Imam Muslim (الامام مسلم) - 5362 Hadith
Hadith
Imam Muslim : 5321
حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا يُثْنِي عَلَى رَجُلٍ وَيُطْرِيهِ فِي الْمِدْحَةِ فَقَالَ لَقَدْ أَهْلَكْتُمْ أَوْ قَطَعْتُمْ ظَهْرَ الرَّجُلِ
A fɔra ne ye ko [Abu Ja’far Muhamadu bin Ash Shabbah] y’a fɔ an ye ko [Isma’il bin Zakariya] ka bɔ [Buraid bin Abdullah] ka bɔ [Abu Burda] ka bɔ [Abu Musa] ko: Kira sallallaahu ‘alaihi wa Salam ye mɔgɔ dɔ tando mɛn ani a y’a fɔ ka damantɛmɛ: mɔgɔ dɔ kɔ’.
Hadith
Imam Muslim : 5322
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى جَمِيعًا عَنْ ابْنِ مَهْدِيٍّ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ حَبِيبٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ قَالَ قَامَ رَجُلٌ يُثْنِي عَلَى أَمِيرٍ مِنْ الْأُمَرَاءِ فَجَعَلَ الْمِقْدَادُ يَحْثِي عَلَيْهِ التُّرَابَ وَقَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَحْثِيَ فِي وُجُوهِ الْمَدَّاحِينَ التُّرَابَ
A y’a fɔ an ye [Abu Bakri bin Abu Syaiba] ani [Muhamadu bin Al Mutsanna] fɛ ka bɔ Ibn Mahdi la ani sɛbɛnin ye Ibn Al Mutsanna ta ye u fila bɛɛ ko: A y’a fɔ an ye [Abdurrahman] ka bɔ [Sufyan] ka bɔ [Habib] ka bɔ [Mujahid] ka bɔ [Abu Pramemars] la kelen ko: [Al Miqdad] ye dugukolo fɛnsɛ a kan k’a fɔ ko: Rasulullah sallallahu alayihi wa Salam y’a fɔ an ye ko an ka dugukolo fɛnsɛ mɔgɔ minw be tanuli kɛ, olu ɲɛda kan.
Hadith
Imam Muslim : 5323
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ أَنَّ رَجُلًا جَعَلَ يَمْدَحُ عُثْمَانَ فَعَمِدَ الْمِقْدَادُ فَجَثَا عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَكَانَ رَجُلًا ضَخْمًا فَجَعَلَ يَحْثُو فِي وَجْهِهِ الْحَصْبَاءَ فَقَالَ لَهُ عُثْمَانُ مَا شَأْنُكَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا رَأَيْتُمْ الْمَدَّاحِينَ فَاحْثُوا فِي وُجُوهِهِمْ التُّرَابَ و حَدَّثَنَاه مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مَنْصُورٍ ح و حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا الْأَشْجَعِيُّ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ الْأَعْمَشِ وَمَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ الْمِقْدَادِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ
A y’a fɔ an ye [Muhamadu bin Al Mutsanna] ani [Muhamadu bin Al Basyar], Al Mutsanna ka sɛbɛri, o fila bɛɛ ko: A y’a fɔ an ye [Muhamadu bin Al Mutsana] y’a fɔ an ye [Syu’ba] ka bɔ [Mansur] ka bɔ [Ibrayima] ka bɔ [Hammam bin Al Harith] la ani ko mɔgɔ dɔ ka delili kɛ [Al Miqdad] ye. a ɲɔngirinin kan, o kɔ, a ka bɔgɔ bɔn a ɲada ra. Usman y’a fɔ a ye ko: mun lo b’i la? Al Miqdad ko: Rasulullah ko: ‘N’aw ye mɔgɔw ye minw be tanuli kɛra, aw ka dugukolo bɔn u ɲɛda kan’. A fɔra an ye [Muhamadu bin Al Mutsana] ani [Ibn Basyar] fila bɛɛ ko’ A fɔra an ye [Abdurrahman] ka bɔ [Sufyan] ka bɔ [Mansur]. A y’a fɔ an ye ko [Usman bin Abu Syaiba] y’a fɔ an ye ko [Al Asyja’I Ubaidullah bin Ubaidurrahman] ka bɔ [Sufyan Ats Tsauri] ka bɔ [Al A’masy] la ani [Mansur] ka bɔ [Ibrahima] ka bɔ [Hammam] ka bɔ [Ali Miqdaq] ka bɔ [Ali Miqdaq] ka bɔ Nabi saw la i n’a fɔ.
Hadith
Imam Muslim : 5324
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ حَدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا صَخْرٌ يَعْنِي ابْنَ جُوَيْرِيَةَ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَرَانِي فِي الْمَنَامِ أَتَسَوَّكُ بِسِوَاكٍ فَجَذَبَنِي رَجُلَانِ أَحَدُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ الْآخَرِ فَنَاوَلْتُ السِّوَاكَ الْأَصْغَرَ مِنْهُمَا فَقِيلَ لِي كَبِّرْ فَدَفَعْتُهُ إِلَى الْأَكْبَرِ
A y’a fɔ an ye ko [Nashr bin Ali Al Jahdhami] y’a fɔ an ye ko [n’ facɛ] y’a fɔ an ye ko [Shakhr bin Juwairiyah] ka bɔ [Nafi’] la ko [Abdullah bin Umar] y’a fɔ a ye ko Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam ko: ‘Ne ye siwak siko kɛ ani mɔgɔ fila tun be n’ kɔrɔta, o fila ra fitinin ma, o kɔ, a fɔra ne ye ko: '-A di- kɔrɔba ma'. O kɔ, n y'a di diinan mɔgɔkɔrɔw ma''.
Hadith
Imam Muslim : 5325
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ حَدَّثَنَا بِهِ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ كَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يُحَدِّثُ وَيَقُولُ اسْمَعِي يَا رَبَّةَ الْحُجْرَةِ اسْمَعِي يَا رَبَّةَ الْحُجْرَةِ وَعَائِشَةُ تُصَلِّي فَلَمَّا قَضَتْ صَلَاتَهَا قَالَتْ لِعُرْوَةَ أَلَا تَسْمَعُ إِلَى هَذَا وَمَقَالَتِهِ آنِفًا إِنَّمَا كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَدِّثُ حَدِيثًا لَوْ عَدَّهُ الْعَادُّ لَأَحْصَاهُ
A y’a fɔ an ye [Harun bin Ma’ruf] y’a fɔ an ye [Sufyan bin Uyainah] ka bɔ [Hysam] ka bɔ [a facɛ] ko: Abu Hurairah y’a lakali, a ko: Aw ka lamɛnni kɛ, aw so kɔnɔmɔgɔw, aw ka lamɛnni kɛ, aw so kɔnɔmɔgɔw. O wagati la, [Aisyah] tun be delili kɛra. Delili kɛnin kɔ, Aisyah y’a fɔ Urwah ye ko: I m’o mɛn ani a ye min fɔ sisan wa? Nabi sallallaahu ‘alaihi wa Salam ye hadisi dɔrɔn lo lase, ni mɔgɔ dɔ y’a jati, u tun bena se k’o kɛ.
Hadith
Imam Muslim : 5326
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ الْأَزْدِيُّ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَكْتُبُوا عَنِّي وَمَنْ كَتَبَ عَنِّي غَيْرَ الْقُرْآنِ فَلْيَمْحُهُ وَحَدِّثُوا عَنِّي وَلَا حَرَجَ وَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ قَالَ هَمَّامٌ أَحْسِبُهُ قَالَ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
A y’a lakali an ye [Haddab bin Khalid Al Azdi] y’a lakali an ye [Hammam] ka bɔ [Zaid bin Aslam] ka bɔ [Atho` bin Yasar] ka bɔ [Abu Sa’id Al Khudri] la. jurumun tɛ. Min o min be -ne tɔgɔ la -Hammam ko: Ne hakili la a -Zaid- ko: ŋaniya la, o tuma na, a man kan k’a ka yɔrɔ labɛn ka bɔ jahanama na’.
