Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Muslim (الامام مسلم) - 5362 Hadith

Hadith

Imam Muslim : 4961

و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ هِشَامٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ أَسْمَاءَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لَا شَيْءَ أَغْيَرُ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Shi a kaa a vese ér [Muhammad bin Abu Bakr Al Muqaddami] kaa a vese ér [Bisyr bin Al Mufadhdhal] hen [Hsyam] hen [Yahya bin Abu Katsir] hen [Abu Salamah] hen [‘Urwah] hen [Asma’] hen Profeti sallallalahous ka kwagh u a hembe lun je la. Jalla’.

Hadith

Imam Muslim : 4962

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ الْعَلَاءِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُؤْمِنُ يَغَارُ وَاللَّهُ أَشَدُّ غَيْرًا و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ الْعَلَاءَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ

I kaa a vese ér [Qutaibah bin Sa’id] kaa a vese ér [‘Abdul ‘Aziz bin Muhammad] hen [Al’Ala] hen [ter na] hen [Abu Hurairah] ér, Or u nan jighjigh la kaa ér: ‘Or u nan jighjigh ka nan lu a iwuhe, man Aôndo hemba lun a iwuhe’. Man er a ôr se kwagh u [Muhammad bin Al Mutsanna] a ôr se ér [Muhammad bin Ja’far] a ôr se [Syu’bah] yô, a kaa ér; M ungwa [Al ’Ala] a sanad ne.

Hadith

Imam Muslim : 4963

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَأَبُو كَامِلٍ فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ الْجَحْدَرِيُّ كِلَاهُمَا عَنْ يَزِيدَ بْنِ زُرَيْعٍ وَاللَّفْظُ لِأَبِي كَامِلٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ رَجُلًا أَصَابَ مِنْ امْرَأَةٍ قُبْلَةً فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ قَالَ فَنَزَلَتْ { أَقِمْ الصَّلَاةَ طَرَفَيْ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنْ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ } قَالَ فَقَالَ الرَّجُلُ أَلِيَ هَذِهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ لِمَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ أُمَّتِي حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ عَنْ أَبِيهِ حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ أَنَّهُ أَصَابَ مِنْ امْرَأَةٍ إِمَّا قُبْلَةً أَوْ مَسًّا بِيَدٍ أَوْ شَيْئًا كَأَنَّهُ يَسْأَلُ عَنْ كَفَّارَتِهَا قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ثُمَّ ذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يَزِيدَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ أَصَابَ رَجُلٌ مِنْ امْرَأَةٍ شَيْئًا دُونَ الْفَاحِشَةِ فَأَتَى عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فَعَظَّمَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَتَى أَبَا بَكْرٍ فَعَظَّمَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يَزِيدَ وَالْمُعْتَمِرِ

I ôr se kwagh u [Qutaibah bin Sa’id] man [Abu Kamil Fudhail bin Husain Al Jahdari] cii hen [Yazid bin Zurai’] - man lafadh ne ka u Abu Kamil-; Yazid yange ôr se [At Taimi] hen [Abu Uthman] hen [Abdullah bin Mas’ud] ér, orgen yange suse kwase ugen zwa, maa a za hen Profeti, a za ôr Profeti kwagh ne. Tsô ivur la va gba ér: ‘Shi ver nen msen sha avegher a iyange la cii - pepe man aikighe - man sha mhii u tugh kpaa. Sha mimi yô, aeren a dedoo ka a bee a asorabo a aeren a bo la kera. Kwagh la ka icintan hen mba ve umbur la’. -QS Hud; 114-. Abdullah kaa ér; or la pine ér; ‘O Ortom u Allah, ivur ne ka sha ci wam kpa?’ A gema a kaa er: ‘Ivur la ka sha ci u mba ve eren kwagh ne ken ummah wam’. I kaa a vese ér [Muhammad bin ‘Abdul A’la] kaa a vese ér [Mu’tamir] hen [ter na] kaa a vese [Abu ‘Uthman] hen [Ibn Mas’ud] ér orgen yange zua a Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam, a kaa a na ér yange bende kwase ugen uwegh sha uwegh ku kich, shin ken mlu u a lu a mi la. Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam sha kwagh u kafarah -eraser- na. Ibn Mas’ud kaa er; nahan ivur la va gba - er ken Hadith u Yazid nahan. A kaa a vese ér [Uthman bin Abu Syaibah] kaa a vese [Jarir] u a dugh hen [Sulaiman At Taimi] la sha kwagh u sanad ne, a kaa ér; ‘Orgen yange er kwase ugen isholibo i kiriki, maa a zua a Umar bin Khaththab, nahan Umar hen ér un er isholibo i vesen. Tsô a zua a Abu Bakr, a hen er un er zege isholibo. Nahan a va hen Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam -man or u ôron kwagh la ter kwagh u Hadith u Yazid man Mu’tamir la.-

Hadith

Imam Muslim : 4964

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ وَالْأَسْوَدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي عَالَجْتُ امْرَأَةً فِي أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَإِنِّي أَصَبْتُ مِنْهَا مَا دُونَ أَنْ أَمَسَّهَا فَأَنَا هَذَا فَاقْضِ فِيَّ مَا شِئْتَ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ لَقَدْ سَتَرَكَ اللَّهُ لَوْ سَتَرْتَ نَفْسَكَ قَالَ فَلَمْ يَرُدَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا فَقَامَ الرَّجُلُ فَانْطَلَقَ فَأَتْبَعَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا دَعَاهُ وَتَلَا عَلَيْهِ هَذِهِ الْآيَةَ { أَقِمْ الصَّلَاةَ طَرَفَيْ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنْ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ } فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ يَا نَبِيَّ اللَّهِ هَذَا لَهُ خَاصَّةً قَالَ بَلْ لِلنَّاسِ كَافَّةً حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ الْحَكَمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعِجْلِيُّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ يُحَدِّثُ عَنْ خَالِهِ الْأَسْوَدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَعْنَى حَدِيثِ أَبِي الْأَحْوَصِ وَقَالَ فِي حَدِيثِهِ فَقَالَ مُعَاذٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا لِهَذَا خَاصَّةً أَوْ لَنَا عَامَّةً قَالَ بَلْ لَكُمْ عَامَّةً

A kaa a vese ér [Yahya] man [Qutaibah] man [Abu Bakr] -man lafadh ne ka u Yahya- Yahya kaa ér; a ôr se, mbagenev di kaa ér; a ôr se kwagh u [Abul Ahwash] u ken [Simak] u ken [Ibrahim] u ken [‘Alqamah] man [Al Aswad] u ken [‘Abdullah] la ér; hen Abdullah, a kaa ér; 'Orgen va hen Rasulullah, a kaa er; ‘Ortom u Aôndo! M er isholibo, sha ci u m yav a kwase ugen hen kpe u gar u Medina. M er asorabo a na agen a a lu kwagh u yaven a or ga yô. Nahan tsaham sha hanma mtsaha u u soo cii. Nahan Umar bin Khathab kaa a na er; ‘Luun er yange u cir kwagh u myer wou yô, Allah ma cir kwaghbo wou.’ Abdullah kaa ér; 'Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam yange venda mkaanem ma Umar la sha ma gbenda môm ga'. Nahan or la mough yem. Tsô Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam kaa a orgen ér nana dondo un nana yila un nana hide. Tsô a ôr un ivur ne ér: ‘Shi ver msen sha avegher a iyange la cii - pepe man aikighe - man sha mhii u tugh kpaa. Sha kpôô yô, aeren a dedoo cii ka a kar a asorabo a aeren a bo cii kera. Kwagh la ka icintan hen mba ve umbur la’. -Kwagh u sha 114-. Nahan pine orgen hen môm ken ior mba ve lu her la; ‘We Nabiyullah! Ivur la ngi ôron kwagh na jighilii shinii? ' Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam gema kaa er: 'Ka sha ci u uumace cii je kpaa'. Ka a kaa a vese er [Muhammad bin Al Mutsanna] a kaa a vese er [Abu An Nu’man Al Hakim bin Abdullah Al ’Ijli] a kaa a vese er [Syu’bah] hen [Simak bin Harb] a kaa er; M ungwa [Ibrahim] ôr kwagh ugen hen anngô u ter na [Al Aswad] hen [‘Abdullah] hen Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam inja na yô ka hadith u Abul Ahwash u yange ôr ken Hadith na la; Mu’adz kaa er; O Ortom u Allah, ivur ne ngi sha ci u or la jighilii shin ka sha ci u se cii? A gema a kaa ér: ‘Ka ne cii je kpaa’.

Hadith

Imam Muslim : 4965

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ إِسْحَقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصَبْتُ حَدًّا فَأَقِمْهُ عَلَيَّ قَالَ وَحَضَرَتْ الصَّلَاةُ فَصَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا قَضَى الصَّلَاةَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ حَدًّا فَأَقِمْ فِيَّ كِتَابَ اللَّهِ قَالَ هَلْ حَضَرْتَ الصَّلَاةَ مَعَنَا قَالَ نَعَمْ قَالَ قَدْ غُفِرَ لَكَ

Ka a kaa a vese ér [Al Hasan bin ‘Ali Al Hulwani] a kaa a vese ér [‘Amr bin ‘Ashim] a kaa a vese [Hammam] hen [Ishaq bin ‘Abdullah bin Abu Talhah] hen [Anas] a kaa ér; 'Orgen va hen Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam kaa er; ‘Een, Ortyom u Aôndo! M per tindi sha iyol yam -tsaham-! ’ Anas kaa ér; 'Shighe u msen kuma yô, a er msen imôngo vea Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam.' Er msen la been yô a hide a kaa a na er; ‘Een, Ortyom u Aôndo! M per tindi u a lu sha iyol yam sha inja i Takerada u Allah’. Profeti pine er: ‘U er msen vea vese kpa? ’ a gema a kaa ér; 'Aan! ' Profeti kaa er: 'Allah de u kwaghbo wou'.

Hadith

Imam Muslim : 4966

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَاللَّفْظُ لِزُهَيْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا شَدَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو أُمَامَةَ قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ وَنَحْنُ قُعُودٌ مَعَهُ إِذْ جَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ حَدًّا فَأَقِمْهُ عَلَيَّ فَسَكَتَ عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ أَعَادَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ حَدًّا فَأَقِمْهُ عَلَيَّ فَسَكَتَ عَنْهُ وَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَلَمَّا انْصَرَفَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو أُمَامَةَ فَاتَّبَعَ الرَّجُلُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ انْصَرَفَ وَاتَّبَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْظُرُ مَا يَرُدُّ عَلَى الرَّجُلِ فَلَحِقَ الرَّجُلُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ حَدًّا فَأَقِمْهُ عَلَيَّ قَالَ أَبُو أُمَامَةَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَأَيْتَ حِينَ خَرَجْتَ مِنْ بَيْتِكَ أَلَيْسَ قَدْ تَوَضَّأْتَ فَأَحْسَنْتَ الْوُضُوءَ قَالَ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ثُمَّ شَهِدْتَ الصَّلَاةَ مَعَنَا فَقَالَ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ حَدَّكَ أَوْ قَالَ ذَنْبَكَ

A kaa a vese ér [Nashr bin ‘Ali Al Jahdhami] man [Zuhair bin Harb] -man lafadh ne ka u Zuhair- ve cii ve kaa ér; a kaa a vese ér [Umar bin Yunus] a kaa a vese ér [Ikrimah a ben Ammar] a kaa a vese ér [Syaddad] a kaa a vese ér [Abu Umamah] a kaa ér; 'Shighe u Rasulullah lu ken iyou i aduaav, se lu teman se lu lamen a na la, fese nahan orgen va kaa er; ‘Ortom u Aôndo, m er isholibo. Nahan yô, nam tsaha! ’ Kpa Ortyom u Allah la gema lu ving tsô. Kwagh ne been yô, or la shi kimbir mkaanem nam mara; ‘Ortom u Aôndo, m er isholibo. Nahan yô, nam tsaha’. Kpa Profeti la gema lu viing tsô. Ica i gbe ga yô, i hii u eren mbamsen mba ken tiônnongo. Abu Umamah kaa er; 'Shighe u Ortom u Aôndo sallallaahu 'alaihi wasallam hide hen ya la, or la dondo un ijime her sha u fan mlumun u or la.' Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam yange na mlumun sha mpin u or la ér: ‘U fa wer shighe u u dugh ken iyou la, u er ablution tsembelee er u fetyô la ga kpa? ’ Or la gema kaa ér; 'Ka nahan, O Ortyom u Allah'. Tsô Or u Aôndo tindi un la za hemen a mkaanem nam ér: ‘Kwagh ne been kera yô, u va kohol se ken msen u nongoior ga he? ’ Or la gema kaa ér; 'Ka nahan, O Ortyom u Allah'. Tsô Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam kaa ér: “Sha mimi yô, Aôndo de ne mtsaha la, shin a kaa ér, asorabo a en.”

