Revert to Islam, click here
Islam Al-Haq: Qur’an na Hadithi
(Islam nyayo)
Free Download / Gukuramo ku buntu

Imam Muslim (الامام مسلم) - 5362 Hadithi

Hadithi

Imam Muslim : 3321

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنِي حُمَيْدُ بْنُ هِلَالٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُغَفَّلٍ يَقُولُا رُمِيَ إِلَيْنَا جِرَابٌ فِيهِ طَعَامٌ وَشَحْمٌ يَوْمَ خَيْبَرَ فَوَثَبْتُ لِآخُذَهُ قَالَ فَالْتَفَتُّ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَحْيَيْتُ مِنْهُ و حَدَّثَنَاه مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ بِهَذَا الْإِسْنَادِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ جِرَابٌ مِنْ شَحْمٍ وَلَمْ يَذْكُرْ الطَّعَامَ

[Muhammad bin Basyar] yatubwiye [Bahz bin Asad] yatubwiye [Syu'bah] yambwiye [Humaid bin Hilal] yaravuze; Numvise [Abdullah bin Mughaffal] avuga ati: 'Ubwo umujyi wa Khaibar wigarurirwaga, twajugunyweho isakoshi y'uruhu irimo ibiryo n'ibinure, hanyuma ndasimbuka ndayifata, hanyuma ndahindukira mbona Intumwa ya Allah (sallallahu alaihi wasallam) ihari kugeza ubwo ngize isoni zo kuyifata. Kandi [Muhammad bin Al Mutsanna] yatubwiye [Abu Dawud] yatubwiye [Syu'bah] iyi isnad, ariko aravuga ati: 'Isakoshi y'uruhu irimo ibinure,' kandi ntiyavuze ati: 'Ibiryo''.

Hadithi

Imam Muslim : 3322

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ رَافِعٍ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ أَخْبَرَهُ مِنْ فِيهِ إِلَى فِيهِ قَالَ انْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَبَيْنَا أَنَا بِالشَّأْمِ إِذْ جِيءَ بِكِتَابٍ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى هِرَقْلَ يَعْنِي عَظِيمَ الرُّومِ قَالَ وَكَانَ دَحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى هِرَقْلَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَلْ هَاهُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالُوا نَعَمْ قَالَ فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ فَأَجْلَسَنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي ثُمَّ دَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ لَهُ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ قَالَ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَايْمُ اللَّهِ لَوْلَا مَخَافَةُ أَنْ يُؤْثَرَ عَلَيَّ الْكَذِبُ لَكَذَبْتُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ قَالَ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ وَمَنْ يَتَّبِعُهُ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قَالَ قُلْتُ لَا بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قَالَ قُلْتُ تَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالًا يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا قَالَ فَوَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعِهِ أَضُعَفَاؤُهُمْ أَمْ أَشْرَافُهُمْ فَقُلْتَ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقَدْ عَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبَ فَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَهُ سَخْطَةً لَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَةَ الْقُلُوبِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَدْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالًا يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى ثُمَّ تَكُونُ لَهُمْ الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لَا يَغْدِرُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ بِمَ يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ قَالَ إِنْ يَكُنْ مَا تَقُولُ فِيهِ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَمْ أَكُنْ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَيَّ قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ وَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ { يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ } فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ ارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ عِنْدَهُ وَكَثُرَ اللَّغْطُ وَأَمَرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا قَالَ فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ خَرَجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ لَيَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ قَالَ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ و حَدَّثَنَاه حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ شُكْرًا لِمَا أَبْلَاهُ اللَّهُ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَقَالَ إِثْمَ الْيَرِيسِيِّينَ وَقَالَ بِدَاعِيَةِ الْإِسْلَامِ

Twabwiwe na [Ishaq bin Ibrahim Al Hanzhali] na [Ibnu Abu Umar] ndetse na [Muhammad bin Rafi'] na [Abd bin Humaid] mu gihe abafadz baturutse kuri Ibnu Rafi', Ibnu Rafi' na Ibnu Abu Umar babivuze; yatubwiye, mu gihe abandi babiri babivuze; yatubwiye [Abdurrazaq] yatubwiye [Ma'mar] aturutse kuri [Az Zuhri] aturutse kuri [Ubaidullah bin Abdullah bin 'Utbah] aturutse kuri [Ibn Abbas] ko [Abu Sufyan] yavuze mu kanwa ke atya: 'Mu gihe cy'amasezerano y'amahoro hagati yanjye n'Intumwa ya Allah (sallallahu alaihi wasallam), nagiye gucuruza mu gihugu cya Siriya. Ubwo nari mpari, umuntu yoherereje ibaruwa ya Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam umwami w'abami Heraclius, umutegetsi ukomeye w'Abaroma, wazanye ibaruwa, Dihyah Al Kalbi, ayiha abayobozi ba Bushra, hanyuma abayobozi ba Bushra bayigeza kuri Heraclius. Hanyuma Heraclius arabaza ati: 'Hari umuntu wo mu muryango we uvuga ko ari uyu Muhanuzi - Rasulullah -?' barasubiza bati: 'Yego'. Hanyuma nahamagariwe kwitaba Heraclius hamwe n'inshuti zanjye nyinshi zo mu bwoko bw'Abakurayishi, twinjiye twicara imbere ya Hiraclius. Heraclius arabaza ati: 'Ni nde muri mwe ufite isano ya hafi n'umuntu uvuga ko ari Umuhanuzi?' Abu Sufyan aravuga ati: 'Hanyuma ndamusubiza nti: 'Ndi we'. Hanyuma nicara imbere, mu gihe inshuti zanjye zari zicaye inyuma yanjye. Hanyuma ahamagara umusemuzi we aramubwira ati: "Babwire ko nababajije iby'uwo muntu uvuga ko ari umuhanuzi. Niba abeshya, muvuge ko yabeshye." Abu Sufyan yaravuze ati: “Ndahiye Imana, iyo ntatinya kwitwa umubeshyi, nari kubabeshyera.” Hanyuma Heraclius abwira umusemuzi we ati: “Mubaze ubwoko bwe muri mwe.” Abu Sufyan yaravuze ati: “Narasubije nti: ‘Ni umunyacyubahiro muri twe.’ Arabaza ati: ‘Ese ni urubyaro rw’abami?’ Narasubije nti: ‘Oya.’ Arabaza ati: ‘Ese wigeze umwita umubeshyi mbere yuko aba umuhanuzi?’ Narasubije nti: ‘Oya.’ Arabaza ati: ‘Ese abamukurikira ni abo mu banyacyubahiro cyangwa ni abo muri rubanda rusanzwe gusa?’ Narasubije nti: ‘Abantu basanzwe ni bo bonyine.’ Arabaza ati: ‘Ese abayoboke be bahora biyongera?’ Narasubije nti: ‘Bahora biyongera.’ Arabaza ati: “Ese hari abayoboke be banze idini yashinze?” Narasubije nti: “Oya.” Arabaza ati: “Ese mwamurwanyije?” Narasubije nti: “Yego, naramurwanyije.” Arabaza ati: “Intambara mwamurwanyije yari imeze ite?” Narasubije nti: “Intambara zacu zari zisimburana hagati yo gutsinda no gutsindwa.” Hari igihe twatsindaga na we akaneshwa, hari n'igihe twaneshwaga na we akaneshwa." Yarabajije ati "Ese yigeze yirengagiza isezerano rye?" Naramushubije nti "Oya, mu by'ukuri turi mu masezerano y'amahoro, ntabwo ari ukumutera." Sinzi icyo azakora n'ayo masezerano." Abu Sufyan aravuga ati: "Ndahiye Imana, nta yandi magambo dufite yo kuvuga uretse ayo." Arabaza ati: "Ese hari umuntu wigeze avuga ko ari umuhanuzi nka we mbere ye?" Naramushubije nti: "Oya." Hanyuma abwira umusemuzi we ati: "Mubwire uti: 'Nakubajije ubwoko bwe - urwego rwe mu mibereho - maze uravuga ko akomoka mu banyacyubahiro.'" Mu by'ukuri, ibi ni ko byari bimeze ku ntumwa zose; bakuriye mu banyacyubahiro bo mu bwoko bwabo. Narakubajije kandi nti: Ese yakomokaga ku bami? Warasubije uti: "Oya." Iyo se na sekuru baza kuba abami, hari abakekaga ko yashakaga kugarura imbaraga z'abakurambere be. Narakubajije kandi ibyerekeye abayoboke be: ese bari bagizwe n'abaturage basanzwe cyangwa abakomeye? Warasubije uti: "Abantu basanzwe gusa," mu by'ukuri, bari abayoboke b'intumwa. Narakubajije kandi nti: ese wigeze umushinja kuba umubeshyi mbere? Warasubije uti: "Oya," kuko nzi ko atazigera abeshya abantu, ndetse no ku Mana. Narakubajije nti: "Hari n'umwe mu bayoboke be wigeze agira ati: cyangwa wanze idini rishya nyuma yo kurikira? Warasubije uti "Oya," kuko uko ni ko bigenda iyo ukwizera gushinze imizi mu mutima w'umuntu. Narakubajije nti, ese abayoboke be baragabanuka? Warasubije uti "Koko, bahora biyongera," kuko uko ni ko ukwizera kumera kugeza igihe gukuze kugera ku butungane. Narakubajije nti, ese wigeze urwana na we? Warambwiye uti "Yego, twararwanye, intambara ziraza zirashira, rimwe na rimwe ziratsinda rimwe na rimwe ziratsindwa." Koko rero, uko ni ko bimeze; intumwa zahoraga zigeragezwa. Ariko, intsinzi ya nyuma yahoraga iri ku ruhande rwabo. Narabajije nti "Ese yigeze yica isezerano?" Warabajije uti "Nta na rimwe." Koko rero, intumwa ntizigera zica isezerano. Narakubajije nti "Ese hari umuntu wigeze yivuga ko ari umuhanuzi nka we mbere ye?" Warashubije uti "Oya." Uko ni ko bimeze. Niba hari umuntu wabanjirije we wavugaga ko ari umuhanuzi nka we, wenda yari arimo akurikiza ikirenge cy'abamubanjirije. Hanyuma arabaza ati "Yagutegetse iki?" Naramubwiye nti, "Yadutegetse gusenga, gutanga zakat, gukomeza isano y'umuryango, no kurinda icyubahiro cyacu." Yaravuze ati: "Niba ibyo uvuga ari ukuri, nta gushidikanya ko uyu muntu ari umuhanuzi. Nari nzi ko azagaragara, ariko sinari niteze ko azagaragara muri mwe." Iyo nza guhura na we, ndi iruhande rwe, nta kabuza namwoza ibirenge bye." Kandi mu gihe kizaza akarere ke kazagera ku karere kanjye'. Abu Sufyan yaravuze ati: 'Hanyuma yasabye ibaruwa ivuye kuri Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam ayisoma, muri yo hari handitse ngo: 'Mu izina rya Allah, Nyirimpuhwe, Nyirimpuhwe, ivuye kuri Muhammad Rasulullah yandikiye Heraclius, umutegetsi w'Abaroma. Umutekano ku bakurikiza amabwiriza, mu by'ukuri ndabatumiye kwinjira mu idini ya Islam, mwinjire mu idini ya Islam kandi muzaba mufite umutekano nta kabuza. Niba mwinjira mu idini ya Islam, Allah azabihembera inshuro nyinshi. Niba mwanze, muzikorera ibyaha bya 'arisyiyun. '-Yemwe bantu b'igitabo, reka -dukurikize- interuro - itegeko - ko nta makimbirane ari hagati yacu namwe, ko tutazasenga undi muntu uretse Allah kandi nta kintu na kimwe tuzamufatanya na cyo kandi nta n'umwe muri twe uzafata abandi nk'Imana itari Allah. Nibabyanga, mubabwire muti: 'Dore, turi abayoboka - Allah-' -Ibibazo. Ali Imran: 64- Amaze kurangiza gusoma ibaruwa, hahise habaho urusaku hirya no hino. Yadutegetse gusohoka. Ngeze hanze, nabwiye inshuti zanjye nti 'Mbega ukuntu Ibn Abu Kabsyah - bivuze Intumwa ya Allah - yari ikintu kidasanzwe, kugeza ubwo yakurikiwe n'umwami wa Bani Ashfar - ubwoko bw'umuhondo -, bityo nahoraga nizera ko idini ry'Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam' rizatsinda nta kabuza, kandi amaherezo Allah yashyize ubuyobozi bwa Islam mu mutima wanjye'. Kandi yatubwiye [Hasan Al Khulwani] na [Abd bin Humaid] bombi bati; [Ya'qub] - ni ukuvuga Ibn Ibrahim bin Sa'd - [data] yaduhuje na [Salih] kuva kuri [Ibn Shihab] kuri iyi isnad, yongeraho muri Hadithi ye ati: 'Allah amaze kumutsinda ingabo z'Abaperesi, Umwami yavuye i Himsha ajya kuri Iliya' nk'uburyo bwo gushimira ikizamini cya Allah'. Kandi muri iyo Hadithi hanavugwamo, 'Biturutse kuri Muhammad, umugaragu wa Allah n'Ibye Intumwa'. Kandi yavuze kandi ati: 'Icyaha cya Yarisiyin'. Kandi yavuze ati: 'Hamwe n'umuhamagaro wa Islam'.