Hadith
Imam Muslim : 5327
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ صُهَيْبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَانَ مَلِكٌ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ وَكَانَ لَهُ سَاحِرٌ فَلَمَّا كَبِرَ قَالَ لِلْمَلِكِ إِنِّي قَدْ كَبِرْتُ فَابْعَثْ إِلَيَّ غُلَامًا أُعَلِّمْهُ السِّحْرَ فَبَعَثَ إِلَيْهِ غُلَامًا يُعَلِّمُهُ فَكَانَ فِي طَرِيقِهِ إِذَا سَلَكَ رَاهِبٌ فَقَعَدَ إِلَيْهِ وَسَمِعَ كَلَامَهُ فَأَعْجَبَهُ فَكَانَ إِذَا أَتَى السَّاحِرَ مَرَّ بِالرَّاهِبِ وَقَعَدَ إِلَيْهِ فَإِذَا أَتَى السَّاحِرَ ضَرَبَهُ فَشَكَا ذَلِكَ إِلَى الرَّاهِبِ فَقَالَ إِذَا خَشِيتَ السَّاحِرَ فَقُلْ حَبَسَنِي أَهْلِي وَإِذَا خَشِيتَ أَهْلَكَ فَقُلْ حَبَسَنِي السَّاحِرُ فَبَيْنَمَا هُوَ كَذَلِكَ إِذْ أَتَى عَلَى دَابَّةٍ عَظِيمَةٍ قَدْ حَبَسَتْ النَّاسَ فَقَالَ الْيَوْمَ أَعْلَمُ آلسَّاحِرُ أَفْضَلُ أَمْ الرَّاهِبُ أَفْضَلُ فَأَخَذَ حَجَرًا فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ أَمْرُ الرَّاهِبِ أَحَبَّ إِلَيْكَ مِنْ أَمْرِ السَّاحِرِ فَاقْتُلْ هَذِهِ الدَّابَّةَ حَتَّى يَمْضِيَ النَّاسُ فَرَمَاهَا فَقَتَلَهَا وَمَضَى النَّاسُ فَأَتَى الرَّاهِبَ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ لَهُ الرَّاهِبُ أَيْ بُنَيَّ أَنْتَ الْيَوْمَ أَفْضَلُ مِنِّي قَدْ بَلَغَ مِنْ أَمْرِكَ مَا أَرَى وَإِنَّكَ سَتُبْتَلَى فَإِنْ ابْتُلِيتَ فَلَا تَدُلَّ عَلَيَّ وَكَانَ الْغُلَامُ يُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَيُدَاوِي النَّاسَ مِنْ سَائِرِ الْأَدْوَاءِ فَسَمِعَ جَلِيسٌ لِلْمَلِكِ كَانَ قَدْ عَمِيَ فَأَتَاهُ بِهَدَايَا كَثِيرَةٍ فَقَالَ مَا هَاهُنَا لَكَ أَجْمَعُ إِنْ أَنْتَ شَفَيْتَنِي فَقَالَ إِنِّي لَا أَشْفِي أَحَدًا إِنَّمَا يَشْفِي اللَّهُ فَإِنْ أَنْتَ آمَنْتَ بِاللَّهِ دَعَوْتُ اللَّهَ فَشَفَاكَ فَآمَنَ بِاللَّهِ فَشَفَاهُ اللَّهُ فَأَتَى الْمَلِكَ فَجَلَسَ إِلَيْهِ كَمَا كَانَ يَجْلِسُ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ مَنْ رَدَّ عَلَيْكَ بَصَرَكَ قَالَ رَبِّي قَالَ وَلَكَ رَبٌّ غَيْرِي قَالَ رَبِّي وَرَبُّكَ اللَّهُ فَأَخَذَهُ فَلَمْ يَزَلْ يُعَذِّبُهُ حَتَّى دَلَّ عَلَى الْغُلَامِ فَجِيءَ بِالْغُلَامِ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ أَيْ بُنَيَّ قَدْ بَلَغَ مِنْ سِحْرِكَ مَا تُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَتَفْعَلُ وَتَفْعَلُ فَقَالَ إِنِّي لَا أَشْفِي أَحَدًا إِنَّمَا يَشْفِي اللَّهُ فَأَخَذَهُ فَلَمْ يَزَلْ يُعَذِّبُهُ حَتَّى دَلَّ عَلَى الرَّاهِبِ فَجِيءَ بِالرَّاهِبِ فَقِيلَ لَهُ ارْجِعْ عَنْ دِينِكَ فَأَبَى فَدَعَا بِالْمِئْشَارِ فَوَضَعَ الْمِئْشَارَ فِي مَفْرِقِ رَأْسِهِ فَشَقَّهُ حَتَّى وَقَعَ شِقَّاهُ ثُمَّ جِيءَ بِجَلِيسِ الْمَلِكِ فَقِيلَ لَهُ ارْجِعْ عَنْ دِينِكَ فَأَبَى فَوَضَعَ الْمِئْشَارَ فِي مَفْرِقِ رَأْسِهِ فَشَقَّهُ بِهِ حَتَّى وَقَعَ شِقَّاهُ ثُمَّ جِيءَ بِالْغُلَامِ فَقِيلَ لَهُ ارْجِعْ عَنْ دِينِكَ فَأَبَى فَدَفَعَهُ إِلَى نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ اذْهَبُوا بِهِ إِلَى جَبَلِ كَذَا وَكَذَا فَاصْعَدُوا بِهِ الْجَبَلَ فَإِذَا بَلَغْتُمْ ذُرْوَتَهُ فَإِنْ رَجَعَ عَنْ دِينِهِ وَإِلَّا فَاطْرَحُوهُ فَذَهَبُوا بِهِ فَصَعِدُوا بِهِ الْجَبَلَ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنِيهِمْ بِمَا شِئْتَ فَرَجَفَ بِهِمْ الْجَبَلُ فَسَقَطُوا وَجَاءَ يَمْشِي إِلَى الْمَلِكِ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ مَا فَعَلَ أَصْحَابُكَ قَالَ كَفَانِيهِمُ اللَّهُ فَدَفَعَهُ إِلَى نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ اذْهَبُوا بِهِ فَاحْمِلُوهُ فِي قُرْقُورٍ فَتَوَسَّطُوا بِهِ الْبَحْرَ فَإِنْ رَجَعَ عَنْ دِينِهِ وَإِلَّا فَاقْذِفُوهُ فَذَهَبُوا بِهِ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنِيهِمْ بِمَا شِئْتَ فَانْكَفَأَتْ بِهِمْ السَّفِينَةُ فَغَرِقُوا وَجَاءَ يَمْشِي إِلَى الْمَلِكِ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ مَا فَعَلَ أَصْحَابُكَ قَالَ كَفَانِيهِمُ اللَّهُ فَقَالَ لِلْمَلِكِ إِنَّكَ لَسْتَ بِقَاتِلِي حَتَّى تَفْعَلَ مَا آمُرُكَ بِهِ قَالَ وَمَا هُوَ قَالَ تَجْمَعُ النَّاسَ فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ وَتَصْلُبُنِي عَلَى جِذْعٍ ثُمَّ خُذْ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِي ثُمَّ ضَعْ السَّهْمَ فِي كَبِدِ الْقَوْسِ ثُمَّ قُلْ بِاسْمِ اللَّهِ رَبِّ الْغُلَامِ ثُمَّ ارْمِنِي فَإِنَّكَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ قَتَلْتَنِي فَجَمَعَ النَّاسَ فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ وَصَلَبَهُ عَلَى جِذْعٍ ثُمَّ أَخَذَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ ثُمَّ وَضَعَ السَّهْمَ فِي كَبْدِ الْقَوْسِ ثُمَّ قَالَ بِاسْمِ اللَّهِ رَبِّ الْغُلَامِ ثُمَّ رَمَاهُ فَوَقَعَ السَّهْمُ فِي صُدْغِهِ فَوَضَعَ يَدَهُ فِي صُدْغِهِ فِي مَوْضِعِ السَّهْمِ فَمَاتَ فَقَالَ النَّاسُ آمَنَّا بِرَبِّ الْغُلَامِ آمَنَّا بِرَبِّ الْغُلَامِ آمَنَّا بِرَبِّ الْغُلَامِ فَأُتِيَ الْمَلِكُ فَقِيلَ لَهُ أَرَأَيْتَ مَا كُنْتَ تَحْذَرُ قَدْ وَاللَّهِ نَزَلَ بِكَ حَذَرُكَ قَدْ آمَنَ النَّاسُ فَأَمَرَ بِالْأُخْدُودِ فِي أَفْوَاهِ السِّكَكِ فَخُدَّتْ وَأَضْرَمَ النِّيرَانَ وَقَالَ مَنْ لَمْ يَرْجِعْ عَنْ دِينِهِ فَأَحْمُوهُ فِيهَا أَوْ قِيلَ لَهُ اقْتَحِمْ فَفَعَلُوا حَتَّى جَاءَتْ امْرَأَةٌ وَمَعَهَا صَبِيٌّ لَهَا فَتَقَاعَسَتْ أَنْ تَقَعَ فِيهَا فَقَالَ لَهَا الْغُلَامُ يَا أُمَّهْ اصْبِرِي فَإِنَّكِ عَلَى الْحَقِّ
A y’a fɔ an ye ko [Haddab bin Khalid] y’a fɔ an ye ko [Hamadu bin Salamah] y’a fɔ an ye [Tsabit] ka bɔ [Abdurrahman bin Abu Laila] ka bɔ [Shuhaib] fɛ. kɔrɔ, kanbelen dɔ ci ka na ne fɛ, ka ne ka jinamoriya kalan'. O kɔ, kanbele dɔ nana a fɛ, a ye jinamoriya kalan kanbele nin na. -Janya- min tun be jinamoriyakɛla ni masacɛ cɛ, o tun ye mɔnpɛri ye. Kanbelenin nana mɔnpɛri fɛ k’a ka kuma mɛn, a kabakoyara mɔnpɛri ka kumaw na fɔɔ n’a nana jinamoriyakɛla fɛ siga t’a la, a bena bugɔ. Kanbele y’o koo ŋunuŋunu mɔnpɛri fɛ, a ko: ‘Ni jinamoriyakɛla b’a fɛ k’i bugɔ, a fɔ ko: ‘Nne ka somɔgɔw be n minɛna,’ ani n’i be siranna i ka denbaya ɲɛ, a fɔ ko: ‘Jinamoriyakɛla be n minɛna’. O wagati ɲɔgɔn na, loon dɔ la, a gwɛrɛla bɛgɛnba dɔ la min tun be mɔgɔw ka sira datugu, a ko: ‘Bi, n’ bena a lɔn ni jinamoriyakɛla ka fisa, walima ni sarakalasebaga ka fisa’. A ye kabakuru dɔ ta k’a fɔ ko: ‘E Ala, ni mɔnpɛri ka koow ka di i ye ka tɛmɛ jinamoriyakɛla ta kan, o tuma na, i ka nin bɛgɛn faga walisa mɔgɔw ka tɛmɛ’. A ka kabakuru firi k’a faga, janko mɔgɔw ye se ka tɛmɛ. A y’o fɔ mɔnpɛri ye. Monk ko: ‘N dencɛ, sisan i ka fisa ni ne ye ani i ka koow sera n’ ye cogo min na, i bena kɔrɔbɔli sɔrɔ, n’i be ni kɔrɔbɔli ye, kana o yira n na’. O kanbele tun be se ka fiyentɔw ni bana sifa caaman kɛnɛya. Masacɛ tericɛ dɔ min tun ye fiyentɔ ye o tuma na, o y’o mɛn, a nana kanbelenin fɛ ni nilifɛn caaman ye, a ko: ‘Ne kɛnɛya, ne ye min lajɛn yan, i bena o sɔrɔ’. Kanbele ko: ‘Ne ma mɔgɔ si kɛnɛya, kɛnɛyabaga kelenpe ye Ala ye, n’i lara a la, n’ b’a deli k’i kɛnɛya’. Masacɛ tericɛ lara a la ani kanbelenin ye Ala deli a kɛnɛyara. O kɔ, masacɛ tericɛ nana sigi masacɛ kɔrɔ. Masacɛ ko: ‘Ele, jɔn lo y’i ɲɛɛw kɛnɛya? ’ O tigi y’a jaabi ko: ‘Ne Matigi’. Masacɛ ko: ‘Yala Rab wɛrɛ b’aw fɛ ne kɔ wa? ’ Cɛɛ ko: ‘Ne ka Rabb n’i ka Rabb ye Ala ye’. Masacɛ y’a minɛ k’a tɔɔrɔ fɔɔ a ye kanbele yira ani o kɔ, kanbele nana, masacɛ ko: ‘E n dencɛ, i ka jinamoriya be se ka fiyentɔw kɛnɛya, kunsigi ani i be nin ni nin kɛ’. Kanbele ko: ‘Ne tɛ kɛnɛyabaga ye, Ala kelenpe lo be kɛnɛya kɛ’. Masacɛ y’a minɛ ka to k’a tɔɔrɔ k’a yira mɔnpɛri la. Masacɛ nana mɔnpɛri fɛ, mɔnpɛri nana n’a ye k’a fɔ a ye ko: ‘I ka diinɛ to yen’. Monk ma sɔn, masacɛ ye sɔgɔlan ɲini k’a bila a kuun cɛmancɛ yɛrɛ la walisa a kɛrɛfɛla ka la duguma. O kɔ, u nana ni masacɛ tericɛ ye k’a fɔ a ye ko: ‘I ka diinan to yen’. Monk ma sɔn, masacɛ ye sɔgɔlan ɲini k’a bila a kuun cɛmancɛ yɛrɛ la walisa a kɛrɛfɛla ka la duguma. O kɔ, u nana ni kanbele dɔ ye ani u y’a fɔ a ye ko: ‘I ka i ka diinan to yen’. Kanbelen tun t’a fɛ. O kɔ, masacɛ y’a di a ka sɔrɔdasi kulu dɔ ma, masacɛ ko: ‘Aw k’a ta ka taga n’a ye kulu nin kan, n’a b’a fɛ k’a ka diinan bila - aw k’a to - ani n’a t’a fɛ, aw k’a fili ka bɔ kulu sanfɛ’. U y’a ta ka taga n’a ye kulu sanfɛ, kanbelenin ye delili kɛ ko: ‘E Ala, i ka n wasa u la i n’a fɔ i b’a fɛ cogo min na’. A be komi kulu y’u yuguyugu ani u bɛɛ benna. Kanbelen sekɔra ka taga a ta so fɔ ka taga se masacɛ ɲa kɔrɔ. Masacɛ y’u ɲininga ko: ‘I teriw be cogo di? ’ Kanbelenin y’a jaabi ko: ‘Ala be n wasa u la’. O kɔ, masacɛ y’a di a ka sɔrɔdasi kulu dɔ ma, masacɛ ko: ‘Aw k’a ta kurun dɔ kɔnɔ k’a bila ka taga baji kan, n’a b’a fɛ k’a ka diinan bila - aw k’a fana minɛ . ng- ani n’a ma sɔn k’a to yen, aw k’a fili’. U y’a ta ka taga n’a ye baji cɛmancɛ la, kanbelenin ye delili kɛ ko: ‘E Ala, i ka n wasa u la i n’a fɔ i b’a fɛ cogo min na’. A be komi kurun yɛlɛla ani u bɛɛ tununa. Kanbelen tagara a ta so fɔ ka taga se masacɛ ɲa kɔrɔ. Masacɛ y’a ɲininga ko: I teriw be cogo di? ’ Kanbelenin y’a jaabi ko: ‘Ala be n wasa u la’. O kɔ, a y’a fɔ masacɛ ye ko: ‘I tena se ka ne faga n’i ma ne ka min fɔ i ye, i k’o dafa.’ Masacɛ y’a ɲininga ko: ‘I be mun lo fɔ? ’ Kanbele ko: ‘Aw ka jama bɛɛ lajɛn yɔrɔba dɔ la ka sɔrɔ ka ne tigɛ yiriden kan, ka biɲɛ dɔ bɔ ne ka nɛgɛso kɔnɔ k’a fɔ ko: ‘Ala tɔgɔ la, nin kanbele ka Rabb’. N’i y’o kɛ, i bena ne faga’. A laban, masacɛ k’o kɛ. A ye biɲɛ bila biɲɛ cɛmancɛ la k’a ci, k’a fɔ ko: ‘Ala tɔgɔ la, nin kanbelenin ka Rabb’. O biɲɛ cira kanbelenin kunkolo la, o kɔ, kanbelenin y’a bolo don biɲɛ nɔrɔnin be yɔrɔ min na ani a sara. Jama ko: ‘An lanin b’o kanbele ka Rabb la’. O kɔ, a nana n’a ye masacɛ fɛ, k’a fɔ a ye ko: ‘I b’a lɔn ko i tun be hami fɛɛn dɔ la, Ala ka sira la, o y’i sɔrɔ sisan wa? Lanabagaw bɛɛ’. O kɔ, masacɛ y’a fɔ ko u ka jii bɔ sira kan ani u ka tasuma mɛnɛ. Masacɛ ko: ‘Mɔgɔ o mɔgɔ ma ban a ka diinan na, a ka jɛni a kɔnɔ’. U y’o kɛ fɔɔ muso dɔ nana n’a deen ye, a tun be komi a tun b’a fɛ ka kɔsegi walisa a kana ben tasumaji dɔ kɔnɔ, o kɔ, den ko: ‘N bamuso, i ka muɲu, tiɲɛn na, i be tiɲɛ sanfɛ’.
