Imam Muslim (الامام مسلم) - 5362 Hadith
Hadith
Imam Muslim : 281
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ سُلَيْمٍ الْعَنْبَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ الْفَقِيرُ حَدَّثَنَا جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ قَوْمًا يُخْرَجُونَ مِنْ النَّارِ يَحْتَرِقُونَ فِيهَا إِلَّا دَارَاتِ وُجُوهِهِمْ حَتَّى يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙައްޖާޖު ބިން އަޝްޝަޢީރު] ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [އަބޫ އަޙްމަދު އައްޒުބައިރީ] [ޤައިޞް ބިން ސުލައިމް އަލް އަންބަރީ] ވިދާޅުވެފައިވާ ކަމުގައި، އަޅުގަނޑަށް [ޔަޒީދުލް ފާޤީރު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ އެމީހުން ސުވަރުގެއަށް ވަންނަންދެން އެމީހުންގެ މޫނުތައް ފިޔަވައި، އެ ނަރަކައިގައި އަނދާ ހުލިވެފައި ތިއްބާ ނަރަކައިން ނެރެފައިވެއެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 282
و حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ يَعْنِي مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي أَيُّوبَ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ الْفَقِيرُ قَالَ كُنْتُ قَدْ شَغَفَنِي رَأْيٌ مِنْ رَأْيِ الْخَوَارِجِ فَخَرَجْنَا فِي عِصَابَةٍ ذَوِي عَدَدٍ نُرِيدُ أَنْ نَحُجَّ ثُمَّ نَخْرُجَ عَلَى النَّاسِ قَالَ فَمَرَرْنَا عَلَى الْمَدِينَةِ فَإِذَا جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ يُحَدِّثُ الْقَوْمَ جَالِسٌ إِلَى سَارِيَةٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِذَا هُوَ قَدْ ذَكَرَ الْجَهَنَّمِيِّينَ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ يَا صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ مَا هَذَا الَّذِي تُحَدِّثُونَ وَاللَّهُ يَقُولُ { إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلْ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ } وَ { كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا أُعِيدُوا فِيهَا } فَمَا هَذَا الَّذِي تَقُولُونَ قَالَ فَقَالَ أَتَقْرَأُ الْقُرْآنَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَهَلْ سَمِعْتَ بِمَقَامِ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِ السَّلَام يَعْنِي الَّذِي يَبْعَثُهُ اللَّهُ فِيهِ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَإِنَّهُ مَقَامُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَحْمُودُ الَّذِي يُخْرِجُ اللَّهُ بِهِ مَنْ يُخْرِجُ قَالَ ثُمَّ نَعَتَ وَضْعَ الصِّرَاطِ وَمَرَّ النَّاسِ عَلَيْهِ قَالَ وَأَخَافُ أَنْ لَا أَكُونَ أَحْفَظُ ذَاكَ قَالَ غَيْرَ أَنَّهُ قَدْ زَعَمَ أَنَّ قَوْمًا يَخْرُجُونَ مِنْ النَّارِ بَعْدَ أَنْ يَكُونُوا فِيهَا قَالَ يَعْنِي فَيَخْرُجُونَ كَأَنَّهُمْ عِيدَانُ السَّمَاسِمِ قَالَ فَيَدْخُلُونَ نَهَرًا مِنْ أَنْهَارِ الْجَنَّةِ فَيَغْتَسِلُونَ فِيهِ فَيَخْرُجُونَ كَأَنَّهُمْ الْقَرَاطِيسُ فَرَجَعْنَا قُلْنَا وَيْحَكُمْ أَتُرَوْنَ الشَّيْخَ يَكْذِبُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَجَعْنَا فَلَا وَاللَّهِ مَا خَرَجَ مِنَّا غَيْرُ رَجُلٍ وَاحِدٍ أَوْ كَمَا قَالَ أَبُو نُعَيْمٍ
އަދި [ހައްޖާޖު ބިން އަޝްޝައިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [އަލްފާދުލް ބިން ޑޫކައިން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [އަބޫ ޢަޝީމް] - އެއީ މުޙައްމަދު ބިން އަބޫ އައްޔޫބު- އޭނާ ވިދާޅުވީ، [ޔާޒީދުލް ފާޤީރު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ނުކުމެ މަދީނާ ކައިރިން ފާއިތުވެގެން ދިޔައިރު، އެނގުނީ [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުﷲ] ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޙަދީޘް ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޙަދީޘް ރަސޫލާއަކަށް ރިވާކުރައްވަނީ ތަނބެއްގެ މައްޗަށް ލެނގިލައިގެންނެވެ. ޔަޒީލް އަލްފާޤިރު އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވީ، ކުއްލިއަކަށް އަލްޖަހަންނަމިއްޔިންގެ ވާހަކަ ދެއްކެވީ’ ކަމަށެވެ. ފަހެ، އަހަރެން އެކަލޭގެފާނަށް ބުނީމެވެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާގެ ރަޙްމަތްތެރިޔާ، ކޮންފަދަ ދޮގު ވާހަކައެއް ތިޔަ ރިވާކުރައްވަނީ! ފަހެ، الله ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: '-ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުން ނަރަކައަށް ވައްދާ ކޮންމެ މީހަކު، ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ޙަޤީޤަތުގައިވެސް އޭނާ ނިކަމެތިކޮށްފިއެވެ- ' -ޤުސް. ޢަލީ ޢިމްރާން: 192-، އަދި އާޔަތު: '-އެމީހުން އެއިން ނިކުންނަން އެދޭ ކޮންމެ ފަހަރަކު އެއަށް އެނބުރި ދެވޭނެ- ' -ޤްސް. އަސް-ސަޖާދާ: 20-. ކީކޭ ތިބުނަނީ؟ ' ޖާބިރު ޖަވާބު ދެއްވީ، 'ތިޔަ ޤުރުއާން ކިޔަވަނީ ހެއްޔެވެ؟ ' އަހަރެމެން ޖަވާބު ދިނީ 'އާނ' އެވެ. ޖާބިރު އަނެއްކާވެސް ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީ 'އާނ' އެވެ. ޖާބިރު ދެން ވިދާޅުވީ، 'އެހެންވީމާ އެއީ މުޙައްމަދުގެފާނުގެ މަޤާމު، މާތްالله އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞުލްޙަ ދެއްވާށި، އެކަމުގެ ސަބަބުން އެކަލޭގެފާނު ނެރެދެއްވާ މީހުން -ނަރަކައިން- ނެރެދެއްވާށެވެ'. ޔަޒީދު ވިދާޅުވީ، 'ދެން ޖާބިރު ޝިރާތް ބެހެއްޓުން ދައްކަވައި، ރައްޔިތުން އެކަން ފާއިތުވެގެން ދިޔައީ' ކަމަށެވެ. ޔަޒީދު ބުންޏެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ޖާބިރު އަދިވެސް ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ގިނަ ބަޔަކު ކަނޑައެޅިގެން ނަރަކައިން ނުކުންނާނީ، ދުވަސްކޮޅަކު ތިބުމަށްފަހު'. ޖާބިރު ވިދާޅުވީ 'އޭގެ މާނައަކީ އެމީހުން ނުކުތީ ކަޅު ކޮލުގެ ދަނޑިތަކެއް ފަދައިން' ކަމަށެވެ. ޖާބިރު ކުރިއަށް ގެންދެވީ، 'ދެން އެމީހުން ސުވަރުގެ އެއް ކޯރަށް ވަދެ، އެތަނުގައި ފެންވަރާލައިގެން، ކޯރުން ނުކުމެގެން ދިޔައީ ކަރުދާސް -ހުދު- ފަދައިން، އަދި އަހަރެމެން ގެއަށް ދިޔައީ'. އަހަރެމެން ބުނީމެވެ. އަޅުގަނޑުމެންވެސް އެނބުރި އައީ، މާތް الله ގެ ޙަޟްރަތުގައި، އެއް މީހަކު ފިޔަވައި ނުވަތަ އަބޫ ނަޢީމް ވިދާޅުވި ފަދައިން އެއްވެސް މީހަކު އަޅުގަނޑުމެން ދޫކޮށްލާފައެއް ނުވެއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 283
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ الْأَزْدِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَبِي عِمْرَانَ وَثَابِتٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَخْرُجُ مِنْ النَّارِ أَرْبَعَةٌ فَيُعْرَضُونَ عَلَى اللَّهِ فَيَلْتَفِتُ أَحَدُهُمْ فَيَقُولُ أَيْ رَبِّ إِذْ أَخْرَجْتَنِي مِنْهَا فَلَا تُعِدْنِي فِيهَا فَيُنْجِيهِ اللَّهُ مِنْهَا
ހައްދާބު ބިން ޚާލިދުލްއަޒްދީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، އަބޫ އިމްރާނާއި ތާބިތު އަނަސް ބިން މާލިކުގެ އަރިހުން ހައްމާދު ބިން ސަލާމާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ އަނބުރާ އެއަށް ވަދެއްޖެއެވެ.' ފަހެ الله އޭނާ ނަރަކައިން ސަލާމަތް ކުރެއްވިއެވެ."
Hadith
Imam Muslim : 284
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ الْجَحْدَرِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْغُبَرِيُّ وَاللَّفْظُ لِأَبِي كَامِلٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَهْتَمُّونَ لِذَلِكَ و قَالَ ابْنُ عُبَيْدٍ فَيُلْهَمُونَ لِذَلِكَ فَيَقُولُونَ لَوْ اسْتَشْفَعْنَا عَلَى رَبِّنَا حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا قَالَ فَيَأْتُونَ آدَمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُولُونَ أَنْتَ آدَمُ أَبُو الْخَلْقِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَنَفَخَ فِيكَ مِنْ رُوحِهِ وَأَمَرَ الْمَلَائِكَةَ فَسَجَدُوا لَكَ اشْفَعْ لَنَا عِنْدَ رَبِّكَ حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ فَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا وَلَكِنْ ائْتُوا نُوحًا أَوَّلَ رَسُولٍ بَعَثَهُ اللَّهُ قَالَ فَيَأْتُونَ نُوحًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ فَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا وَلَكِنْ ائْتُوا إِبْرَاهِيمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي اتَّخَذَهُ اللَّهُ خَلِيلًا فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا وَلَكِنْ ائْتُوا مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي كَلَّمَهُ اللَّهُ وَأَعْطَاهُ التَّوْرَاةَ قَالَ فَيَأْتُونَ مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا وَلَكِنْ ائْتُوا عِيسَى رُوحَ اللَّهِ وَكَلِمَتَهُ فَيَأْتُونَ عِيسَى رُوحَ اللَّهِ وَكَلِمَتَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ وَلَكِنْ ائْتُوا مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدًا قَدْ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَأْتُونِي فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ لِي فَإِذَا أَنَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ قُلْ تُسْمَعْ سَلْ تُعْطَهْ اشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَحْمَدُ رَبِّي بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ رَبِّي ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأُخْرِجُهُمْ مِنْ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمْ الْجَنَّةَ ثُمَّ أَعُودُ فَأَقَعُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ رَأْسَكَ يَا مُحَمَّدُ قُلْ تُسْمَعْ سَلْ تُعْطَهْ اشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَحْمَدُ رَبِّي بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأُخْرِجَهُمْ مِنْ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمْ الْجَنَّةَ قَالَ فَلَا أَدْرِي فِي الثَّالِثَةِ أَوْ فِي الرَّابِعَةِ قَالَ فَأَقُولُ يَا رَبِّ مَا بَقِيَ فِي النَّارِ إِلَّا مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ أَيْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ قَالَ ابْنُ عُبَيْدٍ فِي رِوَايَتِهِ قَالَ قَتَادَةُ أَيْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجْتَمِعُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَهْتَمُّونَ بِذَلِكَ أَوْ يُلْهَمُونَ ذَلِكَ بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي عَوَانَةَ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ ثُمَّ آتِيهِ الرَّابِعَةَ أَوْ أَعُودُ الرَّابِعَةَ فَأَقُولُ يَا رَبِّ مَا بَقِيَ إِلَّا مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَجْمَعُ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُلْهَمُونَ لِذَلِكَ بِمِثْلِ حَدِيثِهِمَا وَذَكَرَ فِي الرَّابِعَةِ فَأَقُولُ يَا رَبِّ مَا بَقِيَ فِي النَّارِ إِلَّا مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ أَيْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ
[އަބޫ ކާމިލް ފުދުލައިލް ބިން ޙުސައިން އަލްޖަހުދާރީ] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން އުބައިދުލް ޣުބާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު އަބޫ ކާމިލް ވިދާޅުވެފައިވަނީ، [އަބޫ ޢަވާނާ] [ޤަތަދާ] އިން [އަނަސް ބިން މާލިކު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ ޤިޔާމަތުގެ ވާހަކައެވެ. އެވަގުތު އެމީހުން ޝަފާޢަތަށް ވަރަށް ބޮޑު އަހަންމިއްޔަތެއް ދޭނެއެވެ.' އިބްނު އުބައިދު ވިދާޅުވިއެވެ. އެމީހުން ބުނީ، 'އަހަރެމެންނަށް الله ގެ ޙަޟްރަތުން ޝަފާޢަތަށް އެދެވުނުނަމަ، އެކަލާނގެ އަހަރެމެންގެ މި ޙާލަތުން އަރާމުކޮށްލުމަށް ހުއްދަ ދެއްވުމަށެވެ. އެހެންކަމުން އެމީހުން އާދަމް ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހަށް ގޮސް ބުނީ އޭ އާދަމް! ތިޔައީ ހުރިހާ އިންސާނުންގެ ބައްޕައެވެ. الله ތިޔަބައިމީހުން އެކަލާނގެ އަތުން ޚަލްޤުކުރައްވައި، ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއަށް ރޫޙު ލައްވާލައި، މަލާއިކަތުންނަށް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ސަޖިދަ ކުރެއްވުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އަހަރެމެންގެ މި ޙާލަތުން އަހަރެމެންނަށް އަރާމުކޮށްދެއްވުމަށްޓަކައި، ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި އަހަރެމެންނަށްޓަކައި ޝަފާޢަތްތެރިވެލައްވާށެވެ.' އާދަމް ޖަވާބު ދެއްވީ، 'އަހަންނަކީ ޝަފާޢަތްތެރިވުމުގެ ހައްގު ލިބިގެންވާ މީހެއް ނޫން - އާދަމް ދެން ފާހަގަކުރެއްވީ އޭނާ ކުރެއްވި ގޯސްތަކުގެ ސަބަބުން، އެ ގޯސްތަކުގެ ސަބަބުން މާތްރަސްކަލާނގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި ލަދުގަންނަވާލެއްވި -، އެކަމަކު މާތްރަސްކަލާނގެ ފޮނުއްވި ފުރަތަމަ ރަސޫލާ ނޫޙުގެފާނަށް އަންނަވާށެވެ'. ދެން އެމީހުން ދިޔައީ ނަބިއްޔާ ނޫޙު (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ބައްދަލުކުރެއްވުމަށް ނަމަވެސް އޭނާ ވިދާޅުވީ، 'އަޅުގަނޑަކީ ޝަފާޢަތްތެރިވެވޭނެ މީހެއް ނޫން - ދެން އެކަލޭގެފާނު ކުރެއްވި ގޯސްތަކުގެ ވާހަކަ ދެއްކެވީ، އެ ގޯސްތަކުގެ ސަބަބުން މާތްالله ގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި ލަދުގަނެ -، އެކަމަކު މާތްރަސްކަލާނގެ ލޯބިވެވޮޑިގެންވާ މީހެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވުނު ރަސޫލާ އިބްރާހީމް (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ގެ އަރިހަށް ވަޑައިގަންނަވާށެވެ'. އަދި އިބްރާހީމް ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ގެ އަރިހަށް ވެސް ދިޔައީ، ޝަފާޢަތްތެރިވުމުގެ ޙައްޤު އަޅުގަނޑަކީ އަހަންނެއް ނޫން - ދެން އެ ގޯސްތަކުގެ ސަބަބުން މާތްالله ގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި ލަދުގަންނަވާލެއްވި ގޯސްތަކުގެ ވާހަކަ ދެއްކެވިއެވެ. އެމީހުން ދިޔައީ ނަބިއްޔާ މޫސާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ގެ އަރިހަށް ނަމަވެސް އޭނާ ވެސް ވިދާޅުވީ، 'އަޅުގަނޑަކީ ޝަފާޢަތްތެރިވުމުގެ ހައްޤު ލިބިގެންވާ މީހެއް ނޫން - ދެން އޭނާ ހެދި ގޯސްތަކުގެ ވާހަކަ ދެއްކެވީ، އެ ގޯސްތަކުގެ ސަބަބުން މާތްރަސްކަލާނގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި ލަދުވެތިކަން އިހުސާސް ކުރެވުނު ގޮތަށެވެ. އެމީހުން ދިޔައީ މާތްالله ގެ ރޫޙާއި އެކަލާނގެ ބަސްފުޅު ކަމުގައިވާ ނަބިއްޔާ ޢީސާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ގެ އަރިހަށެވެ. އެކަމަކު އޭނާ ވެސް ވިދާޅުވީ، ޝަފާޢަތްތެރިވުމުގެ ހައްޤު އަޅުގަނޑަކީ އަޅުގަނޑަކަށް ނޫން ކަމަށާއި، ނަމަވެސް ތިޔަ އެންމެން ދާނީ މާޒީއާއި ކުރިއަށް އޮތް ފާފަތައް ފުއްސަވާފައިވާ މާތްاللهގެ އަޅާ މުޙައްމަދު ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް'' ކަމަށެވެ. އެކަލާނގެ ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) އެކަލޭގެފާނުގެ ބަސްފުޅުތައް ކުރިއަށް ގެންދެވިއެވެ. އަހަންނަށް ހުއްދަ ދިނެވެ. އެކަލާނގެ ފެނުމުން އަހަރެން ސަޖިދައަށް ވެއްޓިގަތީމެވެ. އަޅުގަނޑަށް ގޮވާލެއްވުމަށްފަހު، ދެން އަޅުގަނޑަށް ވިދާޅުވީ: 'އޭ މުޙައްމަދު ބޯ އުފުއްލަވާށެވެ! އެއްޗެއް ބުނެބަލަ އަޑު އިވޭނެއެވެ. އެދެން، ދެއްވާނެ. ޝަފާޢަތްތެރިވެ، ތިޔަ އެދިވަޑައިގަންނަވާ ޝަފާޢަތް އަޅުގަނޑު ޤަބޫލުކުރާނަންކަން ޔަޤީނެވެ. އަހަރެން ބޯ އުފުލާލަމުން މާތްالله އަހަންނަށް ދަސްކޮށްދެއްވި ތައުރީފުން މާތްالله އަށް ޙަމްދުކުރީމެވެ. ދެން އަހަރެން ޝަފާޢަތްތެރިވީމެވެ. ދެން މާތްالله އަހަންނަށް ދެއްވީ މިންގަނޑު - ޝަފާޢަތުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާ މީހުން -. ދެން އަނެއްކާވެސް ނަރަކައިން މީހުން ނެރެ ސުވަރުގެއަށް ވައްދާލީމެވެ. ދެން އަނެއްކާވެސް ސަޖިދައިގައި ވެއްޓުނީމެވެ. އެހެންކަމުން މާތްالله އިރާދަކުރެއްވި ގޮތަށް އަހަންނަށް ގޮވާލެއްވުމަށްފަހު އަހަރެންނަށް ވިދާޅުވީ: 'އޭ މުޙައްމަދު ބޯ އުފުއްލަވާށެވެ! ވާހަކަ ދައްކާ، އަޑު އިވޭނެ. އެދެން، ދެއްވާނެ. ޝަފާޢަތްތެރިވެ، ތިޔަ އެދިވަޑައިގަންނަވާ ޝަފާޢަތް އަޅުގަނޑު ޤަބޫލުކުރާނަން'. ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވި މީހާ ވިދާޅުވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އޭ އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއެވެ! ނަރަކައިގައި ބާކީ ތިބީ ހަމައެކަނި ޤުރުއާނުން ހިފަހައްޓާފައިވާ މީހުން، އެއީ އަބަދަށްޓަކައި ނަރަކައިގައި ތިބެންޖެހޭ މީހުން''. އިބްނު އުބައިދު އޭނާގެ ރިވާޔަތުގައި ފާހަގަކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ޤަތަދާ ވިދާޅުވެފައިވަނީ، 'އޭނާގެ މާނައަކީ އެކަމުގައި ދެމިހުރުމަކީ ވާޖިބު ކަމެއް' ކަމަށެވެ. އަދި [މުޙައްމަދު ބިން އަލްމުޘްނާ] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން ބަޝްޔާރު] ދެމީހުންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އިބްނު އަބޫ އަދީ] [ސަޢީދުން] [ޤަތަދާ] އިން [އަނަސް] އިން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ އެކަމާ ބެހޭގޮތުން ވަޙީކުރެއްވި،' އަބޫ ޢަވާނާގެ ޙަދީޘްގައިވާ ފަދައިން'. އަދި ޙަދީޘްފުޅުގައި ޛިކުރުކުރައްވާފައިވަނީ، 'ދެން ހަތަރުވަނަ ފަހަރަށް އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް އައިސް ނުވަތަ ހަތަރުވަނަ ފަހަރަށް އެނބުރި އައިސް ބުނީމެވެ ގެ الله صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: 'الله މުއުމިނުން ޤިޔާމަތް ދުވަހު އެއްކުރައްވާނެ، ދެން އެ ދެމީހުންގެ ޙަދީޘްގައިވާ ފަދައިން، އެކަމާ ބެހޭގޮތުން އެމީހުންނަށް ވަޙީ ލިބިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ.' އަދި ހަތަރުވަނަ ފަހަރު ޛިކުރުކުރެއްވީ، 'އެހެންކަމުން އަހަރެން ބުނީމެވެ. އެއީ، އެކަމުގައި އަބަދަށްޓަކައި ދެމިތިބެންޖެހޭ މީހުން'' އެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 285
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِنْهَالٍ الضَّرِيرُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ وَهِشَامٌ صَاحِبُ الدَّسْتَوَائِيِّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنِي أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا مُعَاذٌ وَهُوَ ابْنُ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَخْرُجُ مِنْ النَّارِ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِنْ الْخَيْرِ مَا يَزِنُ شَعِيرَةً ثُمَّ يَخْرُجُ مِنْ النَّارِ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِنْ الْخَيْرِ مَا يَزِنُ بُرَّةً ثُمَّ يَخْرُجُ مِنْ النَّارِ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِنْ الْخَيْرِ مَا يَزِنُ ذَرَّةً زَادَ ابْنُ مِنْهَالٍ فِي رِوَايَتِهِ قَالَ يَزِيدُ فَلَقِيتُ شُعْبَةَ فَحَدَّثْتُهُ بِالْحَدِيثِ فَقَالَ شُعْبَةُ حَدَّثَنَا بِهِ قَتَادَةُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْحَدِيثِ إِلَّا أَنَّ شُعْبَةَ جَعَلَ مَكَانَ الذَّرَّةِ ذُرَةً قَالَ يَزِيدُ صَحَّفَ فِيهَا أَبُو بِسْطَامَ