Hadithi

Imam Muslim : 3323

حَدَّثَنِي يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ الْمَعْنِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى كِسْرَى وَإِلَى قَيْصَرَ وَإِلَى النَّجَاشِيِّ وَإِلَى كُلِّ جَبَّارٍ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى وَلَيْسَ بِالنَّجَاشِيِّ الَّذِي صَلَّى عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و حَدَّثَنَاه مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرُّزِّيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ وَلَمْ يَقُلْ وَلَيْسَ بِالنَّجَاشِيِّ الَّذِي صَلَّى عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و حَدَّثَنِيهِ نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ أَخْبَرَنِي أَبِي حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ قَيْسٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ وَلَمْ يَذْكُرْ وَلَيْسَ بِالنَّجَاشِيِّ الَّذِي صَلَّى عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Nabwiwe [Yusuf bin Hammad Al Ma'ni] ko yatubwiye [Abdul A'la] kuva kuri [Sa'id] kuva kuri [Qatadah] kuva kuri [Anas], ko Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam yigeze koherereza amabaruwa Kisra - umwami w'Ubuperesi -, Qaishar - umwami w'Abaroma -, umwami wa Najasyi, n'abategetsi bose b'igitugu. Yabatumiye kwemera Allah Ta'ala. Ese Umwami Najasyi ntiyigeze asengeshwa n'Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam - igihe yapfaga-?'. Kandi yatubwiye [Muhammad bin Abdullah Ar Ruzzi] yatubwiye [Abdul Wahhab bin 'Atha] bivuye kuri [Sa'id] bivuye kuri [Qatadah], yatubwiye [Anas bin Malik] bivuye kuri Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam nk'uko byavuzwe haruguru, ariko ntiyigeze avuga ati: 'Kandi se umwami wa Najasyi ntiyigeze asengeshwa n'Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam?' Kandi narabwiwe [Nashr bin Ali Al Jahdlami] yambwiye [data] yambwiye [Khalid bin Qais] bivuye kuri [Qatadah] bivuye kuri [Anas], kandi ntiyavuze ati: 'Kandi se umwami wa Najasyi ntiyigeze asengeshwa n'Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam?''.

Hadithi

Imam Muslim : 3324

و حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ حَدَّثَنِي كَثِيرُ بْنُ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ قَالَ قَالَ عَبَّاسٌ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ حُنَيْنٍ فَلَزِمْتُ أَنَا وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ نُفَارِقْهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى بَغْلَةٍ لَهُ بَيْضَاءَ أَهْدَاهَا لَهُ فَرْوَةُ بْنُ نُفَاثَةَ الْجُذَامِيُّ فَلَمَّا الْتَقَى الْمُسْلِمُونَ وَالْكُفَّارُ وَلَّى الْمُسْلِمُونَ مُدْبِرِينَ فَطَفِقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْكُضُ بَغْلَتَهُ قِبَلَ الْكُفَّارِ قَالَ عَبَّاسٌ وَأَنَا آخِذٌ بِلِجَامِ بَغْلَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَكُفُّهَا إِرَادَةَ أَنْ لَا تُسْرِعَ وَأَبُو سُفْيَانَ آخِذٌ بِرِكَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْ عَبَّاسُ نَادِ أَصْحَابَ السَّمُرَةِ فَقَالَ عَبَّاسٌ وَكَانَ رَجُلًا صَيِّتًا فَقُلْتُ بِأَعْلَى صَوْتِي أَيْنَ أَصْحَابُ السَّمُرَةِ قَالَ فَوَاللَّهِ لَكَأَنَّ عَطْفَتَهُمْ حِينَ سَمِعُوا صَوْتِي عَطْفَةُ الْبَقَرِ عَلَى أَوْلَادِهَا فَقَالُوا يَا لَبَّيْكَ يَا لَبَّيْكَ قَالَ فَاقْتَتَلُوا وَالْكُفَّارَ وَالدَّعْوَةُ فِي الْأَنْصَارِ يَقُولُونَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ قَالَ ثُمَّ قُصِرَتْ الدَّعْوَةُ عَلَى بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ فَقَالُوا يَا بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ يَا بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى بَغْلَتِهِ كَالْمُتَطَاوِلِ عَلَيْهَا إِلَى قِتَالِهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا حِينَ حَمِيَ الْوَطِيسُ قَالَ ثُمَّ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَصَيَاتٍ فَرَمَى بِهِنَّ وُجُوهَ الْكُفَّارِ ثُمَّ قَالَ انْهَزَمُوا وَرَبِّ مُحَمَّدٍ قَالَ فَذَهَبْتُ أَنْظُرُ فَإِذَا الْقِتَالُ عَلَى هَيْئَتِهِ فِيمَا أَرَى قَالَ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلَّا أَنْ رَمَاهُمْ بِحَصَيَاتِهِ فَمَا زِلْتُ أَرَى حَدَّهُمْ كَلِيلًا وَأَمْرَهُمْ مُدْبِرًا و حَدَّثَنَاه إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَرْوَةُ بْنُ نُعَامَةَ الْجُذَامِيُّ وَقَالَ انْهَزَمُوا وَرَبِّ الْكَعْبَةِ انْهَزَمُوا وَرَبِّ الْكَعْبَةِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ حَتَّى هَزَمَهُمْ اللَّهُ قَالَ وَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْكُضُ خَلْفَهُمْ عَلَى بَغْلَتِهِ و حَدَّثَنَاه ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي كَثِيرُ بْنُ الْعَبَّاسِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ حُنَيْنٍ وَسَاقَ الْحَدِيثَ غَيْرَ أَنَّ حَدِيثَ يُونُسَ وَحَدِيثَ مَعْمَرٍ أَكْثَرُ مِنْهُ وَأَتَمُّ

Kandi amaze kumbwira [Abu At Thahir Ahmad bin 'Amru bin Sarh] yatubwiye [Ibnu Wahb] yambwiye [Yunus] kuri [Ibn Shihab] yaravuze; yambwiye [Katsir bin Abbas bin Abdul Mutthalib] yaravuze; [Abbas] yaravuze ati: 'Nigeze kwitabira intambara ya Hunain na Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam, bityo njye na Abu Sufyan bin Harith bin Abdul Mutthalib twahoraga duherekeza Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam kandi ntitwigeze dutandukana na we. Muri icyo gihe Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam yari ku ifarashi ye y'umweru, impano yavuye kuri Farwah bin Nufatsah Al Judzami. Iyo mwebwe abayisilamu n'ingabo za Kafir mwarebanaga, abayisilamu basubiraga inyuma, bityo Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yateraga imbaraga ze yerekeza i Kufar'. Abbas yaravuze ati: 'Ariko nafashe imbogo ze nini, ndamubuza kugira ngo atiruke vuba. Hagati aho, Abu Sufyan na we yari afite intebe ya Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam, hanyuma Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam aravuga ati: 'Ewe Abbas, hamagara itsinda rya Samurah!' Abbas - yari umugabo ufite ijwi rirenga - aravuga ati: 'Maze ndabahamagara n'ijwi ryanjye rirenga nti: 'Ese itsinda rya Samurah riri he...!' None ndakwinginze Allah, mbega ukuntu baje vuba nyuma yo kumva ijwi ryanjye, nk'inka y'inka yiruka iyo yumvise ijwi ry'inyana yayo. Hanyuma baravuga bati: 'Yego, turaje, turaje'. Abbas aravuga ati: 'Maze barwana n'abatemera. Hanyuma ihamagara ryageze kuri Ansar, 'Ewe Ansar, Ewe Ansar!' Abbas arakomeza ati: 'Maze ihamagara ryahinduriwe Bani Harith bin Khazraj, 'Ewe Bani Al Harith bin Khazraj, Ewe Bani Al Harith bin Khazraj!' Hanyuma Intumwa ya Allah (Imana imuhe amahoro n'imigisha) yabonye intambara iturutse ku gasozi ke, nk'aho arimo gukurura umwuka w'intambara w'ingabo. Yaravuze ati: 'Uku ni ko intambara irimo gukara.' Abbas aravuga ati: 'Hanyuma afata utubuye duto aratujugunya ku batizera avuga ati: 'Ndahiye Nyagasani Muhammad, mwatsinzwe...!' Abbas aravuga ati: 'Ndahiye Imana, nabonye intambara, kandi Intumwa ya Allah (Imana imuhe amahoro n'imigisha) ntiyabateye ikintu na kimwe uretse utubuye duke, kandi nakomeje kubareba buhoro buhoro batsindwa kandi biruka mu kajagari.' Kandi yatubwiye [Ishaq bin Ibrahim] na [Muhammad bin Rafi'] na [Abd bin Humaid] bose bo muri [Abdurrazaq] batubwiye [Ma'mar] bo muri [Az Zuhri] bafite isnad nk'iyi, ariko aravuga ati: 'Farwah bin Nu'amah Al Judzami yaravuze ati: 'Yaravuze ati: 'Ndahiye Nyagasani wa Ka'bah, nimurimbure mwese'. Kandi muri Hadithi yongeraho ati: 'Allah arabarimbura'. Abbas yaravuze ati: 'Ni nk'aho nabonye Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam' iha imbaraga zo kurwana inyuma y'ingabo iturutse hejuru y'aho yari iri.' Kandi twabwiwe [Ibn Abu Umar] yatubwiye [Sufyan bin 'Uyainah] kuva kuri [Az Zuhri] ati: 'Yambwiye [Katsir bin Al Abbas] kuva kuri [se] ati: 'Nari kumwe n'Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam mu ntambara ya Hunain... hanyuma akomeza Hadithi, ariko muri Hadithi ya Yunus na Hadithi ya Ma'mar ni ndende kandi yuzuye kurusha iyo Hadithi'.