Hadith
Imam Muslim : 5328
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ وَتَقَارَبَا فِي لَفْظِ الْحَدِيثِ وَالسِّيَاقُ لِهَارُونَ قَالَا حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ مُجَاهِدٍ أَبِي حَزْرَةَ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ خَرَجْتُ أَنَا وَأَبِي نَطْلُبُ الْعِلْمَ فِي هَذَا الْحَيِّ مِنْ الْأَنْصَارِ قَبْلَ أَنْ يَهْلِكُوا فَكَانَ أَوَّلُ مَنْ لَقِينَا أَبَا الْيَسَرِ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ غُلَامٌ لَهُ مَعَهُ ضِمَامَةٌ مِنْ صُحُفٍ وَعَلَى أَبِي الْيَسَرِ بُرْدَةٌ وَمَعَافِرِيَّ وَعَلَى غُلَامِهِ بُرْدَةٌ وَمَعَافِرِيَّ فَقَالَ لَهُ أَبِي يَا عَمِّ إِنِّي أَرَى فِي وَجْهِكَ سَفْعَةً مِنْ غَضَبٍ قَالَ أَجَلْ كَانَ لِي عَلَى فُلَانِ ابْنِ فُلَانٍ الْحَرَامِيِّ مَالٌ فَأَتَيْتُ أَهْلَهُ فَسَلَّمْتُ فَقُلْتُ ثَمَّ هُوَ قَالُوا لَا فَخَرَجَ عَلَيَّ ابْنٌ لَهُ جَفْرٌ فَقُلْتُ لَهُ أَيْنَ أَبُوكَ قَالَ سَمِعَ صَوْتَكَ فَدَخَلَ أَرِيكَةَ أُمِّي فَقُلْتُ اخْرُجْ إِلَيَّ فَقَدْ عَلِمْتُ أَيْنَ أَنْتَ فَخَرَجَ فَقُلْتُ مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ اخْتَبَأْتَ مِنِّي قَالَ أَنَا وَاللَّهِ أُحَدِّثُكَ ثُمَّ لَا أَكْذِبُكَ خَشِيتُ وَاللَّهِ أَنْ أُحَدِّثَكَ فَأَكْذِبَكَ وَأَنْ أَعِدَكَ فَأُخْلِفَكَ وَكُنْتَ صَاحِبَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكُنْتُ وَاللَّهِ مُعْسِرًا قَالَ قُلْتُ آللَّهِ قَالَ اللَّهِ قُلْتُ آللَّهِ قَالَ اللَّهِ قُلْتُ آللَّهِ قَالَ اللَّهِ قَالَ فَأَتَى بِصَحِيفَتِهِ فَمَحَاهَا بِيَدِهِ فَقَالَ إِنْ وَجَدْتَ قَضَاءً فَاقْضِنِي وَإِلَّا أَنْتَ فِي حِلٍّ فَأَشْهَدُ بَصَرُ عَيْنَيَّ هَاتَيْنِ وَوَضَعَ إِصْبَعَيْهِ عَلَى عَيْنَيْهِ وَسَمْعُ أُذُنَيَّ هَاتَيْنِ وَوَعَاهُ قَلْبِي هَذَا وَأَشَارَ إِلَى مَنَاطِ قَلْبِهِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِرًا أَوْ وَضَعَ عَنْهُ أَظَلَّهُ اللَّهُ فِي ظِلِّهِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَنَا يَا عَمِّ لَوْ أَنَّكَ أَخَذْتَ بُرْدَةَ غُلَامِكَ وَأَعْطَيْتَهُ مَعَافِرِيَّكَ وَأَخَذْتَ مَعَافِرِيَّهُ وَأَعْطَيْتَهُ بُرْدَتَكَ فَكَانَتْ عَلَيْكَ حُلَّةٌ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ فَمَسَحَ رَأْسِي وَقَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ فِيهِ يَا ابْنَ أَخِي بَصَرُ عَيْنَيَّ هَاتَيْنِ وَسَمْعُ أُذُنَيَّ هَاتَيْنِ وَوَعَاهُ قَلْبِي هَذَا وَأَشَارَ إِلَى مَنَاطِ قَلْبِهِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ أَطْعِمُوهُمْ مِمَّا تَأْكُلُونَ وَأَلْبِسُوهُمْ مِمَّا تَلْبَسُونَ وَكَانَ أَنْ أَعْطَيْتُهُ مِنْ مَتَاعِ الدُّنْيَا أَهْوَنَ عَلَيَّ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ مِنْ حَسَنَاتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ مَضَيْنَا حَتَّى أَتَيْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فِي مَسْجِدِهِ وَهُوَ يُصَلِّي فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ مُشْتَمِلًا بِهِ فَتَخَطَّيْتُ الْقَوْمَ حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ فَقُلْتُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ أَتُصَلِّي فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ وَرِدَاؤُكَ إِلَى جَنْبِكَ قَالَ فَقَالَ بِيَدِهِ فِي صَدْرِي هَكَذَا وَفَرَّقَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ وَقَوَّسَهَا أَرَدْتُ أَنْ يَدْخُلَ عَلَيَّ الْأَحْمَقُ مِثْلُكَ فَيَرَانِي كَيْفَ أَصْنَعُ فَيَصْنَعُ مِثْلَهُ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَسْجِدِنَا هَذَا وَفِي يَدِهِ عُرْجُونُ ابْنِ طَابٍ فَرَأَى فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ نُخَامَةً فَحَكَّهَا بِالْعُرْجُونِ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا فَقَالَ أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يُعْرِضَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ فَخَشَعْنَا ثُمَّ قَالَ أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يُعْرِضَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ فَخَشَعْنَا ثُمَّ قَالَ أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يُعْرِضَ اللَّهُ عَنْهُ قُلْنَا لَا أَيُّنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا قَامَ يُصَلِّي فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قِبَلَ وَجْهِهِ فَلَا يَبْصُقَنَّ قِبَلَ وَجْهِهِ وَلَا عَنْ يَمِينِهِ وَلْيَبْصُقْ عَنْ يَسَارِهِ تَحْتَ رِجْلِهِ الْيُسْرَى فَإِنْ عَجِلَتْ بِهِ بَادِرَةٌ فَلْيَقُلْ بِثَوْبِهِ هَكَذَا ثُمَّ طَوَى ثَوْبَهُ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَقَالَ أَرُونِي عَبِيرًا فَقَامَ فَتًى مِنْ الْحَيِّ يَشْتَدُّ إِلَى أَهْلِهِ فَجَاءَ بِخَلُوقٍ فِي رَاحَتِهِ فَأَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَعَلَهُ عَلَى رَأْسِ الْعُرْجُونِ ثُمَّ لَطَخَ بِهِ عَلَى أَثَرِ النُّخَامَةِ فَقَالَ جَابِرٌ فَمِنْ هُنَاكَ جَعَلْتُمْ الْخَلُوقَ فِي مَسَاجِدِكُمْ سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ بَطْنِ بُوَاطٍ وَهُوَ يَطْلُبُ الْمَجْدِيَّ بْنَ عَمْرٍو الْجُهَنِيَّ وَكَانَ النَّاضِحُ يَعْقُبُهُ مِنَّا الْخَمْسَةُ وَالسِّتَّةُ وَالسَّبْعَةُ فَدَارَتْ عُقْبَةُ رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ عَلَى نَاضِحٍ لَهُ فَأَنَاخَهُ فَرَكِبَهُ ثُمَّ بَعَثَهُ فَتَلَدَّنَ عَلَيْهِ بَعْضَ التَّلَدُّنِ فَقَالَ لَهُ شَأْ لَعَنَكَ اللَّهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ هَذَا اللَّاعِنُ بَعِيرَهُ قَالَ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ انْزِلْ عَنْهُ فَلَا تَصْحَبْنَا بِمَلْعُونٍ لَا تَدْعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ وَلَا تَدْعُوا عَلَى أَوْلَادِكُمْ وَلَا تَدْعُوا عَلَى أَمْوَالِكُمْ لَا تُوَافِقُوا مِنْ اللَّهِ سَاعَةً يُسْأَلُ فِيهَا عَطَاءٌ فَيَسْتَجِيبُ لَكُمْ سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَتْ عُشَيْشِيَةٌ وَدَنَوْنَا مَاءً مِنْ مِيَاهِ الْعَرَبِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ رَجُلٌ يَتَقَدَّمُنَا فَيَمْدُرُ الْحَوْضَ فَيَشْرَبُ وَيَسْقِينَا قَالَ جَابِرٌ فَقُمْتُ فَقُلْتُ هَذَا رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ رَجُلٍ مَعَ جَابِرٍ فَقَامَ جَبَّارُ بْنُ صَخْرٍ فَانْطَلَقْنَا إِلَى الْبِئْرِ فَنَزَعْنَا فِي الْحَوْضِ سَجْلًا أَوْ سَجْلَيْنِ ثُمَّ مَدَرْنَاهُ ثُمَّ نَزَعْنَا فِيهِ حَتَّى أَفْهَقْنَاهُ فَكَانَ أَوَّلَ طَالِعٍ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَتَأْذَنَانِ قُلْنَا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَشْرَعَ نَاقَتَهُ فَشَرِبَتْ شَنَقَ لَهَا فَشَجَتْ فَبَالَتْ ثُمَّ عَدَلَ بِهَا فَأَنَاخَهَا ثُمَّ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْحَوْضِ فَتَوَضَّأَ مِنْهُ ثُمَّ قُمْتُ فَتَوَضَّأْتُ مِنْ مُتَوَضَّإِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَهَبَ جَبَّارُ بْنُ صَخْرٍ يَقْضِي حَاجَتَهُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيُصَلِّيَ وَكَانَتْ عَلَيَّ بُرْدَةٌ ذَهَبْتُ أَنْ أُخَالِفَ بَيْنَ طَرَفَيْهَا فَلَمْ تَبْلُغْ لِي وَكَانَتْ لَهَا ذَبَاذِبُ فَنَكَّسْتُهَا ثُمَّ خَالَفْتُ بَيْنَ طَرَفَيْهَا ثُمَّ تَوَاقَصْتُ عَلَيْهَا ثُمَّ جِئْتُ حَتَّى قُمْتُ عَنْ يَسَارِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخَذَ بِيَدِي فَأَدَارَنِي حَتَّى أَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ ثُمَّ جَاءَ جَبَّارُ بْنُ صَخْرٍ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ جَاءَ فَقَامَ عَنْ يَسَارِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدَيْنَا جَمِيعًا فَدَفَعَنَا حَتَّى أَقَامَنَا خَلْفَهُ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْمُقُنِي وَأَنَا لَا أَشْعُرُ ثُمَّ فَطِنْتُ بِهِ فَقَالَ هَكَذَا بِيَدِهِ يَعْنِي شُدَّ وَسَطَكَ فَلَمَّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَا جَابِرُ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِذَا كَانَ وَاسِعًا فَخَالِفْ بَيْنَ طَرَفَيْهِ وَإِذَا كَانَ ضَيِّقًا فَاشْدُدْهُ عَلَى حَقْوِكَ سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ قُوتُ كُلِّ رَجُلٍ مِنَّا فِي كُلِّ يَوْمٍ تَمْرَةً فَكَانَ يَمَصُّهَا ثُمَّ يَصُرُّهَا فِي ثَوْبِهِ وَكُنَّا نَخْتَبِطُ بِقِسِيِّنَا وَنَأْكُلُ حَتَّى قَرِحَتْ أَشْدَاقُنَا فَأُقْسِمُ أُخْطِئَهَا رَجُلٌ مِنَّا يَوْمًا فَانْطَلَقْنَا بِهِ نَنْعَشُهُ فَشَهِدْنَا أَنَّهُ لَمْ يُعْطَهَا فَأُعْطِيَهَا فَقَامَ فَأَخَذَهَا سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى نَزَلْنَا وَادِيًا أَفْيَحَ فَذَهَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْضِي حَاجَتَهُ فَاتَّبَعْتُهُ بِإِدَاوَةٍ مِنْ مَاءٍ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَرَ شَيْئًا يَسْتَتِرُ بِهِ فَإِذَا شَجَرَتَانِ بِشَاطِئِ الْوَادِي فَانْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى إِحْدَاهُمَا فَأَخَذَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا فَقَالَ انْقَادِي عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَانْقَادَتْ مَعَهُ كَالْبَعِيرِ الْمَخْشُوشِ الَّذِي يُصَانِعُ قَائِدَهُ حَتَّى أَتَى الشَّجَرَةَ الْأُخْرَى فَأَخَذَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا فَقَالَ انْقَادِي عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَانْقَادَتْ مَعَهُ كَذَلِكَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالْمَنْصَفِ مِمَّا بَيْنَهُمَا لَأَمَ بَيْنَهُمَا يَعْنِي جَمَعَهُمَا فَقَالَ الْتَئِمَا عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَالْتَأَمَتَا قَالَ جَابِرٌ فَخَرَجْتُ أُحْضِرُ مَخَافَةَ أَنْ يُحِسَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقُرْبِي فَيَبْتَعِدَ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ فَيَتَبَعَّدَ فَجَلَسْتُ أُحَدِّثُ نَفْسِي فَحَانَتْ مِنِّي لَفْتَةٌ فَإِذَا أَنَا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُقْبِلًا وَإِذَا الشَّجَرَتَانِ قَدْ افْتَرَقَتَا فَقَامَتْ كُلُّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا عَلَى سَاقٍ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَفَ وَقْفَةً فَقَالَ بِرَأْسِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ أَبُو إِسْمَعِيلَ بِرَأْسِهِ يَمِينًا وَشِمَالًا ثُمَّ أَقْبَلَ فَ
A fɔra an ye [Harun bin Ma’ruf] ni [Muhamadu bin Abbad] fɛ, u fila bɛɛ ka hadisi be surunya ka kɛ kelen ye ani matan ɲɛfɔli min be tugu ɲɔgɔn kɔ, o ye Harun ta ye, u fila bɛɛ ko: A fɔra an ye [Hatim bin Ma’ruf] fɛ ka bɔ [Ya’qub Abin Walnz [AlUjah bin] fɛ]. Ubadah bin Ash Shamit] min ko: Ne ni n facɛ tagara kalan kɛ Ansar dugu nin na sanni u ka sa. An ye mɔgɔ fɔlɔ min kunbɛn, o ye [Abu Al Yasar] ye, Rasulullah Sallallahu ‘alaihi wa Salam tericɛ, a tun be ni jɔn dɔ ye min tun b’a bolo, a tun be ni drapo nɛgɛman dɔ ye, Abu Al Yasar tun be ni ma’afiri birifani ye ani a ka jɔn fana tun be ni ma’afiri birifani ye. N fa y’a fɔ a ye ko: E n belencɛ, tiɲɛ na, n be dimi tagamasiɲɛw ye i ɲɛda kan. A ko: O lo. So ni so bin so ni so tun be ni juru ye n fɛ, n tagara a somɔgɔw fɛ, n y’a fo o kɔfɛ n ye kumadenw fɔ o kɔfɛ u ko: Ɔn ɔn O kɔ, denmisɛn dɔ bɔra min be ni daga kɔnɔ ye, n y’a ɲininga ko: I facɛ be min? A ko: A y’i kaan mɛn. O kɔ, n bamuso Arika donna ani n ko: Bɔ yan, n b’a lɔn i be yɔrɔ min na ka ban. N y’a ɲininga ko: Mun na i be dogora ne la? A y’a jaabi ko: Ne, Ala, n’ b’a fɔ i ye, n’ tɛ ngalon tigɛ, Ala, n’ tun be siran k’o fɔ i ye ani o kɔ, n’ ye ngalon tigɛ ani n’ ye layidu ta i ye ani o kɔ, n’ y’a tiɲɛ. E ye Rasulullah tericɛ ye ani ne, Ala ka sira la, ne be gɛlɛya kɔnɔ. Ne ko: Ala. A y’a jaabi ko: Ala. Ne ko: Ala. A y’a jaabi ko: Ala. Ne ko: Ala. A y’a jaabi ko: Ala. O kɔ, a ye drapo ta k’a jɔɔsi n’a bolo ye, a ko: Ni wari b’i fɛ, i k’a sara ani n’i t’i fɛ i hɔrɔnyanin lo. Ne ɲɛɛ fila yecogo - a y’a bolokunnadenw don a ɲɛɛw na - n’ tulo fila mɛnni ani n’ dusukun faamuyali - a y’a bolo ɲɛsin a dusukun yɔrɔ ma - a ye Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wa Salam ye k’a fɔ ko: ‘Ni mɔgɔ o mɔgɔ ye mɔgɔ gɛlɛn dɔ jɔ walima k’a hɔɔrɔnya a ka juru la, Hi Allah will shel A ko: O la, n y’a fɔ a ye ko: E belencɛ, n’i y’i ka jɔncɛ ka birifani ta, i y’i ka ma’afiri jɔncɛ ta, i y’a ka ma’firi birifani ta k’i ka birifani don a la, tiɲɛ na i tun be biju don ani a fana tun be biju don. A ye n’ kuun mɔmɔ ka sɔrɔ ka delili kɛ ko: E Ala, i k’a barikada. O n dencɛcɛ, ne ɲɛɛ fila yeli - a y’a bolokunnandenw bila a ɲɛɛw na - ne tulo fila mɛnni ani ne dusukun faamuyali - a y’a bolo ɲɛsin a dusukun yɔrɔ ma - seereya kɛra Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wa Salam ko: ‘I ka dumuni di u ma ka bɔ i be min dumu ani ka min di i ma ka bɔ nin diɲɛ kɔnɔ, o di i ma min ka ɲi i ma. a ka nɔgɔ ne fɛ ka tɛmɛ a kan, min bɛ ne ta ɲumanya ta sukununi lon na. An tagara fo ka na [Jabir bin Abdullah] fɛ a ka misiri la, a tun be delili kɛra ni duloki ye a tun y’a yɛrɛ datugu ni min ye. N’ tun be mɔgɔw tɛmɛ fɔɔ ka taga sigi Jabir ni Kibla cɛ. N ko a ma ko: Ala ka hinu i la, mun na i be delili kɛra ni duloki kelen ye, i ka fanikolon be kɛrɛfɛ? A y’a bolo yira n’ disi la ten - a y’a bolokunnadenw yɛlɛma k’u kuru, a ko: N b’a fɛ naloman i n’a fɔ ele ka na n fɛ k’a filɛ n’ be min kɛ walisa a k’o ladegi. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam nana an fɛ siɲɛ kelen an ka misiri kɔnɔ k’a to Ibn Tab ka yiribolo dɔ ta, a y’a ye ko nɔgɔ be misiri fan fɛ ani o kɔ, a y’a sɔgɔ ni yiribolo ye, o kɔ, a y’a ɲɛsin an ma k’a ɲininga ko: ‘Whits you away from Allah to? a ko: An bɛ kunbiri gwanna. A y’a ɲininga tugun ko: ‘Aw cɛma, jɔn lo b’a fɛ Ala k’a yɛrɛ mabɔ a la?’ An y’a jaabi ko: Ɔn ɔn, Ala ka ciden. A ko: ‘Tiɲɛ na, ni aw dɔ ye delili kɛ, Ala Tabaraka wa Ta’ala b’a ɲɛfɛ, o la, aw kana a tu bɔ. h ka taga a ɲɛda fan fɛ walima a kinin fɛ, ka tulon kɛ a numanbolo fɛ, a numanbolo seen jukɔrɔ. Ani n'a ma se k'a yɛrɛ minɛ fɔɔ a ka tulon kɛ walima ka nɔgɔ bɔ, a ka kan k'o kɛ n'a ka faniw ye i n'a fɔ nin cogo la." A y'a ka faniw nɔrɔ ɲɔgɔn na k'a fɔ ko: "Aw ka za'faran tulu yira n na." O kɔ, kabila kanbele dɔ girinna ka taga a ka denbaya fɛ joona joona ka na ni tulu ɲagaminin ye ani wasullahalahihan Raullahalahu a bolo la. 10:10, 11. 10 O kɔ, a y’a mɔn n’a ye nɔgɔ tɔɔ kan. mɔgɔ duuru, wɔɔrɔ ani wolonfila, o kɔ, ɲɔgɔmɛ bolibaga dɔ min bɔra Ansar la, ale y’a ka ɲɔgɔmɛ lamini, o kɔ, a y’a ka ɲɔgɔmɛ mɔmɔ nka a ma foyi fɔ, o kɔ, a y’a fɔ a ka ɲɔgɔmɛ ye ko: Hus, Ala k’i danga O tuma na, Rasulullah sallalamahokeihid the. A y’a jaabi ko: “Ne lo, Ala ka ciden.” Rasulullah ko: ‘Aw ka jigi, aw kana fara fɛɛn si kan min danganin lo. Kana fɛn juguw deli i yɛrɛ ye, kana fɛn juguw deli i deenw ye, kana fɛn juguw deli i ka nafolo ye, kana mɛnni kɛ ni Ala ka deliliw jaabira o tuma na a bena u di i ma’. An ye tagama ni Rasulullah ye fɔɔ wulafɛ. An gwɛrɛla Arabu jii dɔ la ani Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam ko: ‘Mɔgɔ min b’a fɛ ka taga an ɲɛfɛ ka kɔlɔn labɛn, o kɔfɛ a be minni kɛ ka sɔrɔ ka minfɛn dɔ di an ma’ Jabir ko: N wulila k’a fɔ ko: Ne lo, Ala ka ciden. Rasulullah ko: 'Jɔn wɛrɛ be ni Jabir ye?' Jabar bin Sakri wulila ka lɔ. An tagara kɔlɔn kɔnɔ ani o kɔ, an ye bɔgɔdaga kelen wala fila sama ka bɔ kɔlɔn kɔnɔ. An y’a jigi ani o kɔ, an y’a saman fɔɔ a fanin be jii la. Mɔgɔ fɔlɔ min y’an kunbɛn, o ye Rasulullah ye, a y’an ɲininga ko: ‘Aw fila be sɔn o ma wa?’. An y’a jaabi ko: Ɔnhɔn, Ala ka ciden. a y’a ka ɲɔgɔmɛ kungolo jigi, a ka ɲɔgɔmɛ o kɔ, a ye minni kɛ, a ye nɛgɛ minɛ ani a ka ɲɔgɔmɛ y’a senw yɛlɛma ka ɲɛgɛnɛ. O kɔ, a y’a yɛlɛma k’a mankan kɛ. O kɔ, cira sallallaahu ‘alayihi wa salam tagara kɔlɔn na ka ko. N wulila ka n ka koɲɛw kɛ ni koɲɛji tɔ ye min bɔra Rasulullah Salam fɛ. O kɔ, Jabbar bin Shakhr tagara a yɛrɛ lafiya ani cira (s.a.w) wulila ka delili kɛ. N ye birifani don, n tun b’a fɛ k’a jɛnsɛn nka a ma se. Birifani kun tun be yen ani n’ y’a yɛlɛma, o kɔ n’ y’a sama a kun fila cɛ ani n’ y’a sɔgɔ ni n’ kan ye. O kɔ, n nana lɔ Rasulullah kininbolo fɛ. A ye n’ bolo minɛ ka n’ yɛlɛma walisa ka n’ bila a kinin fɛ. O kɔ, Jabar bin Sakri nana. A ye koɲɛw kɛ ka sɔrɔ ka na lɔ Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam numanbolo fɛ, o kɔ, a y’an bolow minɛ k’an bila a kɔfɛ. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam ye n ye nka n m’a mɛn, o kɔfɛ n y’a faamu o kɔfɛ a ye tagamasiɲɛ kɛ n’a bolo ye, a tun b’a fɛ k’a fɔ ko i k’i cɛmancɛ yɔrɔ siri. Delili kɔ, Rasulullah ko: «E Jabir!» N y’a jaabi ko: Ɔnhɔn, Ala ka ciden. A ko: ‘Ni duloki ka bon, i k’a yɛlɛma a kun fila cɛ, n’a ka dɔgɔ, i k’a siri i cɛmancɛ sanfɛ’. An tun be tagama loon dɔ la ni kira sallallahu alayihi wa salam ye ani an kelen kelen bɛɛ tun be dati kelen dumu loon o loon. A y’a sin ka sɔrɔ k’a don a ka faniw kan ani an ye yiri yɛlɛma walisa a furaburuw ka ben . An y’a dumu fɔɔ an daa gɛrɛfɛlaw y’an dimi. N be kali ko mɔgɔ dɔ tununa an cɛma loon dɔ. O kɔ, an tagara a ɲini ani o kɔ, an y’a ta. An ye seereya kɛ a ye ko u ma -quota de dates- di a ma ani o kɔ, u y’u di a ma. A wurira k’a ta. An tun be tagamana loon dɔ la ni kira sallallaahu ‘alayihi wa salam ye fɔɔ ka taga lɔ kuluwoba dɔ kɔnɔ. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam tagara a ka baara dafa, n tugura a kɔ ka bɔ a kɔfɛ ka ji bɔgɔdaga ta. Rasulullah y’a lamini filɛ, a ma foyi ye k’a datugu. A be komi yiri fila lo be kulu fila daa la. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yɛlɛla u dɔ fɛ ka sɔrɔ k’a bolo dɔ minɛ, a ko: ‘Aw ka kunbiri gwan ne ye, ni Ala ka yamaruya ye’. O yiribolo y’a kunbiri gwan n’a ye i n’a fɔ ɲɔgɔmɛ min nun dilanna a kuntigi fɛ, fɔɔ a sera yiribolo wɛrɛ la k’a bolo dɔ minɛ, a ko: ‘I kunbiri gwan ne ye, ni Ala ka yamaruya ye’. Yiribolo fana y’a kunbiri gwan. A kɛnin kɔ ka kɛ u fila cɛmancɛ la, a y’u fara ɲɔgɔn kan, k’a fɔ ko: ‘Aw ka fara ɲɔgɔn kan ne ye, ni Ala ka yamaruya ye’. U fila be ɲɔgɔn fɛ. Jabir ko: N bolila joona bari n tun be hami ko Rasulullah Sallallahu ‘alaihi wa Salam bena n ka kɛli mɛn a gɛrɛfɛ o la a bena bɔ yen. Muhamadu bin Abbad y’a fɔ a ka tariki kɔnɔ ko: A tagamana ka taga, ne sigira ka kuma n’ yɛrɛ ye. N ye n ɲaa la yɔrɔ min na, a y’a ye ko kira sallallaahu ‘alaihi wa Salam nana, a y’a ye ko yiri fila nunu be yeelen bɔra. O bɛɛ kelen kelen lɔra o ta berew kan. N ye Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam ye a lɔnin be a ye tagamasiɲɛ dɔ kɛ n’a kuun ye i n’a fɔ nin - Abu Isma’il ye tagamasiɲɛ kɛ n’a kuun ye kinin fɛ ani numan fɛ - o kɔfɛ a nana. A sera n’ ɲɛfɛ tuma min na, a y’a ɲininga ko: ‘Hee Jabir, i ɲɛɛ be n’ lɔnin be yɔrɔ min na wa?’ N y’a jaabi ko: Ɔnhɔn, Ala ka ciden’. A ko: ‘Aw ye taga yiri fila nunu fɛ, aw k’u kelen kelen bolo kelen tigɛ, ka sɔrɔ ka na n’u ye yan. N'i lɔnin be yɔrɔ min na, n'i sera yen, i ka yiribolo kelen bɔ i kinibolo la, ka bolo wɛrɛ bɔ i numanbolo la.» Jabir ko: N wulila o kɔfɛ n ye kabakuru dɔ ta, n y’a kari o kɔfɛ n y’a sɔgɔ fo a ka sɔgɔ, n taganin kɔ yiri fila nunu ma, n ye yiri fila nunu kelen kelen bɛɛ bolow tigɛ. N kɔsegira k’a saman fɔɔ ka taga lɔ cira sallallaahu alayihi wa salam lɔyɔrɔ la. N ye bolo kelen bɔ n kininbolo la, bolo wɛrɛ bɔ i numanbolo la, o kɔfɛ n tagara Ala ka ciden fɛ, n ko: N y’o kɛ, e Ala ka ciden, o tuma na, o ye mun ye? A y’a jaabi ko: ‘Ne tɛmɛna kaburu fila fɛ, minw kɔnɔmɔgɔw tun be ɲangili la, n’ ka delili fɛ, n tun b’a fɛ k’u fila bɛɛ nɔgɔya fɔɔ ni bolo fila nunu tun ɲigira’. O kɔ, an nana sɔrɔdasiw fɛ ani Rasulullah ko: «E Jabir, i ka koji wele!» N ko: ‘Koji ji, ko ji, ko ji’. N ko: E Ala ka ciden, n ma jikuru kelen sɔrɔ karavan kɔnɔ. Ansar ka ji nɛnɛman dɔ tun be yen Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wa Salam ye a ka minan jalen kɔnɔ yiri minan dɔ kan min tun sirinin be ani o kɔ, a ko n ma ko: ‘Taga filan bin filan Al Ansari fɛ k’a filɛ ni ji dɔɔni be minan kɔnɔ.’ N tagara a fɛ o kɔfɛ n ye minan filɛ, n ma foyi wɛrɛ sɔrɔ ni jii nɔgɔnin tɛ minan laban na, n y’a bɔn a bena ja siga t’a la. O kɔ, n tagara Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wa Salam fɛ, n ko: E Ala ka ciden, n ma foyi sɔrɔ jii nɔgɔnin dɔrɔn minan laban na, n’ y’a bɔn a be ja siga t’a la. A ko: ‘Aw ye taga n’a ye yan’. N y’a ta ani a y’a ta n’a bolow ye. A ye kuma juguw fɔ . N y’a lɔn tuma min na, a y’a bolo fila maga a la, o kɔ, a y’a di n ma, a ko: ‘E Jabir, i ka minanba dɔ weele’. Ne b’a weele ko: Minanba, e karavan. O kɔ, n y’a ta k’a bila Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wa Salam ɲɛfɛ, a y’a bolo yira minan na i n’a fɔ nin cogo la - Jabir y’a bolo yɛlɛma, k’a bolokunnadenw foni ka sɔrɔ k’u bila minan duguma. A ko: ‘I k’a ta, e Jabir, o kɔ, a bɔn ne kan k’a fɔ ko: ‘Bismillaah’. N y’a bɔn a ye ani n ko: Bismillaah. N ye jii bɔtɔ ye Ala ka ciden sallallaahu 'alaihi wa Salam bolokɔniw cɛ o kɔfɛ minanba ye jii bɔ ka yɛlɛma fo a fa, o kɔfɛ a ko: 'E Jabir, min mako be jii la, i k'o weele'. Jabir ko: Mɔgɔw be na minni kɛ fɔɔ ka wasa. O kɔ, n ko: Yala mɔgɔ dɔ mako be jii la hali bi wa? O kɔ, Rasulullah y’a bolo kɔrɔta ka bɔ minanba kɔnɔ min tun fanin be jii la. Mɔgɔw tun be kongo ŋunuŋunu Ala ka ciden fɛ ani a ko: ‘Ala ka dumuni di aw ma’. o kɔ an tagara baji daa ra, ji yɛlɛla jɛgɛ dɔ panna ka don o kɔfɛ an ye tasuma mɛnɛ a gɛrɛfɛ, an y’a tobi k’a yiran o kɔfɛ an ye dumuni kɛ fɔɔ ka fa. Jabir ko: Ne, ten ni ten ni ten ni ten - a ye mɔgɔ duuru jate - donna a ɲɛda la, mɔgɔ si m’an ye fo an bɔra. An y’a ɲɛda kelen ta ka sɔrɔ k’a arc, o kɔfɛ an ye mɔgɔba min be karavan kɔnɔ, ɲɔgɔmɛba min be karavan kɔnɔ ani pillion bolibaga min ka bon ni bɛɛ ye karavan kɔnɔ, o weele, a donna a jukɔrɔ k’a sɔrɔ a m’a kuun jigi.
