifunze inzira y'abantu, aravuga ati 'Uyu munsi nzamenya niba umupfumu ari mwiza cyangwa umutambyi ari mwiza'. Yafashe ibuye aravuga ati: 'Mana yanjye, niba ukunda iby'umupfumu kurusha iby'umupfumu, wice iyi nyamaswa kugira ngo abantu batambuke'. Yajugunye ibuye arica, kugira ngo abantu batambuke. Yabwiye umupfumu ibi. Umupfumu aramubwira ati: 'Mwana wanjye, ubu undusha kandi ibyawe byageze aho mbibona, uzagira ikizamini, niba ufite ikizamini, ntunyereke'. Umusore yashoboraga gukiza impumyi n'indwara zitandukanye. Umwe mu nshuti z'umwami wari impumyi yabyumvise, yaje ku musore azanye impano nyinshi, aramubwira ati: 'Nkiza uzabona ibyo nakusanyije hano'. Umusore aravuga ati: 'Nta muntu n'umwe nakijije, ni Allah wenyine ukiza, niba umwizeye, nzamusaba kugukiza'. Inshuti y'umwami yarabyemeye maze umusore asenga Imana arakira. Inshuti y'umwami yaje ku mwami yicara iruhande rwe. Umwami aramubwira ati: 'Yewe mugenzi wanjye, ni nde wagukijije amaso?' Uwo muntu aramusubiza ati: 'Nyagasani'. Umwami aravuga ati: 'Ese ufite Rabbi utari njye?' Uwo mugabo aravuga ati: 'Rabbi wanjye n'Imana yawe ni Allah'. Umwami aramufata aramubabaza kugeza ubwo yerekanye umusore hanyuma uwo musore arazanwa, umwami aravuga ati: 'Yewe mwana wanjye, ubumaji bwawe bushobora gukiza impumyi, imisatsi yawe kandi ukora ibi n'ibi'. Umusore aravuga ati: 'Si njye ukiza, Imana yonyine ni yo ikiza'. Umwami aramufata akomeza kumubabaza amwereka umumonaki. Umwami yaje ku mumonaki, umumonaki araza aramubwira ati: 'Va mu idini ryawe'. Umumonaki ntiyashakaga kubikora, nuko umwami asaba urukero arushyira hagati mu mutwe we ku buryo uruhande rwe rwari hasi. Nyuma y’ibyo, inshuti y’umwami yarazanywe maze iramubwira iti: ‘Va mu idini ryawe’. Umumonaki ntiyashakaga, umwami asaba urukero arushyira hagati mu mutwe we ku buryo uruhande rwe rwari hasi. Nyuma y’ibyo haje umusore maze abwirwa ati: ‘Va mu idini ryawe’. Umusore ntiyashakaga. Hanyuma umwami amushyikiriza itsinda ry’abasirikare be, umwami aravuga ati: ‘Mujyane kuri uyu musozi, mumuzamure, niba ashaka kuva mu idini rye - mumureke - kandi niba adashaka, mumujugunye mu mpinga y’umusozi’. Bamujyanye ku mpinga y’umusozi maze umusore arasenga ati: ‘Mana yanjye, mpaze kuri bo uko ushaka’. Byaragaragaye ko umusozi warabanyeganyeje maze bose baragwa. Umusore yasubiye mu rugo kugeza ageze imbere y’umwami. Umwami arabaza ati: ‘Inshuti zawe zimeze zite?’ Umusore aramusubiza ati: ‘Mana yanjye irampaze kuri bo’. Hanyuma umwami amushyira mu maboko y'itsinda ry'abasirikare be, umwami aravuga ati: 'Mujyane mu bwato mumujyane mu nyanja, niba ashaka kuva mu idini rye - mumujyane mu rugo - kandi niba adashaka kuvamo, mumujugunye'. Bamujyana hagati mu nyanja maze umusore arasenga ati: 'Mana yanjye, mpaze kuri bo uko ushaka'. Byagaragaye ko ubwato bwaguyemo maze bose bararohama. Umusore yagiye mu rugo kugeza ageze imbere y'umwami. Umwami aramubaza ati: 'Inshuti zawe zimeze zite?' Umusore aramusubiza ati: 'Imana impaze kuri bo'. Nyuma y'ibyo abwira umwami ati: 'Ntuzashobora kunyica utarakoze ibyo nkubwiye.' Umwami aramubaza ati: 'Utegeka iki?' Umusore aravuga ati: 'Nimuteranye abantu bose ahantu hagari hanyuma munyambuke ku butaka, mufate umwambi mu muheto wanjye muvuge muti: 'Mu izina rya Allah, Mana y'uyu musore'. Nubikora uzanyica'. Amaherezo umwami arabikora. Yashyize umwambi hagati y'umwambi arawurasa, agira ati: 'Mu izina rya Allah, Nyagasani w'uyu musore'. Umwambi warashwe mu rusengero rw'uwo musore, hanyuma umusore ashyira ikiganza cye aho umwambi wari wafatiriye arapfa. Abantu baravuga bati: 'Twemera Nyagasani w'uwo musore'. Hanyuma amuzana ku mwami aramubwira ati: 'Ese uzi ko hari ikintu wari uhangayikishijwe nacyo, Mana yanjye, ubu cyakubayeho? Abemera mwese'. Umwami yategetse ko hacukurwa umuyoboro mu muhanda hanyuma acana umuriro. Umwami aravuga ati: 'Umuntu wese utareka idini rye, nawutwike.' Babikoze kugeza ubwo umugore yaje n'umwana we, wasaga n'ushaka gusubira inyuma kugira ngo atagwa mu mwobo w'umuriro, hanyuma umwana aravuga ati: 'Mama, ihangane, koko uri mu kuri.'
Imam Muslim : 5328
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ وَتَقَارَبَا فِي لَفْظِ الْحَدِيثِ وَالسِّيَاقُ لِهَارُونَ قَالَا حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ مُجَاهِدٍ أَبِي حَزْرَةَ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ خَرَجْتُ أَنَا وَأَبِي نَطْلُبُ الْعِلْمَ فِي هَذَا الْحَيِّ مِنْ الْأَنْصَارِ قَبْلَ أَنْ يَهْلِكُوا فَكَانَ أَوَّلُ مَنْ لَقِينَا أَبَا الْيَسَرِ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ غُلَامٌ لَهُ مَعَهُ ضِمَامَةٌ مِنْ صُحُفٍ وَعَلَى أَبِي الْيَسَرِ بُرْدَةٌ وَمَعَافِرِيَّ وَعَلَى غُلَامِهِ بُرْدَةٌ وَمَعَافِرِيَّ فَقَالَ لَهُ أَبِي يَا عَمِّ إِنِّي أَرَى فِي وَجْهِكَ سَفْعَةً مِنْ غَضَبٍ قَالَ أَجَلْ كَانَ لِي عَلَى فُلَانِ ابْنِ فُلَانٍ الْحَرَامِيِّ مَالٌ فَأَتَيْتُ أَهْلَهُ فَسَلَّمْتُ فَقُلْتُ ثَمَّ هُوَ قَالُوا لَا فَخَرَجَ عَلَيَّ ابْنٌ لَهُ جَفْرٌ فَقُلْتُ لَهُ أَيْنَ أَبُوكَ قَالَ سَمِعَ صَوْتَكَ فَدَخَلَ أَرِيكَةَ أُمِّي فَقُلْتُ اخْرُجْ إِلَيَّ فَقَدْ عَلِمْتُ أَيْنَ أَنْتَ فَخَرَجَ فَقُلْتُ مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ اخْتَبَأْتَ مِنِّي قَالَ أَنَا وَاللَّهِ أُحَدِّثُكَ ثُمَّ لَا أَكْذِبُكَ خَشِيتُ وَاللَّهِ أَنْ أُحَدِّثَكَ فَأَكْذِبَكَ وَأَنْ أَعِدَكَ فَأُخْلِفَكَ وَكُنْتَ صَاحِبَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكُنْتُ وَاللَّهِ مُعْسِرًا قَالَ قُلْتُ آللَّهِ قَالَ اللَّهِ قُلْتُ آللَّهِ قَالَ اللَّهِ قُلْتُ آللَّهِ قَالَ اللَّهِ قَالَ فَأَتَى بِصَحِيفَتِهِ فَمَحَاهَا بِيَدِهِ فَقَالَ إِنْ وَجَدْتَ قَضَاءً فَاقْضِنِي وَإِلَّا أَنْتَ فِي حِلٍّ فَأَشْهَدُ بَصَرُ عَيْنَيَّ هَاتَيْنِ وَوَضَعَ إِصْبَعَيْهِ عَلَى عَيْنَيْهِ وَسَمْعُ أُذُنَيَّ هَاتَيْنِ وَوَعَاهُ قَلْبِي هَذَا وَأَشَارَ إِلَى مَنَاطِ قَلْبِهِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِرًا أَوْ وَضَعَ عَنْهُ أَظَلَّهُ اللَّهُ فِي ظِلِّهِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَنَا يَا عَمِّ لَوْ أَنَّكَ أَخَذْتَ بُرْدَةَ غُلَامِكَ وَأَعْطَيْتَهُ مَعَافِرِيَّكَ وَأَخَذْتَ مَعَافِرِيَّهُ وَأَعْطَيْتَهُ بُرْدَتَكَ فَكَانَتْ عَلَيْكَ حُلَّةٌ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ فَمَسَحَ رَأْسِي وَقَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ فِيهِ يَا ابْنَ أَخِي بَصَرُ عَيْنَيَّ هَاتَيْنِ وَسَمْعُ أُذُنَيَّ هَاتَيْنِ وَوَعَاهُ قَلْبِي هَذَا وَأَشَارَ إِلَى مَنَاطِ قَلْبِهِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ أَطْعِمُوهُمْ مِمَّا تَأْكُلُونَ وَأَلْبِسُوهُمْ مِمَّا تَلْبَسُونَ وَكَانَ أَنْ أَعْطَيْتُهُ مِنْ مَتَاعِ الدُّنْيَا أَهْوَنَ عَلَيَّ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ مِنْ حَسَنَاتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ مَضَيْنَا حَتَّى أَتَيْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فِي مَسْجِدِهِ وَهُوَ يُصَلِّي فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ مُشْتَمِلًا بِهِ فَتَخَطَّيْتُ الْقَوْمَ حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ فَقُلْتُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ أَتُصَلِّي فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ وَرِدَاؤُكَ إِلَى جَنْبِكَ قَالَ فَقَالَ بِيَدِهِ فِي صَدْرِي هَكَذَا وَفَرَّقَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ وَقَوَّسَهَا أَرَدْتُ أَنْ يَدْخُلَ عَلَيَّ الْأَحْمَقُ مِثْلُكَ فَيَرَانِي كَيْفَ أَصْنَعُ فَيَصْنَعُ مِثْلَهُ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَسْجِدِنَا هَذَا وَفِي يَدِهِ عُرْجُونُ ابْنِ طَابٍ فَرَأَى فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ نُخَامَةً فَحَكَّهَا بِالْعُرْجُونِ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا فَقَالَ أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يُعْرِضَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ فَخَشَعْنَا ثُمَّ قَالَ أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يُعْرِضَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ فَخَشَعْنَا ثُمَّ قَالَ أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يُعْرِضَ اللَّهُ عَنْهُ قُلْنَا لَا أَيُّنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا قَامَ يُصَلِّي فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قِبَلَ وَجْهِهِ فَلَا يَبْصُقَنَّ قِبَلَ وَجْهِهِ وَلَا عَنْ يَمِينِهِ وَلْيَبْصُقْ عَنْ يَسَارِهِ تَحْتَ رِجْلِهِ الْيُسْرَى فَإِنْ عَجِلَتْ بِهِ بَادِرَةٌ فَلْيَقُلْ بِثَوْبِهِ هَكَذَا ثُمَّ طَوَى ثَوْبَهُ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَقَالَ أَرُونِي عَبِيرًا فَقَامَ فَتًى مِنْ الْحَيِّ يَشْتَدُّ إِلَى أَهْلِهِ فَجَاءَ بِخَلُوقٍ فِي رَاحَتِهِ فَأَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَعَلَهُ عَلَى رَأْسِ الْعُرْجُونِ ثُمَّ لَطَخَ بِهِ عَلَى أَثَرِ النُّخَامَةِ فَقَالَ جَابِرٌ فَمِنْ هُنَاكَ جَعَلْتُمْ الْخَلُوقَ فِي مَسَاجِدِكُمْ سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ بَطْنِ بُوَاطٍ وَهُوَ يَطْلُبُ الْمَجْدِيَّ بْنَ عَمْرٍو الْجُهَنِيَّ وَكَانَ النَّاضِحُ يَعْقُبُهُ مِنَّا الْخَمْسَةُ وَالسِّتَّةُ وَالسَّبْعَةُ فَدَارَتْ عُقْبَةُ رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ عَلَى نَاضِحٍ لَهُ فَأَنَاخَهُ فَرَكِبَهُ ثُمَّ بَعَثَهُ فَتَلَدَّنَ عَلَيْهِ بَعْضَ التَّلَدُّنِ فَقَالَ لَهُ شَأْ لَعَنَكَ اللَّهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ هَذَا اللَّاعِنُ بَعِيرَهُ قَالَ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ انْزِلْ عَنْهُ فَلَا تَصْحَبْنَا بِمَلْعُونٍ لَا تَدْعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ وَلَا تَدْعُوا عَلَى أَوْلَادِكُمْ وَلَا تَدْعُوا عَلَى أَمْوَالِكُمْ لَا تُوَافِقُوا مِنْ اللَّهِ سَاعَةً يُسْأَلُ فِيهَا عَطَاءٌ فَيَسْتَجِيبُ لَكُمْ سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَتْ عُشَيْشِيَةٌ وَدَنَوْنَا مَاءً مِنْ مِيَاهِ الْعَرَبِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ رَجُلٌ يَتَقَدَّمُنَا فَيَمْدُرُ الْحَوْضَ فَيَشْرَبُ وَيَسْقِينَا قَالَ جَابِرٌ فَقُمْتُ فَقُلْتُ هَذَا رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ رَجُلٍ مَعَ جَابِرٍ فَقَامَ جَبَّارُ بْنُ صَخْرٍ فَانْطَلَقْنَا إِلَى الْبِئْرِ فَنَزَعْنَا فِي الْحَوْضِ سَجْلًا أَوْ سَجْلَيْنِ ثُمَّ مَدَرْنَاهُ ثُمَّ نَزَعْنَا فِيهِ حَتَّى أَفْهَقْنَاهُ فَكَانَ أَوَّلَ طَالِعٍ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَتَأْذَنَانِ قُلْنَا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَشْرَعَ نَاقَتَهُ فَشَرِبَتْ شَنَقَ لَهَا فَشَجَتْ فَبَالَتْ ثُمَّ عَدَلَ بِهَا فَأَنَاخَهَا ثُمَّ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْحَوْضِ فَتَوَضَّأَ مِنْهُ ثُمَّ قُمْتُ فَتَوَضَّأْتُ مِنْ مُتَوَضَّإِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَهَبَ جَبَّارُ بْنُ صَخْرٍ يَقْضِي حَاجَتَهُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيُصَلِّيَ وَكَانَتْ عَلَيَّ بُرْدَةٌ ذَهَبْتُ أَنْ أُخَالِفَ بَيْنَ طَرَفَيْهَا فَلَمْ تَبْلُغْ لِي وَكَانَتْ لَهَا ذَبَاذِبُ فَنَكَّسْتُهَا ثُمَّ خَالَفْتُ بَيْنَ طَرَفَيْهَا ثُمَّ تَوَاقَصْتُ عَلَيْهَا ثُمَّ جِئْتُ حَتَّى قُمْتُ عَنْ يَسَارِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخَذَ بِيَدِي فَأَدَارَنِي حَتَّى أَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ ثُمَّ جَاءَ جَبَّارُ بْنُ صَخْرٍ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ جَاءَ فَقَامَ عَنْ يَسَارِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدَيْنَا جَمِيعًا فَدَفَعَنَا حَتَّى أَقَامَنَا خَلْفَهُ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْمُقُنِي وَأَنَا لَا أَشْعُرُ ثُمَّ فَطِنْتُ بِهِ فَقَالَ هَكَذَا بِيَدِهِ يَعْنِي شُدَّ وَسَطَكَ فَلَمَّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَا جَابِرُ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِذَا كَانَ وَاسِعًا فَخَالِفْ بَيْنَ طَرَفَيْهِ وَإِذَا كَانَ ضَيِّقًا فَاشْدُدْهُ عَلَى حَقْوِكَ سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ قُوتُ كُلِّ رَجُلٍ مِنَّا فِي كُلِّ يَوْمٍ تَمْرَةً فَكَانَ يَمَصُّهَا ثُمَّ يَصُرُّهَا فِي ثَوْبِهِ وَكُنَّا نَخْتَبِطُ بِقِسِيِّنَا وَنَأْكُلُ حَتَّى قَرِحَتْ أَشْدَاقُنَا فَأُقْسِمُ أُخْطِئَهَا رَجُلٌ مِنَّا يَوْمًا فَانْطَلَقْنَا بِهِ نَنْعَشُهُ فَشَهِدْنَا أَنَّهُ لَمْ يُعْطَهَا فَأُعْطِيَهَا فَقَامَ فَأَخَذَهَا سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى نَزَلْنَا وَادِيًا أَفْيَحَ فَذَهَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْضِي حَاجَتَهُ فَاتَّبَعْتُهُ بِإِدَاوَةٍ مِنْ مَاءٍ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَرَ شَيْئًا يَسْتَتِرُ بِهِ فَإِذَا شَجَرَتَانِ بِشَاطِئِ الْوَادِي فَانْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى إِحْدَاهُمَا فَأَخَذَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا فَقَالَ انْقَادِي عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَانْقَادَتْ مَعَهُ كَالْبَعِيرِ الْمَخْشُوشِ الَّذِي يُصَانِعُ قَائِدَهُ حَتَّى أَتَى الشَّجَرَةَ الْأُخْرَى فَأَخَذَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا فَقَالَ انْقَادِي عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَانْقَادَتْ مَعَهُ كَذَلِكَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالْمَنْصَفِ مِمَّا بَيْنَهُمَا لَأَمَ بَيْنَهُمَا يَعْنِي جَمَعَهُمَا فَقَالَ الْتَئِمَا عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَالْتَأَمَتَا قَالَ جَابِرٌ فَخَرَجْتُ أُحْضِرُ مَخَافَةَ أَنْ يُحِسَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقُرْبِي فَيَبْتَعِدَ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ فَيَتَبَعَّدَ فَجَلَسْتُ أُحَدِّثُ نَفْسِي فَحَانَتْ مِنِّي لَفْتَةٌ فَإِذَا أَنَا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُقْبِلًا وَإِذَا الشَّجَرَتَانِ قَدْ افْتَرَقَتَا فَقَامَتْ كُلُّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا عَلَى سَاقٍ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَفَ وَقْفَةً فَقَالَ بِرَأْسِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ أَبُو إِسْمَعِيلَ بِرَأْسِهِ يَمِينًا وَشِمَالًا ثُمَّ أَقْبَلَ فَ