Hadithi

Imam Muslim : 3325

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِلْبَرَاءِ يَا أَبَا عُمَارَةَ أَفَرَرْتُمْ يَوْمَ حُنَيْنٍ قَالَ لَا وَاللَّهِ مَا وَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَكِنَّهُ خَرَجَ شُبَّانُ أَصْحَابِهِ وَأَخِفَّاؤُهُمْ حُسَّرًا لَيْسَ عَلَيْهِمْ سِلَاحٌ أَوْ كَثِيرُ سِلَاحٍ فَلَقُوا قَوْمًا رُمَاةً لَا يَكَادُ يَسْقُطُ لَهُمْ سَهْمٌ جَمْعَ هَوَازِنَ وَبَنِي نَصْرٍ فَرَشَقُوهُمْ رَشْقًا مَا يَكَادُونَ يُخْطِئُونَ فَأَقْبَلُوا هُنَاكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَقُودُ بِهِ فَنَزَلَ فَاسْتَنْصَرَ وَقَالَ أَنَا النَّبِيُّ لَا كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ ثُمَّ صَفَّهُمْ

Yatubwiye [Yahya bin Yahya] yatubwiye [Abu Khaitsamah] kuri [Abu Ishaq] yaravuze; umugabo yabajije [Barra] ati: 'Ewe Abu 'Umarah, wigeze uhunga intambara ya Hunain?' Arasubiza ati: 'Oya, ndahiye Imana - ingabo z'Intumwa ya Allah (Imana imuhe amahoro n'imigisha) ntizigeze zihunga, ariko icyo gihe we n'abasore benshi bo muri bagenzi be, ndetse n'abantu bari bamuherekeje, bagiye ku rugamba bihuta batazanye intwaro n'ibikoresho byuzuye. Igitangaje ni uko bahuye n'itsinda ry'abarashi b'umwanzi, ubwo barasaga hafi ntibabuze intego na gato. Ni ukuvuga ingabo za Bani Hawazin na Bani Nashr. Hanyuma abarashi bahise barabarasa - Abayisilamu - ku buryo bahatiwe guhindukirira Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam, mu gihe icyo gihe Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yari ku gikombe cye cy'umweru, naho Abu Sufyan bin Harith bin Abdul Mutthalib aramurinda. Hanyuma yavuye ku gikombe cye asaba Imana ubufasha, aravuga ati: 'Ndi umuhanuzi, ntabwo ndi umubeshyi, ndi umwana wa Ibn Abdul Mutthalib'. Nyuma y'ibyo yanonosoye urwego rwabo.

Hadithi

Imam Muslim : 3326

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ جَنَابٍ الْمِصِّيصِيُّ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنْ زَكَرِيَّاءَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى الْبَرَاءِ فَقَالَ أَكُنْتُمْ وَلَّيْتُمْ يَوْمَ حُنَيْنٍ يَا أَبَا عُمَارَةَ فَقَالَ أَشْهَدُ عَلَى نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا وَلَّى وَلَكِنَّهُ انْطَلَقَ أَخِفَّاءُ مِنْ النَّاسِ وَحُسَّرٌ إِلَى هَذَا الْحَيِّ مِنْ هَوَازِنَ وَهُمْ قَوْمٌ رُمَاةٌ فَرَمَوْهُمْ بِرِشْقٍ مِنْ نَبْلٍ كَأَنَّهَا رِجْلٌ مِنْ جَرَادٍ فَانْكَشَفُوا فَأَقْبَلَ الْقَوْمُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ يَقُودُ بِهِ بَغْلَتَهُ فَنَزَلَ وَدَعَا وَاسْتَنْصَرَ وَهُوَ يَقُولُ أَنَا النَّبِيُّ لَا كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ اللَّهُمَّ نَزِّلْ نَصْرَكَ قَالَ الْبَرَاءُ كُنَّا وَاللَّهِ إِذَا احْمَرَّ الْبَأْسُ نَتَّقِي بِهِ وَإِنَّ الشُّجَاعَ مِنَّا لَلَّذِي يُحَاذِي بِهِ يَعْنِي النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Yatubwiye [Ahmad bin Jannab Al Mishishi] yatubwiye [Isa bin Yunus] wo muri [Zakariya] wo muri [Abu Ishaq] yaravuze ati: 'Hari umuntu waje kuri [Al Barra] aramubaza ati: 'Ewe Abu 'Umarah, wigeze uhunga intambara ya Hunain?' Hanyuma aramusubiza ati: 'Ndahamya ko Intumwa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam, -ingabo ze - ntizahunze, ariko icyo gihe abantu - bitabiriye - birutse batatwaye intwaro zuzuye bajya mu mudugudu wa Bani Hawazin, nubwo bari itsinda ry'abarashi, hanyuma abahakanyi babatera imyambi, nk'aho - Abayisilamu - bari nk'ishyamba ry'inzige. Bityo Abayisilamu bari mu kajagari maze bahatirwa guhindukirira Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam, hagati aho Abu Sufyan yari amurinze afite igufwa rye. Hanyuma aramanuka asenga asaba ubufasha, aravuga ati: 'Ndi umuhanuzi, ntabwo ndi umubeshyi, ndi umwana wa Abdul Muttalib. Mana... ohereza ingabo zawe zo gushyigikira'. Barra aravuga ati: 'Ndahiye Imana, icyo gihe twari dufite impungenge cyane kubera uburemere bw'intambara, kandi abantu b'intwari cyane ni abantu bari hafi y'intambara, ari bo Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam'.

Hadithi

Imam Muslim : 3327

و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ وَسَأَلَهُ رَجُلٌ مِنْ قَيْسٍ أَفَرَرْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ حُنَيْنٍ فَقَالَ الْبَرَاءُ وَلَكِنْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَفِرَّ وَكَانَتْ هَوَازِنُ يَوْمَئِذٍ رُمَاةً وَإِنَّا لَمَّا حَمَلْنَا عَلَيْهِمْ انْكَشَفُوا فَأَكْبَبْنَا عَلَى الْغَنَائِمِ فَاسْتَقْبَلُونَا بِالسِّهَامِ وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ وَإِنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ الْحَارِثِ آخِذٌ بِلِجَامِهَا وَهُوَ يَقُولُ أَنَا النَّبِيُّ لَا كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَأَبُو بَكْرِ بْنُ خَلَّادٍ قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ سُفْيَانَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَقَ عَنْ الْبَرَاءِ قَالَ قَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا أَبَا عُمَارَةَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَهُوَ أَقَلُّ مِنْ حَدِيثِهِمْ وَهَؤُلَاءِ أَتَمُّ حَدِيثًا

Kandi twabibwiwe na [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Ibn Basyar] mu gihe lafadz ari iya Ibn Mutsanna, bombi baravuze; yatubwiye [Muhammad bin Ja'far] yatubwiye [Syu'bah] kuri [Abu Ishaq] aravuga ati; "Ndumva?" [Al Barra] yabajijwe n'umugabo wo muri Qais ati: "Ese wigeze uhunga Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam mu ntambara ya Hunain?" Al Barra aramusubiza ati: "-ingabo z'Intumwa ya Allah sallallaahu 'alaihi wasallam ntizahunze intambara, icyo gihe Bani Hawazin bari bafite itsinda ry'abarashi b'inzobere." Ubwo twabateraga, birukaga cyane, bituma twihutira gufata ghanimah, nyuma y’igihe gito baduteye imyambi, mu by’ukuri icyo gihe nabonye Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam ku giti cye cyera, mu gihe Abu Sufyan bin Harith yari yifashe mu minwe. Yaravuze ati: 'Ndi umuhanuzi, ntabwo ndi umubeshyi, ndi umwana wa Abdul Muttalib'. Kandi nabwiwe [Zuhair bin Harb] na [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Abu Bakr bin Khallad] barabivuze; yatubwiye [Yahya bin Sa'id] abibwiwe na [Sufyan] yaravuze; yambwiye [Abu Ishaq] abibwiwe na [Al Barra] yaravuze ati: 'Hari umuntu wigeze kumubaza ati: 'Ewe Abu 'Umarah ... hanyuma avuga iyo Hadithi, mu gihe Hadithi yabo yari itunganye kurusha Hadithi ye'.

Hadithi

Imam Muslim : 3328

و حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ الْحَنَفِيُّ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنِي إِيَاسُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُنَيْنًا فَلَمَّا وَاجَهْنَا الْعَدُوَّ تَقَدَّمْتُ فَأَعْلُو ثَنِيَّةً فَاسْتَقْبَلَنِي رَجُلٌ مِنْ الْعَدُوِّ فَأَرْمِيهِ بِسَهْمٍ فَتَوَارَى عَنِّي فَمَا دَرَيْتُ مَا صَنَعَ وَنَظَرْتُ إِلَى الْقَوْمِ فَإِذَا هُمْ قَدْ طَلَعُوا مِنْ ثَنِيَّةٍ أُخْرَى فَالْتَقَوْا هُمْ وَصَحَابَةُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَلَّى صَحَابَةُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَرْجِعُ مُنْهَزِمًا وَعَلَيَّ بُرْدَتَانِ مُتَّزِرًا بِإِحْدَاهُمَا مُرْتَدِيًا بِالْأُخْرَى فَاسْتَطْلَقَ إِزَارِي فَجَمَعْتُهُمَا جَمِيعًا وَمَرَرْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُنْهَزِمًا وَهُوَ عَلَى بَغْلَتِهِ الشَّهْبَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقَدْ رَأَى ابْنُ الْأَكْوَعِ فَزَعًا فَلَمَّا غَشُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَزَلَ عَنْ الْبَغْلَةِ ثُمَّ قَبَضَ قَبْضَةً مِنْ تُرَابٍ مِنْ الْأَرْضِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَ بِهِ وُجُوهَهُمْ فَقَالَ شَاهَتْ الْوُجُوهُ فَمَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْهُمْ إِنْسَانًا إِلَّا مَلَأَ عَيْنَيْهِ تُرَابًا بِتِلْكَ الْقَبْضَةِ فَوَلَّوْا مُدْبِرِينَ فَهَزَمَهُمْ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَقَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَنَائِمَهُمْ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ

Yatubwiye [Zuhair bin Harb] yatubwiye ['Umar bin Yunus Al Hanafi] yatubwiye [Ikrimah bin 'Ammar] yambwiye [Iyas bin Salamah] yambwiye [papa] yaravuze ati: 'Twigeze kwifatanya mu ntambara ya Hunain n'Intumwa ya Allah (sallallaahu alaihi wasallam). Ubwo twahuraga n'umwanzi, nabanje kuzamuka umusozi, mpita nhura n'umwanzi hanyuma ndamurasa n'umwambi wanjye, ariko ahita abura ku buryo ntazi icyo arimo gukora. Ubwo nabonaga umwanzi, byagaragaye ko bari bamaze ku wundi musozi. Hanyuma barwana n'inshuti z'Intumwa (sallallaahu alaihi wasallam). Inshuti zarasubiye inyuma nanjye ndigendera mu kajagari. Icyo gihe nari nambaye imyenda ibiri ya burdah, imwe nambaraga nk'isarong indi nambaraga ku rutugu rwanjye. Mu buryo butunguranye sarong yanjye yaravuyemo, hanyuma mfata imyenda ibiri. Nanyuze imbere ya Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ndimo kwiruka, ubwo yari ku gikombe cye cy'umweru, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Biragaragara ko Ibn Akwa' yabonye ikintu giteye ubwoba'. Ubwo Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yari akikijwe, yamanutse ava ku gikombe cye, hanyuma afata igitaka kinini aragitera umwanzi, aravuga ati: 'Amaso mabi'. Nuko Allah ntiyababariye n'umwe muri bo ariko mu maso habo huzuyemo amasasu menshi. Hanyuma biruka bahunga. Allah Azza Wa Jalla yabatsinze. Hanyuma Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yagabanyije ghanimah ku Bayisilamu.

Hadithi

Imam Muslim : 3329

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَابْنُ نُمَيْرٍ جَمِيعًا عَنْ سُفْيَانَ قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرٍو عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ الشَّاعِرِ الْأَعْمَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ حَاصَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْلَ الطَّائِفِ فَلَمْ يَنَلْ مِنْهُمْ شَيْئًا فَقَالَ إِنَّا قَافِلُونَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ قَالَ أَصْحَابُهُ نَرْجِعُ وَلَمْ نَفْتَتِحْهُ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اغْدُوا عَلَى الْقِتَالِ فَغَدَوْا عَلَيْهِ فَأَصَابَهُمْ جِرَاحٌ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّا قَافِلُونَ غَدًا قَالَ فَأَعْجَبَهُمْ ذَلِكَ فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Amaze kutubwira [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Zuhair bin Harb] na [Ibnu Numair] bose bakomoka kuri [Sufyan], [Zuhair] yaravuze; yatubwiye [Sufyan bin 'Uyainah] akomoka kuri ['Amru] akomoka kuri [Abu Al Abbas Asy Sya'ir Al Ama] akomoka kuri [Abdullah bin 'Amru] yaravuze ati: 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yigeze kugota abaturage ba Tha`if, ariko ntacyo yabonye kuri bo'. Hanyuma aravuga ati: 'Imana nibishaka, ejo tuzasubira iwabo'. Inshuti zarabajije ziti: 'Ese turasubirayo nubwo nta kintu na kimwe twatsinze?' Rasulullah salllaahu 'alaihi wasallam yarababwiye ati: 'Noneho, ejo mu gitondo mujye kubarwanya'. Bukeye bwaho bagiye ku rugamba benshi muri bo barakomereka. Hanyuma Intumwa salllaahu 'alaihi wasallam' irababwira iti: 'Ejo tuzasubira iwabo'. Abdullah bin 'Amru yaravuze ati:' Ibyo baratunguwe. Noneho Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam araseka.

Hadithi

Imam Muslim : 3330

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَاوَرَ حِينَ بَلَغَهُ إِقْبَالُ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ فَتَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ تَكَلَّمَ عُمَرُ فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ فَقَالَ إِيَّانَا تُرِيدُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ أَمَرْتَنَا أَنْ نُخِيضَهَا الْبَحْرَ لَأَخَضْنَاهَا وَلَوْ أَمَرْتَنَا أَنْ نَضْرِبَ أَكْبَادَهَا إِلَى بَرْكِ الْغِمَادِ لَفَعَلْنَا قَالَ فَنَدَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّاسَ فَانْطَلَقُوا حَتَّى نَزَلُوا بَدْرًا وَوَرَدَتْ عَلَيْهِمْ رَوَايَا قُرَيْشٍ وَفِيهِمْ غُلَامٌ أَسْوَدُ لِبَنِي الْحَجَّاجِ فَأَخَذُوهُ فَكَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْأَلُونَهُ عَنْ أَبِي سُفْيَانَ وَأَصْحَابِهِ فَيَقُولُ مَا لِي عِلْمٌ بِأَبِي سُفْيَانَ وَلَكِنْ هَذَا أَبُو جَهْلٍ وَعُتْبَةُ وَشَيْبَةُ وَأُمَيَّةُ بْنُ خَلَفٍ فَإِذَا قَالَ ذَلِكَ ضَرَبُوهُ فَقَالَ نَعَمْ أَنَا أُخْبِرُكُمْ هَذَا أَبُو سُفْيَانَ فَإِذَا تَرَكُوهُ فَسَأَلُوهُ فَقَالَ مَا لِي بِأَبِي سُفْيَانَ عِلْمٌ وَلَكِنْ هَذَا أَبُو جَهْلٍ وَعُتْبَةُ وَشَيْبَةُ وَأُمَيَّةُ بْنُ خَلَفٍ فِي النَّاسِ فَإِذَا قَالَ هَذَا أَيْضًا ضَرَبُوهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمٌ يُصَلِّي فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ انْصَرَفَ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتَضْرِبُوهُ إِذَا صَدَقَكُمْ وَتَتْرُكُوهُ إِذَا كَذَبَكُمْ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا مَصْرَعُ فُلَانٍ قَالَ وَيَضَعُ يَدَهُ عَلَى الْأَرْضِ هَاهُنَا هَاهُنَا قَالَ فَمَا مَاطَ أَحَدُهُمْ عَنْ مَوْضِعِ يَدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Yatubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] yatubwiye ['Affan] yatubwiye [Hammad bin Salamah] avuye kuri [Thabit] avuye kuri [Anas], ko Intumwa ya Allah (Imana imuhe amahoro n'imigisha) yagize inama ubwo inkuru yamugerahoga yo kuhagera kw'imodoka ya Abu Sufyan. Anas yaravuze ati: 'Hanyuma Abu Bakr aravuga, ariko ntiyabyitaho, hanyuma Umar aravuga, kandi ntiyabyitaho, hanyuma Sa'd bin Ubadah arahaguruka aravuga ati: 'Turi abo ushaka, yewe Ntumwa ya Allah, ndahiye Imana roho yanjye iri mu kuboko kwayo, nitugutegeka kwambuka inyanja, tuzayinyuramo nta kabuza, kandi nitugutegeka kujya ku mpera z'isi, tuzagenda nta kabuza'. Anas yakomeje agira ati: 'Hanyuma Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yatumiye abantu guteranira hamwe, nyuma baragenda kugeza bageze i Badr. Aho niho bahuriye n'abashaka amazi b'Abakurayishi. Muri bo harimo umugaragu w’umwirabura wa Bani Hajjaj, maze baramufata. Hanyuma inshuti za Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam zimubaza ibya Abu Sufyan n’ingabo ze. Arabasubiza ati 'Sinzi ibya Abu Sufyan, ariko icyo nzi ni Abu Jahal, 'Utbah, Syaibah na Umayyah bin Khalaf hamwe n’itsinda ry’abantu - abasirikare-'. Igihe cyose yavugaga ikintu nk’icyo, baramukubitaga, kugeza ubwo yavuze ati 'Yego, nababwiye ko Abu Sufyan na we ahari'. Hanyuma baramurekura, nyuma y’igihe gito bongeraga kubaza ibya Abu Sufyan, hanyuma arasubiza ati 'Sinzi aho Abu Sufyan ari, hari Abu Jahal, 'Utbah, Syaibah na Umayyah bin Khalaf hamwe n’itsinda ry’abantu - abasirikare-'. Igihe cyose yasubizaga atyo, bakubitaga umugaragu'. Muri icyo gihe Intumwa y'Imana (saww) yari ihagaze isenga, arangije gusenga abona ibyabaye, aravuga ati: 'Ndahiye roho yanjye iri mu biganza byayo, kuki uyikubita niba ivuga ukuri, kandi ikayireka niba ibeshya?' Byongeye kandi, Rasulullah shallallahu alaihi wasallam yaravuze ati: 'Aho niho hapfiriye umuntu n'umwe - yerekeza hasi - hano, na hano'. Anas yaravuze ati: 'Kandi nta hantu na hamwe yerekanye hari kure y'aho abantu bapfiriye nk'uko byagaragajwe n'intoki z'Intumwa y'Imana (saww).

Hadithi

Imam Muslim : 3331

حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ وَفَدَتْ وُفُودٌ إِلَى مُعَاوِيَةَ وَذَلِكَ فِي رَمَضَانَ فَكَانَ يَصْنَعُ بَعْضُنَا لِبَعْضٍ الطَّعَامَ فَكَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ مِمَّا يُكْثِرُ أَنْ يَدْعُوَنَا إِلَى رَحْلِهِ فَقُلْتُ أَلَا أَصْنَعُ طَعَامًا فَأَدْعُوَهُمْ إِلَى رَحْلِي فَأَمَرْتُ بِطَعَامٍ يُصْنَعُ ثُمَّ لَقِيتُ أَبَا هُرَيْرَةَ مِنْ الْعَشِيِّ فَقُلْتُ الدَّعْوَةُ عِنْدِي اللَّيْلَةَ فَقَالَ سَبَقْتَنِي قُلْتُ نَعَمْ فَدَعَوْتُهُمْ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَلَا أُعْلِمُكُمْ بِحَدِيثٍ مِنْ حَدِيثِكُمْ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ ثُمَّ ذَكَرَ فَتْحَ مَكَّةَ فَقَالَ أَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَبَعَثَ الزُّبَيْرَ عَلَى إِحْدَى الْمُجَنِّبَتَيْنِ وَبَعَثَ خَالِدًا عَلَى الْمُجَنِّبَةِ الْأُخْرَى وَبَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ عَلَى الْحُسَّرِ فَأَخَذُوا بَطْنَ الْوَادِي وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي كَتِيبَةٍ قَالَ فَنَظَرَ فَرَآنِي فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ لَا يَأْتِينِي إِلَّا أَنْصَارِيٌّ زَادَ غَيْرُ شَيْبَانَ فَقَالَ اهْتِفْ لِي بِالْأَنْصَارِ قَالَ فَأَطَافُوا بِهِ وَوَبَّشَتْ قُرَيْشٌ أَوْبَاشًا لَهَا وَأَتْبَاعًا فَقَالُوا نُقَدِّمُ هَؤُلَاءِ فَإِنْ كَانَ لَهُمْ شَيْءٌ كُنَّا مَعَهُمْ وَإِنْ أُصِيبُوا أَعْطَيْنَا الَّذِي سُئِلْنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَرَوْنَ إِلَى أَوْبَاشِ قُرَيْشٍ وَأَتْبَاعِهِمْ ثُمَّ قَالَ بِيَدَيْهِ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى ثُمَّ قَالَ حَتَّى تُوَافُونِي بِالصَّفَا قَالَ فَانْطَلَقْنَا فَمَا شَاءَ أَحَدٌ مِنَّا أَنْ يَقْتُلَ أَحَدًا إِلَّا قَتَلَهُ وَمَا أَحَدٌ مِنْهُمْ يُوَجِّهُ إِلَيْنَا شَيْئًا قَالَ فَجَاءَ أَبُو سُفْيَانَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُبِيحَتْ خَضْرَاءُ قُرَيْشٍ لَا قُرَيْشَ بَعْدَ الْيَوْمِ ثُمَّ قَالَ مَنْ دَخَلَ دَارَ أَبِي سُفْيَانَ فَهُوَ آمِنٌ فَقَالَتْ الْأَنْصَارُ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ أَمَّا الرَّجُلُ فَأَدْرَكَتْهُ رَغْبَةٌ فِي قَرْيَتِهِ وَرَأْفَةٌ بِعَشِيرَتِهِ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَجَاءَ الْوَحْيُ وَكَانَ إِذَا جَاءَ الْوَحْيُ لَا يَخْفَى عَلَيْنَا فَإِذَا جَاءَ فَلَيْسَ أَحَدٌ يَرْفَعُ طَرْفَهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى يَنْقَضِيَ الْوَحْيُ فَلَمَّا انْقَضَى الْوَحْيُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ قَالُوا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ قُلْتُمْ أَمَّا الرَّجُلُ فَأَدْرَكَتْهُ رَغْبَةٌ فِي قَرْيَتِهِ قَالُوا قَدْ كَانَ ذَاكَ قَالَ كَلَّا إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ هَاجَرْتُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَيْكُمْ وَالْمَحْيَا مَحْيَاكُمْ وَالْمَمَاتُ مَمَاتُكُمْ فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَبْكُونَ وَيَقُولُونَ وَاللَّهِ مَا قُلْنَا الَّذِي قُلْنَا إِلَّا الضِّنَّ بِاللَّهِ وَبِرَسُولِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُصَدِّقَانِكُمْ وَيَعْذِرَانِكُمْ قَالَ فَأَقْبَلَ النَّاسُ إِلَى دَارِ أَبِي سُفْيَانَ وَأَغْلَقَ النَّاسُ أَبْوَابَهُمْ قَالَ وَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَقْبَلَ إِلَى الْحَجَرِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ طَافَ بِالْبَيْتِ قَالَ فَأَتَى عَلَى صَنَمٍ إِلَى جَنْبِ الْبَيْتِ كَانُوا يَعْبُدُونَهُ قَالَ وَفِي يَدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَوْسٌ وَهُوَ آخِذٌ بِسِيَةِ الْقَوْسِ فَلَمَّا أَتَى عَلَى الصَّنَمِ جَعَلَ يَطْعُنُهُ فِي عَيْنِهِ وَيَقُولُ { جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ } فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ طَوَافِهِ أَتَى الصَّفَا فَعَلَا عَلَيْهِ حَتَّى نَظَرَ إِلَى الْبَيْتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَجَعَلَ يَحْمَدُ اللَّهَ وَيَدْعُو بِمَا شَاءَ أَنْ يَدْعُوَ و حَدَّثَنِيهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمٍ حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ ثُمَّ قَالَ بِيَدَيْهِ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى احْصُدُوهُمْ حَصْدًا وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ قَالُوا قُلْنَا ذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَمَا اسْمِي إِذًا كَلَّا إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ

Yatubwiye [Syaiban bin Farruh] yatubwiye [Slaiman bin Al Mughirah] yatubwiye [Thabit Al Bunani] yabikuye kuri [Abdullah bin Rabbah] yabivuze kuri [Abu Hurairah] ati: 'Haje intumwa kwa Mu'awiyah mu kwezi kwa Ramadhani, bityo bamwe muri twe twari duhugiye mu guteka ibiryo by'abandi, muri bo harimo Abu Hurairah wakundaga kudutumira iwe - iwe -, hanyuma ndamubwira nti: 'Oya, birakwiye ko nteka ibiryo hanyuma nkabatumira kurira iwanjye?' hanyuma mbwira - umuryango wanjye - guteka ibiryo'. Nimugoroba, nahuye na Abu Hurairah, ndamubwira nti: 'Noneho sangira iwanjye'. Abu Hurairah aramusubiza ati: 'Wambanjirije'. Naravuze nti: 'Yego, narababanjirije, kandi ndabatumiye bose'. Nyuma y'ibyo, Abu Hurairah aravuga ati: 'Ese mwabyishimira nkababwira ikintu cyababayeho, mwa bantu ba Ansari mwe?' Hanyuma avuga ku itsindwa ry'umujyi wa Makka, yaravuze ati: 'Icyo gihe Intumwa ya Allah (saww) yaragiye kugeza ageze i Makka. Hanyuma ashyiraho Zubair kuyobora ibaba rimwe - ingabo -, Khalid ku rindi baba, maze ashyiraho Abu 'Ubaidah kuyobora ingabo zitari zambaye intwaro. Binjiye mu kibaya, mu gihe Intumwa (saww) yari mu itsinda rimwe. Abu Hurairah aravuga ati: 'Hanyuma arandeba aravuga ati: 'Abu Hurairah'. Narasubije nti: 'Yego, Ntumwa ya Allah!'. Yaravuze ati: 'Ntukemere ko hari undi muntu wemera kunyegera utari Ansari'. - yongeyeho ati: 'Uretse Syaiban'. Yakomeje ati: 'Bwira Ansari nyegere'. Abu Hurairah yakomeje agira ati: 'Bahise bamuteraniraho, mu gihe Abakurayishi nabo bari bagize imitwe mu ngabo nyinshi.' Abakurayishi baravuze bati: 'Nimubareke bajye imbere yacu, nibagira amahirwe, tuzaba turi kumwe nabo, ariko niba ari abateje akaga, tuzabaha icyo basaba'. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Murebe ingabo z'Abakurayishi n'abayoboke babo!' hanyuma akora ikimenyetso n'amaboko yombi, rimwe hejuru y'irindi - bivuze kuba maso no kurindana -, hanyuma yongera kuvuga ati: 'Tuzabonana muri Shaffa'. Abu Hurairah aravuga ati: 'Twakomeje kugenda, nta n'umwe muri twe wishe, keretse Umukurayishi yishe'. Byaje kugaragara ko nta kwihagararaho kwatubereye. Hanyuma Abu Sufyan araza aravuga ati: 'Yewe Ntumwa y'Imana, niba Umukurayishi yishwe, nta Mukurayishi uzongera kubaho nyuma y'ibi'. -Bisobanura ko; Abakurayishi bitanze nta maraso, nuko aravuga ati: 'Uwinjira mu nzu ya Abu Sufyan azaba afite amahoro'. Nuko abantu ba Ansari babwirana bati: 'Biragaragara ko uyu mugabo yagizweho ingaruka n'ibyiyumvo byo kwifuza umujyi we ku buryo byazamutsemo urukundo ku bavandimwe be'. Abu Hurairah yaravuze ati: 'Ubwo iryo hishurirwa ryamanukaga. Iyo iryo hishurirwa ryamanukaga, nta n'umwe muri twe wareba Intumwa ya Allah (Imana imuhe amahoro n'imigisha) kugeza igihe iryo hishurirwa ryarangiye. Ubwo iryo hishurirwa ryarangiraga, Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Yemwe bantu ba Ansari!' Baramusubiza bati: 'Twebwe, yewe Ntumwa ya Allah?' aravuga ati: 'Ese ni wowe wavuze ko uyu mugabo asa n'uwagizweho ingaruka n'ibyiyumvo byo gukumbura urugo?' Baramusubiza bati: 'Batul' Yaravuze ati: 'Oya rwose, ndi umugaragu wa Allah n'Intumwa ye. Nimukiye Allah no kuri mwe mwese, ubuzima bwanjye n'urupfu rwanjye nabyo biri kumwe namwe'. Bamaze kumva ibyo baje aho ari, barira bavuga bati: 'Kubera Imana, ntabwo tubivuga ariko dufitiye ishyari Allah n'Intumwa ye'. Nuko Intumwa y'Imana (saww) iravuga iti: 'Mu by'ukuri, Allah n'Intumwa ye bahamya ukwemera kwanyu kandi babababarire'. Abu Hurairah aravuga ati: 'Hanyuma abantu - abatuye Makka - baje mu rugo rwa Abu Sufyan, maze bafunga inzugi z'amazu yabo. Hanyuma Intumwa y'Imana (saww) iragenda kugeza ubwo yageze ku Ibuye ry'Umukara ararisimira, nyuma akora Twawaf hafi ya Kaaba. Abu Hurairah aravuga ati: 'Yanagiye ku bigirwamana byasengwaga n'Abakurayishi byari bikikije Kaaba, hanyuma abicisha umuheto mu maso avuga ati: 'Ukuri kwaraje, kandi ikinyoma cyarazimiye'. Amaze kurangiza Twawaf, yagiye ku musozi wa Shafa hanyuma azamuka hejuru. Ageze hejuru, yarebye Kaaba, hanyuma azamura amaboko yombi asingiza Allah kandi asenga isengesho yashakaga. Kandi yarambwiye [Abdullah bin Hasyim] yaratubwiye [Bahz] yaratubwiye [Sulaiman bin Al Mughirah] akoresheje isnad nk'iyi, kandi muri Hadithi yongeyeho ati: 'Hanyuma akoresha amarenga n'amaboko yombi, rimwe rigakomeza irindi rigakomeza - ririnda-'. Kandi yavuze muri Hadithi ye ati: 'Baravuze bati: 'Mu by'ukuri twabivuze, yewe Ntumwa ya Allah'. Yaravuze ati: 'Ese wibagiwe uwo ndi we, ntabwo ndi umugaragu wa Allah n'Intumwa ye'?