Hadith
Imam Muslim : 5329
حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَقَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولُا جَاءَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ إِلَى أَبِي فِي مَنْزِلِهِ فَاشْتَرَى مِنْهُ رَحْلًا فَقَالَ لِعَازِبٍ ابْعَثْ مَعِيَ ابْنَكَ يَحْمِلْهُ مَعِي إِلَى مَنْزِلِي فَقَالَ لِي أَبِي احْمِلْهُ فَحَمَلْتُهُ وَخَرَجَ أَبِي مَعَهُ يَنْتَقِدُ ثَمَنَهُ فَقَالَ لَهُ أَبِي يَا أَبَا بَكْرٍ حَدِّثْنِي كَيْفَ صَنَعْتُمَا لَيْلَةَ سَرَيْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ أَسْرَيْنَا لَيْلَتَنَا كُلَّهَا حَتَّى قَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ وَخَلَا الطَّرِيقُ فَلَا يَمُرُّ فِيهِ أَحَدٌ حَتَّى رُفِعَتْ لَنَا صَخْرَةٌ طَوِيلَةٌ لَهَا ظِلٌّ لَمْ تَأْتِ عَلَيْهِ الشَّمْسُ بَعْدُ فَنَزَلْنَا عِنْدَهَا فَأَتَيْتُ الصَّخْرَةَ فَسَوَّيْتُ بِيَدِي مَكَانًا يَنَامُ فِيهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ظِلِّهَا ثُمَّ بَسَطْتُ عَلَيْهِ فَرْوَةً ثُمَّ قُلْتُ نَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأَنَا أَنْفُضُ لَكَ مَا حَوْلَكَ فَنَامَ وَخَرَجْتُ أَنْفُضُ مَا حَوْلَهُ فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ مُقْبِلٍ بِغَنَمِهِ إِلَى الصَّخْرَةِ يُرِيدُ مِنْهَا الَّذِي أَرَدْنَا فَلَقِيتُهُ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلَامُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ قُلْتُ أَفِي غَنَمِكَ لَبَنٌ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ أَفَتَحْلُبُ لِي قَالَ نَعَمْ فَأَخَذَ شَاةً فَقُلْتُ لَهُ انْفُضْ الضَّرْعَ مِنْ الشَّعَرِ وَالتُّرَابِ وَالْقَذَى قَالَ فَرَأَيْتُ الْبَرَاءَ يَضْرِبُ بِيَدِهِ عَلَى الْأُخْرَى يَنْفُضُ فَحَلَبَ لِي فِي قَعْبٍ مَعَهُ كُثْبَةً مِنْ لَبَنٍ قَالَ وَمَعِي إِدَاوَةٌ أَرْتَوِي فِيهَا لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَشْرَبَ مِنْهَا وَيَتَوَضَّأَ قَالَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَهُ مِنْ نَوْمِهِ فَوَافَقْتُهُ اسْتَيْقَظَ فَصَبَبْتُ عَلَى اللَّبَنِ مِنْ الْمَاءِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اشْرَبْ مِنْ هَذَا اللَّبَنِ قَالَ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قَالَ أَلَمْ يَأْنِ لِلرَّحِيلِ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَارْتَحَلْنَا بَعْدَمَا زَالَتْ الشَّمْسُ وَاتَّبَعَنَا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ وَنَحْنُ فِي جَلَدٍ مِنْ الْأَرْضِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُتِينَا فَقَالَ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَارْتَطَمَتْ فَرَسُهُ إِلَى بَطْنِهَا أُرَى فَقَالَ إِنِّي قَدْ عَلِمْتُ أَنَّكُمَا قَدْ دَعَوْتُمَا عَلَيَّ فَادْعُوَا لِي فَاللَّهُ لَكُمَا أَنْ أَرُدَّ عَنْكُمَا الطَّلَبَ فَدَعَا اللَّهَ فَنَجَا فَرَجَعَ لَا يَلْقَى أَحَدًا إِلَّا قَالَ قَدْ كَفَيْتُكُمْ مَا هَاهُنَا فَلَا يَلْقَى أَحَدًا إِلَّا رَدَّهُ قَالَ وَوَفَى لَنَا و حَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ح و حَدَّثَنَاه إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ كِلَاهُمَا عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْبَرَاءِ قَالَ اشْتَرَى أَبُو بَكْرٍ مِنْ أَبِي رَحْلًا بِثَلَاثَةَ عَشَرَ دِرْهَمًا وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ زُهَيْرٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ و قَالَ فِي حَدِيثِهِ مِنْ رِوَايَةِ عُثْمَانَ بْنِ عُمَرَ فَلَمَّا دَنَا دَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَاخَ فَرَسُهُ فِي الْأَرْضِ إِلَى بَطْنِهِ وَوَثَبَ عَنْهُ وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ هَذَا عَمَلُكَ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يُخَلِّصَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ وَلَكَ عَلَيَّ لَأُعَمِّيَنَّ عَلَى مَنْ وَرَائِي وَهَذِهِ كِنَانَتِي فَخُذْ سَهْمًا مِنْهَا فَإِنَّكَ سَتَمُرُّ عَلَى إِبِلِي وَغِلْمَانِي بِمَكَانِ كَذَا وَكَذَا فَخُذْ مِنْهَا حَاجَتَكَ قَالَ لَا حَاجَةَ لِي فِي إِبِلِكَ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ لَيْلًا فَتَنَازَعُوا أَيُّهُمْ يَنْزِلُ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَنْزِلُ عَلَى بَنِي النَّجَّارِ أَخْوَالِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أُكْرِمُهُمْ بِذَلِكَ فَصَعِدَ الرِّجَالُ وَالنِّسَاءُ فَوْقَ الْبُيُوتِ وَتَفَرَّقَ الْغِلْمَانُ وَالْخَدَمُ فِي الطُّرُقِ يُنَادُونَ يَا مُحَمَّدُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَا مُحَمَّدُ يَا رَسُولَ اللَّهِ
A y’a fɔ ne ye ko: “Ne y’a mɛn [Abu Bara bin Azib] y’a fɔ ko: “Abu Bakri Ash Shiddiq nana n facɛ fɛ a ka soo, o kɔ, Abu Bakri dencɛ ko: ni ne ye ka na ni a ye ne ta so.» N facɛ ko n ma ko: Na n’a ye. Ne y’ale ni n’ facɛ bɔ n’a ye ka taga sɔngɔ sara. N fa y’a fɔ a ye ko: Hee [Abu Bakri], a fɔ n ye, aw fila tun be mun lo kɛra sufɛ, n’aw tun be tagamana ni Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam ye? Abu Bakri ko: Ɔnhɔn. An ye suu kuru bɛɛ kɛ tagama na fɔɔ tilefɛ. Sira tun sumanin lo ani mɔgɔ si tun tɛ tɛmɛ yen fɔɔ farakurunba dɔ wulila an ye, a tun be sumaya di ani a tun tɛ tile -yeelen- sɔrɔ o kɔ. An lɔra o gɛrɛfɛ ani o kɔ, an gwɛrɛla farakurun na. N ye n bolow kɛ ka yɔrɔ dɔ tilen, ka cira sallallaahu ‘alaihi wa Salam ka sinɔgɔ kabakuru suma jukɔrɔ, o kɔ, n ye fani minw dilanna ni bɛgɛn wuluwulu ye, n y’u yɛlɛma a kan, n ko: Taga sinɔgɔ, e Ala ka ciden, n bena i kɔlɔsi i kosɔn. A sinɔgɔra o kɔ, n’ tagara a lamini filɛ. A y’a sɔrɔ ko bakɔrɔnmarabaga dɔ tun be yen min nana n’a ka bakɔrɔnw ye farakuruba dɔ kan, a tun be lafiya fɛ i n’a fɔ anw. N y’a ɲininga ko: E ye jɔn ta ye, jɔncɛ? A y’a jaabi ko: Mɔgɔ dɔ ta lo min bɔra Madina mɔgɔw la. N y’a ɲininga ko: Yala nɔnɔ be i ka bakɔrɔn na wa? A ka jaabi ko: Ɔnhɔn. N’ y’a ɲininga ko: Yala i bena n’ ɲɛnajɛ wa? A ka jaabi ko: Ɔnhɔn. A ye bakɔrɔn dɔ ta k’a nɔnɔ bɔrɔ saniya ka bɔ kunsigi, nɔgɔ ani nɔgɔ la -A -Abu Ishaq- ko: N ye Al Bara` ye a bolo gosi bolo wɛrɛ la k’a to jɔɔsi la - o kɔ, a y’a nɔnɔ bɔ n ye nɛgɛdaga dɔ kɔnɔ nɔnɔ dɔɔni tun b’a kɔnɔ. Abu Bakri ko: Ne nana ni minan ye min kɔnɔ, cira sallallaahu ‘alayihi wa salam tun be minni kɛ ani ka koɲɛ kɛ. A ko: O kɔ, n tagara kira sallallaahu ‘alaihi wa Salam fɛ, n m’a kunu, nka a bɔra ka fɔ ko a kununa o wagati la, o kɔ, n ye jii don nɔnɔ kan fo a duguma ka nɛnɛ, o kɔ, n ko: E Ala ka ciden, nɔnɔ nin min. A ye minni kɛ fɔɔ n’ ninsɔn diyara. O kɔ, a ko: ‘Taga wagati ma se wa’. N y’a jaabi ko: O lo. O kɔ, an bɔra tile yɛlɛnin kɔ tileben fan fɛ, o wagati la, Suraqah bin Malik tun be tugura an kɔ k’an to dugukolo nɔgɔnin na. N ko: E Ala ka ciden, an ye viziti kɛ. A ko: ‘Aw kana nisɔngoya, tiɲɛ na, Ala be n’an ye’. O kɔ, Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wa Salam ye juguman deli a ye fɔɔ a ka so benna nɔgɔ kɔnɔ fɔɔ ka taga se a kɔnɔbara ma, o kɔ, a ko: N b’a lɔn ko aw fila bɛɛ be juguman deli ne ye, sisan, aw ka Ala deli ne ye, Ala barika la, n bena aw ka delili fila bɛɛ dafa. O kɔ, Ala ye delili kɛ ani Surakah lafiyara ka kɔsegi. A ma mɔgɔ si kunbɛn nka a ko: N be min sɔrɔ, o ka ca i ye, ale - Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam - tɛ yan. A ma mɔgɔ si kunbɛn nka a y’u kɔsegi. Abu Bakri ko: A y’a ka layidu dafa an ye. A y’a fɔ ne ye [Zuhair bin Harb] y’a fɔ an ye [Usman bin Umar]. A fɔra an ye ko [Ishaki bin Ibrahima] y’a fɔ an ye ko [An Nadhr bin Syumail] fila bɛɛ [Isra`il bin Abu Ishaq] ka bɔ [Al Bara`] ko: Abu Bakri ye sobolifɛn dɔ san n facɛ fɛ dirham tan ni saba na, a ye hadisi dɔ kofɔ ka bɔ A Ihadi la min kɔrɔ ye ko: a ka hadisi kɔnɔ ka bɔ Rasulullah Uthman bin Umar fɛ: Tuma min na Surakah bin Malik gwɛrɛla, Rasulullah Shallallahu ‘alaihi wa Salam ye delili kɛ a ye o kɔ, a ka so benna dugukolo kɔnɔ fɔɔ ka taga se a kɔnɔbara ma o kɔ, Surakah panna ka wuli k’a fɔ ko: E Muhamadu, n b’a lɔn ko nin ye i ka kɛwalew ye, i ka delili kɛ ne fɛ ka bɔ Ala fɛ min ka Mɔgɔ min bɛ ne kɔ fɛ, ne bɛna o fiyen. Nin ye ne ka biɲɛbɔlan ye, biɲɛ kelen ta bari i bena ne ka ɲɔgɔmɛ ni ne ka jɔnw tigɛ nin yɔrɔ nin na ani nin, i mako be min na, i b’o ta. A ko: ‘Ne mako t’i ka ɲɔgɔmɛw na’. An saba tun be Madina sufɛ ani o kɔ, u ye kɛlɛ kɛ ko jɔn lo bena kira sallallaahu ‘alaihi wa Salam bali. A ko: ‘Aw ka to Najjar denw fɛ, Abdul Muthallib ka bɛnbaw, n b’u bonya o kosɔn’. Cɛɛw ni musow yɛlɛla boonw sanfɛ, denmisɛnw ni baaradenw tun jɛnsɛnna siraw kan, u tun be pɛrɛn ko: E Muhamadu, e Ala ka ciden, e Muhamadu, e Ala ka ciden.