[Harun bin Ma'ruf] na [Muhammad bin Abbad] batubwiye ko inyandiko ya Hadithi yabo isa hafi kimwe kandi inyandiko ikurikira ya Harun irafitanye isano, bombi baravuze bati: [Hatim bin Isma'il] yatubwiye kuri [Ya'qub bin Mujahid Abu Hazrah] kuri [Ubadah bin Al Walid bin Ubadah bin Ash Shamit] wagize ati: Jye na data twagiye gushaka ubumenyi muri uyu mudugudu w'Aba-Ansari mbere yuko bapfa. Umuntu wa mbere twahuye ni [Abu Al Yasar], mugenzi w'Intumwa ya Allah (Imana imuhe amahoro n'imigisha), yari kumwe n'umugaragu we, yari yitwaje umufuka w'imyenda, Abu Al Yasar yari yambaye igitambaro cya Ma'afiri n'umugaragu we yari yambaye igitambaro cya Ma'afiri. Data aramubwira ati: Yewe data wacu, mu by'ukuri ndabona ibimenyetso by'uburakari ku maso yawe. Yaravuze ati: Yego. Umwe muri bo afite umwenda, nagiye mu muryango we, ndamusuhuza hanyuma mvuga amagambo maze aravuga ati: Oya. Hanyuma umwana w’inda imeze nk’inkono arasohoka, ndamubaza nti: So ari he? Yaravuze ati: Yumvise ijwi ryawe. Hanyuma mama, Arikah, yinjiye ndamubwira nti: So uri he? Ndamaze kumenya aho uri. Naramubajije nti: Kuki unyihisha? Arasubiza ati: Njyewe, ndahamya ko ntabeshya, ndahamya ko ari Imana, natinye kukubwira hanyuma ndabeshya ndagusezeranya hanyuma ndabimena. Uri inshuti ya Rasulullah Sallallahu alaihi wa Salam kandi nanjye, ndahamya ko ari Imana, ndi mu bibazo. Ndavuga nti: Allah. Arasubiza ati: Allah. Arasubiza ati: Allah. Ndavuga nti: Allah. Arasubiza ati: Allah. Hanyuma afata umwenda awuhanagura n'ukuboko kwe, aravuga ati: Niba ufite amafaranga, yishyure kandi niba udafite uba ufite ubuntu. Kubona amaso yanjye abiri - yashyize intoki ze ku maso ye - kumva amatwi yanjye abiri no gusobanukirwa umutima wanjye - yerekeje aho umutima we uri - yabonye Intumwa ya Allah (saww) alaihi wa Salam ivuga iti: 'Umuntu wese uhagarika umuntu ukomeye cyangwa akamukura mu mwenda we, Allah azamwikingira mu gicucu cye'. Yaravuze ati: Nuko ndamubwira nti: Yewe marume, niba warafashe igitambaro cy'umugaragu wawe, warafashe umugaragu wawe wa ma'afiri, warafashe igitambaro cye cya ma'firi ukamwambika igitambaro cyawe, birumvikana ko wambara imitako kandi na we yambara imitako. Yankojeje umutwe hanyuma arasenga ati: Mana, muhe umugisha. Yewe muzukuru wanjye, amaso yanjye abiri - yashyize intoki ze ku maso ye - kumva amatwi yanjye abiri no gusobanukirwa umutima wanjye - yerekeje aho umutima we uri - yabonye Intumwa y'Imana (saww) iravuga iti: 'Bahe ibyo kurya mu byo muzarya kandi ubahe imyenda mu byo muzambara,' namuhaye ibintu by'iyi si byoroshye kuri njye kuruta uko yakira ibyiza byanjye ku munsi w'imperuka. Twagiye kugeza tugeze kuri [Jabir bin Abdullah] ku musigiti we, yari arimo gusenga yambaye ishati yari yitwikiriye. Nanyuze hejuru y'abantu kugeza nicaye hagati ya Jabir na Qibla. Naramubwiye nti: 'Allah akugirire imbabazi, kuki usenga ufite ishati imwe n'igitambaro cyawe ku ruhande?' Yankoreye ikimenyetso mu gituza gutya - arambura intoki ze arazizunguza, aravuga ati: 'Ndashaka ko umuswa nkawe aza aho ndi arebe icyo nkora kugira ngo abigane.' Umuhanuzi wa Allah (saw) alaihi wa Salam yigeze kuza mu musigiti wacu ubwo yari yitwaje ishami rya Ibn Tab, yabonye ko hari ikibyimba mu cyerekezo cy'umusigiti hanyuma aragikuraho n'ishami, nyuma arahindukira aratureba arababaza ati: 'Ni nde muri mwe ushaka ko Allah amureka?' aravuga ati: 'Twarunamye.' Yongera kubaza ati: 'Ni nde muri mwe ushaka ko Allah amureka?' Twasubije tuti: 'Oya, yewe Ntumwa ya Allah.' Yaravuze ati: 'Mu by'ukuri, iyo umwe muri mwe asenze, Allah Tabaraka wa Ta'ala aba ari imbere ye, bityo ntimukamucire mu maso cyangwa iburyo, ahubwo mumucire ibumoso, munsi y'ikirenge cye cy'ibumoso.' Kandi niba adashobora kwifata kugeza igihe azacira cyangwa ashonje, agomba kubikora akoresheje imyenda ye gutya." Yazinze imyenda ye hanyuma aravuga ati: "Nyereka amavuta ya za'faran." Hanyuma umusore wo mu bwoko yirutse ajya mu muryango we vuba maze aza afite uruvange rw'amavuta mu ntoki ze, hanyuma Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam arayafata ayasiga ku isonga ry'urubavu rwo hagati hanyuma ayasiga ku gahu gasigaye. Jabir aravuga ati: Niho muha imibavu y'imisigiti yanyu. Twigeze kugendana na Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam mu ntambara ya Buwath, yashakaga Al Majdi bin Amru al Juhadi. Ingamiya yahabwaga amazi yari irinzwe n'abantu batanu, batandatu na barindwi, hanyuma umwe mu bashoferi b'ingamiya bo muri Ansari akikiza ingamiya ye, nyuma y'ibyo ingamiya irashwanyagurika hanyuma ayigenderaho. Yasutse ingamiya ye ariko iguma icecekeye, hanyuma abwira ingamiya ye ati: Hus, Allah aguhe umuvumo. Hanyuma Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam arabaza ati: 'Ni nde wavumye ingamiya?' Arasubiza ati: 'Ndi we, Intumwa ya Allah.' Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam yaravuze ati: 'Manuka, ntukifatanye n'ikintu cyose cyavumwe. Ntugasabire ibibi ku bwawe, ntugasabire abana bawe ibibi, ntugasabire ubutunzi bwawe ibibi, ntugakurikize igihe amasengesho ya Allah asubijwe hanyuma akayaguha'. Twagendanye na Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam kugeza ku gicamunsi. Twegereye imwe mu mazi y'Abarabu maze Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam aravuga ati: 'Ni nde ushaka kutujya imbere agasana iriba, nyuma y'ibyo akanywa hanyuma akaduha icyo kunywa' Jabir aravuga ati: Narahagurutse ndavuga nti: Ndi we, Intumwa ya Allah. Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam aravuga ati: 'Ni nde wundi uri kumwe na Jabir?' Jabbar bin Shakhr yarahagurutse. Twagiye ku iriba hanyuma dukura indobo imwe cyangwa ebyiri mu iriba. Twarayimanuye hanyuma turayikurura kugeza yuzuye amazi. Umuntu wa mbere waduhuye ni Rasulullah sallallaahu alaihi wa Salam, arabaza ati: 'Ese mwembi murabireka?' Twasubije tuti: Yego, yewe Ntumwa y'Imana. Yamanuye umutwe w'ingamiya ye, ingamiya ye iranywa, afata imigozi maze ingamiya ye irambura amaguru iranyara. Nyuma y'ibyo arayihindukiza arayikubita. Hanyuma Intumwa y'Imana (saww) yagiye ku iriba irasukura. Narahagurutse nkora isuku yanjye nkoresheje amazi asigaye yo kwiyuhagira yavuye kuri Rasulullah Sallallahu 'alaihi wa Salam. Jabbar bin Shakhr yahise ajya kwituma maze Intumwa y'Imana (saww) irahaguruka irasukura. Nambaye ishuka, nifuzaga kuyipfuka ariko ntiyahagera. Ishuka ryari rifite impera hanyuma ndayizunguruka, nyuma ndayipfuka hagati y'impande zombi hanyuma ndayikandagira n'ijosi ryanjye. Hanyuma ndaza mpagarara ibumoso bwa Rasulullah Sallallahu 'alaihi wa Salam. Yafashe ukuboko kwanjye aranzingurura anshyira iburyo bwe. Nyuma y'ibyo Jabbar bin Shakhr yarahageze. Yakoze isuku hanyuma araza ahagarara ibumoso bwa Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam, hanyuma adufata amaboko maze dushyirwa inyuma ye. Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam yarambonye ariko sinabyumva, nyuma y'ibyo narabyumvise hanyuma ashyira ikimenyetso ku kiganza cye, ashaka guhambira igice cyawe cyo hagati. Nyuma y'isengesho, Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam aravuga ati: 'Yewe Jabir!' Naramusubije nti: Yego, yewe Ntumwa y'Imana. Yaravuze ati: 'Niba ishati ari nini, irambure hagati y'impande zombi kandi niba ari nto, uyihambire hejuru y'ikibuno cyawe'. Twigeze kugendana n'Intumwa y'Imana (saww) kandi buri wese muri twe yaryaga date imwe buri munsi. Yarayinyoye hanyuma ayishyira ku myenda ye, maze twimura igiti ku buryo amababi yagwaga hanyuma turayirya kugeza ubwo mpande z'umunwa wacu zibabara. Ndahiye ko hari umuntu muri twe wabuze umunsi umwe. Hanyuma twagiye kuyishaka hanyuma turayitoragura. Twamuhamirije ko atari yahawe - date - hanyuma arazihabwa. Yarahagurutse arazifata. Twigeze kugendana n'Intumwa y'Imana (saww) kugeza igihe duhagaze mu kibaya kinini. Intumwa y'Imana (saww) yagiye kurangiza ubutumwa bwe, namukurikiye inyuma nitwaje indobo y'amazi. Intumwa y'Imana (saww) yarebye hirya no hino, ntiyabonye ikintu cyo kuyipfuka. Byagaragaye ko hari ibiti bibiri kuri ku nkengero z'ikibaya. Umuhanuzi w'Imana (saww) yazamutse kuri umwe muri bo afata ishami ryacyo, aravuga ati: 'Nimwinamire, ku bw'uburenganzira bwa Allah'. Ishami ryarapfukamye hamwe na we nk'ingamiya ifite izuru ryakozwe n'umuyobozi wayo, kugeza ubwo ageze ku kindi giti afata rimwe mu mashami yacyo, aravuga ati: 'Nimwinamire, ku bw'uburenganzira bwa Allah'. Ishami naryo ryarapfukamye. Amaze kuba hagati hagati y'ibyo byombi, arabihuza, aravuga ati: 'Nimwinamire, ku bw'uburenganzira bwa Allah'. Ibyo byombi birahujwe. Jabir yaravuze ati: Nahunze vuba kuko natinyaga ko Intumwa ya Allah (Imana imuhe amahoro n'imigisha) yakumva ko ndi hafi ye maze ikagenda. Muhammad bin Abbad yaravuze mu nkuru ye ati: Yaragiye, hanyuma ndicara ndivuga. Narebye ku ruhande mbona Intumwa ya Allah (Imana imuhe amahoro n'imigisha) iri hafi maze biza kugaragara ko ibyo biti bibiri byari bimaze kumera, buri kimwe gihagaze ku giti cyacyo. Nabonye Intumwa ya Allah (Imana imuhe amahoro n'imigisha) ahagaze akora ikimenyetso cy'umutwe we gutya - Abu Isma'il yashyize ikimenyetso cy'umutwe we iburyo n'ibumoso - hanyuma araza. Ageze aho ndi, aramubaza ati: 'Yewe Jabir, urabona aho mpagaze?' Naramushubije nti: 'Yego, yewe Ntumwa y'Imana.' Yaravuze ati: 'Genda ku biti bibiri uteme ishami kuri buri kimwe muri byo ubizane hano. Nugera aho mpagaze, ukureho ishami rimwe iburyo bwawe n'irindi ibumoso bwawe.' Jabir aravuga ati: Narahagurutse mfata ibuye, ndarimena hanyuma ndarinoza kugeza ribaye rityaye, maze kujya ku biti bibiri, ntema ishami kuri buri kimwe muri byo. Nagarutse ndabikurura kugeza aho nhagaze aho Intumwa y'Imana (Imana imuhe amahoro n'imigisha) yari ihagaze. Nakuyeho ishami iburyo bwanjye n'irindi shami ibumoso bwawe, nyuma y'ibyo njya ku Ntumwa y'Imana (Imana imuhe amahoro n'imigisha) ndamubwira nti: Nabikoze, Ntumwa y'Imana, none ibyo byari bigamije iki? Arasubiza ati: Nanyuze ku mva ebyiri abaturage baho bahanwaga, hamwe n'ubusabe bwanjye, nifuzaga kuborohereza imitwaro yabo mu gihe amashami yabo yari akiri make. Hanyuma twagiye mu ngabo maze Intumwa y'Imana (Imana imuhe amahoro n'imigisha) iravuga iti: Yewe Jabir, hamagara umwotsi! Naravuze nti: Umwotsi, umwotsi, umwotsi. Naravuze nti: Yewe Ntumwa y'Imana, nta kintu na kimwe mbona mu karavani. Umugabo wo muri Ansari (Abaansari) yakonjesheje Intumwa y'Imana (Imana imuhe amahoro n'imigisha) (Yewe) mu kibindi cye, cyari cyumye ku biti byamanitswe mu kibindi, arambwira ati: “Genda kuri kanaka, mwene kanaka, Al-Ansari, urebe niba hari amazi mu kibindi cye.” Naramwegereye ndeba ikibindi cye. Nta kindi nabonye uretse igitonyanga cy'amazi ku mpera yacyo; iyo nyisutseho, yakama. Hanyuma njya ku Ntumwa ya Allah (Imana imuhe amahoro n'imigisha) ndamubwira nti: “Yewe Ntumwa ya Allah, nta kindi nabonye uretse igitonyanga cy'amazi ku mpera y'ikibindi; iyo nyisutseho, yakama.” Arambwira ati: “Genda uyinzanire.” Narayimuzaniye maze ayifata mu ntoki ze. Yavuze ikintu ntazi, hanyuma aragikoraho n'amaboko ye, hanyuma arakimpa arambwira ati: “Yewe Jabir, hamagara ikibindi kinini.” Naramuhamagaye nti: “Ikibindi kinini, yewe karavani.” Hanyuma ndagifata ndagishyira imbere y'Intumwa y'Imana (saww) alaihi wa Salam, yerekanye ikiganza cye nk'iki - Jabir arambura ukuboko, arambura intoki ze hanyuma azishyira hasi mu kibindi. Yaravuze ati: 'Fata, Jabir, hanyuma unyisukeho uvuge uti: 'Bismillaah'. Naragisutse kubera we maze ndavuga nti: Bismillaah. Nabonye amazi asohoka hagati y'intoki z'Intumwa y'Imana (saww) alaihi wa Salam hanyuma ikibindi kinini gisohora amazi kirahindukira kugeza cyuzuye, nyuma aravuga ati: 'Yewe Jabir, hamagara ukeneye amazi'. Jabir aravuga ati: Abantu baza banywe kugeza bahaze. Hanyuma ndavuga nti: Hari ugikeneye amazi? Hanyuma Rasulullah (saww) alaihi wa Salam yazamuye ukuboko kwe mu kibindi kinini cyari cyuzuye amazi. Abantu binubiye inzara ku ntumwa y'Imana (saww) alaihi wa Salam maze aravuga ati: 'Allah aguhe ibiryo'. Hanyuma twagiye mu Inkombe, amazi yari menshi cyane maze dutera ifi hanyuma ducana umuriro iruhande rwayo, turayiteka turayiteka hanyuma turarya kugeza dushize. Jabir aravuga ati: Jyewe, mugenzi wanjye na mugenzi wanjye - yabaruye abantu bagera kuri batanu - twinjiye mu mwobo w'amaso, nta muntu watubonye kugeza dusohotse. Twafashe ijisho rye rimwe hanyuma turarireba, nyuma y'ibyo duhamagara umugabo munini mu modoka, ingamiya nini mu modoka n'umutware munini mu modoka, yinjira munsi yayo adapfukamye umutwe.