Hadithi

Imam Muslim : 3332

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ قَالَ وَفَدْنَا إِلَى مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ وَفِينَا أَبُو هُرَيْرَةَ فَكَانَ كُلُّ رَجُلٍ مِنَّا يَصْنَعُ طَعَامًا يَوْمًا لِأَصْحَابِهِ فَكَانَتْ نَوْبَتِي فَقُلْتُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ الْيَوْمُ نَوْبَتِي فَجَاءُوا إِلَى الْمَنْزِلِ وَلَمْ يُدْرِكْ طَعَامُنَا فَقُلْتُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ لَوْ حَدَّثْتَنَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى يُدْرِكَ طَعَامُنَا فَقَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَجَعَلَ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ عَلَى الْمُجَنِّبَةِ الْيُمْنَى وَجَعَلَ الزُّبَيْرَ عَلَى الْمُجَنِّبَةِ الْيُسْرَى وَجَعَلَ أَبَا عُبَيْدَةَ عَلَى الْبَيَاذِقَةِ وَبَطْنِ الْوَادِي فَقَالَ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ادْعُ لِي الْأَنْصَارَ فَدَعَوْتُهُمْ فَجَاءُوا يُهَرْوِلُونَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ هَلْ تَرَوْنَ أَوْبَاشَ قُرَيْشٍ قَالُوا نَعَمْ قَالَ انْظُرُوا إِذَا لَقِيتُمُوهُمْ غَدًا أَنْ تَحْصُدُوهُمْ حَصْدًا وَأَخْفَى بِيَدِهِ وَوَضَعَ يَمِينَهُ عَلَى شِمَالِهِ وَقَالَ مَوْعِدُكُمْ الصَّفَا قَالَ فَمَا أَشْرَفَ يَوْمَئِذٍ لَهُمْ أَحَدٌ إِلَّا أَنَامُوهُ قَالَ وَصَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّفَا وَجَاءَتْ الْأَنْصَارُ فَأَطَافُوا بِالصَّفَا فَجَاءَ أَبُو سُفْيَانَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُبِيدَتْ خَضْرَاءُ قُرَيْشٍ لَا قُرَيْشَ بَعْدَ الْيَوْمِ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ دَخَلَ دَارَ أَبِي سُفْيَانَ فَهُوَ آمِنٌ وَمَنْ أَلْقَى السِّلَاحَ فَهُوَ آمِنٌ وَمَنْ أَغْلَقَ بَابَهُ فَهُوَ آمِنٌ فَقَالَتْ الْأَنْصَارُ أَمَّا الرَّجُلُ فَقَدْ أَخَذَتْهُ رَأْفَةٌ بِعَشِيرَتِهِ وَرَغْبَةٌ فِي قَرْيَتِهِ وَنَزَلَ الْوَحْيُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قُلْتُمْ أَمَّا الرَّجُلُ فَقَدْ أَخَذَتْهُ رَأْفَةٌ بِعَشِيرَتِهِ وَرَغْبَةٌ فِي قَرْيَتِهِ أَلَا فَمَا اسْمِي إِذًا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ أَنَا مُحَمَّدٌ عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ هَاجَرْتُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَيْكُمْ فَالْمَحْيَا مَحْيَاكُمْ وَالْمَمَاتُ مَمَاتُكُمْ قَالُوا وَاللَّهِ مَا قُلْنَا إِلَّا ضِنًّا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُصَدِّقَانِكُمْ وَيَعْذِرَانِكُمْ

Yambwiye [Abdullah bin Abdurrahman Ad Darimi] yatubwiye [Yahya bin Hasan] yatubwiye [Hammad bin Salamah] yatubwiye [Thabit] avuye kuri [Abdullah bin Rabah] yaravuze ati: 'Twaje nk'intumwa kwa Mu'awiyah bin Abu Sufyan, kandi muri twe harimo [Abu Hurairah]. Twasimburanaga guteka ifunguro rimwe buri munsi. Igihe cyanjye cyo guteka cyageze, naravuze nti: 'Ewe Abu Hurairah, uyu munsi ni cyo gihe cyanjye cyo guteka'. Nyuma y'igihe gito baje iwanjye, ariko ibiryo ntibyari bihari, nuko ndavuga nti: 'Ewe Abu Hurairah, byaba byiza utubwiye iby'Intumwa ya Allah (sallallahu alaihi wasallam) kugeza igihe ibiryo byacu biziye!' Yaravuze ati: “Twagiye hamwe na Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ku munsi wo kwigarurira umujyi wa Maka, ashyiraho Khalid bin Walid nk'umugaba w'ingabo z'iburyo, ashyiraho Zubair nk'umugaba w'ingabo z'ibumoso, ashyiraho Abu 'Ubaidah kuyobora ingabo z'amaguru zari mu kibaya. Hanyuma aravuga ati: “Ewe Abu Hurairah, hamagara abantu ba Ansari baze hafi yanjye!” Nahise mbahamagara kugira ngo bahite bamuteraniraho, hanyuma aravuga ati: “Yemwe bantu ba Ansari, mwabonye ingabo z'Abakurayishi?” baramusubiza bati: “Yego”. Yaravuze ati: “Muzaba mwitondere cyane, nimuhura nabo ejo, hanyuma mubarangize”. Yakoresheje amarenga n'amaboko yombi - ashyira iburyo hejuru y'ibumoso. Hanyuma aravuga ati: “Tuzabonana i Shafa”. Abu Hurairah aravuga ati: “Kandi icyo gihe nta muntu wabegereye ariko barabica.” Abu Huraira yakomeje agira ati: 'Hanyuma Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam azamuka ku musozi wa Shafa, maze abantu ba Ansari baza bamugota kuri Shafa, ubwo bari kuri Shafa, Abu Sufyan araza aravuga ati: 'Yewe Rasulullah, niba Abakurayishi bose barimbuka, nta bandi Bakurayishi bazongera kubaho nyuma y'ibi'. Abu Sufyan aravuga ati: 'Hanyuma Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Uwinjira mu nzu ya Abu Sufyan aba ari amahoro, ushyira hasi intwaro ye aba ari amahoro, ufunga urugi aba ari amahoro'. Nyuma y'ibyo, abo bantu ba Ansari bavuze bati: 'Biragaragara ko uyu mugabo - Rasulullah - yagizweho ingaruka n'urukundo afitiye umuryango we ku buryo yumva afitiye bene wabo urukundo'. Nuko ihishurirwa riza ku Muhanuzi sallallahu alaihi wasallam, aravuga ati: 'Ese ni wowe wavuze uti: 'Biragaragara ko uyu mugabo yagizweho ingaruka n'ibyiyumvo by'urukundo afitiye umuryango we kugeza aho afitiye urukundo bene wabo? Ese wigeze wibagirwa uwo ndi we? -yabivuze gatatu- Ndi Muhamadi, umugaragu wa Allah n'Intumwa ye, nimukiye kuri Allah no kuri mwe mwese, bityo ubuzima bwanjye n'urupfu rwanjye biri kumwe namwe'. Hanyuma baravuga bati: 'Ndahiye Allah, ntabwo tubivuga keretse kubera ko dufitiye ishyari Allah n'Intumwa ye'. Yaravuze ati: 'Mu by'ukuri, Allah n'Intumwa ye bemeza ibyo muvuga kandi mubabarire ibikorwa byanyu'.

Hadithi

Imam Muslim : 3333

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَعَمْرٌو النَّاقِدُ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ وَاللَّفْظُ لِابْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَّةَ وَحَوْلَ الْكَعْبَةِ ثَلَاثُ مِائَةٍ وَسِتُّونَ نُصُبًا فَجَعَلَ يَطْعُنُهَا بِعُودٍ كَانَ بِيَدِهِ وَيَقُولُ { جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا } { جَاءَ الْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيدُ } زَادَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ يَوْمَ الْفَتْحِ و حَدَّثَنَاه حَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ كِلَاهُمَا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا الثَّوْرِيُّ عَنْ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ إِلَى قَوْلِهِ زَهُوقًا وَلَمْ يَذْكُرْ الْآيَةَ الْأُخْرَى وَقَالَ بَدَلَ نُصُبًا صَنَمًا

Twabibwiwe na [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na ['Amru An Naqid] na [Ibnu Abu Umar] mu gihe lafadz ari iya Ibn Abu Syaibah, baravuze; yatubwiye [Sufyan bin 'Uyainah] kuri [Ibn Abu Najih] kuri [Mujahid] kuri [Abu Ma'mar] kuri [Abdullah] yaravuze ati: 'Igihe Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam yinjiraga i Maka, icyo gihe hari amashusho magana atatu na mirongo itandatu akikije Kaaba. Hanyuma akoresheje inkoni ye yakubise ishusho arimo asoma ati: 'Ukuri kwaraje kandi ikinyoma cyarazimye, koko ikinyoma kizashira rwose...- ' -Qs. Al Israa: 81- '-Ukuri kwaraje kandi ikinyoma ntikizatangira kandi ntikizasubira-' -Qs. Sabaa: 49-. Ibn Abu Umar yongeyeho ati: 'Igihe umunsi wo kwigarurira umujyi wa Makka' uzaba. Kandi twabwiwe [Hasan bin Ali Al Khulwani] na [Abd bin Humaid] bombi bo muri [Abdurrazaq] batubwiye [At Tsauri] kuri [Ibn Abu Najih] hamwe n'iyi isnad kugeza aho bavuga bati, '-n'ikinyoma- bizashira nta kabuza'. Kandi ntavuze indi aaya, yavuze kandi ati, 'Ishusho' aho kuvuga 'Ishusho'.