Hadith

Imam Muslim : 4967

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَانَ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ رَجُلٌ قَتَلَ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ نَفْسًا فَسَأَلَ عَنْ أَعْلَمِ أَهْلِ الْأَرْضِ فَدُلَّ عَلَى رَاهِبٍ فَأَتَاهُ فَقَالَ إِنَّهُ قَتَلَ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ نَفْسًا فَهَلْ لَهُ مِنْ تَوْبَةٍ فَقَالَ لَا فَقَتَلَهُ فَكَمَّلَ بِهِ مِائَةً ثُمَّ سَأَلَ عَنْ أَعْلَمِ أَهْلِ الْأَرْضِ فَدُلَّ عَلَى رَجُلٍ عَالِمٍ فَقَالَ إِنَّهُ قَتَلَ مِائَةَ نَفْسٍ فَهَلْ لَهُ مِنْ تَوْبَةٍ فَقَالَ نَعَمْ وَمَنْ يَحُولُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ التَّوْبَةِ انْطَلِقْ إِلَى أَرْضِ كَذَا وَكَذَا فَإِنَّ بِهَا أُنَاسًا يَعْبُدُونَ اللَّهَ فَاعْبُدْ اللَّهَ مَعَهُمْ وَلَا تَرْجِعْ إِلَى أَرْضِكَ فَإِنَّهَا أَرْضُ سَوْءٍ فَانْطَلَقَ حَتَّى إِذَا نَصَفَ الطَّرِيقَ أَتَاهُ الْمَوْتُ فَاخْتَصَمَتْ فِيهِ مَلَائِكَةُ الرَّحْمَةِ وَمَلَائِكَةُ الْعَذَابِ فَقَالَتْ مَلَائِكَةُ الرَّحْمَةِ جَاءَ تَائِبًا مُقْبِلًا بِقَلْبِهِ إِلَى اللَّهِ وَقَالَتْ مَلَائِكَةُ الْعَذَابِ إِنَّهُ لَمْ يَعْمَلْ خَيْرًا قَطُّ فَأَتَاهُمْ مَلَكٌ فِي صُورَةِ آدَمِيٍّ فَجَعَلُوهُ بَيْنَهُمْ فَقَالَ قِيسُوا مَا بَيْنَ الْأَرْضَيْنِ فَإِلَى أَيَّتِهِمَا كَانَ أَدْنَى فَهُوَ لَهُ فَقَاسُوهُ فَوَجَدُوهُ أَدْنَى إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي أَرَادَ فَقَبَضَتْهُ مَلَائِكَةُ الرَّحْمَةِ قَالَ قَتَادَةُ فَقَالَ الْحَسَنُ ذُكِرَ لَنَا أَنَّهُ لَمَّا أَتَاهُ الْمَوْتُ نَأَى بِصَدْرِهِ

I ôr se kwagh ne sha ikyev i [Muhammad bin Al Mutsanna] man [Muhammad bin Bin Basysyar] -man lafadh ne ka u Ibnul Mutsanna- ve cii ve kaa ér; ôr se ér [Mu’adz bin Hisham] ôr mo [ter wam] u ken [Qatadah] u ken [Abu Ash Shiddiq] u ken [Abu Sa’id Al Khudri] la ér, Profeti kaa ér: ‘Sha ayange a tsuaa la, orgen lu u yange wua ior akunduatargber kar anigheni yô. Tsô or la ker or u civir Aôndo u nan lu a mfe kpishi yô. Tsô a tese or u civir Aôndo ugen, nahan a za hen a na fese. Hen monk la yange pase er un wua ior akunduatargber man anigheni nahan a lumun mgemshima na kpa? I gema i kaa ér monk la na mlumun sha mi jighilii ér; 'Ei. Mgemshima wou una lumun ga’. Ken masejime yô, or la wua monk la fese zan zan hegen a wua ior deri môm. Tsô or la ker orgen u nan hembe lun a mfe yô. Tsô i tese un orfantakerada ugen u lu a mfe kpishi yô. Hen or u civir Aôndo la yô, or la kaa ér; ‘M wua ior deri môm nahan a lumun mgemshima wam kpa? ’ Or u civir Aôndo la gema kaa ér; 'Aan. Kwagh u yangen we u geman ishima man we ngu ga. Za hen imba ijiir ne, gadia ior mba civir Allah Subhanahu Wa Ta’ala mba kpishi. Shighe u kwagh ne a bee kera yô, civir nen Allah vea ve, de hiden hen ijiir yen ga, gadia ijiir yen la ka ijiir i bo.’ Nahan or la za hen ijiir i i tese un la. Er ve lu zan her la, or la kpe. Tsô mbatyomov mba Mercy man Azab gba anyiman ayol a ve. Ortyom u Mhôônom kaa er; 'Or ne yange wa ishima u zan hen ijiir igen sha u za geman ishima shi civir Allah a ishima na cii'. Ortyom u Doom la yange gba anyiman ér; ‘Kpa, a er kwagh u dedoo môm ga he’. Ken masejime yô, ortyom va ken iyol i orumace va kohol mbatyomov mba uhar mba ve lu gban anyiman la. Nahan ve uhar cii ve pine ortyom u a lu ken mlu u orumace la ér a tsua kwagh u vea er sha gbenda u hemban doon cii yô. Or la kaa er; ‘Kare ica i i hembe lun ikyua a or u nan kpe la hii hen ijiir i nan mough la zan zan ar hen ijiir i nan lu zan la. Kwagh u a hembe lun ikyua yô, ka kwagh u i tsough je la’. I mase kaven ér sha mkar ve la yô, i tese ér or la kpe ikyua a ijiir i lu zan la. Nahan or la nan ngu sha ikyev i ortyom u Mhôônom ma zungwen’. Qatadah kaa ér; ‘Al Hasan kaa ér; "Orgen kaa a vese er or la kpe zum u a gba ishigh inya la."

Hadith

Imam Muslim : 4968

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا الصِّدِّيقِ النَّاجِيَّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ رَجُلًا قَتَلَ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ نَفْسًا فَجَعَلَ يَسْأَلُ هَلْ لَهُ مِنْ تَوْبَةٍ فَأَتَى رَاهِبًا فَسَأَلَهُ فَقَالَ لَيْسَتْ لَكَ تَوْبَةٌ فَقَتَلَ الرَّاهِبَ ثُمَّ جَعَلَ يَسْأَلُ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ قَرْيَةٍ إِلَى قَرْيَةٍ فِيهَا قَوْمٌ صَالِحُونَ فَلَمَّا كَانَ فِي بَعْضِ الطَّرِيقِ أَدْرَكَهُ الْمَوْتُ فَنَأَى بِصَدْرِهِ ثُمَّ مَاتَ فَاخْتَصَمَتْ فِيهِ مَلَائِكَةُ الرَّحْمَةِ وَمَلَائِكَةُ الْعَذَابِ فَكَانَ إِلَى الْقَرْيَةِ الصَّالِحَةِ أَقْرَبَ مِنْهَا بِشِبْرٍ فَجُعِلَ مِنْ أَهْلِهَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَ حَدِيثِ مُعَاذِ بْنِ مُعَاذٍ وَزَادَ فِيهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَى هَذِهِ أَنْ تَبَاعَدِي وَإِلَى هَذِهِ أَنْ تَقَرَّبِي

I kaa a mo ér [Ubaidullah bin Mu’adz Al ‘Anbari] kaa a vese ér [ter wam] kaa a vese [Syu’bah] u ken [Qatadah] ér yange ungwa [Abu Ash Shiddiq An Naji] hen [Abu Sa’id Al Khudri] hen Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam ér yange lu a or u nan er kwaghbo yô. aluer hunda u geman ishima ngu her sha ci na kpa?’ maa a zua a or u civir Aôndo ugen, a pine un kwagh. A gema a kaa er; ‘Hunda u geman ishima ngu sha ci wou ga’. Tsô a wua monk la. Maa a za hemen u pinen mbampin, zan zan a mough hen geri na a yem hen geri ugen ape ior mba perapera lu yô. Kpa er lu ken atô u zende la, ku va tser un. Yange kpe ishigh inya. Tsô ortyom u mhôônom ma zungwen man ortyom u mtim la gba nôngon num sha ayol a ve. Mba karen ica i zende na la mba been yô, i nenge ér yange hemba lun ikyua a geri u dedoo kuma inch môm, nahan i ver un ér ngu or u hen geri shon. A kaa a vese [Muhammad bin Basysyar] a kaa a vese [Ibn Abu ‘Adi] A kaa a vese [Syu’bah] u ken [Qatadah] a sanad ne er hadith u Mu’adz bin Mu’adz u i seer kwagh sha mi la nahan; 'Nahan Allah pase hen geri ne er a lu ica kpa hen geri ugen la yo i kaa a na er a va ikyua'.

Hadith

Imam Muslim : 4969

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ دَفَعَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَى كُلِّ مُسْلِمٍ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّا فَيَقُولُ هَذَا فِكَاكُكَ مِنْ النَّارِ

Ka a kaa a vese er [Abu Bakr bin Abu Syaibah] a kaa a vese [Abu Usamah] hen [Thalhah bin Yahya] hen [Abu Burdah] hen [Abu Musa] a kaa er; 'Sha iyange i ijirôron la, Allah Subhanahu wa Ta'ala una na hanma Ormusulumi Oryuda shin Orkristu. Nahan Allah Subhanahu wa Ta’ala una kaa er; ‘Ka or u yiman we sha ican i usu u igyamusu je ne.’

Hadith

Imam Muslim : 4970

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ أَنَّ عَوْنًا وَسَعِيدَ بْنَ أَبِي بُرْدَةَ حَدَّثَاهُ أَنَّهُمَا شَهِدَا أَبَا بُرْدَةَ يُحَدِّثُ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَمُوتُ رَجُلٌ مُسْلِمٌ إِلَّا أَدْخَلَ اللَّهُ مَكَانَهُ النَّارَ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّا قَالَ فَاسْتَحْلَفَهُ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بِاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَحَلَفَ لَهُ قَالَ فَلَمْ يُحَدِّثْنِي سَعِيدٌ أَنَّهُ اسْتَحْلَفَهُ وَلَمْ يُنْكِرْ عَلَى عَوْنٍ قَوْلَهُ حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ أَخْبَرَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَ حَدِيثِ عَفَّانَ وَقَالَ عَوْنُ بْنُ عُتْبَةَ

A kaa a vese ér [Abu Bakr bin Abu Syaibah] kaa a vese ér [Affan bin Muslim] kaa a vese ér [Aun] man [Sa’id bin Abu Burdah] kaa a vese ér [Aun] man [Sa’id bin Abu Burdah] kaa a [Qatadah] ér ve cii ve nenge [Abu Burdah] ôr kwagh u profeti u hen [Umar bin] la. sallallaahu 'alaihi wasallam a kaa er: 'Ormusulumi môm kpa nan kpe ga saa Allah una ver -tese- sha ityough nagh hell u Oryuda shin Orkristu'. Qatadah kaa ér; Nahan Umar bin Abdul Aziz kaa a Abu Burdah er a bum ken iti i Allah u a lu a aôndo ugen ga la kwa tar aluer mimi je yange ungwa ter na ôr un kwagh u Hadith ne hen Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam yô. Qatadah kaa ér; Abu Burda kpa yange bum a na. Qatadah kaa ér; Kpa Sa’id kaa a mo er Umar yange sôn Abu Darda iceghzwa ga, kpa un kpa venda kwagh u Aun ôr la ga. I ôr se kwagh u [Ishaq bin Ibrahim] man [Muhammad bin Al Mutsanna] hanma kwagh cii hen [‘Abdush Shamad bin ‘Abdul Warits] ôr se [Hammam] ôr se [Qatadah] a sanad ne er hadith u ‘Affan nahan shi a kaa ér ‘Aun bin ‘Utbah.