Imam Muslim : 5329
حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَقَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولُا جَاءَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ إِلَى أَبِي فِي مَنْزِلِهِ فَاشْتَرَى مِنْهُ رَحْلًا فَقَالَ لِعَازِبٍ ابْعَثْ مَعِيَ ابْنَكَ يَحْمِلْهُ مَعِي إِلَى مَنْزِلِي فَقَالَ لِي أَبِي احْمِلْهُ فَحَمَلْتُهُ وَخَرَجَ أَبِي مَعَهُ يَنْتَقِدُ ثَمَنَهُ فَقَالَ لَهُ أَبِي يَا أَبَا بَكْرٍ حَدِّثْنِي كَيْفَ صَنَعْتُمَا لَيْلَةَ سَرَيْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ أَسْرَيْنَا لَيْلَتَنَا كُلَّهَا حَتَّى قَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ وَخَلَا الطَّرِيقُ فَلَا يَمُرُّ فِيهِ أَحَدٌ حَتَّى رُفِعَتْ لَنَا صَخْرَةٌ طَوِيلَةٌ لَهَا ظِلٌّ لَمْ تَأْتِ عَلَيْهِ الشَّمْسُ بَعْدُ فَنَزَلْنَا عِنْدَهَا فَأَتَيْتُ الصَّخْرَةَ فَسَوَّيْتُ بِيَدِي مَكَانًا يَنَامُ فِيهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ظِلِّهَا ثُمَّ بَسَطْتُ عَلَيْهِ فَرْوَةً ثُمَّ قُلْتُ نَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأَنَا أَنْفُضُ لَكَ مَا حَوْلَكَ فَنَامَ وَخَرَجْتُ أَنْفُضُ مَا حَوْلَهُ فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ مُقْبِلٍ بِغَنَمِهِ إِلَى الصَّخْرَةِ يُرِيدُ مِنْهَا الَّذِي أَرَدْنَا فَلَقِيتُهُ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلَامُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ قُلْتُ أَفِي غَنَمِكَ لَبَنٌ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ أَفَتَحْلُبُ لِي قَالَ نَعَمْ فَأَخَذَ شَاةً فَقُلْتُ لَهُ انْفُضْ الضَّرْعَ مِنْ الشَّعَرِ وَالتُّرَابِ وَالْقَذَى قَالَ فَرَأَيْتُ الْبَرَاءَ يَضْرِبُ بِيَدِهِ عَلَى الْأُخْرَى يَنْفُضُ فَحَلَبَ لِي فِي قَعْبٍ مَعَهُ كُثْبَةً مِنْ لَبَنٍ قَالَ وَمَعِي إِدَاوَةٌ أَرْتَوِي فِيهَا لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَشْرَبَ مِنْهَا وَيَتَوَضَّأَ قَالَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَهُ مِنْ نَوْمِهِ فَوَافَقْتُهُ اسْتَيْقَظَ فَصَبَبْتُ عَلَى اللَّبَنِ مِنْ الْمَاءِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اشْرَبْ مِنْ هَذَا اللَّبَنِ قَالَ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قَالَ أَلَمْ يَأْنِ لِلرَّحِيلِ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَارْتَحَلْنَا بَعْدَمَا زَالَتْ الشَّمْسُ وَاتَّبَعَنَا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ وَنَحْنُ فِي جَلَدٍ مِنْ الْأَرْضِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُتِينَا فَقَالَ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَارْتَطَمَتْ فَرَسُهُ إِلَى بَطْنِهَا أُرَى فَقَالَ إِنِّي قَدْ عَلِمْتُ أَنَّكُمَا قَدْ دَعَوْتُمَا عَلَيَّ فَادْعُوَا لِي فَاللَّهُ لَكُمَا أَنْ أَرُدَّ عَنْكُمَا الطَّلَبَ فَدَعَا اللَّهَ فَنَجَا فَرَجَعَ لَا يَلْقَى أَحَدًا إِلَّا قَالَ قَدْ كَفَيْتُكُمْ مَا هَاهُنَا فَلَا يَلْقَى أَحَدًا إِلَّا رَدَّهُ قَالَ وَوَفَى لَنَا و حَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ح و حَدَّثَنَاه إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ كِلَاهُمَا عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْبَرَاءِ قَالَ اشْتَرَى أَبُو بَكْرٍ مِنْ أَبِي رَحْلًا بِثَلَاثَةَ عَشَرَ دِرْهَمًا وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ زُهَيْرٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ و قَالَ فِي حَدِيثِهِ مِنْ رِوَايَةِ عُثْمَانَ بْنِ عُمَرَ فَلَمَّا دَنَا دَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَاخَ فَرَسُهُ فِي الْأَرْضِ إِلَى بَطْنِهِ وَوَثَبَ عَنْهُ وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ هَذَا عَمَلُكَ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يُخَلِّصَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ وَلَكَ عَلَيَّ لَأُعَمِّيَنَّ عَلَى مَنْ وَرَائِي وَهَذِهِ كِنَانَتِي فَخُذْ سَهْمًا مِنْهَا فَإِنَّكَ سَتَمُرُّ عَلَى إِبِلِي وَغِلْمَانِي بِمَكَانِ كَذَا وَكَذَا فَخُذْ مِنْهَا حَاجَتَكَ قَالَ لَا حَاجَةَ لِي فِي إِبِلِكَ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ لَيْلًا فَتَنَازَعُوا أَيُّهُمْ يَنْزِلُ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَنْزِلُ عَلَى بَنِي النَّجَّارِ أَخْوَالِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أُكْرِمُهُمْ بِذَلِكَ فَصَعِدَ الرِّجَالُ وَالنِّسَاءُ فَوْقَ الْبُيُوتِ وَتَفَرَّقَ الْغِلْمَانُ وَالْخَدَمُ فِي الطُّرُقِ يُنَادُونَ يَا مُحَمَّدُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَا مُحَمَّدُ يَا رَسُولَ اللَّهِ