Hadith
Imam Muslim : 5330
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ قَالَ هَذَا مَا حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ أَحَادِيثَ مِنْهَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيلَ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ يُغْفَرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ فَبَدَّلُوا فَدَخَلُوا الْبَابَ يَزْحَفُونَ عَلَى أَسْتَاهِهِمْ وَقَالُوا حَبَّةٌ فِي شَعَرَةٍ
A y’a fɔ an ye ko [Muhamadu bin Rafi’] y’a fɔ an ye ko [Abdurrazzaq] y’a fɔ an ye ko [Ma’mar] ka bɔ [Hammam bin Munabbih] ko: Nin ye [Abu Hurairah] ye min fɔ an ye ka bɔ Rasulullah sallahu, o kɔ, a y’u dɔw kofɔ: ‘Rasulullah ko ‘Salam ye ko: Israɛl: ‘Aw ka don da la ni sujudu ye k’a fɔ ko: ‘Hita’ - aw ka yafa aw ma - siga t’a la, a bena yafa aw ka filiw ma o kɔ, u be yɛlɛma ka don da la k’u to yɛlɛla u kunkolo kan ani u b’a fɔ ko: ‘Haba -kisɛ- mugu kɔnɔ’’.
Hadith
Imam Muslim : 5331
حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُكَيْرٍ النَّاقِدُ وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ عَبْدٌ حَدَّثَنِي و قَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ يَعْنُونَ ابْنَ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ وَهُوَ ابْنُ كَيْسَانَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ تَابَعَ الْوَحْيَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ وَفَاتِهِ حَتَّى تُوُفِّيَ وَأَكْثَرُ مَا كَانَ الْوَحْيُ يَوْمَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
A y’a fɔ n ye ko [Amru bin Muhamadu bin Bukair An Naqid], [Al Hasan bin Ali Al Hulwani] ani [Abdu bin Humaid] ko Abdu: y’a fɔ n ye, k’a sɔrɔ dɔw ko: A y’a fɔ an ye [Ya’qub bin Ibrahim bin Sa’ad] y’a fɔ an ye [n fa bin] ka bɔ [Salihha] la. a y’a fɔ n ye [Anas bin Malik] ko Ala be Rasulullah ka jikuruw dafa sanni a ka sa .
Hadith
Imam Muslim : 5332
حَدَّثَنِي أَبُو خَيْثَمَةَ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَهُوَ ابْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ أَنَّ الْيَهُودَ قَالُوا لِعُمَرَ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ آيَةً لَوْ أُنْزِلَتْ فِينَا لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لَأَعْلَمُ حَيْثُ أُنْزِلَتْ وَأَيَّ يَوْمٍ أُنْزِلَتْ وَأَيْنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَيْثُ أُنْزِلَتْ أُنْزِلَتْ بِعَرَفَةَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاقِفٌ بِعَرَفَةَ قَالَ سُفْيَانُ أَشُكُّ كَانَ يَوْمَ جُمُعَةٍ أَمْ لَا يَعْنِي { الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي }
A fɔra ne ye [Abu Khaitsama bin Harb] ni [Muhamadu bin Al Mutsanna] ye, Ibnu Al Mutsana ka sɛbɛri, o fila bɛɛ ko: A fɔra an ye [Abdurrahman bin Mahdi] y’a fɔ an ye [Sufyan] ka bɔ [Qais bin Muslim] ka bɔ [Thariq bin Muslim] fɛ, ka taga se [Jehawli] ma: a ka ayata dɔ kalan min, n’a tun jigira an ma, an tun bena o loon kɛ lafiya loon ye: ‘Tiɲɛ na, n b’a lɔn ayata jigira wagati min na, ayata jigira loon min na ani kira sallallaahu ‘alaihi wa Salam tun be min tuma min na ayata jigira. Nin ayata nin jigira Arafa dugu la tuma min na cira (s.a.w) ye wuquf kɛ Arafa dugu la. Sufyan ko: N be sigasiga ko jumalon lo, walima jumalon tɛ, o kɔrɔ ye ko: ‘Nin loon na, ne y’i ka diinan dafa i ye, ka ne ka dugawuw dafa i ye’. -Ali Ma'ida: 3-
Hadith
Imam Muslim : 5333
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَاللَّفْظُ لِأَبِي بَكْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ قَالَتْ الْيَهُودُ لِعُمَرَ لَوْ عَلَيْنَا مَعْشَرَ يَهُودَ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةَ { الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الْإِسْلَامَ دِينًا } نَعْلَمُ الْيَوْمَ الَّذِي أُنْزِلَتْ فِيهِ لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا قَالَ فَقَالَ عُمَرُ فَقَدْ عَلِمْتُ الْيَوْمَ الَّذِي أُنْزِلَتْ فِيهِ وَالسَّاعَةَ وَأَيْنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ نَزَلَتْ نَزَلَتْ لَيْلَةَ جَمْعٍ وَنَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَاتٍ
A y’a lakali an ye [Abu Bakri bin Abu Syaiba] ani [Abu Kuraib] Abu Bakri ka sɛbɛri, a ko: A y’a lakali an ye [Abubakiri bin Idris] fɛ ka bɔ [a facɛ] fɛ ka bɔ [Qais bin Muslim] fɛ ka bɔ [Thariq bin Shihab] fɛ ko: Yahutuw jigira ka nin fɔ [Umar ye: n’ y’i ka diinɛ dafa i ye, ani n’ ka dugawuw be sɔrɔ i ye, ani n’ sɔnna a ma ko silamɛya kɛra diinan ye i ye’. -Al Maa`idah: 3- an b’a lɔn ko ayata jigira loon min na, siga t’a la, an bena o loon kɛ lafiɲɛlon ye. Umar ko: N b’a lɔn loon ni wagati min na aya jigira ani Rasulullah tun be yɔrɔ min na aat jigira tuma min na, ayat jigira an ka lajɛn sufɛ tuma min na an tun be ni Rasulullah ye Arafa.
Hadith
Imam Muslim : 5334
و حَدَّثَنِي عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ الْيَهُودِ إِلَى عُمَرَ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ آيَةٌ فِي كِتَابِكُمْ تَقْرَءُونَهَا لَوْ عَلَيْنَا نَزَلَتْ مَعْشَرَ الْيَهُودِ لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا قَالَ وَأَيُّ آيَةٍ قَالَ { الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الْإِسْلَامَ دِينًا } فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لَأَعْلَمُ الْيَوْمَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ وَالْمَكَانَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَاتٍ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ
A fɔra ne ye ko [Abdu bin Humaid] y’a fɔ an ye ko [Ja’far bin Aun] y’a fɔ an ye ko [Abu Umais] ka bɔ [Qais bin Muslim] ka bɔ [Thariq bin Shihab] fɛ ko: Yahutu dɔ nana [Umar] fɛ k’a fɔ ko: E Amirul Mu’minin, aaya dɔ be yen i ka gafe kɔnɔ min tun be jigira ka na, n’an tun be Yahutu kalan. tile kelen kɔnɔ. Umar y’a ɲininga ko: Vɛrise juman lo? A y’a jaabi ko: ‘Bi, ne y’i ka diinan dafa i ye, n’ ye n’ ka dugawuw dafa i ye, n’ sɔnna a ma ko silamɛya ka kɛ diinan ye i ye’. -Al Maa`idah: 3- Umar ko: Tiɲɛ na, n b’a lɔn nin ayata jigira loon min na ani yɔrɔ min na, ayata jigira Ala ka ciden ma Arafa dugu la jumalon.