Hadith

Imam Muslim : 4971

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَبَلَةَ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ حَدَّثَنَا شَدَّادٌ أَبُو طَلْحَةَ الرَّاسِبِيُّ عَنْ غَيْلَانَ بْنِ جَرِيرٍ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَجِيءُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ نَاسٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ بِذُنُوبٍ أَمْثَالِ الْجِبَالِ فَيَغْفِرُهَا اللَّهُ لَهُمْ وَيَضَعُهَا عَلَى الْيَهُودِ وَالنَّصَارَى فِيمَا أَحْسِبُ أَنَا قَالَ أَبُو رَوْحٍ لَا أَدْرِي مِمَّنْ الشَّكُّ قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَحَدَّثْتُ بِهِ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ فَقَالَ أَبُوكَ حَدَّثَكَ هَذَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ نَعَمْ

I kaa a vese ér [Harami Ibn Umarah] kaa a vese ér [Syaddad Abu Thalhah Ar Rasibi] hen [Ghailan bin Jarir] hen [Abu Burdah] hen hen [ter na] ér: ‘Sha Iyange i Ijirigh la, nongo u Mbamusulumi ua va a asorabo a ve lu a mi er iwo nahan la. Tsô Allah de un asorabo a na, maa A wa Mbayuda man Mbakristu kwagh sha mi.’ -Ka mhen wam je la-. Rauh kaa ér; ‘M fa or u akperan ne a dugh hen nan ga’. Abu Burdah kaa er; Nahan m ôr Umar bin Abdul Aziz kwagh ne. Tsô a pine ér; ‘Teru yange ôr kwagh ne hen Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam kpa? M gema m kaa mer; 'Aan'.

Hadith

Imam Muslim : 4972

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مُحْرِزٍ قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِابْنِ عُمَرَ كَيْفَ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي النَّجْوَى قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ يُدْنَى الْمُؤْمِنُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى يَضَعَ عَلَيْهِ كَنَفَهُ فَيُقَرِّرُهُ بِذُنُوبِهِ فَيَقُولُ هَلْ تَعْرِفُ فَيَقُولُ أَيْ رَبِّ أَعْرِفُ قَالَ فَإِنِّي قَدْ سَتَرْتُهَا عَلَيْكَ فِي الدُّنْيَا وَإِنِّي أَغْفِرُهَا لَكَ الْيَوْمَ فَيُعْطَى صَحِيفَةَ حَسَنَاتِهِ وَأَمَّا الْكُفَّارُ وَالْمُنَافِقُونَ فَيُنَادَى بِهِمْ عَلَى رُءُوسِ الْخَلَائِقِ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللَّهِ

Ka a kaa a vese ér [Isma’il bin Ibrahim] hen [Hsyyam Ad Dastawa’i] hen [Qatadah] hen [Shafwan bin Muhriz] a kaa ér; ‘Orgen pine Ibn Umar ér; ‘Ka nyi u ungwa Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam ôr kwagh u mkaanem ma Allah ken zwa u hômon? ’ [Ibn Umar] gema kaa ér; 'Iyange igen m ungwa Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam kaa er: 'Sha iyange i ijirôron la mbananjighjigh vea nenge a Allah Azza Wa Jalla kôôsôô kpishi zan zan iyol ve ia bende a Allah. Shighe u kwagh ne una been yô, Allah una pase asorabo a na. Nahan Allah una pine er: ‘U fa isholibo you kpa? ’ Orjighjigh la gema kaa er; ‘Oh, Aôndo wam. M fa isholibo yam. Allah kaa er: Sha mimi yô, M yer kwagh ne sha ci wou shighe u m lu ken tar ne la man nyian M de u kwaghbo wou. Tsô i nger orjighjigh la kwagh u aeren a na a dedoo la. Shighe ne, a yila mba ve ne jighjigh ga man mba ve lu mbaahendanev la sha imo i taver sha ishigh ki akaa a i gbe a la cii ér: ‘Ka ior mba ve er aie hen Allah Azza Wa Jalla je ne.’

Hadith

Imam Muslim : 4973

حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ مَوْلَى بَنِي أُمَيَّةَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ ثُمَّ غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَزْوَةَ تَبُوكَ وَهُوَ يُرِيدُ الرُّومَ وَنَصَارَى الْعَرَبِ بِالشَّامِ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ كَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا قَطُّ إِلَّا فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ غَيْرَ أَنِّي قَدْ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ عَنْهُ إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ يُرِيدُونَ عِيرَ قُرَيْشٍ حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الْإِسْلَامِ وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا وَكَانَ مِنْ خَبَرِي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ وَاللَّهِ مَا جَمَعْتُ قَبْلَهَا رَاحِلَتَيْنِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ فَغَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَرٍّ شَدِيدٍ وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَاسْتَقْبَلَ عَدُوًّا كَثِيرًا فَجَلَا لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِمْ الَّذِي يُرِيدُ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَثِيرٌ وَلَا يَجْمَعُهُمْ كِتَابُ حَافِظٍ يُرِيدُ بِذَلِكَ الدِّيوَانَ قَالَ كَعْبٌ فَقَلَّ رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ يَظُنُّ أَنَّ ذَلِكَ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْيٌ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتْ الثِّمَارُ وَالظِّلَالُ فَأَنَا إِلَيْهَا أَصْعَرُ فَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَيْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا وَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَى ذَلِكَ إِذَا أَرَدْتُ فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اسْتَمَرَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَادِيًا وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا ثُمَّ غَدَوْتُ فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ فَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ فَيَا لَيْتَنِي فَعَلْتُ ثُمَّ لَمْ يُقَدَّرْ ذَلِكَ لِي فَطَفِقْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحْزُنُنِي أَنِّي لَا أَرَى لِي أُسْوَةً إِلَّا رَجُلًا مَغْمُوصًا عَلَيْهِ فِي النِّفَاقِ أَوْ رَجُلًا مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنْ الضُّعَفَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَلَغَ تَبُوكَ فَقَالَ وَهُوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ مَا فَعَلَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَالنَّظَرُ فِي عِطْفَيْهِ فَقَالَ لَهُ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلَّا خَيْرًا فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَمَا هُوَ عَلَى ذَلِكَ رَأَى رَجُلًا مُبَيِّضًا يَزُولُ بِهِ السَّرَابُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُنْ أَبَا خَيْثَمَةَ فَإِذَا هُوَ أَبُو خَيْثَمَةَ الْأَنْصَارِيُّ وَهُوَ الَّذِي تَصَدَّقَ بِصَاعِ التَّمْرِ حِينَ لَمَزَهُ الْمُنَافِقُونَ فَقَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ تَوَجَّهَ قَافِلًا مِنْ تَبُوكَ حَضَرَنِي بَثِّي فَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَ أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَأَسْتَعِينُ عَلَى ذَلِكَ كُلَّ ذِي رَأْيٍ مِنْ أَهْلِي فَلَمَّا قِيلَ لِي إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ حَتَّى عَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَنْجُوَ مِنْهُ بِشَيْءٍ أَبَدًا فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ وَصَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَادِمًا وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ وَيَحْلِفُونَ لَهُ وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلًا فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَانِيَتَهُمْ وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ حَتَّى جِئْتُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ تَعَالَ فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لِي مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنْ قَدْ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا لَرَأَيْتُ أَنِّي سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلًا وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَيَّ وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَيَّ فِيهِ إِنِّي لَأَرْجُو فِيهِ عُقْبَى اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي عُذْرٌ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا لَقَدْ عَجَزْتَ فِي أَنْ لَا تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَا اعْتَذَرَ بِهِ إِلَيْهِ الْمُخَلَّفُونَ فَقَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَكَ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونَنِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُكَذِّبَ نَفْسِي قَالَ ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي مِنْ أَحَدٍ قَالُوا نَعَمْ لَقِيَهُ مَعَكَ رَجُلَانِ قَالَا مِثْلَ مَا قُلْتَ فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلَ مَا قِيلَ لَكَ قَالَ قُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ الرَّبِيعَةَ الْعَامِرِيُّ وَهِلَالُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ قَالَ فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا أُسْوَةٌ قَالَ فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي قَالَ وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلَامِنَا أَيُّهَا الثَّلَاثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ قَالَ فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ وَقَالَ تَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ لِي فِي نَفْسِيَ الْأَرْضُ فَمَا هِيَ بِالْأَرْضِ الَّتِي أَعْرِفُ فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً فَأَمَّا صَاحِبَايَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلَاةَ وَأَطُوفُ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلَاةِ فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلَامِ أَمْ لَا ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ وَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلَاتِي نَظَرَ إِلَيَّ وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي حَتَّى إِذَا طَالَ ذَلِكَ عَلَيَّ مِنْ جَفْوَةِ الْمُسْلِمِينَ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهُوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَيَّ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا قَتَادَةَ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَنَّ أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ قَالَ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَفَاضَتْ عَيْنَايَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي فِي سُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ نَبَطِ أَهْلِ الشَّامِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ إِلَيَّ حَتَّى جَاءَنِي فَدَفَعَ إِلَيَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ وَكُنْتُ كَاتِبًا فَقَرَأْتُهُ فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنَا أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلَا مَضْيَعَةٍ فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ قَالَ فَقُلْتُ حِينَ قَرَأْتُهَا وَهَذِهِ أَيْضَا مِنْ الْبَلَاءِ فَتَيَامَمْتُ بِهَا التَّنُّورَ ف