Yambwiye [Salamah bin Syabib] yatubwiye [Al Hasan bin A'yan] yatubwiye [Zuhair] yatubwiye [Abu Ishaq] yaravuze ati: Numvise [Al Bara` bin Azib] avuga ati: Abu Bakr Ash Shiddiq yaje kwa data iwe hanyuma Abu Bakr agura inyamaswa igenderaho, hanyuma abwira Azib ati: Ohereza umuhungu wawe tujyane kumuzana iwanjye. Data arambwira ati: Muzane. Namujyanye na data kugira ngo twishyure ikiguzi. Data aramubwira ati: Muraho [Abu Bakr], mbwira, mwari mukora iki nijoro ubwo mwagendanaga na Rasulullah sallallahu alaihi wa Salam? Abu Bakr aravuga ati: Yego. Twagenze ijoro ryose kugeza saa sita z'amanywa. Umuhanda wari utuje kandi nta muntu wahanyuraga kugeza igihe ibuye rinini ryaduteguriwe, ryaduhaga igicucu kandi ntiryagaragara ku mirasire y'izuba nyuma yaho. Twahagaze hafi aho hanyuma twegera ibuye. Nkoresheje amaboko yanjye, narambitse ahantu Intumwa (Imana Imuhe amahoro n'imigisha) irara munsi y'igicucu cy'urutare, hanyuma ndambikaho umwenda w'ubwoya, ndavuga nti: Sinzira, yewe Ntumwa ya Allah, nzakurinda. Yarasinziriye, hanyuma ndajya kumurinda. Byaje kugaragara ko umushumba w'ihene yaje n'ihene ze ku rutare runini, yashakaga kwikinga nkatwe. Naramubajije nti: Uri uwa nde, yewe mugaragu? Yaramushubije ati: Ku muntu wo mu bantu ba Madina. Naramubajije nti: Ese ufite amata mu ihene zawe? Yaramushubije ati: Yego. Naramubajije nti: Uzayankatira? Yaramushubije ati: Yego. Yafashe ihene asukura utwoya tw'amata, umwanda n'umwanda - Abu Ishaq yaravuze ati: Nabonye Al Bara` akubita ikiganza cye ku kindi kiganza cye ubwo yakoraga isuku - hanyuma ayikankatira mu kirahure cyarimo amata make. Abu Bakr yaravuze ati: Nazanye igikoresho Intumwa (Imana Imuhe amahoro n'imigisha) yanyweyemo maze akora isuku. Yaravuze ati: Hanyuma nagiye kwa Intumwa y'Imana (saww) alaihi wa Salam sinamukanguye, ariko byaje kugaragara ko yabyutse muri ako kanya, hanyuma nshyira amazi ku mata kugeza ubwo hasi hakonje, hanyuma ndavuga nti: Yewe Ntumwa y'Imana, nywa aya mata. Yanyoye kugeza igihe nishimiye. Nyuma y'ibyo aravuga ati: 'Ese igihe cyo kugenda ntikiragera'? Naramushubije nti: Nibyo. Hanyuma twagiyeyo izuba rimaze kurenga yerekeza iburengerazuba, hagati aho Suraqah bin Malik yaradukurikiye ubwo twari mu butaka butarimo amazi. Naravuze nti: Yewe Ntumwa y'Imana, twasuwe. Yaravuze ati: 'Ntugatinye, koko Imana iri kumwe natwe'. Hanyuma Intumwa y'Imana (saww) iramusabira ibibi kugeza ubwo ifarashi ye iguye mu byondo kugeza mu nda yayo, hanyuma iravuga iti: Ndabizi ko mwembi munsabira ibibi, none munsabira Imana, ndakwinginze Imana nzagukorera ibyo wasabye byombi. Hanyuma Imana irasenga maze Suraqah aragaruka. Nta muntu n'umwe yahuye na we ariko aravuga ati: Mfite ibihagije kuri wewe, we - Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam - ntabwo ari hano. Nta muntu n'umwe yahuye na we ahubwo yarabasubije. Abu Bakr aravuga ati: Yakomeje isezerano rye kuri twe. Yabimbwiye [Zuhair bin Harb] yarabitubwiye [Uthman bin Umar]. Twabwiwe [Ishaq bin Ibrahim] yatubwiye [An Nadhr bin Syumail] bombi [Isra`il bin Abu Ishaq] kuva kuri [Al Bara`] yaravuze ati: Abu Bakr yaguze inyamaswa igendera kuri data kuri dirham cumi n'eshatu, yavuze Hadithi ifite icyo isobanura kuri Hadithi ya Zuhair yavuzwe na Abu Ishaq, kandi yavuze muri Hadithi ye yavuzwe na Rasulullah Uthman bin Umar ati: Ubwo Suraqah bin Malik yegeraga, Rasulullah Sallallahu 'alaihi wa Salam yamusenze hanyuma ifarashi igwa hasi igera mu nda yayo hanyuma Suraqah arasimbuka aravuga ati: Yewe Muhamadi, nzi ko ibi ari wowe ukora, nsaba Imana kunkiza ibyo nahuye na byo, kandi ku bwawe nzahuma umuntu uri inyuma yanjye. Uyu ni umwambi wanjye, fata umwambi umwe kuko uzambuka ingamiya yanjye n'abagaragu banjye muri aka gace kandi ibi, ndakwinginze fata ibyo ukeneye. Yaravuze ati: 'Sinkeneye ingamiya zawe'. Twese uko turi batatu twari i Madina nijoro hanyuma barwana ku wahagarika Intumwa Sallallahu 'alaihi wa Salam. Yaravuze ati: 'Mugume mu bana ba Najjar, ba nyirarume ba Abdul Muthallib, ndabashimira kubera ibyo'. Abagabo n'abagore bazamutse hejuru y'amazu, abana n'abagaragu bakwirakwiriye mu mihanda, barahamagara bati: Yewe Muhammad, Yewe Intumwa y'Imana, Yewe Muhammad, Yewe Intumwa y'Imana.
Imam Muslim : 5330
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ قَالَ هَذَا مَا حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ أَحَادِيثَ مِنْهَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيلَ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ يُغْفَرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ فَبَدَّلُوا فَدَخَلُوا الْبَابَ يَزْحَفُونَ عَلَى أَسْتَاهِهِمْ وَقَالُوا حَبَّةٌ فِي شَعَرَةٍ
Yatubwiye [Muhammad bin Rafi'] yatubwiye [Abdurrazzaq] yatubwiye [Ma'mar] kuva kuri [Hammam bin Munabbih] yaravuze ati: Ibi nibyo [Abu Hurairah] yatubwiye bivuye kuri Rasulullah swallallaahu 'alaihi wa Salam, hanyuma avuga bimwe muri byo: Rasulullah swallallaahu 'alaihi wa Salam yaravuze ati: 'Babwiwe abana ba Isirayeli bati: 'Injira mu muryango wunamye kandi uvuge uti: 'Hitthah' - ubabarire ibyaha byawe - Azababarira amakosa yawe rwose hanyuma bihinduke binjire mu muryango mu gihe bikurura ku matako yabo maze bakavuga bati: 'Habbah - imbuto- mu ifu''.