Hadithi

Imam Muslim : 3334

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ وَوَكِيعٌ عَنْ زَكَرِيَّاءَ عَنْ الشَّعْبِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُطِيعٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ لَا يُقْتَلُ قُرَشِيٌّ صَبْرًا بَعْدَ هَذَا الْيَوْمِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَزَادَ قَالَ وَلَمْ يَكُنْ أَسْلَمَ أَحَدٌ مِنْ عُصَاةِ قُرَيْشٍ غَيْرَ مُطِيعٍ كَانَ اسْمُهُ الْعَاصِي فَسَمَّاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُطِيعًا

Yatubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] yatubwiye [Ali bin Mushir] na [Waki'] yabivuze kuri [Zakariya] yabivuze; yambwiye [Abdullah bin Muthi'] yabivuze kuri [se] ati: 'Numvise Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam avuga mu gihe cyo kwigarurira umujyi wa Maka ati: 'Abakurayishi ntibazicwa no kubohwa no guterwa amabuye kugeza bapfuye, nyuma y'uyu munsi kugeza ku munsi w'imperuka'. Yatubwiye [Ibn Numair] yatubwiye [data] yatubwiye [Zakariya] iyi isnad, yongeraho ati: 'Kandi nta muntu n'umwe warokotse mu Bakurayishi wari umufitiye urwango rukomeye uretse Muthi', kandi inkomoko y'izina rye yari Al 'Ashi - ukora ubusambanyi -, hanyuma Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam amwita Muthi' - umuntu umwumvira-'

Hadithi

Imam Muslim : 3335

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولُا كَتَبَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ الصُّلْحَ بَيْنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ الْمُشْرِكِينَ يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ فَكَتَبَ هَذَا مَا كَاتَبَ عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالُوا لَا تَكْتُبْ رَسُولُ اللَّهِ فَلَوْ نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ لَمْ نُقَاتِلْكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعَلِيٍّ امْحُهُ فَقَالَ مَا أَنَا بِالَّذِي أَمْحَاهُ فَمَحَاهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ قَالَ وَكَانَ فِيمَا اشْتَرَطُوا أَنْ يَدْخُلُوا مَكَّةَ فَيُقِيمُوا بِهَا ثَلَاثًا وَلَا يَدْخُلُهَا بِسِلَاحٍ إِلَّا جُلُبَّانَ السِّلَاحِ قُلْتُ لِأَبِي إِسْحَقَ وَمَا جُلُبَّانُ السِّلَاحِ قَالَ الْقِرَابُ وَمَا فِيهِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولُا لَمَّا صَالَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْلَ الْحُدَيْبِيَةِ كَتَبَ عَلِيٌّ كِتَابًا بَيْنَهُمْ قَالَ فَكَتَبَ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ثُمَّ ذَكَرَ بِنَحْوِ حَدِيثِ مُعَاذٍ غَيْرَ أَنَّهُ لَمْ يَذْكُرْ فِي الْحَدِيثِ هَذَا مَا كَاتَبَ عَلَيْهِ

Yambwiye ['Ubaidullah bin Mua'd Al 'Anbari] yatubwiye [data] yatubwiye [Syu'bah] kuri [Abu Ishaq] yaravuze; numvise [Al Barra bin 'Azzib] avuga ati: 'Ali bin Abu Talib yigeze kwandika amasezerano y'amahoro hagati y'Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam n'abaturage ba Mushrik -Makkah- mu gihe cy'amasezerano ya Hudaibiyyah. Ali yanditse ati: 'Aya ni amasezerano yanditswe na Muhammad Rasulullah'. Hanyuma baravuga bati: 'Iyo tuza kumenya ko uri Intumwa ya Allah, ntitwari kubarwanya'. Nuko Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam' abwira Ali ati: 'Siba ayo magambo - amagambo 'Rasulullah' -'. Ali aramusubiza ati: 'Sinshaka kuyasiba'. Nuko Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam' yayikuyeho n'amaboko ye'. Al Barra` yaravuze ati: 'Ibikubiye muri ayo masezerano bivuga, mu bindi, ko Abayisilamu bashobora kwinjira no kuguma mu mujyi wa Maka iminsi itatu. Nta ntwaro zigomba kwitwazwa keretse zishyizwe mu gikapu'. Nabajije Abu Ishaq nti: 'Ikibando cy'inkota bisobanura iki?' aransubiza ati: 'Ni ukuvuga icyuma cy'inkota n'ikintu kirimo'. Twabwiwe ko [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Ibn Basyar] bombi bavuze; yatubwiye [Muhammad bin Ja'far] yatubwiye [Syu'bah] kuri [Abu Ishaq] yavuze; numvise [Al Barra` bin 'Azib] avuga ati: 'Intumwa ya Allah sallallaahu 'alaihi wasallam yigeze gukorana amasezerano ya Hudaibiyyah, hanyuma Ali yandika inyandiko hagati yabo'. Al Barra` yaravuze ati: 'Hanyuma yandika; Muhammad Rasulullah ... hanyuma avuga ikintu nk'iya Mu'adz, ariko muri Hadithi ye ntabwo yavuze ati: 'Aya ni amasezerano yanditswe na we'.

Hadithi

Imam Muslim : 3336

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ وَأَحْمَدُ بْنُ جَنَابٍ الْمِصِّيصِيُّ جَمِيعًا عَنْ عِيسَى بْنِ يُونُسَ وَاللَّفْظُ لِإِسْحَقَ أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّاءُ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْبَرَاءِ قَالَ لَمَّا أُحْصِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ الْبَيْتِ صَالَحَهُ أَهْلُ مَكَّةَ عَلَى أَنْ يَدْخُلَهَا فَيُقِيمَ بِهَا ثَلَاثًا وَلَا يَدْخُلَهَا إِلَّا بِجُلُبَّانِ السِّلَاحِ السَّيْفِ وَقِرَابِهِ وَلَا يَخْرُجَ بِأَحَدٍ مَعَهُ مِنْ أَهْلِهَا وَلَا يَمْنَعَ أَحَدًا يَمْكُثُ بِهَا مِمَّنْ كَانَ مَعَهُ قَالَ لِعَلِيٍّ اكْتُبْ الشَّرْطَ بَيْنَنَا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ الْمُشْرِكُونَ لَوْ نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ تَابَعْنَاكَ وَلَكِنْ اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَأَمَرَ عَلِيًّا أَنْ يَمْحَاهَا فَقَالَ عَلِيٌّ لَا وَاللَّهِ لَا أَمْحَاهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرِنِي مَكَانَهَا فَأَرَاهُ مَكَانَهَا فَمَحَاهَا وَكَتَبَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَأَقَامَ بِهَا ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ فَلَمَّا أَنْ كَانَ يَوْمُ الثَّالِثِ قَالُوا لِعَلِيٍّ هَذَا آخِرُ يَوْمٍ مِنْ شَرْطِ صَاحِبِكَ فَأْمُرْهُ فَلْيَخْرُجْ فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ فَقَالَ نَعَمْ فَخَرَجَ و قَالَ ابْنُ جَنَابٍ فِي رِوَايَتِهِ مَكَانَ تَابَعْنَاكَ بَايَعْنَاكَ

Yatubwiye [Ishaq bin Ibrahim Al Hamzhali] na [Ahmad bin Janab Al Mishishi] byose bivuye kuri [Isa bin Yunus] mu gihe lafadz ari iya Ishaq, yatubwiye [Isa bin Yunus] yatubwiye [Zakariya] bivuye kuri [Abu Ishaq] bivuye kuri [Al Barra`] yagize ati: 'Igihe Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam yabuzwaga gukora Hija, abaturage ba Makka binjiye mu masezerano y'amahoro, ni ukuvuga; ku buryo yinjiye amarayo iminsi itatu gusa, ntiyinjira -Makkah - ariko inkota ye ikiri mu rwubati rwayo, abantu bose bo mu bwoko bwe ntibemerewe gusohokana na we, ariko ahubwo bemereye inshuti ze zashakaga kujyana nabo - kuguma i Makka. Hanyuma abwira Ali ati: 'Andika amasezerano hagati yacu nabo hamwe na Bismillahirrahmanirrahim, ibi ni ibyavuye mu cyemezo cyafashwe na Muhammad Rasulullah'. Nuko Abayisilamu baramubwira bati: 'Iyo tuza kuba tuzi ko uri Intumwa ya Allah, twari kugukurikira, ariko wandike Muhammad bin Abdullah'. Hanyuma abwira Ali ngo ayihanagure, ariko Ali aravuga ati: 'Ndahiye Imana, sinzayisiba'. Hanyuma Intumwa sallallahu alaihi wasallam iravuga iti: 'Mbwira aho wanditse'. Ali amubwira aho hantu, hanyuma ubwe arahasiba, asimbuza Ibn Abdullah. Yahamaze iminsi itatu, ku munsi wa gatatu, bo - Abakurayishi - babwira Ali bati: 'Uyu ni wo munsi wa nyuma ukurikije amabwiriza yashyizweho na murumuna wawe, bityo mubwire ave i Maka -'. Hanyuma Ali abwira Belau ko yavuye i Maka. Kandi mu mateka ya Ibn Janab haravugwa ngo: 'Nta gushidikanya ko tuzagukurikira kandi tuzagusezeranya'.