Ka a kaa a mo er [Abu Ath Thahir Ahmad bin Amru bin Abdullah bin Amru bin Sarh] wanakiriki u Umayyad a kaa a mo er [Ibnu Wahb] a kaa a mo er [Yunus] hen [Ibn Shihab] a kaa er; 'Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam yange za ityav mbi Tabuk sha u za nôngon num a Mbaroma man Mbaarabia mba ve lu Mbakristu ken tar u Shiria la.' Ibn Shihab kaa er; 'I ôr mo kwagh u [Abdul Rahman bin Abdullah bin Ka'ab bin Malik], ér Abdullah bin Ka'ab bin Malik - Abdullah bin Ka'ab lu môm ken ônov mba Ka'ab mba yange ve za vea Ka'ab shighe u lu or u pir ashe la - a kaa ér; 'Iyange igen m ungwa [Ka'ab bin Malik] ôr kwagh u yange er sha iyol na zum u a kohol Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam ken ityav mbi Tabuk la'. Ka’ab bin Malik kaa er; 'Mayange m lu ken ijime u lun vea Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam ken utya mba yange nyôr ker la ga saa di ityav mbi Tabuk, kpa m lu ken ijime ken ityav mbi Badr kpaa. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yange ôr kwagh u Ormusulumi u nan lu ken ityav mbi Badr ga la ga, kwagh ne lu sha ci u Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam man Mbamusulumi - ken ityav mbi Badr - awashima u hiihii la lu u tan num sha mbaahendanev mba ken tar u Quraish mba ve lu zenden sha urakumi la tseegh zan zan Allah va a mzough vea Mbamusulumi ve cii. shighe. Hen shighe la m nyôr iyol vea Rasulullah hen tugh mbu 'Aqabah zum u se er ityendezwa ser se kura kwaghaôndo u Mbamusulumi la. Sha mnenge wam yô, u nyôron iyol ken ityav mbi Badr la ngu kwagh môm a u nyôron iyol ken ityav mbi Aqabah tugh la ga, shin er ityav mbi Badr mbi hembe doon ior kpishi nahan kpaa. Ken akaa a yange er shighe u m lu vea Rasulullah ken ityav mbi Tabuk ga la yô, ka akaa ne; ‘Yange m lu a iwasen ga cii shi or môm kpa lu a ian i eren kwagh u m soo cii shighe u m lu ken ityav mbi Tabuk la ga la ga. Sha iti i Allah yô, ngise m wa agoyol sha annyamev uhar mba ve lu sha anyinya la sha ci u ityav kposo kposo ga. Kpa ken ityav mbi Tabuk ne yô, m wa agoyol sha annyamev uhar mba ve lu sha anyinya yô. Ken masejime yô, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam za ityav mbi Tabuk shighe u mngerem lu nôôn kpishi la. A kaa ér yange zende ica kpishi shi iv a akaa a vihin shi tagher ishigh a mbaihyomov kpishi. Tsô Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam pase Mbamusulumi kwagh u vea tagher a mi vea na yô. Nahan a kaa a Mbamusulumi ér ve wa agoyol sha ikyav mbi utyaav mbi kuman ve. Hen shighe la, Mbamusulumi kpishi za vea Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam a u i ver ve sha washika u nan ve tom ér ve za nôngo ityav shio. Ka’ab kaa er; ‘Orgen lu u yange nan va ga sha ci u nan soo ér nana lu ken ityav mbin ga yô. A hen ér aluer un er kwagh sha mi ga yô, Rasulullah una fa ga - aluer mpase ugen due sha kwagh na hen Allah Azza Wa Jalla ga yô -. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yange za ityav ken Tabuk shighe u sunda u atam a ikyon lu doon mo kpishi je yô, gba u me gema ishima yam sha sunda la. Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam man Mbamusulumi mba ve lu ken iniongo la cii ve lu wan ago iyol nahan fese je m za ker akaa a kwagh a gbe ve a mi la. Tsô m hide hen ya m kera zua a akaa a kwagh a gbem sha mi ga cii. M kaa ken ishima yam mer; ‘Me wa agoyol sha akaa a kwagh a gbem a mi la hanma shighe cii. Hanma shighe yô, m lu ken mlu u lun hen atô u een man ei zan zan ior ve kar wan ago iyol’. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yange yem vea Mbamusulumi, kpa mo yô, m lu a wa agoyol sha kwagh u kwaghyan ga. Ken masejime yô, m yem, maa m hide hen ya a u wan agoyol sha kwagh shio. Hanma shighe yô, m lu a akperan ken ishima mer me nyôr iyol ken ityav mbin shin me nyôr iyol ker ga, zan zan akumautya a Mbamusulumi la kar yevese yemen, ityav mbira hii u zan hemen. Maa Yange m soo u nyôron ityav - kpa kwagh la lu di mhen u ken mnya tseegh - man ken masejime yô, i ver mo ér m nyôr ityav ga. Shighe u Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam za ken ityav mbi Tabuk la been yô, ishimavihin hii u karen mo. M dugh ken ityar i i kase mo la kera yô, m kav mer or môm kpa nan ngu u me zua a nan ga, saa di ior mba ve lu mbaahendanev shin mba ve lu a agee ga, mba Allah Azza Wa Jalla a ne ve tom u memen yô. Shighe ne, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam umbur mo ga zan zan a kar van ken Tabuk. Tsô er a tema hen atô u azende a na yô, a pine ér; ‘Ka nyi i ne ve Ka’ab bin Malik a va a vese ga? ’ Ijende yam igen ken gar u Banu Salimah gema kaa ér; ‘Ortom u Aôndo, ka inja er Ka’ab bin Malik hemba veren ishima sha iyol na a mzough ne nahan kpa? ’ Er Muadz bin Jabal ungwa kwagh u ijende na la yô, a kaa ér; ‘Hei ijende yam, ka kwagh u vihin u u ôr je ne! Sha iti i Aôndo, we Ortom u Aôndo, m fa er Ka’ab bin Malik a lu or u dedoo’. Tsô Rasulullah Sallallaahu ‘alaihi wasallam maa gba ôron kwagh ga. Er lu viing nahan yô, fese nahan a nenge a orgen u a hua ikyondo i iyôgh, u taver u fan un yô. Tsô Resulullah kaa ér: ‘Ka u ú lu Abu Khaitsamah kpa? ’ I mase kaven ér or ne lu Abu Khaitsamah Al Ansari jighilii, ijende na i ngise nan iyua i sha’ i date shighe u mbaahendanev lu tuhwan un la. Ka’ab bin Malik kaa er; 'Shighe u m ungwa er Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam ngu wan ago iyol u hiden ken ityav mbi Tabuk la yô, ishima vihim ker kpishi. Tsô m hii u keren atôakyaa a me er aie yô. M kaa ken ishima yam mer; ‘Ka ityôkyaa i nyi ia yima mo sha ikyev i iyugh i Profeti laa? ’ Cii man m nôngo a kwagh ne yô, m sôn iwasen hen tsombor wam u ua na mo kwaghwan yô. Orgen yange nana kaa a mo er, Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam ngu nôngon u van ken gar u Medina yô, ityôkyaa i m lu eren aie la kera lu ken ishima yam ga. Ken masejime yô, m kav mer me kera er aie hen Profeti ga. Sha nahan yô, gba u me ôr un kwagh u mimi. Shighe kar kpuaa yô, Rasulullah va nyôr ken gar u Medina. Er yange eren nahan, yange a za hen mosque la jighilii - er yange lu ieren na hanma shighe u a va nyôr ken zende u zan hen ijiir igen nahan - sha u za eren mbamsen. Yange mba eren msen u sunnah la mba been yô, ve lam a azende a na fese je. Kwagh ne been yô, azende a na kpishi a a lu a shighe u nyôron iyol ken ityav mbi nôngon a Mbamusulumi ga la va, ve pase un atôakyaa kposo kposo sha u eren un iceghzwa. I kaa ér ior mba yange ve nyôr iyol ken ityav mbin ga la hemba iorov akunduatargber. I mase kaven er Profeti yange lumun mlu u mimi u mba ve lu ken ityav mbin ga la, a tôndo zwa a ve, a sôn mde u asorabo sha ci ve, shi a na kwagh u ve yer ken asema a ve la sha ikyev i Allah. Shighe kar kpuaa yô, m va nenge a Rasulullah. M sughun un kera yô, a se er or u vihin tu ka nan se nahan. Tsô a kaa er; 'Va heen! ’ Maa m zende m kporom ikyua a na zan zan m tema sha ishigh nagh jighilii. Kwagh ne been yô, Profeti pine ér: ‘Ka nyi u kohol se u nôngon ityav ga, we Ka’ab? U er ityendezwa wer u na iyol you man uma wou sha ikyev i Mbamusulumi ga he? ’ M gema m kaa mer; ‘Ortom u Aôndo, sha iti i Aôndo, aluer m tema ikyua a orgen u u lu u ga yô, m fa dedoo mer me kera lu sha ikyev i iyugh na ga sha ci u atôakyaa man mbamhen mba m va a mi la. Kpa, sha iti i Allah yô, m fa mer hegen m na ne atôakyaa a a iv a aie sha er ne vihi ishima ga yô, te . Sha mimi yô, ka Allah yange na ishima vihi u a mo ye. Aluer m va a we, we Or u Aôndo, atôakyaa am a vough man a mimi, man u ôr mo kwagh sha atôakyaa shon yô, me lumun a mi a iember. De Allah a tsaham sha mkaanem am ma mimi. Sha mimi yô, anyom nga a aa yangem u nyôron iyol ken ityav mbin ga. Sha Allah yô, m lu a iwasen ga hen shighe la shin er m lu a ian i nyôron iyol ken ityav mbi nôngon vea Mbamusulumi la kpuaa nahan kpaa. Er Ortyom u Aôndo ungwa m-pasen u sha mimi ne yô, a kaa ér: ‘Or ne ôr kwagh sha mimi man sha inja kpaa. Nahan yô, tile zan zan Allah una kar nan we kwagh u u tsough yô’. Ken masejime yô, m mough sha m mough hen kpe na. Ica i gbe ga yô, ior kpishi mba ken gar u Bani Salimah dondo mo ijime, ve kaa ér; 'O Ka'ab, sha Allah, ngise se fa er u er kwaghbo/ishoon ga. Sha mimi yô, u pase Ortyom u Allah atôakyaa la er atôakyaa a azende a ou agen a yange a za ityav ga la yange a va a mi la nahan ga. Sha mimi yô, ka Ortyom u Allah u istighfar sha ci wou tseegh a lu wuan asorabo ou ye’. Ka’ab bin Malik kaa ken masejime u kwagh ne er; 'Sha iti i Allah, ka ve tuhwam hanma shighe zan zan m soo u hiden hen Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam nahan m er aie sha iyol yam'. Ka’ab bin Malik kaa er; ‘Or ugen ngu u nan vande duen sha ishigh ki Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam er mo nahan kpa? ’ Ior mba ken Banu Salimah gema kaa er; 'Aan. Ior mbagenev uhar mba er we nahan. Ior mba uhar mbara kaa a Ortom u Aôndo kwagh u u ôr la nahan Ortom u Aôndo gema na ve mlumun er a na u mlumun nahan’. Ka’ab bin Malik kaa er; ‘Tsô m pine mer; ‘Ka unô ve lu ior mba uhar mban, azende am? ’ Ve, Mbani Salimah la, ve gema ve kaa ér; 'Ior mba uhar mban ka Murarah man Hilal man Ummayah Al Waqifi'. Ka’ab bin Malik kaa er; ‘Maa ve ter azende a ve a perapera ahar a yange ve nyôr iyol ken ityav mbi Badr la man ve cii ve kuma u lun ikyav i dedoo. Kwagh ne been yô, m yem shighe u ve ter ior mba uhar mban hen a mo la’. Ka’ab bin Malik kaa er; 'Ayange nga kar kpuaa yô, Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yange Mbamusulumi u lamen a vese mba utar mba se lu ken ityav mbi Tabuk ga la. Hii hen shighe la je, Mbamusulumi hii u paven ayol a ve shi geman mnenge ve sha kwagh u se mba utar mbara zan zan tar ne hingir u lun se kwagh ugen kposo. Ka inja er, tar ne ka tar u yange m vande lun sha mi la ga nahan kwagh ne tsa tugh akunduatargber’. Ahuraior am ahar a yange a nyôr iyol ken ityav mbi Tabuk ga la, ve gure inya hegen sha ishimavihin ken ya ve ve lu vaan, kpa mo yô, m ngu gumor u taver iyol shi m lu a tahav kpishi yô. M za hemen u lun a ieren i dedoo shi eren akaa a m eren ayange ayange la er ngise m eren nahan. M due ken ya her, m zaan ken iyou i aduaav m zaan mbamsen mba ken tiônnongo vea Mbamusulumi mbagenev, shi m zenden ken kasua shin er or môm soo u lamen a mo ga nahan kpaa. Shighe u iyange igen m za hen Rasulullah m sugh un shighe u lu sha ikyonough nagh shighe u er msen been kera la. M pine iyol yam mer; ‘Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam una cir zwa na sha u nan mlumun sha ishughun la shin una cir ga? Tsô m er msen ikyua a Ortyom u Aôndo la, m lu iin un ashe. Zum u m lu wan ago iyol u eren msen yô, a kenger mo. M gema m kenger un yô, a dugh ashe sha a mo kera.’ Yange m lu paleghaa a Mbamusulumi ica i gbe yô, m za zende zan zan m za nyôr hen kpekpe u sule u Abu Qatadah la. Abu Qatadah ka wan u uncle wam - cousin wam - man ka or u m soo un yô. M za nyer ker yô, m sugh un. Girgir Mo yô, sha iti i Allah yô, a na mlumun sha ishughun yam ga cii. Ken masejime yô, m zua a ishimataver m pine un mer; ‘O Abu Qatadah, m bum we ken iti i Allah, u fa er mimi je Allah man Ortyom Na doom ishima ga he? ’ Yange m nenge mer Abu Qatadah lu ving tsô. Tsô m hide m ôr mkaanem am sha u ôron kwagh sha mciem er kwa u hiihii la nahan. Kpa a lu ving. Tsô m hide m ôr kwagh u m ôr la nahan a na mlumun ér; 'Sha mimi yô, Allah man Ortyom Na hemba fan kwagh ne'. M ungwa mkaanem nam mara yô, mliam ashe m hide ken ya m lu zenden ken sule la. Zum u m lu zenden ken kasua u Medina la, orgen ken tar u Shiria u lu teen kwaghyan ken gar u Medina pine ér; ‘Ka an nana tesem ape Ka’ab bin Malik a lu laa? ’ Tsô ior mbara tesem zan zan or la va hen a mo, va nam washika u Tor Ghassan nger yô. Er m fe u ôron shi ngeren yô, shi m kav kwagh u i nger ken washika la kpaa. I gema akaa a a lu ken washika la lu nahan; 'Se ungwa ser ijende you - inja na yo Or u Aôndo tindi un la - yange pav u a ior mba ken igbar, kpa Ter wou iyol na yô, undu u nahan ga. Nahan yô, va kohol se, se wase u sha mimi’. M oron washika la m been yô, m kaa mer; ‘Sha mimi yô, washika ne kpa ka kwagh u vihin mo kpishi’. Tsô m wa un shin atse a usu, m nande un zan zan a kar been. Ayange akunduatargber nga kar yô, i dugh ior ken tiônnongo kera, nahan i mase kaven ér mpase u Aôndo la ngu van ga. Zan zan iyange igen yô, or u nan lu or u eren tom u pasen kwagh la va hen a mo, nan va nam loho; 'We Ka'ab, mimi je, Or u Aôndo a tindi un la kaa a we ér u palegh kasev ou'. M pine mer; ‘M pav ivaa shin ka nyi? ’ Or u i tindi un la gema kaa ér; ‘Gba u ú pav ivaa ga. Kpa, palegh kwagh ne tseegh shi de kporom ikyua a na ga.’ Tsô m kaa a kwase wam mer; 'O sis, u vande zan hen ya hen mbamaren ou, u za lu vea ve zan zan Allah una kar nan ikyar sha kwagh ne wang'. Ka’ab bin Malik kaa er; 'Ica i gbe ga yô, kwase u Hilal bin Umayyah za hen Or u Aôndo tindi un la, pine ér; ‘Ortom u Aôndo, Hilal bin Umayyah bee iyol shi ngu a agee ga shi ngu a mbatomov ga. Nahan yô, de m nenge sha a na’. Ior mbagenev mba ve lu ken tar u Amerika yô, kaa ér: ‘Ei. Ka a hemba doon aluer u vande zan vea na ga shi una lu ikyua a we shighe gôgônan ga yô’. Kwase u Hilal yange lu a mciem iyol ga, kaa er; ‘Sha iti i Allah, O Ortyom u Allah, hegen yô, a kera lu a gbashima sha uma ga. Hanma shighe yô, ka a vaa, hii shighe u a tagher a zayol ne zan zan nyian.’ Ka’ab bin Malik kaa er; ‘Ior mbagenev hen tsombor wam kaa ér; ‘U vande sônon Ortom u Aôndo ian sha kwagh u kwase wou ne. Ka sha ci u Rasulullah iyol na yange na Hilal bin Umayyah ian i nengen sha nom na. Ka’ab bin Malik kaa er; 'M ngu sônon ian hen Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam sha kwagh u kwase wam ne ga.' Gadia kpa, aluer m sôn un ian shighe u m lu iyev la yô, m fa kwagh u Rasulullah una na mlumun sha mi ga.’ Ka’ab bin Malik kaa er; ‘I va mase kaven ér kwagh ne za hemen tugh pue, nahan se lu tugh akunduatargber hii shighe u i yange Mbamusulumi u lamen a vese la je. Ka’ab bin Malik kaa er; ‘Maa m er msen u aikighe hen tugh mbu sha akunduatargber la ken ijime i iyou la. Er m tema msen yô, m iv a ishimavihin man ishimavihin. Ka inja er . Tar u u lu gbang gbang ne ngu inja er u ngu kpuaa nahan. Fese nahan m ungwa orgen lu ôron genger genger sha ityough ki ikyônough ki torough kira; ‘We Ka’ab bin Malik, ember! ’ Nahan m gba inya m fa mer m kera ngu ken zayol wam ga. Ka’ab bin Malik kaa er; 'Tsô Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam pase Mbamusulumi er kwagh bee .