Imam Muslim : 5331
حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُكَيْرٍ النَّاقِدُ وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ عَبْدٌ حَدَّثَنِي و قَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ يَعْنُونَ ابْنَ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ وَهُوَ ابْنُ كَيْسَانَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ تَابَعَ الْوَحْيَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ وَفَاتِهِ حَتَّى تُوُفِّيَ وَأَكْثَرُ مَا كَانَ الْوَحْيُ يَوْمَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Yambwiye [Amru bin Muhammad bin Bukair An Naqid], [Al Hasan bin Ali Al Hulwani] na [Abdu bin Humaid] yaravuze ati Abdu: yambwiye, abandi bakavuga bati: Yatubwiye [Ya'qub bin Ibrahim bin Sa'ad] yatubwiye [data] kuva kuri [Salih bin Kaisan] kuva kuri [Ibn Shihab] yaravuze ati: Yambwiye [Anas bin Malik] ko Allah 'azza wajalla arangiza guhishurwa kwa Rasulullah swallallaahu 'alaihi wa Salam mbere y'uko apfa
Imam Muslim : 5332
حَدَّثَنِي أَبُو خَيْثَمَةَ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَهُوَ ابْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ أَنَّ الْيَهُودَ قَالُوا لِعُمَرَ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ آيَةً لَوْ أُنْزِلَتْ فِينَا لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لَأَعْلَمُ حَيْثُ أُنْزِلَتْ وَأَيَّ يَوْمٍ أُنْزِلَتْ وَأَيْنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَيْثُ أُنْزِلَتْ أُنْزِلَتْ بِعَرَفَةَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاقِفٌ بِعَرَفَةَ قَالَ سُفْيَانُ أَشُكُّ كَانَ يَوْمَ جُمُعَةٍ أَمْ لَا يَعْنِي { الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي }
Byaravuzwe [Abu Khaitsamah bin Harb] na [Muhammad bin Al Mutsanna], inyandiko ya Ibn Al Mutsanna, bombi bavuga bati: Byaravuzwe [Abdurrahman bin Mahdi] yatubwiye [Sufyan] bivuye kuri [Qais bin Muslim] bivuye kuri [Thariq bin Shihab], Abayahudi babwiye [Umar] bati: Mu by'ukuri, wasomye umurongo, iyo uza kuduhishurirwa, twari kuwugira umunsi mukuru: 'Mu by'ukuri nzi igihe umurongo wahishuriwe, umunsi umurongo wahishuriwe n'aho Intumwa sallallahu alaihi wa Salam yari iri igihe umurongo wahishuriwe. Uyu murongo waje Arafah ubwo Intumwa sallallahu alaihi wa Salam wuquf muri Arafah. Sufyan yaravuze ati: Ndashidikanya niba ari ku wa Gatanu cyangwa atari wo, bivuze ngo: 'Kuri uyu munsi nabatunganirije idini yanyu kandi nabasohoreje imigisha yanjye'. -Al Maa`idah: 3-
Imam Muslim : 5333
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَاللَّفْظُ لِأَبِي بَكْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ قَالَتْ الْيَهُودُ لِعُمَرَ لَوْ عَلَيْنَا مَعْشَرَ يَهُودَ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةَ { الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الْإِسْلَامَ دِينًا } نَعْلَمُ الْيَوْمَ الَّذِي أُنْزِلَتْ فِيهِ لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا قَالَ فَقَالَ عُمَرُ فَقَدْ عَلِمْتُ الْيَوْمَ الَّذِي أُنْزِلَتْ فِيهِ وَالسَّاعَةَ وَأَيْنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ نَزَلَتْ نَزَلَتْ لَيْلَةَ جَمْعٍ وَنَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَاتٍ
Yatubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Abu Kuraib] inyandiko ya Abu Bakr, yagize ati: Yatubwiye [Abdullah bin Idris] bivuye kuri [se] bivuye kuri [Qais bin Muslim] bivuye kuri [Thariq bin Shihab] yagize ati: Abayahudi babwiye [Umar] bati: Iyo twe, Abayahudi, tuba twarabagejejeho uyu murongo ugira uti: 'Uyu munsi nabatunganirije idini yanyu, kandi mfite imigisha yanjye ihagije kuri mwe, kandi nahaye umugisha Islam kugira ngo ibe idini yanyu'. -Al Maa`idah: 3- tuzi ko umunsi umurongo wahishuwe, tuzawugira umunsi w'ikiruhuko nta kabuza. Umar yaravuze ati: Nzi umunsi n'igihe umurongo wahishuweho n'aho Umuhanuzi wa Allah (sallallahu alaihi wasallam) yari igihe umurongo wahishurwaga, umurongo waje mu ijoro twateraniye hamwe na Umuhanuzi wa Allah (sallallahu alaihi wa Salam) i Arafah.
Imam Muslim : 5334
و حَدَّثَنِي عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ الْيَهُودِ إِلَى عُمَرَ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ آيَةٌ فِي كِتَابِكُمْ تَقْرَءُونَهَا لَوْ عَلَيْنَا نَزَلَتْ مَعْشَرَ الْيَهُودِ لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا قَالَ وَأَيُّ آيَةٍ قَالَ { الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الْإِسْلَامَ دِينًا } فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لَأَعْلَمُ الْيَوْمَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ وَالْمَكَانَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَاتٍ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ
Byaravuzwe [Abdu bin Humaid] yatubwiye [Ja'far bin Aun] yatubwiye [Abu Umais] yabikuye kuri [Qais bin Muslim] yavuye kuri [Thariq bin Shihab] yaravuze ati: Umuyahudi yaje kwa [Umar] aramubwira ati: Yewe Amirul Mu'minin, hari umurongo mu gitabo cyawe wasomye, iyo uwo murongo uba warageze kuri twe Abayahudi, uwo munsi twari kuwugira umunsi. Umar arabaza ati: Ni uwuhe murongo? Arasubiza ati: 'Uyu munsi nabatunganirije idini yanyu, kandi nabasohoreje imigisha yanjye, kandi nemeye ko Islam izaba idini kuri mwe'. -Al Maa`idah: 3- Umar yaravuze ati: Mu by'ukuri, nzi umunsi n'ahantu uyu murongo wahishuriwe, umurongo wahishuriwe Intumwa y'Imana (sallallahu alaihi wa Salam) i Arafah ku wa Gatanu.
Imam Muslim : 5335
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ قَالَ أَبُو الطَّاهِرِ حَدَّثَنَا و قَالَ حَرْمَلَةُ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنْ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ } قَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حَجْرِ وَلِيِّهَا تُشَارِكُهُ فِي مَالِهِ فَيُعْجِبُهُ مَالُهَا وَجَمَالُهَا فَيُرِيدُ وَلِيُّهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِغَيْرِ أَنْ يُقْسِطَ فِي صَدَاقِهَا فَيُعْطِيَهَا مِثْلَ مَا يُعْطِيهَا غَيْرُهُ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ إِلَّا أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ وَيَبْلُغُوا بِهِنَّ أَعْلَى سُنَّتِهِنَّ مِنْ الصَّدَاقِ وَأُمِرُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا طَابَ لَهُمْ مِنْ النِّسَاءِ سِوَاهُنَّ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ اسْتَفْتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ هَذِهِ الْآيَةِ فِيهِنَّ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { يَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلْ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } قَالَتْ وَالَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ تَعَالَى أَنَّهُ { يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ } الْآيَةُ الْأُولَى الَّتِي قَالَ اللَّهُ فِيهَا { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنْ النِّسَاءِ } قَالَتْ عَائِشَةُ وَقَوْلُ اللَّهِ فِي الْآيَةِ الْأُخْرَى { وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } رَغْبَةَ أَحَدِكُمْ عَنْ الْيَتِيمَةِ الَّتِي تَكُونُ فِي حَجْرِهِ حِينَ تَكُونُ قَلِيلَةَ الْمَالِ وَالْجَمَالِ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا رَغِبُوا فِي مَالِهَا وَجَمَالِهَا مِنْ يَتَامَى النِّسَاءِ إِلَّا بِالْقِسْطِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ و حَدَّثَنَا الْحَسَنُ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ جَمِيعًا عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى } وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَزَادَ فِي آخِرِهِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ إِذَا كُنَّ قَلِيلَاتِ الْمَالِ وَالْجَمَالِ
Yambwiye [Abu Ath Thahir Ahmad bin Amru bin Sarh] na [Harmalah bin Yahya At Tujibi] yaravuze ati Abu Ath Thahir: Yatubwiye, mu gihe Harmalah yavuze ati: Yatubwiye [Ibnu Wahab] yambwiye [Yunus] kuri [Ibnu Shihab] yambwiye [Urwah bin Zubair] ko yabajije [Aisyah] ijambo ry'Imana ati: 'Kandi niba uhangayikishijwe n'uko utazaba intungane mu kibazo cy'imfubyi, shaka abagore babiri, cyangwa batatu, cyangwa bane bakubereye neza'. -An Nisaa`: 3- Aisha yaravuze ati: Yewe mwishywa wanjye, bivuze umukobwa w'imfubyi ugenzurwa n'umurezi we - kandi - ari we - ushinzwe ubutunzi bwe, hanyuma agatangazwa n'ubutunzi n'ubwiza bw'imfubyi, hanyuma agashaka kuyirongora agamije kurenganya inkwano ye kugira ngo ayihe ikintu gisa n'icyo abandi bahawe, hanyuma babujijwe kubarongora uretse kubabera inyangamugayo no gutanga inkwano iri hejuru kandi bagategekwa gushaka abagore bababereye abandi batari imfubyi. Urwah yaravuze ati: Aisyah yaravuze ati: Hanyuma abantu basabye Intumwa y'Imana (Imana imuhe amahoro n'imigisha) fatwa nyuma y'uyu murongo uvuga kuri bo - imfubyi z'abagore - hanyuma Allah 'azza wajalla yahishuye umurongo uti: 'Kandi bagusabye fatwa ku bagore, baravuga bati: 'Imana ni yo yaguhaye fatwa kuri bo n'ibyasomwe mu gitabo ku bagore b'imfubyi ko mutabahaye ibyo bategetswe mu gihe mwashakaga kubarongora'. -An Nisaa`: 127- Aisyah yaravuze ati: Kandi ibyo Allah Ta'ala yavuze ni ibyo mwasomwe muri Qur'an mu murongo ubanziriza uvuga amagambo ya Allah agira ati: 'Kandi niba muhangayikishijwe no kudakora ubutabera mu kibazo cy'imfubyi, mushake abagore beza kuri mwe'. -An Nisaa`: 3- Aisha yaravuze ati: Kandi ijambo ry'Imana mu wundi murongo rigira riti: 'Mu gihe mushaka kubarongora,' -An Nisaa`: 127- ni ukudakunda buri wese muri mwe ku bagore b'imfubyi bari munsi y'ubuyobozi bwanyu mu gihe ari bake mu butunzi kandi atari beza. Kubwibyo, babujijwe gushaka kubera ibyo bakunda mu butunzi n'ubwiza bw'imfubyi keretse mu butabera kubera ko badakunda abagore b'imfubyi. Yatubwiye [Al Hasan Al Hulwani] na [Abdu bin Humaid] bose bakomoka kuri [Ya'qub bin Ibrahim bin Sa'ad] yatubwiye [data] akomoka kuri [Salih] akomoka kuri [Ibn Shihab] yambwiye [Urwah] ko yabajije [Aisha] amagambo ya Allah agira ati: 'Kandi niba mutinya ko mutazabakorera neza imfubyi,' -An Nisaa`: 3- yavuze Hadithi nk'iya Yunus yavuye kuri Az Zuhri maze yongeraho ku musozo ati: Kubera ko badakunda imfubyi niba ari abakire bake kandi ari beza cyane.