Hadithi

Imam Muslim : 3337

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ قُرَيْشًا صَالَحُوا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِمْ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعَلِيٍّ اكْتُبْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ قَالَ سُهَيْلٌ أَمَّا بِاسْمِ اللَّهِ فَمَا نَدْرِي مَا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ وَلَكِنْ اكْتُبْ مَا نَعْرِفُ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ فَقَالَ اكْتُبْ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ قَالُوا لَوْ عَلِمْنَا أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ لَاتَّبَعْنَاكَ وَلَكِنْ اكْتُبْ اسْمَكَ وَاسْمَ أَبِيكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اكْتُبْ مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَاشْتَرَطُوا عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ مَنْ جَاءَ مِنْكُمْ لَمْ نَرُدَّهُ عَلَيْكُمْ وَمَنْ جَاءَكُمْ مِنَّا رَدَدْتُمُوهُ عَلَيْنَا فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَكْتُبُ هَذَا قَالَ نَعَمْ إِنَّهُ مَنْ ذَهَبَ مِنَّا إِلَيْهِمْ فَأَبْعَدَهُ اللَّهُ وَمَنْ جَاءَنَا مِنْهُمْ سَيَجْعَلُ اللَّهُ لَهُ فَرَجًا وَمَخْرَجًا

Yatubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] yatubwiye [Affan] yatubwiye [Hammad bin Salamah] kuva kuri [Thabit] kuva kuri [Anas] ko Abakurayishi bigeze kugirana amasezerano y'amahoro n'Intumwa Sallallaahu 'alaihi wasallam. Hagati aho, muri bo harimo Suhail bin 'Amru. Nuko Intumwa Sallallaahu 'alaihi wasallam abwira Ali ati: 'Tulsilah Bismillahirrahmanirrahim'. Suhail aravuga ati: 'Sinzi icyo Bismillahirrahmanirrahim ari cyo, ariko andika uko tubizi, ari byo 'Bismikallahumma'. Yaravuze ati: 'Andika kuri Muhammad Rasulullah'. Baravuga bati: 'Iyo tuzi ko uri Intumwa ya Allah, twari kugukurikira koko, ariko andika izina ryawe n'izina rya so'. Hanyuma Intumwa Sallallaahu 'alaihi wasallam aravuga ati: 'Andika kuri Muhammad bin Abdullah'. Hanyuma bashyize imbere amabwiriza ku Muhanuzi (sallallahu alaihi wasallam), muri yo harimo ko umuntu wese uzaturuka muri mwe, tutazamugarura kuri mwe, ariko niba umuntu avuye muri twe azaza kuri mwe, muzamutugarurire.' Nuko abasangirangendo barabaza bati: 'Yewe Ntumwa ya Allah, ese twandike aya mategeko?' Arabasubiza ati: 'Yego, kuko niba abantu bacu bagiye kuri bo, Allah azabatandukanya n'imbabazi ze, ariko niba umwe muri bo azaza kuri twe, wenda Allah azaduha inzira yo gusohoka.'

Hadithi

Imam Muslim : 3338

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ ح و حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ سِيَاهٍ حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَ قَامَ سَهْلُ بْنُ حُنَيْفٍ يَوْمَ صِفِّينَ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ اتَّهِمُوا أَنْفُسَكُمْ لَقَدْ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ وَلَوْ نَرَى قِتَالًا لَقَاتَلْنَا وَذَلِكَ فِي الصُّلْحِ الَّذِي كَانَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ الْمُشْرِكِينَ فَجَاءَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَسْنَا عَلَى حَقٍّ وَهُمْ عَلَى بَاطِلٍ قَالَ بَلَى قَالَ أَلَيْسَ قَتْلَانَا فِي الْجَنَّةِ وَقَتْلَاهُمْ فِي النَّارِ قَالَ بَلَى قَالَ فَفِيمَ نُعْطِي الدَّنِيَّةَ فِي دِينِنَا وَنَرْجِعُ وَلَمَّا يَحْكُمِ اللَّهُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ فَقَالَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَلَنْ يُضَيِّعَنِي اللَّهُ أَبَدًا قَالَ فَانْطَلَقَ عُمَرُ فَلَمْ يَصْبِرْ مُتَغَيِّظًا فَأَتَى أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ أَلَسْنَا عَلَى حَقٍّ وَهُمْ عَلَى بَاطِلٍ قَالَ بَلَى قَالَ أَلَيْسَ قَتْلَانَا فِي الْجَنَّةِ وَقَتْلَاهُمْ فِي النَّارِ قَالَ بَلَى قَالَ فَعَلَامَ نُعْطِي الدَّنِيَّةَ فِي دِينِنَا وَنَرْجِعُ وَلَمَّا يَحْكُمِ اللَّهُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ فَقَالَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ إِنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ وَلَنْ يُضَيِّعَهُ اللَّهُ أَبَدًا قَالَ فَنَزَلَ الْقُرْآنُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْفَتْحِ فَأَرْسَلَ إِلَى عُمَرَ فَأَقْرَأَهُ إِيَّاهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْ فَتْحٌ هُوَ قَالَ نَعَمْ فَطَابَتْ نَفْسُهُ وَرَجَعَ

Yatubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] yatubwiye [Abdullah bin Numair]. -mu bundi buryo bivugwa- Yatubwiye [Ibnu Numair] mu gihe aba lafadz bari hafi, yatubwiye [data] yatubwiye [Abdul Aziz bin Siyah] yatubwiye [Habib bin Abu Thabit] kuva kuri [Abu Wa`il] yaravuze ati: '[Sahal bin Hunaif] yigeze guhaguruka ubwo intambara ya Shifin yabaga, arangurura ati: 'Yemwe bantu, nimukosore buri wese muri mwe. Ubwo amasezerano ya Hudaibiyyah yabaga, twari kumwe n'Intumwa Sallallahu alaihi wasallam. Iyo icyo gihe tuba twarabonye ubwicanyi, twari kuba turi mu ntambara. Ibi byabaye ubwo hari amasezerano y'amahoro hagati y'Intumwa Sallallahu alaihi wasallam n'abaturage ba Mushrik. Umar bin Khatthab yaje kwa Intumwa y'Imana (saww) aramubwira ati: 'Yewe ntumwa y'Imana, ese ntabwo turi mu kuri kandi bo bari mu kinyoma?' aravuga ati: 'Yego'. Yaravuze ati: 'Ese ntituzajya mu ijuru nitwicwa? Mu gihe nibicwa, bazajya mu muriro utazima?' arasubiza ati: 'Yego, nibyo'. Umar arabaza ati: 'Kuki twareka idini ryacu, tugasubira mu rugo? Nubwo Allah atadufatiye icyemezo hagati yacu nabo?' Arasubiza ati: 'Yewe Ibnul Khattab, mu by'ukuri ndi Intumwa y'Imana, kandi Allah ntazigera antakaza iteka ryose'. Abu Wa'il aravuga ati: 'Umar yahise agenda atanyuzwe, ndetse asa n'urakaye. Hanyuma aza kwa Abu Bakr aramubwira ati: 'Ewe Abu Bakr, ese ntabwo turi hejuru y'ukuri kandi bo bari mu kinyoma?' Arasubiza ati: 'Yego, nibyo'. Umari arabaza ati: 'Ese si ukuri ko nitwicwa tuzajya mu ijuru, mu gihe nitwicwa tuzajya mu muriro utazima?' Abu Bakr aramusubiza ati: 'Yego, nibyo'. Umari yongera kubaza ati: 'Kuki twareka idini ryacu, tugasubira mu rugo? Nubwo Allah atarafata icyemezo hagati yacu nabo?' Abu Bakr aravuga ati: 'Yewe Ibnul Khattab, mu by'ukuri ni Intumwa ya Allah, kandi Allah ntazigera amupfusha ubusa iteka ryose'. Suhail aravuga ati: 'Hanyuma umurongo wa Qur'ani wamanutse ku Ntumwa ya Allah, ari yo Surah Al Fath. Nuko ategeka umuntu gusomera Umari, hanyuma aramubaza ati: 'Yewe Ntumwa ya Allah, ni iki bivuze intsinzi?' aravuga ati: 'Yego, nibyo'. Ni bwo yihannye aragaruka'.

Hadithi

Imam Muslim : 3339

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ شَقِيقٍ قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ حُنَيْفٍ يَقُولُا بِصِفِّينَ أَيُّهَا النَّاسُ اتَّهِمُوا رَأْيَكُمْ وَاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُنِي يَوْمَ أَبِي جَنْدَلٍ وَلَوْ أَنِّي أَسْتَطِيعُ أَنْ أَرُدَّ أَمْرَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَرَدَدْتُهُ وَاللَّهِ مَا وَضَعْنَا سُيُوفَنَا عَلَى عَوَاتِقِنَا إِلَى أَمْرٍ قَطُّ إِلَّا أَسْهَلْنَ بِنَا إِلَى أَمْرٍ نَعْرِفُهُ إِلَّا أَمْرَكُمْ هَذَا لَمْ يَذْكُرْ ابْنُ نُمَيْرٍ إِلَى أَمْرٍ قَطُّ و حَدَّثَنَاه عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَقُ جَمِيعًا عَنْ جَرِيرٍ ح و حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ كِلَاهُمَا عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَفِي حَدِيثِهِمَا إِلَى أَمْرٍ يُفْظِعُنَا

Twabwiwe ko [Abu Kuraib Muhammad bin Al 'Ala] na [Muhammad bin Abdullah bin Numair] bombi bavuze; yatubwiye [Abu Mu'awiyah] kuva kuri [Al A'masy] kuva kuri [Syaqiq] yavuze; numvise [Sahal bin Hunaif] avuga ubwo yari muri Shifin ati 'Yemwe bantu, nimwikosore, ku bw'Imana, nanjye ubwanjye narabibonye mu gihe cya Abu Jandal, iyo nza kuba narashoboye kwanga itegeko ry'Intumwa ya Allah sallallaahu 'alaihi wasallam, nari kubyanga - ntabwo ari ukurwana-. Mana yanjye, icyo gihe ntabwo twarwanye na gato, ariko Allah yorohereje ibintu kuri twe, bitandukanye cyane n'ibiri kubabaho ubu!' Ibn Numair ntiyavuze ati, 'Kugeza igihe hari ikintu giteye impungenge'. Kandi yatubwiye [Uthman bin Abu Syaibah] na [Ishaq] byose kuva kuri [Jarir]. Kandi byavuzwe mu yindi nzira, nabwiwe [Abu Sa'id Al Asyaj] yatubwiye [Waki'] byombi bivuye kuri [Al A'masy] hamwe na isnad, kandi muri Hadithi ya kabiri havugwamo ngo: 'Kugeza igihe habaye ikintu kibi cyane'.

Hadithi

Imam Muslim : 3340

و حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ حُنَيْفٍ بِصِفِّينَ يَقُولُا اتَّهِمُوا رَأْيَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَلَقَدْ رَأَيْتُنِي يَوْمَ أَبِي جَنْدَلٍ وَلَوْ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَرُدَّ أَمْرَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا فَتَحْنَا مِنْهُ فِي خُصْمٍ إِلَّا انْفَجَرَ عَلَيْنَا مِنْهُ خُصْمٌ

Kandi [Ibrahim bin Sa'id Al Jauhari] yambwiye [Abu Usamah] bivuye kuri [Malik bin Mighwal] bivuye kuri [Abu Hashin] bivuye kuri [Abu Wa`il] yaravuze ati; Numvise [Sahl bin Hunaif] avuga mu gitabo cya Sifin ati 'Mwitondere, muzamenya neza ikibazo cy'idini ryanyu, mu by'ukuri nabonye ibyabaye kuri Abu Jandal, iyo nza kuba narashoboye kwanga itegeko ry'Intumwa ya Allah shallallahu 'alaihi wasallam, ntabwo twari guhabwa uburyo bwo kuva muri ubwo bwanzi, ariko ubwo bwanzi bwahora buhari'.