Hadith

Imam Muslim : 4974

حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ الْأَيْلِيُّ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ وَالسِّيَاقُ حَدِيثُ مَعْمَرٍ مِنْ رِوَايَةِ عَبْدٍ وَابْنِ رَافِعٍ قَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ جَمِيعًا عَنْ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ وَعُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ حَدِيثِ عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الْإِفْكِ مَا قَالُوا فَبَرَّأَهَا اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكُلُّهُمْ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنْ حَدِيثِهَا وَبَعْضُهُمْ كَانَ أَوْعَى لِحَدِيثِهَا مِنْ بَعْضٍ وَأَثْبَتَ اقْتِصَاصًا وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ الْحَدِيثَ الَّذِي حَدَّثَنِي وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا ذَكَرُوا أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَعَهُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا فَخَرَجَ فِيهَا سَهْمِي فَخَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَذَلِكَ بَعْدَ مَا أُنْزِلَ الْحِجَابُ فَأَنَا أُحْمَلُ فِي هَوْدَجِي وَأُنْزَلُ فِيهِ مَسِيرَنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ غَزْوِهِ وَقَفَلَ وَدَنَوْنَا مِنْ الْمَدِينَةِ آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ فَلَمَّا قَضَيْتُ مِنْ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى الرَّحْلِ فَلَمَسْتُ صَدْرِي فَإِذَا عِقْدِي مِنْ جَزْعِ ظَفَارِ قَدْ انْقَطَعَ فَرَجَعْتُ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي فَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ وَأَقْبَلَ الرَّهْطُ الَّذِينَ كَانُوا يَرْحَلُونَ لِي فَحَمَلُوا هَوْدَجِي فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِيَ الَّذِي كُنْتُ أَرْكَبُ وَهُمْ يَحْسِبُونَ أَنِّي فِيهِ قَالَتْ وَكَانَتْ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يُهَبَّلْنَ وَلَمْ يَغْشَهُنَّ اللَّحْمُ إِنَّمَا يَأْكُلْنَ الْعُلْقَةَ مِنْ الطَّعَامِ فَلَمْ يَسْتَنْكِرْ الْقَوْمُ ثِقَلَ الْهَوْدَجِ حِينَ رَحَلُوهُ وَرَفَعُوهُ وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ فَبَعَثُوا الْجَمَلَ وَسَارُوا وَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَ مَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ فَجِئْتُ مَنَازِلَهُمْ وَلَيْسَ بِهَا دَاعٍ وَلَا مُجِيبٌ فَتَيَمَّمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ فِيهِ وَظَنَنْتُ أَنَّ الْقَوْمَ سَيَفْقِدُونِي فَيَرْجِعُونَ إِلَيَّ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ فِي مَنْزِلِي غَلَبَتْنِي عَيْنِي فَنِمْتُ وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ قَدْ عَرَّسَ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ فَادَّلَجَ فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ فَأَتَانِي فَعَرَفَنِي حِينَ رَآنِي وَقَدْ كَانَ يَرَانِي قَبْلَ أَنْ يُضْرَبَ الْحِجَابُ عَلَيَّ فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ عَرَفَنِي فَخَمَّرْتُ وَجْهِي بِجِلْبَابِي وَ وَاللَّهِ مَا يُكَلِّمُنِي كَلِمَةً وَلَا سَمِعْتُ مِنْهُ كَلِمَةً غَيْرَ اسْتِرْجَاعِهِ حَتَّى أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ فَوَطِئَ عَلَى يَدِهَا فَرَكِبْتُهَا فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِيَ الرَّاحِلَةَ حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ بَعْدَ مَا نَزَلُوا مُوغِرِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ فَهَلَكَ مَنْ هَلَكَ فِي شَأْنِي وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ ابْنُ سَلُولَ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَاشْتَكَيْتُ حِينَ قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ شَهْرًا وَالنَّاسُ يُفِيضُونَ فِي قَوْلِ أَهْلِ الْإِفْكِ وَلَا أَشْعُرُ بِشَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ وَهُوَ يَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لَا أَعْرِفُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللُّطْفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَشْتَكِي إِنَّمَا يَدْخُلُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ كَيْفَ تِيكُمْ فَذَاكَ يَرِيبُنِي وَلَا أَشْعُرُ بِالشَّرِّ حَتَّى خَرَجْتُ بَعْدَ مَا نَقَهْتُ وَخَرَجَتْ مَعِي أُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ وَهُوَ مُتَبَرَّزُنَا وَلَا نَخْرُجُ إِلَّا لَيْلًا إِلَى لَيْلٍ وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الْأُوَلِ فِي التَّنَزُّهِ وَكُنَّا نَتَأَذَّى بِالْكُنُفِ أَنْ نَتَّخِذَهَا عِنْدَ بُيُوتِنَا فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ وَهِيَ بِنْتُ أَبِي رُهْمِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ وَأُمُّهَا ابْنَةُ صَخْرِ بْنِ عَامِرٍ خَالَةُ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَابْنُهَا مِسْطَحُ بْنُ أُثَاثَةَ بْنِ عَبَّادِ بْنِ الْمُطَّلِبِ فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَبِنْتُ أَبِي رُهْمٍ قِبَلَ بَيْتِي حِينَ فَرَغْنَا مِنْ شَأْنِنَا فَعَثَرَتْ أُمُّ مِسْطَحٍ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ أَتَسُبِّينَ رَجُلًا قَدْ شَهِدَ بَدْرًا قَالَتْ أَيْ هَنْتَاهْ أَوْ لَمْ تَسْمَعِي مَا قَالَ قُلْتُ وَمَاذَا قَالَ قَالَتْ فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الْإِفْكِ فَازْدَدْتُ مَرَضًا إِلَى مَرَضِي فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي فَدَخَلَ عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ كَيْفَ تِيكُمْ قُلْتُ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ آتِيَ أَبَوَيَّ قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أُرِيدُ أَنْ أَتَيَقَّنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجِئْتُ أَبَوَيَّ فَقُلْتُ لِأُمِّي يَا أُمَّتَاهْ مَا يَتَحَدَّثُ النَّاسُ فَقَالَتْ يَا بُنَيَّةُ هَوِّنِي عَلَيْكِ فَوَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتْ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةٌ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا وَلَهَا ضَرَائِرُ إِلَّا كَثَّرْنَ عَلَيْهَا قَالَتْ قُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَقَدْ تَحَدَّثَ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبَكَيْتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَصْبَحْتُ لَا يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلَا أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ ثُمَّ أَصْبَحْتُ أَبْكِي وَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْيُ يَسْتَشِيرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ قَالَتْ فَأَمَّا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَأَشَارَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالَّذِي يَعْلَمُ مِنْ بَرَاءَةِ أَهْلِهِ وَبِالَّذِي يَعْلَمُ فِي نَفْسِهِ لَهُمْ مِنْ الْوُدِّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هُمْ أَهْلُكَ وَلَا نَعْلَمُ إِلَّا خَيْرًا وَأَمَّا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ لَمْ يُضَيِّقْ اللَّهُ عَلَيْكَ وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ وَإِنْ تَسْأَلْ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ قَالَتْ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَرِيرَةَ فَقَالَ أَيْ بَرِيرَةُ هَلْ رَأَيْتِ مِنْ شَيْءٍ يَرِيبُكِ مِنْ عَائِشَةَ قَالَتْ لَهُ بَرِيرَةُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ إِنْ رَأَيْتُ عَلَيْهَا أَمْرًا قَطُّ أَغْمِصُهُ عَلَيْهَا أَكْثَرَ مِنْ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ تَنَامُ عَنْ عَجِينِ أَهْلِهَا فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ قَالَتْ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَاسْتَعْذَرَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَيٍّ ابْنِ سَلُولَ قَالَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ قَدْ بَلَغَ أَذَاهُ فِي أَهْلِ بَيْتِي فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلَّا خَيْرًا وَلَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلًا مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلَّا خَيْرًا وَمَا كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلَّا مَعِي فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ الْأَنْصَارِيُّ فَقَالَ أَنَا أَعْذِرُكَ مِنْهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ كَانَ مِنْ الْأَوْسِ ضَرَبْنَا عُنُقَهُ وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا الْخَزْرَجِ أَمَرْتَنَا فَفَعَلْنَا أَمْرَكَ قَالَتْ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَهُوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ وَكَانَ رَجُلًا صَالِحًا وَلَكِنْ اجْتَهَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ لِسَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لَا تَقْتُلُهُ وَلَا تَقْدِرُ عَلَى قَتْلِهِ فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ وَهُوَ ابْنُ عَمِّ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فَقَالَ لِسَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنْ الْمُنَافِقِينَ فَثَارَ الْحَيَّانِ الْأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا أَنْ يَقْتَتِلُوا وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَفِّضُهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ قَالَتْ وَبَكَيْتُ يَوْمِي ذَلِكَ لَا يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلَا أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ ثُمَّ بَكَيْتُ لَيْلَتِي الْمُقْبِلَةَ لَا يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلَا أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ وَأَبَوَايَ يَظُنَّانِ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي فَبَيْنَمَا هُمَا جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي اسْتَأْذَنَتْ عَلَيَّ امْرَأَةٌ مِنْ الْأَنْصَارِ فَأَذِنْتُ لَهَا فَجَلَسَتْ تَبْكِي قَالَتْ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ قَالَتْ وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مُنْذُ قِيلَ لِي مَا قِيلَ وَقَدْ لَبِثَ شَهْرًا لَا يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي بِشَيْءٍ قَالَتْ فَتَشَهَّدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ و