Imam Muslim : 5336
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي الرَّجُلِ تَكُونُ لَهُ الْيَتِيمَةُ وَهُوَ وَلِيُّهَا وَوَارِثُهَا وَلَهَا مَالٌ وَلَيْسَ لَهَا أَحَدٌ يُخَاصِمُ دُونَهَا فَلَا يُنْكِحُهَا لِمَالِهَا فَيَضُرُّ بِهَا وَيُسِيءُ صُحْبَتَهَا فَقَالَ { إِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنْ النِّسَاءِ } يَقُولُ مَا أَحْلَلْتُ لَكُمْ وَدَعْ هَذِهِ الَّتِي تَضُرُّ بِهَا
Yatubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Abu Kuraib] bombi bati: Yatubwiye [Abu Usamah] yatubwiye [Hisham] bivuye kuri [se] bivuye kuri [Aisha] ku ijambo rya Allah ati: 'Kandi niba muhangayikishijwe no kudakorera ubutabera abagore b'imfubyi,' -An Nisaa`: 3- Yaravuze ati: -Uyu murongo- wahishuwe ku muntu, yari afite umugore w'imfubyi, yari umurinzi we akaba n'umuzungura we. Umugore w'imfubyi afite ubutunzi, nta wundi muntu afite wo guhangana nawe uretse we. Ntabwo yamushyingiye ubutunzi bwe kugira ngo bimugirire nabi kandi bimurengere. Hanyuma aravuga ati: 'Kandi niba muhangayikishijwe no kudakora ubutabera mu kibazo cy'imfubyi, shaka abagore beza kuri mwe'. -An Nisaa`: 3- Yaravuze ati: Sinshobora kubigukorera kandi sinze uyu mugore ufite akaga kubera ibyo.
Imam Muslim : 5337
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي الْيَتِيمَةِ تَكُونُ عِنْدَ الرَّجُلِ فَتَشْرَكُهُ فِي مَالِهِ فَيَرْغَبُ عَنْهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا وَيَكْرَهُ أَنْ يُزَوِّجَهَا غَيْرَهُ فَيَشْرَكُهُ فِي مَالِهِ فَيَعْضِلُهَا فَلَا يَتَزَوَّجُهَا وَلَا يُزَوِّجُهَا غَيْرَهُ
Yatubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] yatubwiye [Abdah bin Sulaiman] yabikuye kuri [Hisham] yavuye kuri [se] yavuye kuri [Aisyah] ku magambo ye agira ati: 'Kandi ibyabasomwe muri Koran: 354 -na fatwa- ku bagore b'imfubyi ko mutabahaye ibyo mwategetswe, mu gihe mwashakaga kubarongora'. -An Nisaa`: 127- Aisyah yaravuze ati: -Uyu murongo- wahishuwe ujyanye n'umugore w'imfubyi w'umuntu. Umugore w'imfubyi yamushyize mu mutungo we hanyuma ashaka kumurongora. Ntiyashakaga ko umugore w'imfubyi ashaka undi mugabo kandi agashyirwa mu mutungo we, bityo yamugoye cyane kuko atamushyingiye kandi ntamushyingire undi mugabo.
Imam Muslim : 5338
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { يَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلْ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ } الْآيَةَ قَالَتْ هِيَ الْيَتِيمَةُ الَّتِي تَكُونُ عِنْدَ الرَّجُلِ لَعَلَّهَا أَنْ تَكُونَ قَدْ شَرِكَتْهُ فِي مَالِهِ حَتَّى فِي الْعَذْقِ فَيَرْغَبُ يَعْنِي أَنْ يَنْكِحَهَا وَيَكْرَهُ أَنْ يُنْكِحَهَا رَجُلًا فَيَشْرَكُهُ فِي مَالِهِ فَيَعْضِلُهَا
Yatubwiye [Abu Kuraib] yatubwiye [Abu Usamah] yatubwiye [Hisham] yabikuye kuri [se] yabikuye kuri [Aisha] ku magambo ye agira ati: 'Kandi bagusaba fatwa ku bagore. Vuga uti: 'Allah aguha fatwa ku bwabo'. -An Nisaa`: 127- Aisyah yaravuze ati: Ni imfubyi iri kumwe n'umuntu, wenda yashyira umugabo mu mutungo we kugeza ku mitsima y'imizabibu, hanyuma agashaka kumurongora, ntabwo ashaka kumushyingira undi mugabo kugira ngo bijye mu mutungo we hanyuma akamuteza ibibazo.
Imam Muslim : 5339
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي وَالِي مَالِ الْيَتِيمِ الَّذِي يَقُومُ عَلَيْهِ وَيُصْلِحُهُ إِذَا كَانَ مُحْتَاجًا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهُ
Yatubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] yatubwiye [Abdah bin Sulayman] yabikuye kuri [Hisyam] yabivuze kuri [se] [Aisha] ku magambo ye agira ati: 'Kandi umuntu wese ukennye, ashobora kurya ibimukwiriye'. -An Nisaa`: 6- Aisyah yaravuze ati: -uyu murongo- wahishuwe ku mucungamutungo we, imfubyi iwucunga ikawusana, ashobora kuryaho iyo awukeneye.
Imam Muslim : 5340
و حَدَّثَنَاه أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله تَعَالَى { وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي وَلِيِّ الْيَتِيمِ أَنْ يُصِيبَ مِنْ مَالِهِ إِذَا كَانَ مُحْتَاجًا بِقَدْرِ مَالِهِ بِالْمَعْرُوفِ و حَدَّثَنَاه أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ بِهَذَا الْإِسْنَادِ
Twabwiwe [Abu Kuraib] yatubwiye [Abu Usamah] yatubwiye [Hisyam] yabwiwe na [se] yabwiwe na [Aisha] ku ijambo rye rigira riti: 'Umuntu wese - mu barezi - ushoboye, niyirinde - kurya ubutunzi bw'imfubyi - kandi umuntu wese ukennye, ashobora kurya ubutunzi akurikije ibikwiye'. -An Nisaa`: 6- Aisyah yaravuze ati: Byahishuwe ku murezi w'imfubyi, ashobora gukoresha amafaranga ye niba akeneye ingano y'ubutunzi bwe mu buryo bukwiye. Yatubwiye [Abu Kuraib] yatubwiye [Ibn Numair] yatubwiye [Hisham] iyi sanad.