Hadith
Imam Muslim : 5335
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ قَالَ أَبُو الطَّاهِرِ حَدَّثَنَا و قَالَ حَرْمَلَةُ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنْ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ } قَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حَجْرِ وَلِيِّهَا تُشَارِكُهُ فِي مَالِهِ فَيُعْجِبُهُ مَالُهَا وَجَمَالُهَا فَيُرِيدُ وَلِيُّهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِغَيْرِ أَنْ يُقْسِطَ فِي صَدَاقِهَا فَيُعْطِيَهَا مِثْلَ مَا يُعْطِيهَا غَيْرُهُ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ إِلَّا أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ وَيَبْلُغُوا بِهِنَّ أَعْلَى سُنَّتِهِنَّ مِنْ الصَّدَاقِ وَأُمِرُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا طَابَ لَهُمْ مِنْ النِّسَاءِ سِوَاهُنَّ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ اسْتَفْتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ هَذِهِ الْآيَةِ فِيهِنَّ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { يَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلْ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } قَالَتْ وَالَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ تَعَالَى أَنَّهُ { يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ } الْآيَةُ الْأُولَى الَّتِي قَالَ اللَّهُ فِيهَا { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنْ النِّسَاءِ } قَالَتْ عَائِشَةُ وَقَوْلُ اللَّهِ فِي الْآيَةِ الْأُخْرَى { وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } رَغْبَةَ أَحَدِكُمْ عَنْ الْيَتِيمَةِ الَّتِي تَكُونُ فِي حَجْرِهِ حِينَ تَكُونُ قَلِيلَةَ الْمَالِ وَالْجَمَالِ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا رَغِبُوا فِي مَالِهَا وَجَمَالِهَا مِنْ يَتَامَى النِّسَاءِ إِلَّا بِالْقِسْطِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ و حَدَّثَنَا الْحَسَنُ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ جَمِيعًا عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى } وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَزَادَ فِي آخِرِهِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ إِذَا كُنَّ قَلِيلَاتِ الْمَالِ وَالْجَمَالِ
A y’a fɔ n ye [Abu Ath Tahir Ahmadu bin Amru bin Sarh] ani [Harmalah bin Yahya At Tujibi] ko Abu Ath Tahir ko: A y’a fɔ an ye, k’a sɔrɔ Harmalah ko: A y’a fɔ an ye [Ibnu Wahab] y’a fɔ n ye [Yunus] ka bɔ [Ibnu Shihab] ka koo la ko a y’a fɔ n ye [Ibnu Shihab] ko a ye [Ibnu Shihab] fɔ n ye. Ala ka kuma: ‘Ni aw N’aw be hami ko aw tɛna tilenninya kɛ denmisɛnw koo la, aw ka muso fila, walima saba, walima naani furu minw ka ɲi aw ma’. -An Nisaa`: 3- Aisyah ko: O n balimamuso, o kɔrɔ ye ko sungurunin min ye denmisɛn ye, min b’a ka ladonbaga ka ɲɛminɛ kɔnɔ -ani- a b’a ka -nafolo tilan o tuma na, ladonbaga kabakoyara denmisɛnnin ka nafolo n’a ka cɛɲa la o tuma na, ladonbaga b’a fɛ k’a furu ni fɛn dɔ ye min b’a fɛ ka furu a ma. min dira mɔgɔ wɛrɛ ma min tɛ ale ye, o tuma na, u b’u bali k’u furu fɔɔ ka tilenninya kɛ u ye ani walisa u ka saraba di ani u ye yamaruya di ko u ka musow furu minw ka ɲi u ma ka fara denmisɛnw kan. Urwah ko: Aisyah ko: O kɔ, mɔgɔw ye fatwa ɲini Ala ka ciden fɛ (s.a.w) nin ayata kɔfɛ u kan - muso denmisɛnw - o tuma na, Ala ‘azza wajalla ye fatwa ɲini i fɛ musow kan, k’a fɔ ko: ‘Ala ye min ye gatwa ye u kan. Gafe min be kuma muso denmisɛnw koo la, o ye ko min fɔra u ye, i m’o di u ma k’a sɔrɔ i tun b’a fɛ k’u furu’. -An Nisaa`: 127- Aisyah ko: Ani Ala Ta’ala ye min fɔ, o ye min kalanna aw ye alikurana kɔnɔ ayata tɛmɛnin kɔnɔ min be Ala ka kuma fɔ: ‘N’aw be hami ko aw tɛna tilenninya kɛ denmisɛnw koo la, aw ka musow furu minw ka ɲi aw ma’. -An Nisaa`: 3- Aisyah ko: Ani Ala ko aaya wɛrɛ la ko: ‘K’aw b’a fɛ k’u furu,’ -An Nisaa`: 127- o ye aw dɔ ka kɔniya ye muso tɔɔrɔnin dɔ ma min b’aw ka mara kɔnɔ sabu a ka nafolo ka dɔgɔ, a cɛ ka ɲi ka se. O la, u balila ka furu sabu min ka di u ye ka bɔ muso denmisɛnw ka nafolo n’u cɛɲumanya la fo tilenninya la, u ka muso denmisɛnw kɔniya kosɔn. A y’a fɔ an ye [Al Hasan Al Hulwani] ani [Abdu bin Humaid] fɛ fɛɛn bɛɛ ka bɔ [Ya’qub bin Ibrahim bin Sa’ad] y’a fɔ an ye [n’ facɛ] ka bɔ [Salih] ka bɔ [Ibn Shihab] y’a fɔ ne ye [Urwah] ko a ye [Aisyah] ɲininga Ala ka kuma koo la ni aw tɛ hami Ala ka kuma na: ‘And . musow,’ -An Nisaa`: 3- a ye hadisi kofɔ i n’a fɔ Yunus ka hadisi min bɔra Az Zuhri la ani a y’a fara a kan a laban na ko: U ka muso denmisɛnw kɔniya kosɔn, minw ka nafolo ka dɔgɔ ani u cɛ ka ɲi ka se .
Hadith
Imam Muslim : 5336
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي الرَّجُلِ تَكُونُ لَهُ الْيَتِيمَةُ وَهُوَ وَلِيُّهَا وَوَارِثُهَا وَلَهَا مَالٌ وَلَيْسَ لَهَا أَحَدٌ يُخَاصِمُ دُونَهَا فَلَا يُنْكِحُهَا لِمَالِهَا فَيَضُرُّ بِهَا وَيُسِيءُ صُحْبَتَهَا فَقَالَ { إِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنْ النِّسَاءِ } يَقُولُ مَا أَحْلَلْتُ لَكُمْ وَدَعْ هَذِهِ الَّتِي تَضُرُّ بِهَا
A y’a fɔ an ye [Abu Bakri bin Abu Syaiba] ani [Abu Kuraib] u fila bɛɛ ko: A y’a fɔ an ye [Abu Usamah] y’a fɔ an ye [Hisham] ka bɔ [a facɛ] fɛ ka bɔ [Aisha] fɛ Ala ka kuma kan ko: ‘Ani n’aw be hami ko aw tɛna tilenninya kɛ muso denmisɛnw ye,’ -An Nisaal was: mɔgɔ dɔ ta fan fɛ, muso dɔ tun b’a fɛ min tun ye denmisɛn ye, ale lo tun b’a ladonbaga n’a ciyɛntabaga ye. Nafolo tun be muso tɔɔrɔnin fɛ, mɔgɔ wɛrɛ tun t’a fɛ ka ɲɔgɔn dan n’a ye n’ale tɛ. A m’a furu a ka nafolo kosɔn o la, o tun bena nɔɔ jugu to a kan ani k’a ka ladonni juguya. O kɔ, a ko: ‘N’aw be hami ko aw tɛna tilenninya kɛ denmisɛnw koo la, aw ka musow furu minw ka ɲi aw ma’. -An Nisaa`: 3- A ko: Ne t’a kɛ sariya ye i ye ka nin muso to yen min farati b’a la o kosɔn.
Hadith
Imam Muslim : 5337
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي الْيَتِيمَةِ تَكُونُ عِنْدَ الرَّجُلِ فَتَشْرَكُهُ فِي مَالِهِ فَيَرْغَبُ عَنْهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا وَيَكْرَهُ أَنْ يُزَوِّجَهَا غَيْرَهُ فَيَشْرَكُهُ فِي مَالِهِ فَيَعْضِلُهَا فَلَا يَتَزَوَّجُهَا وَلَا يُزَوِّجُهَا غَيْرَهُ
A y’a fɔ an ye ko [Abu Bakr bin Abu Syaibah] y’a fɔ an ye [Abdah bin Sulaiman] ka bɔ [Hisham] fɛ ka bɔ [a facɛ] fɛ ka bɔ [Aisyah] fɛ a ka kumaw koo la: ‘Ani min kalanna aw ye alikurana kɔnɔ: 354 -a fatwa fana- ka ɲɛsin muso denmisɛnw ma, aw tun b’a fɛ ka min kɛ, aw tun tɛ min kɛ, aw y’o di u ma. o’. -An Nisaa`: 127- Aisyah ko: -Nin aya- jigira ka ɲɛsin mɔgɔ dɔ ka muso denmisɛn ma. Muso min tun ye denmisɛn ye, ale y’a don a ka nafolo la ani o kɔ, a tun b’a fɛ k’a furu. A tun t’a fɛ o muso feritanin ye cɛ wɛrɛ furu, k’a yɛrɛ don a ta naforo ra, o kosɔn, a ka koow gɛlɛya a ma, k’a ma furu a ma, k’a ma furu cɛ wɛrɛ ma.
Hadith
Imam Muslim : 5338
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { يَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلْ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ } الْآيَةَ قَالَتْ هِيَ الْيَتِيمَةُ الَّتِي تَكُونُ عِنْدَ الرَّجُلِ لَعَلَّهَا أَنْ تَكُونَ قَدْ شَرِكَتْهُ فِي مَالِهِ حَتَّى فِي الْعَذْقِ فَيَرْغَبُ يَعْنِي أَنْ يَنْكِحَهَا وَيَكْرَهُ أَنْ يُنْكِحَهَا رَجُلًا فَيَشْرَكُهُ فِي مَالِهِ فَيَعْضِلُهَا
A y’a fɔ an ye ko [Abu Kuraib] y’a fɔ an ye ko [Abu Usamah] y’a fɔ an ye [Hisham] ka bɔ [a fa] fɛ ka bɔ [Aisha] fɛ a ka kumaw kan: ‘U be fatwa ɲini i fɛ musow koo la. A fɔ ko: ‘Ala be fatwa dɔ di aw ma u koo la’. -An Nisaa`: 127- Aisyah ko: Ale ye muso denmisɛn ye min be ni mɔgɔ dɔ ye, n’a sɔrɔ a be cɛɛ nin don a ka nafolo la fɔɔ ka taga se rɛzɛnsunw ma, o kɔ a b’a fɛ k’a furu, a t’a fɛ k’a furu cɛɛ wɛrɛ ma walisa a ka don a ka nafolo la ani o kɔfɛ a be trouble di a ma.
Hadith
Imam Muslim : 5339
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي وَالِي مَالِ الْيَتِيمِ الَّذِي يَقُومُ عَلَيْهِ وَيُصْلِحُهُ إِذَا كَانَ مُحْتَاجًا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهُ
A y’a fɔ an ye ko [Abu Bakri bin Abu Syaiba] y’a fɔ an ye [Abdah bin Sulayman] ka bɔ [Hsyam] fɛ ka bɔ [a facɛ] [Aisha] fɛ a ka kumaw na: ‘Ani fantan min ye, a be se ka dumuni kɛ min ka kan’. -An Nisaa`: 6- Aisyah ko: -nin ayat- jigira a ka nafolo marabaga kan, denmisɛn min b’a ladon k’a labɛn, a be se ka dumuni kɛ a la n’a mako b’a la.
Hadith
Imam Muslim : 5340
و حَدَّثَنَاه أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله تَعَالَى { وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي وَلِيِّ الْيَتِيمِ أَنْ يُصِيبَ مِنْ مَالِهِ إِذَا كَانَ مُحْتَاجًا بِقَدْرِ مَالِهِ بِالْمَعْرُوفِ و حَدَّثَنَاه أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ بِهَذَا الْإِسْنَادِ
A fɔra an ye ko [Abu Kuraib] y’a fɔ an ye ko [Abu Usamah] y’a fɔ an ye [Hsyam] ka bɔ [a facɛ] fɛ ka bɔ [Aisha] fɛ a ka kuma nin na: ‘Mɔgɔ o mɔgɔ - kɔrɔsilikɛlaw cɛma - be se, a k’a yɛrɛ tanga - ka denmisɛnnin ka nafolo dumu - ani min ye fantan ye, a be se k’o kɛ. -An Nisaa`: 6- Aisyah ko: A jigira ka ɲɛsin denmisɛnnin ladonbaga ma, a be se k’a ka wari ta n’a mako b’a ka nafolo hakɛ la cogo bɛnnin na. A y’a fɔ an ye [Abu Kuraib] y’a fɔ an ye [Ibn Numair] y’a fɔ an ye [Hisham] ni nin sanad ye.