A kaa a vese [Hibban bin Musa] A kaa a vese [Abdullah bin Al Mubarak] A kaa a vese [Yunus bin Yazid Al Aili] Kape i ôr kwagh sha gbenda ugen je la, A kaa a vese [Ishaq bin Ibrahim Al Hanzhali] man [Muhammad bin Aba’ Rafi’] man [Huhammad bin Rafi’]. Ibn Rafi’ kaa er; A ôr se kwagh. Shighe u mbagenev kaa ér; A pase se [Abdurrazaq] A pase se [Ma’mar], u ikyav na i Hadith i lu kwagh u ‘Abd man Ibnu Rafi’ la. Yunus man Ma’mar kaa er; ken mlu na cii hen [Az Zuhri] A ôr mo kwagh u [Sa’id bin Al Musayyab] man [Urwah bin Zubair], [AlQamah bin Waqqash], [Ubaidullah bin Abdullah bin Utbah bin Mas’ud] ken Hadith u [Aisyah] - kwase u Rasul-lahallahal-aul-lahallah-la. mbaaie mba ôron kwagh u ve soo cii sha kwagh u ve ôron la, Nahan Allah pase mlu na u wang sha akaa a i we un iyol ne. Ior mbagenev lu mba ve ôrom kwagh u yange er ne yô, mbagenev ken a ve yange ve ngohol kwagh u kwagh ne hen mbagenev, nahan kwagh la hingir er ka kwagh u taver nahan, zan zan m kôr mkaanem ma hanma kwagh u ve ôrom cii ken ityou man akaa agen a ôr la a taver mbagenev. Hii hen Urwah la yange ôrom kwagh hen Aisyah, kwase u Profeti kaa ér; Shighe u Profeti sallaallahu ‘alaihi wa sallam soo u zan zende yô, a er ikyav hen atô u kasev nav. Or u nan dugh lottery yô, ka nan nan ze vea Profeti sallaallahu ‘alaihi wa sallam’ ye. Aisha kaa ér; 'Tsô a er ikyav hen atô wase ken ityav man ikyav mbi utyaav mbi due sha ikyav, nahan m za vea Or u Aôndo tindi un la sallaallahu ‘alaihi wa sallam. Kwagh ne yange er shighe u i pase ivur i sha kwagh u hijab la kera yô. Tsô i yem a mo ken iyou yam i sha uhar la. Ken atô u zende la, m za nyôr shin inya zan zan Profeti sallaallahu ‘alaihi wa sallam kure ityav mbigenev, maa a hide ken Medina. Iyange igen aikighe m lu vea nongo u Mbamusulumi ugen. Yange vea yav yô, m mough m zende zan zan m kar ken hemen ve. M eren tom wam u kasua la m been yô, m hide m za nyôr nongo u Mbamusulumi. M nengen a ityough yagh yô, m nenge mer ikyagh ki tswamegh ki m dugh ken gar u Zhafar, ken tar u Yemen la, ki vihi. Nahan m hide m za ker ikyagh ki tswamegh ki m lu a mi la, kwagh u m lu keren la na m va fese ga. Man, nongo u ior mba yange ve tôô awambe am la ve yem, ve zende sha u veren awambe am sha rakumi wam u m vanden nahan la. Ve hen ér m vande lun ker’. Aisha kaa ér; ‘Hen shighe la, kasev nav lu a iyol i kpeghee shi ve lu a iyol i kpeghee ga, sha ci u mayange ve ya inyam ga. Kpa, ka ve ya kwaghyan u a lu a icigh ga tseegh. Nahan, or môm nana lu a akperan sha kwagh u mze u ikyav mbi tswamev mbin ga, zum u ve zende ve kende mbi sha yô. Heela tseegh ga, hen shighe la m lu iyev her. Ken masejime yô ve tôô urakumi vev ve zende -ve za hemen a zende ve-. Yange m zua a ikyagh ki tswamegh ki m lu a mi la shighe u shoja kar la. Nahan m za nyôron hen ijiir ve la yô, or môm yilam ga shi or môm kpa ngohol mo ga. Tsô m hide m za tema hen ijiir yam i m tema la. M ngu a ishimaveren mer orgen - u ken shoja i Mbamusulumi - nana zua a mo nana hide nana va tôôm. Yange mea tema sha ikyônough yagh yô, mnyam ma kôrom, m gba mnyam. Shighe kar yô, Shafwan bin Mu’atthal Assulami man ior mba Dzakwan lu ken ijime i akumautya la - ve lu nengen aluer orgen nan shi her yô -. Ve zende aikighe pepe pepe ve va nyôr hen ijiir yam i teman la. Shafwan bin al Mu’atthal Assulami nenge a or u nan lu yaven her yô, nahan a va hen a mo, a kav mo shighe u a nenge a mo la. Kwagh ne lu sha ci u yange nenge a mo cii ve i mase kaan ér a hua hijab sha a mo ye. Kpa fese nahan m nder m ungwa a kaa ér: “Inna lillahi wa inna ilaihi . raaji’un- zum u a zua a kwagh u mo yô. Fese nahan m cir ishigh yam sha hijab wam. Sha Allah, yange ôr kwagh môm ga shi m ungwa kwagh môm ga saa di istirja’ na tseegh. Ken masejime yô, a kende rakumi na shin inya, mo kpa m nyôr sha mi. Tsô a za hemen rakumi - u m lu nahan la - zan zan se kar zuan a akumautya a Mbamusulumi zum u ve mem hen kpezegemnger u Azhzhariah la. Kwagh a tser mba ve nengen akaa am sha inja ga la. Hen shighe la, or u yange nan hemba nengen a iyolgengese i nan yô, lu Abdullah bin Ubay bin Salul. Ken masejime yô, m za nyôr ken gar u Medina. Se mba va nyer yô, m gba angev mbu kpen iyol je kuma er uwer môm nahan, ior lu zan hemen u ôron kwagh u akaa a i we mo iyol la - a i we mo iyol la -, shin er m lu a mciem sha kwagh ne ga nahan kpaa. Nahan, un kpa lu a akperan sha kwagh u angev av. M kera fa mlu u kundu kundu u Rasulullah sallaallah ‘alaihi wa sallam u yange m vande nengen a mi hen a na la ga. Shighe u m lu uange la, Rasulullah shallaallah ‘alaihi wa sallam nyôr va sugh mo, pinem ér; 'We ye?' Lu inja er hen shighe la lu a akperan ken a mo nahan, shin er m nenge mer m er kwaghbo la ga nahan kpaa. M nengen mer m hii u been iyol yô, m due vea Umm Misthah se za hen ijiir i i cir yô, se za cir mngerem, mayange se due ga saa tugh zan zan tugh mbu hide mbu va. Yange i er ajiir a i cir ne ikyua a uya asev. Bisnis wase ngu er mba ve vande lun ken tar u Arabia la nahan, ka se er ijiir i i cir i sha u za eren msen hen ya yô. Nahan yô, mo vea Umm Misthah - ka wan u Abu Ruhmi bin al Muthallib bin Abdi Manaf man ngô na ka wan u Shakhr bin Amir, ngô na u kwase ka Abu Bakr ash Shidiq man wan na u nomso ka Misthah bin Utsabah bin Abbad bin al Muthallib - yange se hide hen ya wase shighe u se bee tom wase la. Hen shighe la, Umm Misthah yange gba inya sha ci u a henda shin a nyôr ken ikyondo na. Hen shighe la a kaa er; ‘Kwagh u vihin Mista’. M pine un mer; 'Kwagh u u er ne vihi nena, u ngu puun ior mba yange ve nyôr iyol ken ityav mbi Badr laa?'. A kaa er; ‘Een, u ungwa kwagh u yange ôr la ga he?’ M kaa mer; ‘Ka nyi yange ôr?’ nahan a ôrom mkaanem ma mba ve lu nan mo ibo la. Hen shighe la m hemba zuan a angev shi m hiden hen ya wam yô, Rasulullah shallaallah ‘alaihi wa sallam va kohol mo, m sugh u. Tsô a pine ér: ‘U ngu nena?’ M kaa mer; ‘U nam ian wer m za hen mbamaren av kpa?’ a kaa ér; ‘Hen shighe la m soo u ôron kwagh u loho u ve uhar cii la. Ken masejime yô, Rasulullah nam ian. Tsô m za hen mbamaren av, m pine ngôm mer; ‘O ngôm, ka nyi ior ve lu ôron?’ a gema a kaa er; 'O wan wam, akaa ou a̱ lu u ican ga, sha ikyev i Allah, ka sha ci u kwase u i tese wang ér nom na doo un ishima shighe u nan lu a iyough la ga - kwase u nom ugen - saa di ve - kasev mba nom ugen la - vea seer nan kwase la ibo'. a kaa ér; ‘Icivir i lu sha Allah, ka kwagh u ior ve lu ôron je ne kpa?’ a kaa ér; ‘Hen tugh mbura je m vaa, zan zan pepe pepe mliam am kera lu a tahav mbu duen ga sha ci u ma bee shi m kera vaa shighe u m yav ga. Iyange igen pepe yô, m vaa. Man, hen shighe la Profeti sallaallahu ‘alaihi wa sallam yila Ali bin Abi Talib man Usamah bin Zaid ér ve lôhô ve uhar cii ve za lam sha er vea pav kasev vev shighe u mpase u sha mnenge lu a va ga la yô. Aisha kaa ér; ‘Kpa kwagh u Usamah bin Zaid yô, yange tese Ortom u Aôndo sallaallahu ‘alaihi wa sallam kwagh u yange fa sha kwagh u kwase na u lun ica a ieren ne la man kwagh u yange fa sha kwagh u dooshima u kwase na lu a mi sha a na la kpaa. Usamah kaa er; ‘Ortom u Aôndo! Ka kasev ou, se fa kwagh môm ga saa di kwagh u dedoo tseegh’. Kpa kwagh u Ali bin Abi Talib yô, a kaa ér; 'Aôndo 'azza w . Ajalla una na akaa a taver we ga, kasev mba her kpishi dugh un kera. Man sha mimi yô, aluer u pine wanakiriki wou yô, una ôr mimi je." Aisha kaa ér: 'Tsô Rasulullah u i yilan un ér Barirah la, pine ér: "O Barirah! U nenge a kwagh u a ne u akperan sha kwagh u Aisha kpa?' Barira gema kaa ér; ‘Sha iti i Un u A tindi u a mimi la yô, m nenge a kwagh u kiriki ken a na ga. Shighe u lu iyev la, a yav a kegh mkurem hen tsombor na, maa inyam i i lu a inja ga la ya mkurem mara.’ Tsô Rasulullah mough sha, pine orgen u i yilan un ér Abdullah bin Ubai bin Salul ér a na un ikyav. Shighe u Rasulullah lu sha ikyônough ki torough la, Rasulullah kaa ér: ‘Ne Mbamusulumi cii, ka an nan soo u nan mo ikyar hen or u nan vihi tsombor wam ishima? Sha mimi yô, sha iti i Allah yô, m fa kwagh môm hen tsombor wam ga saa di kwagh u dedoo. Yange ve ôrom kwagh u orgen u m fe kwagh u nan ga, saa di kwagh u dedoo tseegh yô. Shi or môm nan ngu a zua a kwase wam ga, saa nana lu vea mo’. Sa’ad bin Muadz al Ansari kaa er; ‘Ortom u Aôndo! Me wase u sha mi. Aluer or u ken Bani Aus nan ngu a ityough ki nan, anmgbianev asev mba ken Bani Khazraj je kpa, aluer u na se tindi yô, se er kwagh u u kaa la’. Fese nahan, Sa’ad bin Ubadah - lu orhemen u Bani Khazraj, lu or u perapera. Kpa, lu a ieren i eren kwagh sha inja ga her - a kaa a Sa’ad bin Mu’ad ér; 'Sha Allah, u ngu a fatyo u wuan un ga shi u ngu a fatyo u wuan un ga'. Nahan Usaid bin Hudlair mough sha man lu wan u anngô u Sa’ad bin Mu’adz, a kaa a Sa’ad bin Ubadah ér; 'U ngu eren aie, mimi je se wua un sha ci u u ngu or u eren aie u nan lu a anyiman a mbaaferev'. Mlu ne hemba vihin hen atô u mbayev mba Aus man mba Khazraj, je yô, ve soo u wuan ayol a ve shighe u Or u Aôndo tindi un la (mlu u Aôndo) lu tilen sha ikyônough ki torough her la. Tsô Rasulullah sallallahu ‘alaihi wa sallam cir ve ishima, zan zan ve gba viing, un kpa gba viing. Iyange la, m vaa zan zan mliam ashe am bee shi m kera wa eyeliner shighe u m lu yaven ga. Hen tugh mbu dondon la, m lu vaan her zan zan mliam ashe am bee, shi m kera wa eyeliner shighe u m lu yaven ga. Mbamaren av hen ér m vaa la una pav ishima yam. Aisyah kaa ér; ‘Tsô ve uhar cii ve tema hen kpe wam, m lu zan hemen u vaan. Hen shighe la, kwase ugen lu u ken tar u Ansar, u yange sôn mo ian i zuan a mo yô, m na un ian. Yange tema inya, vaa vea mo. Shighe u se lu ken imba mlu ne la, Rasulullah va kohol se, a sugh se, maa a tema inya. A kaa er; ‘A tema hen kpe wam kuma uwer môm ga, sha ci u i pase un mpase u sha kwagh u akaa am ga’. A kaa er; 'Rasulullah shallaallah 'alaihi wa sallam kpa yange er shiada, lu nan ishughun shighe u lu teman la. a kaa er: ‘Amma ba’d, O Aisyah, mimi je kwagh ne man imba loho ne va hen a mo, mimi je, aluer u war sha mi sha ci u u er kwagh ga yô, Allah Azzawajalla a̱ kura u. Aluer u er isholibo ne yô, sôn Allah a de u kwaghbo shi gema ishima hen Na. Gadia, wanakiriki u nan lumun asorabo a nan, nan gema ishima yô, Allah una lumun mgemshima u nan la’. Aisha kaa ér; 'Shighe u Rasulullah sallaallahu 'alaihi wa sallam ôr kwagh been la, mliam ashe am seer a seer zan zan m kera ungwa mliam ashe la ga'. M kaa a terem mer; ‘Na mlumun sha kwagh u Ortom u Aôndo (mzough u Aôndo a lu sha a na) yange ôr sha kwagh wam la. Terem kaa er; ‘M fa ga, sha iti i Allah, me ôr kwagh ga . hen Profeti 'alaihi wa sallam'. Tsô m kaa a ngôm mer; 'Na mlumun sha kwagh u Or u Aôndo (mzough u Aôndo a lu sha a na) yange ôr sha kwagh wam la!' ngôm kaa ér; 'By Allah, m fa kwagh u me ôr Rasulullah ga.' Aisha kaa ér; M kaa mer; ‘M ngu wankwase u kiriki, m ôron Koran kpishi ga. Sha iti i Allah yô, m fa mimi je mer u ungwa kwagh ne sha er u lu a vangertiôr shi u na jighjigh a mi yô. Man zum u m lu lamen a we yô; ‘Sha mimi yô, m ngu ica a aeren ne man Allah Azzawajalla ka Or u fan akaa cii zum u m lu ica a aeren ne yô. Nahan, we kpa u na jighjigh a mi ga. Aluer m pase u kwagh, kpa Allah Azzawajalla gema fa er m lu ica a u eren kwagh shon yô, u na jighjigh a mo kpen kpen. Sha mimi yô, kwaghôron môm ngu hen atô wam vea we ga saa kwagh u Abu Yusuf yange ôr la tseegh; Ishimawan ka kwagh u dedoo man Allah ka ijiir i u sôn iwasen sha kwagh u i we u ibo sha mi la’. -Mbampin. Yusuf 18- ' Aisha kaa er; ‘M gema mlu wam, m yav sha gambe wam’. A kaa er; ‘Sha iti i Allah, hen shighe la m fa mer m ngu ica a ieren la, man Allah Azzawajalla una kura mo sha ci u m lu ica a ieren la. Kpa, sha Allah yô, m hen mer mpase una va sha kwagh wam ga. Man sha mimi yô, kwagh wam hemba lun kwagh u kiriki a kwagh u Allah Azza wa jalla yange kaa a mo sha mpase u yange ôr la. Ishimaveren yam hen shighe la lu di u lun a ishimaveren mer ken mnyam ma Profeti sallaallah ‘alaihi wa sallam la a tese ér Allah Azzawajalla una pav a mo sha ieren ne tseegh’. Aisha kaa ér; 'Sha iti i Aôndo yô, Ortom u Aôndo shallaallahu 'alaihi wa sallam yange due ken mkohol na ga, shi or môm kpa due ken iyou la ga zan zan Aôndo Azzawajalla va tindi a mpase hen Profeti Na. Nahan, mlu na gema er mbamgem ka ve er zum u mpase a va yô, mngerem nam za hemen u duen shin er lu shighe u uraahumbe nahan kpaa. Kwagh ne lu sha ci u mzeyol u mkaanem ma i pase un la yange ma taver kpishi’. Aisha kaa ér; 'Shighe u Rasulullah shallaallah 'alaihi wa sallam ngohol loho u dedoo la, a gba ôron kwagh sha mciem man kwaghôron u hiihii u yange ôr hen shighe la yô, lu ér: 'Loho u dedoo, we Aisyah! Allah Azza wa jalala yange yange u u eren kwagh ne’. Tsô ngôm kaa a mo ér; ‘Tile sha ishigh nagh’. M kaa mer; ‘Sha iti i Allah yô, me tile sha ityough nagh ga shi me wuese un ga saa di Allah Azza wa jalla, ka Un A tindi a mbampase mba ve pase er m lu ica a ve la ye. Allah Azzawajalla pase ivur igen inja na yô ér: Sha mimi yô, mba ve lu a loho u aiegh la ka mba ken nongo wou, zan zan ivur pue -QS. Anyom a sha 1-11-. Allah Azzawajalla tindi avur kpishi a a pase er m lu ica a ieren ne yô.’ Aisha kaa ér; ‘Abu Bakr yange a na Misthah iyua, sha ci u lu or u hen tsombor na shi lu or u lun a kwagh ave ga. A kaa er; 'Sha iti i Allah, mayange me wase un gbem sha won ga zum u a wa Aisyah ibo kera la.' Tsô Allah Azzawajalla tindi a mpase ugen, inja na yô ér; Man mba ve lu a - sha mkaanem Nam - ne soo wer Allah a de ne asorabo ga' -QS. Anyom 22-. Hibban bin Musa kaa er, Abdullah bin Mubarok kaa er: "Ivur ne ka ivur i i hembe veren ishima sha mi ken takerada u Allah. Nahan Abu Bakr kaa er; 'Sha iti i Allah, a hemba saan mo iyol aluer Allah de mo kwaghbo'. Maa a hide a hii u nan Misthah iwasen er yange a vande nan un iwasen nahan. Aisyah kaa er, yange pine Zainab bint Jahsy, kwase u Profeti. 'alaihi wa sallam, sha kwagh u yange er mo la: 'Ka nyi u fe, ka nyi u nenge, shin ka loho u nyi u zough a mi?' a gema a kaa er; ‘Ortom u Aôndo! Hanma shighe yô, m kura ato am man mnenge wam, shi m fa kwagh môm ga saa di kwagh u dedoo tseegh’. Aisha kaa ér; ‘Shin er Zaenab a lu kwase na u i fe un ér ka a gba ahon sha ishigh yagh hanma shighe nahan kpa, .

Hadith

Imam Muslim : 4975

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَجُلًا كَانَ يُتَّهَمُ بِأُمِّ وَلَدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعَلِيٍّ اذْهَبْ فَاضْرِبْ عُنُقَهُ فَأَتَاهُ عَلِيٌّ فَإِذَا هُوَ فِي رَكِيٍّ يَتَبَرَّدُ فِيهَا فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ اخْرُجْ فَنَاوَلَهُ يَدَهُ فَأَخْرَجَهُ فَإِذَا هُوَ مَجْبُوبٌ لَيْسَ لَهُ ذَكَرٌ فَكَفَّ عَلِيٌّ عَنْهُ ثُمَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ لَمَجْبُوبٌ مَا لَهُ ذَكَرٌ

A kaa a mo [Zuhair bin Harb] A kaa a vese [Affan] A kaa a vese [Hammad bin Salamah] A kaa a vese [Thabit] hen [Anas] er orgen lu u yange i wa un kwagh iyol er a er idya a kwase u Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam yô. nahan Rasulullah kaa a Ali er: za, za cir ityough nagh -sha ci u mkighir na-. nahan Ali va hen a na nahan i mase kaven er ngu ôôn iyol ken ityungu i kiriki, Ali kaa a na er: Due! Tsô Ali cir uwegh nagh nahan i mase kaven ér ka or u i cir nan ikyav mbi tswamev yô, nahan Ali wua un ga. Tsô Ali va hen Rasulullah, a kaa ér: O Ortyom u Allah, sha mimi yô ka or u yange i cir nan ikyav mbi tswamev - nan ngu a ikyav mbi tswamev ga -.

Hadith

Imam Muslim : 4976

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَقَ أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ يَقُولُا خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ أَصَابَ النَّاسَ فِيهِ شِدَّةٌ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ لِأَصْحَابِهِ { لَا تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا } مِنْ حَوْلِهِ قَالَ زُهَيْرٌ وَهِيَ قِرَاءَةُ مَنْ خَفَضَ حَوْلَهُ وَقَالَ { لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ } قَالَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ بِذَلِكَ فَأَرْسَلَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَيٍّ فَسَأَلَهُ فَاجْتَهَدَ يَمِينَهُ مَا فَعَلَ فَقَالَ كَذَبَ زَيْدٌ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَقَعَ فِي نَفْسِي مِمَّا قَالُوهُ شِدَّةٌ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقِي { إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ } قَالَ ثُمَّ دَعَاهُمْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَسْتَغْفِرَ لَهُمْ قَالَ فَلَوَّوْا رُءُوسَهُمْ و قَوْله { كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ } وَقَالَ كَانُوا رِجَالًا أَجْمَلَ شَيْءٍ

Ka a kaa a vese er [Abu Bakr bin Abu Syaibah] a kaa a vese [Al Hasan bin Musa] a kaa a vese [Zuhair bin Mu’awiyah] a kaa a vese [Abu Ishaq] er yange ungwa [Zaid bin Arqam] kaa er; 'Shighe ugen la, se za vea Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam sha zende u icaa u mba ve lu a vese imôngo la kpishi ve tagher a mbamtaver yô. Tsô Abdullah bin Ubay kaa a azende a na ér; 'De ne mba ve lu sha vegher u Ortom u Allah la inyaregh sha er vea undu Ortom u Allah ga'. Zuhair kaa ér; Ishember i ‘Haulihi’ - i i nger kasrah sha ikyav i lam la - ka takerada u ôron u u hembe lun vough yô. Abdullah bin Ubay kaa er; ‘Sha mimi yô, yange ma se hide ken Medina yô, ior mba lun a agee la ma ve zenda ior mba lun a agee ga la sha mimi’. -Mbampin. Ior mba ken tar u Amerika -63-: 8-. Zaid bin Arqam kaa ér; 'M za hen Profeti Muhammad sha u me za ôr un kwagh u Abdullah bin Ubay yange ôr un la. Tsô Rasulullah tindi or hen Abdullah bin Ubay ér a za pine un mbampin. Kpa, kwagh gema er yô, Abdullah bin Ubay yange bum ér mayange un ôr kwagh nahan ga! Tsô a kaa er; 'Zaid yange er aie hen Rasulullah 'alaihi wasallam'. Zaid bin Arqam kaa ér; 'Sha mimi yô, mkaanem ma mbaahendanev mbara yange ma na ishima yam vihim ker kpishi, zan zan Allah Subhanahu wa Ta'ala va pase ivur igen i i tese ér mlu wam ngu vough yô, i kaa ér: 'Aluer mbaahendanev va hen a we yô... -Qs. Ior mba ken tar u Amerika -63-: 1- ’. Zaid bin Arqam kaa ér; 'Tsô Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yila ve, mbaahendanev mbara, ér ve za sôn Allah mde u asorabo, kpa ve gema ve kenger ken ijime'. Allah Subhanahu wa Ta’ala kaa er: ‘Mbaahendanev mba er kon u u til sha mi nahan...’ -Al Munaafiquun -63-: 4-. Zaid bin Arqam kaa ér; ‘Sha mimi yô, ka ior mba ve lu a inja sha mimi yô’.

Hadith

Imam Muslim : 4977

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ وَاللَّفْظُ لِابْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ ابْنُ عَبْدَةَ أَخْبَرَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرٍو أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا يَقُولُا أَتَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْرَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَيٍّ فَأَخْرَجَهُ مِنْ قَبْرِهِ فَوَضَعَهُ عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَنَفَثَ عَلَيْهِ مِنْ رِيقِهِ وَأَلْبَسَهُ قَمِيصَهُ فَاللَّهُ أَعْلَمُ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ الْأَزْدِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُا جَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَيٍّ بَعْدَ مَا أُدْخِلَ حُفْرَتَهُ فَذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ سُفْيَانَ

A kaa a vese ér [Abu Bakr bin Abu Syaibah] man [Zuhair bin Harb] man [Ahmad bin Abdah Adh Dhabbi] -man lafadh ne ka u Ibn Abu Syaibah- Ibnu Abdah kaa ér; A ôr se kwagh, shi a kaa ér ugen kpaa; a ôr se [Sufyan bin Uyainah] u ken [Amru] ér yange ungwa [Jabir] kaa ér; Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam yange za hen uwar u Abdullah bin Ubbay, yange i wa un ken uwar la kera yô, maa a kaa ér i due a na ken won, maa a wa un sha ityou, maa a cir un mngerem kpuaa, a wa un akondo’. Wallahu A’lam. A kaa a mo er [Ahmad ben Yusuf Al Azdi] a kaa a vese er [Abdurrazzaq] a kaa a vese er [Ibnu Juraij] a kaa a mo er [Amru bin Dinar] a kaa er; M ungwa [Jabir bin Abdullah] kaa ér; 'Profeti yange za hen uwar u Abdullah bin Ubbay, zum u i wa un ken uwar na kera yô. -Next er ken Hadith Sufyan nahan.

Hadith

Imam Muslim : 4978

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ ابْنُ سَلُولَ جَاءَ ابْنُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهُ أَنْ يُعْطِيَهُ قَمِيصَهُ يُكَفِّنُ فِيهِ أَبَاهُ فَأَعْطَاهُ ثُمَّ سَأَلَهُ أَنْ يُصَلِّيَ عَلَيْهِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيُصَلِّيَ عَلَيْهِ فَقَامَ عُمَرُ فَأَخَذَ بِثَوْبِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتُصَلِّي عَلَيْهِ وَقَدْ نَهَاكَ اللَّهُ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا خَيَّرَنِي اللَّهُ فَقَالَ { اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً } وَسَأَزِيدُهُ عَلَى سَبْعِينَ قَالَ إِنَّهُ مُنَافِقٌ فَصَلَّى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَلَا تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلَا تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ } حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ قَالَا حَدَّثَنَا يَحْيَى وَهُوَ الْقَطَّانُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَزَادَ قَالَ فَتَرَكَ الصَّلَاةَ عَلَيْهِمْ

Ka a kaa a vese er [Abu Bakr bin Abu Syaibah] a kaa a vese er [Abu Usamah] a kaa a vese er [‘Ubaidullah bin ‘Umar] hen [Nafi’] hen [Ibn ‘Umar] a kaa er; 'Shighe u Abdullah bin Ubay bin Salul kpe la, wan na Abdullah bin Abdullah -bin Ubay- va hen Rasulullah sha u za sônon un ikyondo na i cir sha ci u ikyondo i cirin ter na la. Profeti la kure kwagh u wan na soo la. Tsô shi i sôn ér Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam a zamber sha ikyom i ter na. Shighe u a mough sha u za eren msen sha iyol la, Umar - bin Khaththab - maa a kende akondo na sha, a kaa er; ‘Ortom u Aôndo! U er msen sha ci na kpa? Allah yange u u tan iwanger sha mi ga he? ’ A gema a kaa ér: ‘Ka Allah Subhanahu Wa Ta’ala tseegh yange na mo ian i tsuan kwagh u me er shin me er ga ye’. Tsô a ôr ivur la ér: Aluer u sôn mde u asorabo sha ci ve shin u sôn mde u asorabo sha ci ve ga kpa -ka kwagh môm-; aluer u sôn mde u asorabo sha ci ve kwa akunduatargber je kpaa...’. -Mbampin. Ka Taba -9-: 80-. Man me hemba kwa akunduatargber’. Umar kaa er; ‘Kpa ka or u eren aie! ’ Kpa Or u Aôndo tindi un la kpa yange er msen her. Tsô Allah Ta’ala pase ivur ne ér: ‘Man mayange de eren msen sha ci u iyol i or u nan kpe la ga, shi de tilen sha uwar u nan kpaa ga...’. -Mbampin. Ka Taba -9-: 84-. A kaa a vese ér [Muhammad bin Al Mutsanna] man [‘Ubaidullah bin Sa’id] ve cii ve kaa ér; a ôr se [Yahya Al Qaththan] u ken [‘Ubaidullah] la kwagh u sanad ne vea Hadith u a lu kwagh môm a u la, kua akaa agen a i seer sha mi yô; maa a de u eren msen sha ci u mbaahendanev mbara.

Hadith

Imam Muslim : 4979

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ اجْتَمَعَ عِنْدَ الْبَيْتِ ثَلَاثَةُ نَفَرٍ قُرَشِيَّانِ وَثَقَفِيٌّ أَوْ ثَقَفِيَّانِ وَقُرَشِيٌّ قَلِيلٌ فِقْهُ قُلُوبِهِمْ كَثِيرٌ شَحْمُ بُطُونِهِمْ فَقَالَ أَحَدُهُمْ أَتُرَوْنَ اللَّهَ يَسْمَعُ مَا نَقُولُ وَقَالَ الْآخَرُ يَسْمَعُ إِنْ جَهَرْنَا وَلَا يَسْمَعُ إِنْ أَخْفَيْنَا وَقَالَ الْآخَرُ إِنْ كَانَ يَسْمَعُ إِذَا جَهَرْنَا فَهُوَ يَسْمَعُ إِذَا أَخْفَيْنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَا أَبْصَارُكُمْ وَلَا جُلُودُكُمْ } الْآيَةَ و حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ خَلَّادٍ الْبَاهِلِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ وَهْبِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ح و قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بِنَحْوِهِ

Ka a kaa a vese ér [Sufyan] hen [Mansur] hen [Mujahid] hen [Abu Ma’mar] hen [Ibn Mas’ud] a kaa ér; ‘Ior lu utar kohol ikyua a Kaaba, ior uhar lu ken kwe u Quraysh man môm lu ken kwe u Tsaqafi shin vice versa. Ve utar mbara cii ve hen makeranta kpishi ga kpa ve lu a iyol i kpeghee. Orgen ken a ve pine ijende na er; ‘Ú fa er Allah a ungwa kwagh u se ôron la kpa? ’ Orgen la gema kaa ér; ‘Ka a ungwa se lu lamen genger genger, shi a ungwa se lu lamen sha mciem ga’. Or u sha utar la kaa ér; ‘Aluer A ungwa shighe u se lu lamen genger genger yô, mimi je A ungwa shighe u se lu lamen sha mciem’. Tsô Allah Azza wa Jalla pase ivur ne ér: ‘Mayange u ngu a fatyo u yeren shiada u ungwan kwagh wou man mnenge wou man ikyav you ga...’. -Mbampin. Fushilat -41-: 22-. Shi i kaa a mo ér [Abu Bakr bin Khallad Al Bahili] kaa a vese ér [Yahya bin Sa’id] kaa a vese ér [Sufyan] kaa a mo [Sulaiman] hen [Umarah bin Umair] hen [Wahb bin Rabi’ah] hen [Abdullah] shi i ôr kwagh ugen kpaa ér: a kaa a vese ér [Yahya] a kaa a vese ér [Sufyan] a kaa a mo ér [Mansur] hen [Mujahid] hen [Abu Ma’mar] hen [‘Abdullah] a Hadith u a lu kwagh môm a kwagh ne yô.

Hadith

Imam Muslim : 4980

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَدِيٍّ وَهُوَ ابْنُ ثَابِتٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ يُحَدِّثُ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ إِلَى أُحُدٍ فَرَجَعَ نَاسٌ مِمَّنْ كَانَ مَعَهُ فَكَانَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِمْ فِرْقَتَيْنِ قَالَ بَعْضُهُمْ نَقْتُلُهُمْ وَقَالَ بَعْضُهُمْ لَا فَنَزَلَتْ { فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ } و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ح و حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ كِلَاهُمَا عَنْ شُعْبَةَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ

Ka a kaa a vese er [‘Ubaidullah bin Mu’adz Al ’Anbari] a kaa a vese er [ter wam] a kaa a vese [Syu’bah] hen [‘Adi bin Thabit] a kaa er; M ungwa [Abdullah bin Yazid] ôr kwagh ugen hen [Zaid bin Thabit] ér, shighe u Profeti za ken ityav mbi Uhud la, ior kpishi mba ve za vea na la hide ken atô u zende la. Sha kwagh ne yô, mba ve lu a Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam la, ve lu a mbamhen kposo kposo sha kwagh ve, ve hingir iniongo ihiar: Mbagenev kaa ér i nôngo ityav a ve, mbagenev kaa ér i nôngo ityav a ve ga. Nahan yô, ivur la va gba ér: ‘Er nan ve ne hingir iniongo ihiar ken -u nengen a mbaahendanev...’ -QS. An Nisaa -4-: 88-. Shi i kaa a mo ér [Zuhair bin Harb] yange ôr se [Yahya bin Sa’id] Kape i ôr kwagh ne sha gbenda ugen je la, shi i kaa a mo ér [Abu Bakr bin Nafi’] ôr se [Ghundar] cii hii hen [Syu’bah] sha ikyev i sanad ne a Hadith u a lu kwagh môm la.