އަދި [މުޙައްމަދު ބިން މިންހާލް އައްދްލަރީރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ، [ޔަޒީދު ބިން ޒުރައިޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. -އަނެއްކާވެސް ރިވާޔަތެއްގައި ބަޔާންވެގެންވަނީ- އަދި [އަބޫ ޣައްސާން އަލްމިސްމާޢީ] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުޘައްނަ] ދެމީހުންވެސް ވިދާޅުވެފައިވަނީ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޢާޘް] ކިޔައިދީފައި އަދި އޭނާއަކީ އިބްނު ހިޝާމް ކަމަށް ވިދާޅުވެ، [ޤަތަދާއިން] އަޅުގަނޑަށް [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] [ޤަތަދާއިން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަނަސް ބިން މާލިކު] އަންގަވާފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ 'ލާ އިލާހު އިއްލާހު - الله ފިޔަވައި އަޅުކަން ކުރަން ޙައްޤު އިލާހެއް ނެތް-' ބުނާ މީހުން، އަދި އެމީހުންގެ ހިތްތަކުގައި ދަނޑިއެއްގެ ބަރުދަނާ އެއްވަރުގެ ހެޔޮކަން ވެއެވެ. ދެން ނަރަކައިން ނިކުންނާނީ، 'ލާ އިލާހާ އިލާހު - الله ފިޔަވައި އަޅުކަން ކުރަން ޙައްޤު އިލާހެއް ނެތް - '، އަދި އޭނާގެ ހިތުގައި ބާލީ ދަނޑިއެއްގެ ބަރުދަނާ އެއްވަރުގެ ހެޔޮކަމެއް ވެއެވެ. ދެން ނަރަކައިން ނިކުންނާނީ، 'ލާ އިލާހާ އިއްލާހު - الله ފިޔަވައި އަޅުކަން ކުރަން ޙައްޤު އިލާހެއް ނެތް - '، އަދި އޭނާގެ ހިތުގައި ކާށި ދަނޑިއެއްގެ ބަރުދަނާ އެއްވަރުގެ ހެޔޮކަމެއް ވެއެވެ'. ދެން އިބްނުލް މިންހާލް އޭނާގެ ރިވާޔަތުގައި އިތުރުކުރެއްވިއެވެ؛ [ޔަޒީދު] ވިދާޅުވީ، 'އަހަރެން ޝުޢޫބާއާ ބައްދަލުކުރީމެވެ، ދެން އަހަރެން އޭނާއަށް ޙަދީޘް ކިޔައިދިނީމެވެ، ދެން [ޝުޢޫބާ] ވިދާޅުވީ، ‘[ޤަތަދާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޙަދީޘާއެކު ކިޔައިދެއްވިއެވެ. ޔަޒީދު ވިދާޅުވީ، 'އަބޫ ބިސްތާމްއަށް އެ ސިޓީ ގޯސްވީ އޭގައި' ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 286
حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الْعَتَكِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا مَعْبَدُ بْنُ هِلَالٍ الْعَنَزِيُّ ح و حَدَّثَنَاه سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا مَعْبَدُ بْنُ هِلَالٍ الْعَنَزِيُّ قَالَ انْطَلَقْنَا إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَتَشَفَّعْنَا بِثَابِتٍ فَانْتَهَيْنَا إِلَيْهِ وَهُوَ يُصَلِّي الضُّحَى فَاسْتَأْذَنَ لَنَا ثَابِتٌ فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ وَأَجْلَسَ ثَابِتًا مَعَهُ عَلَى سَرِيرِهِ فَقَالَ لَهُ يَا أَبَا حَمْزَةَ إِنَّ إِخْوَانَكَ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ يَسْأَلُونَكَ أَنْ تُحَدِّثَهُمْ حَدِيثَ الشَّفَاعَةِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ مَاجَ النَّاسُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ لَهُ اشْفَعْ لِذُرِّيَّتِكَ فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِإِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّهُ خَلِيلُ اللَّهِ فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِمُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّهُ كَلِيمُ اللَّهِ فَيُؤْتَى مُوسَى فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِعِيسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّهُ رُوحُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ فَيُؤتَى عِيسَى فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُوتَى فَأَقُولُ أَنَا لَهَا فَأَنْطَلِقُ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ لِي فَأَقُومُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَأَحْمَدُهُ بِمَحَامِدَ لَا أَقْدِرُ عَلَيْهِ الْآنَ يُلْهِمُنِيهِ اللَّهُ ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ لِي يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَقُولُ رَبِّ أُمَّتِي أُمَّتِي فَيُقَالُ انْطَلِقْ فَمَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ بُرَّةٍ أَوْ شَعِيرَةٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجْهُ مِنْهَا فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ ثُمَّ أَرْجِعُ إِلَى رَبِّي فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ لِي يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَقُولُ أُمَّتِي أُمَّتِي فَيُقَالُ لِي انْطَلِقْ فَمَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجْهُ مِنْهَا فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ ثُمَّ أَعُودُ إِلَى رَبِّي فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ لِي يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَقُولُ يَا رَبِّ أُمَّتِي أُمَّتِي فَيُقَالُ لِي انْطَلِقْ فَمَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ أَدْنَى أَدْنَى أَدْنَى مِنْ مِثْقَالِ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجْهُ مِنْ النَّارِ فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ هَذَا حَدِيثُ أَنَسٍ الَّذِي أَنْبَأَنَا بِهِ فَخَرَجْنَا مِنْ عِنْدِهِ فَلَمَّا كُنَّا بِظَهْرِ الْجَبَّانِ قُلْنَا لَوْ مِلْنَا إِلَى الْحَسَنِ فَسَلَّمْنَا عَلَيْهِ وَهُوَ مُسْتَخْفٍ فِي دَارِ أَبِي خَلِيفَةَ قَالَ فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ فَسَلَّمْنَا عَلَيْهِ فَقُلْنَا يَا أَبَا سَعِيدٍ جِئْنَا مِنْ عِنْدِ أَخِيكَ أَبِي حَمْزَةَ فَلَمْ نَسْمَعْ مِثْلَ حَدِيثٍ حَدَّثَنَاهُ فِي الشَّفَاعَةِ قَالَ هِيَهِ فَحَدَّثْنَاهُ الْحَدِيثَ فَقَالَ هِيَهِ قُلْنَا مَا زَادَنَا قَالَ قَدْ حَدَّثَنَا بِهِ مُنْذُ عِشْرِينَ سَنَةً وَهُوَ يَوْمَئِذٍ جَمِيعٌ وَلَقَدْ تَرَكَ شَيْئًا مَا أَدْرِي أَنَسِيَ الشَّيْخُ أَوْ كَرِهَ أَنْ يُحَدِّثَكُمْ فَتَتَّكِلُوا قُلْنَا لَهُ حَدِّثْنَا فَضَحِكَ وَقَالَ { خُلِقَ الْإِنْسَانُ مِنْ عَجَلٍ } مَا ذَكَرْتُ لَكُمْ هَذَا إِلَّا وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أُحَدِّثَكُمُوهُ ثُمَّ أَرْجِعُ إِلَى رَبِّي فِي الرَّابِعَةِ فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ لِي يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ وَسَلْ تُعْطَ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَقُولُ يَا رَبِّ ائْذَنْ لِي فِيمَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ قَالَ لَيْسَ ذَاكَ لَكَ أَوْ قَالَ لَيْسَ ذَاكَ إِلَيْكَ وَلَكِنْ وَعِزَّتِي وَكِبْرِيَائِي وَعَظَمَتِي وَجِبْرِيَائِي لَأُخْرِجَنَّ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ قَالَ فَأَشْهَدُ عَلَى الْحَسَنِ أَنَّهُ حَدَّثَنَا بِهِ أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ أُرَاهُ قَالَ قَبْلَ عِشْرِينَ سَنَةً وَهُوَ يَوْمِئِذٍ جَمِيعٌ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޢަރުއްރަބީޢު އަލްޢަތާކީ] ރިވާވެފައި އޮތީ [ޙައްމަދު ބިން ޒައިދަށް] އެ [މަޢުބަދު ބިން ހިލާލް އަލްޢަނާޒީ] - އެހެން ސަފުހާއެއްގައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސަޢީދު ބިން މަންސޫރު] އަށް މި ބަސްފުޅަކީ އޭނާގެ ކިބައިން އައިސްފައިވާ ބަސްފުޅެއް ކަމަށް، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙައްމަދު ބިން ޒައިދަށް] ވާރިދުވެފައި އޮތީ، [މަޢުބާދު ބިން ހިލާލް އަލްޢަނާޒީ] އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ [އަނަސް ބިން މާލިކް] އަށް އެދި ތާބިތު އެހީއަށް އެދުމުން، އަހަރެމެން އެތަނަށް ދެވުނު އިރު އޭނާ ދުޢާ ނަމާދު ކުރަމުން ދިޔައެވެ. ދެން ތާބިތު އަހަރެމެންގެ ހުއްދައަށް އެދުމުން އަހަރެމެން ވަދެގެން ދިޔައީ އޭނާއާ ބައްދަލުކުރުމަށެވެ. ދެން އަނަސް ތާބިތު އިށީނދެގެން އިން ތަނުގައި އިށީނދެވަޑައިގަތުމަށް ދައުވަތު ދެއްވުމުން، ދެން ތާބިތު އަނަސް އަށް ވިދާޅުވީ އޭ އަބޫ ޙަމްޒާ، ބަޞްރާގެ މީހުންގެ ތެރެއިން ކަލޭގެފާނުގެ އަޚުން އެދުނީ ޝަފާޢަތުގެ ޙަދީޘް ކިޔައިދިނުމަށެވެ. އަނަސް ދެން ވިދާޅުވީ، މުޙައްމަދު صلى الله عليه وسلم އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޙަދީޘެއް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވީ، ޝަފާޢަތްތެރިވުމުގެ ޙައްޤު އަޅުގަނޑަކީ ނޫން ކަމަށާއި، ނަމަވެސް އިބްރާހީމް (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ގެ އަރިހަށް ދާންވީއެވެ. ދެން އެމީހުން އިބްރާހީމްގެފާނުގެ އަރިހަށް އައިސް ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން މޫސައާ ކައިރިވެވަޑައިގަތުމުން، ޝަފާޢަތްތެރިވުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާ މީހަކީ އަހަންނަކަށް ނުވިޔަސް، ޢީސާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ގެ އަރިހަށް ދާންވީއެވެ. ދެން އީސާގެ ގާތަށް އައިސް، ޝަފާޢަތްތެރިވުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާ މީހަކީ އަހަންނަކަށް ނުވިޔަސް، މުޙައްމަދު ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް ދާންވީއެވެ. އެވަގުތު މުޙައްމަދުގެ ގާތަށް ޖެހިލެވުނެވެ. ދެން އަހަރެން ބުނީމެވެ، ޝަފާޢަތްތެރިވުމުގެ ޙައްޤު އަހަންނަށް ލިބިގެންވާ މީހަކީ އަހަރެން ކަމުން އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން ހުއްދަ ހޯދުމަށް ދިޔައީމެވެ. އަހަރެން އެކަލޭގެފާނުގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި ހުރެ އެކަލޭގެފާނަށް ޙަމްދުކުރީ މިހާރު އަހަރެންނަށް ނުކުޅެދޭ ތަޢުރީފުތަކަކުންނެވެ. الله އަހަންނަށް ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. ދެން އަހަރެން އެކަލާނގެއަށް ސަޖިދަކޮށް ވެއްޓުނީމެވެ. ދެން އަޅުގަނޑަށް ދެންނެވީ: 'އޭ މުޙައްމަދު، ބޯ އުފުލާލާފައި ވާހަކަ ދައްކާ އަޑު އިވޭނެ، އެދިވަޑައިގަންނަވާ އަދި ތިބާއަށް ދެއްވޭނެ، ޝަފާޢަތަށް އެދިވަޑައިގަންނަވާ އަދި ތިބާއަށް ދެއްވޭނެއެވެ.' ދެން އަހަރެން ބުނީމެވެ، އޭ އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއެވެ. ދެން ބުނެވުނީ ދާށެވެ. އެމީހެއްގެ ހިތުގައި އީމާންކަމުގެ ދަނޑިގަނޑެއް ނުވަތަ ބާލީއެއްގެ ބަރުދަން ހުރި މީހަކު، ދެން އޭނާ ނަރަކައިން ނެރެލާށެވެ!' އެހެންކަމުން އަހަރެން ގޮސް އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅަށް އަމަލުކޮށް، ދެން އެނބުރި އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އަރިހަށް ދިޔައީމެވެ. ދެން އެ ޙަމްދުތަކުން އެކަލާނގެއަށް ޙަމްދުކުރީމެވެ، ދެން އަހަރެން އެކަލާނގެއަށް ސަޖިދައެއްގައި ވެއްޓިގަތީމެވެ. ދެން އަޅުގަނޑަށް ދެންނެވީ: 'އޭ މުޙައްމަދު، ބޯ އުފުލާލާފައި ވާހަކަ ދައްކާ އަޑު އިވޭނެ، އެދިވަޑައިގަންނަވާ އަދި ތިބާއަށް ދެއްވޭނެ، ޝަފާޢަތަށް އެދިވަޑައިގަންނަވާ އަދި ތިބާއަށް ދެއްވޭނެއެވެ.' އެހެންކަމުން އަހަރެން ބުނީމެވެ: 'އަހަރެންގެ ރައްޔިތުން، އަހަރެންގެ ރައްޔިތުން.' ދެން އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނީ: 'ދާށެވެ، އެމީހެއްގެ ހިތުގައި އެޓޮމެއްގެ ބަރުދަނެއްގެ އީމާންތެރިކަން ހުރި މީހަކު، ދެން އޭނާ ނަރަކައިން ނެރެލާށެވެ.' އެހެންކަމުން އަހަރެން ނިކުމެ އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅަށް އަމަލުކޮށް، ދެން އަހަރެން އެނބުރި އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އަރިހަށް ދިޔައީމެވެ، ދެން އެ ޙަމްދުތަކާއެކު އެކަލާނގެއަށް ޙަމްދުކުރީމެވެ. ދެން އަޅުގަނޑަށް ދެންނެވީ: 'އޭ މުޙައްމަދު، ބޯ އުފުލާލާފައި ވާހަކަ ދައްކާ އަޑު އިވޭނެ، އެދިވަޑައިގަންނަވާ އަދި ތިބާއަށް ދެއްވޭނެ، ޝަފާޢަތަށް އެދިވަޑައިގަންނަވާ އަދި ތިބާއަށް ދެއްވޭނެއެވެ.' އެހެންކަމުން އަހަރެން ބުނީމެވެ. ދެން އަހަންނަށް ބުނީ: ދާށެވެ. އެމީހެއްގެ ހިތުގައި އެޓޮމެއްގެ ބަރުދަނެއްގެ އީމާންތެރިކަން ހުރި މީހަކު، ދެން އޭނާ ނަރަކައިން ނެރެލާށެވެ.' ދެން އަހަރެން ނިކުތީ އެކަލޭގެފާނުގެ އަމުރުފުޅު ފުރިހަމަ ކުރުމަށެވެ.” މިއީ އެކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި އަނަސްގެ ޙަދީޘްފުޅެވެ. އޭނާ ބުނީ، “ދެން އަޅުގަނޑުމެން އެމަނިކުފާނަށް ޒިޔާރަތްކޮށް ސަލާމް ކުރިން. އަހަރެމެން ބުނީމެވެ، “އޭ އަބޫ ސަޢީދު، އަހަރެމެން މިއައީ ކަލޭގެފާނުގެ އަޚާ އަބޫ ޙަމްޒާގެ ކިބައިން، އަދި ޝަފާޢަތާ ބެހޭގޮތުން އެކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ޙަދީޘް ފަދަ އެއްޗެއް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަޑުއިވިފައެއް ނުވެއެވެ.” އަބޫ ސަޢީދު ވިދާޅުވިއެވެ. އަހަރެމެން އެކަލޭގެފާނަށް ރިވާކުރީމެވެ. އަބޫ ސަޢީދު ވިދާޅުވިއެވެ. އަހަރެމެން ބުނީމެވެ، “އެކަލޭގެފާނު އަހަރެމެންނަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް އިތުރުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ.” އަބޫ ސަޢީދު ވިދާޅުވީ، “މީގެ ވިހި އަހަރު ކުރިން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، އަދި އެދުވަސްވަރު އެކަލޭގެފާނުގެ ހުރިހާ ރިވާޔަތްތަކެއް އެއްކުރައްވައި، އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް ރިވާޔަތްތައް ދޫކޮށްލެއްވި. އަޅުގަނޑަކަށް ނޭނގެ ޝެއިޚް -އަނަސް/އަބޫ ޙަމްޒާ- ކަލޭގެފާނަށް ބަރޯސާވާ ގޮތަށް ކިޔައިދޭން ހަނދާން ނެތުނީ ކަމެއް ނުވަތަ ނަފްރަތު ކުރެއްވި ކަމެއް. އަޅުގަނޑުމެން ބުނީމެވެ. -ޞަފްޙާ: 37-.ތިޔަބައިމީހުންނަށް މިއާޔަތުގެ ވާހަކަ ނުދައްކަނީ -ޙަދީޘަކީ-: 'ދެން އަހަރެން ހަތަރުވަނަ ފަހަރަށް އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އަރިހަށް ޙަމްދުކުރީމެވެ އަދި ކަލޭގެފާނަށް ދެއްވާނެ' އެހެންކަމުން އަހަރެން ބުނީމެވެ، 'އޭ އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ، 'ލާ އިލާހު -އަޅުކަން ހައްގުވާ- الله ފިޔަވައި- ބުނާ މީހާ -ނަރަކައިން ނެރުމުގެ ހުއްދަ ދެއްވާށެވެ.' 'ލާ އިލާހާ އިލާހު - الله ފިޔަވައި އަޅުކަން ކުރަން ޖެހޭ އެއްވެސް އިލާހެއް ނެތް - 'އޭ ބުނާނެ މީހެކެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 287
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ وَاتَّفَقَا فِي سِيَاقِ الْحَدِيثِ إِلَّا مَا يَزِيدُ أَحَدُهُمَا مِنْ الْحَرْفِ بَعْدَ الْحَرْفِ قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ حَدَّثَنَا أَبُو حَيَّانَ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا بِلَحْمٍ فَرُفِعَ إِلَيْهِ الذِّرَاعُ وَكَانَتْ تُعْجِبُهُ فَنَهَسَ مِنْهَا نَهْسَةً فَقَالَ أَنَا سَيِّدُ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَهَلْ تَدْرُونَ بِمَ ذَاكَ يَجْمَعُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْأَوَّلِينَ وَالْآخِرِينَ فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ فَيُسْمِعُهُمْ الدَّاعِي وَيَنْفُذُهُمْ الْبَصَرُ وَتَدْنُو الشَّمْسُ فَيَبْلُغُ النَّاسَ مِنْ الْغَمِّ وَالْكَرْبِ مَا لَا يُطِيقُونَ وَمَا لَا يَحْتَمِلُونَ فَيَقُولُ بَعْضُ النَّاسِ لِبَعْضٍ أَلَا تَرَوْنَ مَا أَنْتُمْ فِيهِ أَلَا تَرَوْنَ مَا قَدْ بَلَغَكُمْ أَلَا تَنْظُرُونَ مَنْ يَشْفَعُ لَكُمْ إِلَى رَبِّكُمْ فَيَقُولُ بَعْضُ النَّاسِ لِبَعْضٍ ائْتُوا آدَمَ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُو الْبَشَرِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَنَفَخَ فِيكَ مِنْ رُوحِهِ وَأَمَرَ الْمَلَائِكَةَ فَسَجَدُوا لَكَ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلَا تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ أَلَا تَرَى إِلَى مَا قَدْ بَلَغَنَا فَيَقُولُ آدَمُ إِنَّ رَبِّي غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ وَإِنَّهُ نَهَانِي عَنْ الشَّجَرَةِ فَعَصَيْتُهُ نَفْسِي نَفْسِي اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي اذْهَبُوا إِلَى نُوحٍ فَيَأْتُونَ نُوحًا فَيَقُولُونَ يَا نُوحُ أَنْتَ أَوَّلُ الرُّسُلِ إِلَى الْأَرْضِ وَسَمَّاكَ اللَّهُ عَبْدًا شَكُورًا اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلَا تَرَى مَا نَحْنُ فِيهِ أَلَا تَرَى مَا قَدْ بَلَغَنَا فَيَقُولُ لَهُمْ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ وَإِنَّهُ قَدْ كَانَتْ لِي دَعْوَةٌ دَعَوْتُ بِهَا عَلَى قَوْمِي نَفْسِي نَفْسِي اذْهَبُوا إِلَى إِبْرَاهِيمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُونَ أَنْتَ نَبِيُّ اللَّهِ وَخَلِيلُهُ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلَا تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ أَلَا تَرَى إِلَى مَا قَدْ بَلَغَنَا فَيَقُولُ لَهُمْ إِبْرَاهِيمُ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ وَلَا يَغْضَبُ بَعْدَهُ مِثْلَهُ وَذَكَرَ كَذَبَاتِهِ نَفْسِي نَفْسِي اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي اذْهَبُوا إِلَى مُوسَى فَيَأْتُونَ مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُولُونَ يَا مُوسَى أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ فَضَّلَكَ اللَّهُ بِرِسَالَاتِهِ وَبِتَكْلِيمِهِ عَلَى النَّاسِ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلَا تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ أَلَا تَرَى مَا قَدْ بَلَغَنَا فَيَقُولُ لَهُمْ مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ وَإِنِّي قَتَلْتُ نَفْسًا لَمْ أُومَرْ بِقَتْلِهَا نَفْسِي نَفْسِي اذْهَبُوا إِلَى عِيسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُونَ يَا عِيسَى أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلَّمْتَ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَلِمَةٌ مِنْهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْهُ فَاشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلَا تَرَى مَا نَحْنُ فِيهِ أَلَا تَرَى مَا قَدْ بَلَغَنَا فَيَقُولُ لَهُمْ عِيسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ لَهُ ذَنْبًا نَفْسِي نَفْسِي اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي اذْهَبُوا إِلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَأْتُونِّي فَيَقُولُونَ يَا مُحَمَّدُ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ وَخَاتَمُ الْأَنْبِيَاءِ وَغَفَرَ اللَّهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلَا تَرَى مَا نَحْنُ فِيهِ أَلَا تَرَى مَا قَدْ بَلَغَنَا فَأَنْطَلِقُ فَآتِي تَحْتَ الْعَرْشِ فَأَقَعُ سَاجِدًا لِرَبِّي ثُمَّ يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَيَّ وَيُلْهِمُنِي مِنْ مَحَامِدِهِ وَحُسْنِ الثَّنَاءِ عَلَيْهِ شَيْئًا لَمْ يَفْتَحْهُ لِأَحَدٍ قَبْلِي ثُمَّ يُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ سَلْ تُعْطَهْ اشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَقُولُ يَا رَبِّ أُمَّتِي أُمَّتِي فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ أَدْخِلْ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِكَ مَنْ لَا حِسَابَ عَلَيْهِ مِنْ الْبَابِ الْأَيْمَنِ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ وَهُمْ شُرَكَاءُ النَّاسِ فِيمَا سِوَى ذَلِكَ مِنْ الْأَبْوَابِ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ إِنَّ مَا بَيْنَ الْمِصْرَاعَيْنِ مِنْ مَصَارِيعِ الْجَنَّةِ لَكَمَا بَيْنَ مَكَّةَ وَهَجَرٍ أَوْ كَمَا بَيْنَ مَكَّةَ وَبُصْرَى و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ وُضِعَتْ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَصْعَةٌ مِنْ ثَرِيدٍ وَلَحْمٍ فَتَنَاوَلَ الذِّرَاعَ وَكَانَتْ أَحَبَّ الشَّاةِ إِلَيْهِ فَنَهَسَ نَهْسَةً فَقَالَ أَنَا سَيِّدُ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ نَهَسَ أُخْرَى فَقَالَ أَنَا سَيِّدُ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَلَمَّا رَأَى أَصْحَابَهُ لَا يَسْأَلُونَهُ قَالَ أَلَا تَقُولُونَ كَيْفَهْ قَالُوا كَيْفَهْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ أَبِي حَيَّانَ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ وَزَادَ فِي قِصَّةِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ وَذَكَرَ قَوْلَهُ فِي الْكَوْكَبِ { هَذَا رَبِّي } و قَوْله لِآلِهَتِهِمْ { بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هَذَا } و قَوْله { إِنِّي سَقِيمٌ } قَالَ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ إِنَّ مَا بَيْنَ الْمِصْرَاعَيْنِ مِنْ مَصَارِيعِ الْجَنَّةِ إِلَى عِضَادَتَيْ الْبَابِ لَكَمَا بَيْنَ مَكَّةَ وَهَجَرٍ أَوْ هَجَرٍ وَمَكَّةَ قَالَ لَا أَدْرِي أَيَّ ذَلِكَ قَالَ
[އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުﷲ ބިން ނޫމައިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވާއިރު، އެދެބޭފުޅުންވެސް ޙަދީޘްގެ އޮނިގަނޑާމެދު އެއްބަސްވެވަޑައިގަންނަވައެވެ. ދެމީހުންވެސް ބުނީ، [މުޙައްމަދު ބިން ބިޝްރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [އަބޫ ޙަޔާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޛުރާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައި ވެއެވެ ޤިޔާމަތް ދުވަސް، އެއީ ކީއްވެގެންކަން އެނގޭ ހެއްޔެވެ؟ މާޒީއާއި މުސްތަޤްބަލުގެ ހުރިހާ މީހުން ބިމުގެ އެއް ފަޅުރަށަކަށް ޖަމާކުރައްވާނީ، ގޮވާލާ މީހާއަށް - އޭނާގެ އަޑު - އެ އެންމެންނަށް އަޑުއިވޭނެ ގޮތަކަށެވެ. - ދެން މީހުންނަށް ހިތާމައާއި ބިރުވެރިކަން ތަޖުރިބާ ކުރެވެނީ އެމީހުންނަށް ކެތްތެރިކަމާއެކު ކެތް ނުކުރެވޭ މިންވަރަށް-، ދެން ބައެއް މީހުން އެހެން މީހުންނަށް ބުނީ، 'ތިބާއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ހާލަތާއި ތިބާއަށް ދިމާވި ކަންކަމާ ބެހޭ އެއްވެސް ޚިޔާލެއް ނެތް ހެއްޔެވެ؟! 'ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި ޝަފާޢަތްތެރިވެވޭނެ މީހަކު ތިޔަބައިމީހުންގެ އެއްވެސް ރައުޔެއް ނެތް ހެއްޔެވެ؟ އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން -އަނެއް ބަޔަކަށް- ބުނީ، 'ތިބާގެ ބައްޕަ އާދަމްގެ އަރިހަށް އާދޭ'، ދެން އެމީހުން އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް އައިސް ބުނީ، 'އޭ އާދަމް! ތިޔައީ ހުރިހާ އިންސާނުންގެ ބައްޕަ، الله ތިޔަބައިމީހުން އެކަލާނގެ އަތުން ހެއްދެވި އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއަށް އެކަލާނގެ ރޫޙުގެ ނޭވާއެއް ލެއްވި، އަދި މަލާއިކަތުންނަށް އަމުރު ކުރެއްވީ އެމީހުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ސަޖިދަކޮށް الله ވެސް ތިޔަބައިމީހުން ސުވަރުގެއަށް ލެއްވި، ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކައިރީގައި އަހަރެމެންނަށްޓަކައި ޝަފާޢަތް ނުކުރެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟ އަހަރެމެންގެ ޙާލަތާއި އަހަރެމެންނަށް ދިމާވި ކަންތައްތައް ތިބާއަށް ނުފެނޭ ހެއްޔެވެ؟ ' ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. الله އަހަރެން ގަހަކުން މަނާކުރެއްވި ނަމަވެސް އަހަރެން އެއަށް ފާސިދުވީމެވެ. އަހަރެން އަމިއްލައަށް ޝަފާޢަތްތެރިކަން ބޭނުން، އަހަރެން ނޫން އެހެން މީހެއްގެ ގާތަށް ދާށެވެ، ނޫޙުގެފާނަށް ދާށެވެ'. ދެން އެމީހުން ނޫޙުގެފާނުގެ އަރިހަށް އައިސް ބުނީ އޭ ނޫޙު! ތިޔައީ ބިމުގެ އަހުލުވެރިންގެ އެންމެ ފުރަތަމަ ރަސޫލާ ކަމުގައި ވާއިރު، الله ތަޢާލާ ވަނީ ޝުކުރުވެރި އަޅަކަށް ނަން ދެއްވާފައެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި އަހަރެމެންނަށްޓަކައި ޝަފާޢަތް ނުކުރެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟ އަހަރެމެންގެ ޙާލަތާއި އަހަރެމެންނަށް ދިމާވި ކަންތައްތައް ކަލޭމެންނަށް ނުފެނޭ ހެއްޔެވެ؟' އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވީ ހަމަކަށަވަރުން އެއްދުވަހަކު އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކޯފާއަކުން ރުޅިއައީ މީގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް އެގޮތަށް ރުޅިއައިސްފައި ނުވާތީއާއި އޭގެ ފަހުން އެގޮތަށް ރުޅިއައިސްފައި ނުވާތީއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އަހަރެންގެ ރައްޔިތުން ހަލާކުކޮށްލުމަށް ކުރިން ދުޢާއެއް އޮތެވެ. އަހަރެން އަމިއްލައަށް ޝަފާޢަތްތެރިކަން ބޭނުން، އަހަރެން ނޫން އެހެން މީހެއްގެ ގާތަށް ދާން! އިބްރާހީމްގެ އަރިހަށް ދާށެވެ!' އެހެންކަމުން އެމީހުން އިބްރާހީމްގެ އަރިހަށް ގޮސް ބުނީ އޭ އިބްރާހީމް! ތިޔައީ الله ގެ ނަބިއްޔާ އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ރަޙްމަތްތެރިޔާ ބިމުގެ އަހުލުވެރިންގެ ކިބައިން، ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި އަހަރެމެންނަށްޓަކައި ޝަފާޢަތްތެރިވާށެވެ؟ އަހަރެމެންގެ ހާލަތު ނުފެނޭތަ؟' އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވީ ހަމަކަށަވަރުން އެއްދުވަހަކު އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކޯފާއަކުން ރުޅިއައީ މީގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް އެގޮތަށް ރުޅިއައިސްފައި ނުވާތީއާއި އޭގެ ފަހުން އެގޮތަށް ރުޅިއައިސްފައި ނުވާތީއެވެ. އަޅުގަނޑު އެއްފަހަރަކު ތިން ދޮގަކުން ދޮގުހެދީ - އަދި އޭނާ މިކަން ފާހަގަކުރެއްވި -، އަޅުގަނޑު އަމިއްލައަށް ޝަފާޢަތްތެރިކަން ބޭނުންވެއެވެ. އަހަރެން ނޫން އެހެން މީހެއްގެ ގާތަށް ގޮސް، މޫސަ ކައިރިއަށް ދާން!' އެހެންކަމުން އެމީހުން މޫސާގެ އަރިހަށް ގޮސް ބުނީ އޭ މޫސާ! ތިޔައީ الله ގެ ރަސޫލާ، الله ތަޢާލާ މީސްތަކުންގެ މައްޗަށް ތިޔަބައިމީހުން މަތިވެރި ކުރެއްވީ އެކަލާނގެ ރަސޫލާއި الله ގެ ބަސްފުޅުން ކަމުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކިބައިން އަހަރެމެންނަށްޓަކައި ޝަފާޢަތްތެރިވެލައްވާށެވެ؟ އަހަރެމެންގެ ހާލަތު ނުފެނޭތަ؟' އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. އަހަރެން މަރާލީ އަހަރެންނަށް އަމުރުކޮށްފައި ނުވާ ނަފްސެއް ކަމުން އަހަރެން އަމިއްލައަށް ޝަފާޢަތްތެރިކަން ބޭނުންވާތީ އަހަރެން ނޫން އެހެން މީހެއްގެ ގާތަށް ގޮސް އީސާގެފާނުގެ އަރިހަށް ދާށެވެ!' އެހެންކަމުން އެމީހުން އީސާގެފާނުގެ އަރިހަށް ގޮސް ބުނީ އޭ އީސާގެފާނު! ތިބާއަކީ الله ގެ ރަސޫލާއާއި، އެކަލާނގެ ބަސްފުޅާއި، އެކަލާނގެ މަރިޔަމްގެފާނަށް ދެއްވި އެކަލާނގެ ރޫޙުފުޅެވެ. ފަހެ، ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި އަހަރެމެންނަށްޓަކައި ޝަފާޢަތްތެރިވާށެވެ؟ އަހަރެމެންގެ ހާލަތު ނުފެނޭތަ؟' އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވީ، 'ހަމަކަށަވަރުން އެއްދުވަހަކު އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ރުޅިގަދަވެވަޑައިގަތީ މީގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ރުޅިއައިސްފައި ނުވާ ކޯފާއަކުން ކަމަށާއި އޭގެ ފަހުން ރުޅިއައިސްގެން ނުވާނެ ކަމަށް - އަދި އެއްވެސް ފާފައެއްގެ ވާހަކައެއް ނުދައްކަވާ -، އަޅުގަނޑަށް އަމިއްލައަށް ޝަފާޢަތް މާބޮޑަށް ބޭނުންވާތީ، އަޅުގަނޑު ނޫން އެހެން މީހެއްގެ ގާތަށް ގޮސް، މުޙައްމަދުގެ އަރިހަށް ދާށެވެ! ' ދެން އެމީހުން އަހަރެންގެ ގާތަށް އައިސް ބުނީ އޭ މުޙައްމަދު! ތިޔައީ الله ގެ ރަސޫލާ އަދި ނަބިއްޔުންގެ މުއްދަތު. މާޒީއާއި މުސްތަޤްބަލުގެ ހުރިހާ ފާފައެއް الله ތަޢާލާ ފުއްސަވައިފިއެވެ. އަހަރެމެންނަށްޓަކައި ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން ޝަފާޢަތްތެރިވުމަށް އެދޭށެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ޙާލަތާއި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދިމާވި ކަންތައްތައް ނުފެނޭ ހެއްޔެވެ؟ ' ދެން އަހަރެން ގޮސް ތަޚުތުގެ ދަށަށް އައިސް އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކުރިމަތީގައި ސަޖިދަކޮށް، އަހަރެންގެ ކުރިން އެއްވެސް މީހަކަށް ނުލިބޭ ޙަމްދާއި ހެޔޮ ތަޢުރީފުގެ ސިފައިގައި الله އަހަންނަށް ދެއްވިއެވެ. ދެން އެއަށް ކިޔާފައިވަނީ އޭ މުޙައްމަދު! ތެދުވެ އެދުމުން ތިބާއަށް ލިބިގެންދާނެ، އަދި ޝަފާޢަތަށް އެދި ތިބާގެ ޝަފާޢަތް ޤަބޫލުކުރެވޭނެއެވެ.' ދެން އަހަރެން ތެދުވެ ބުނީމެވެ، އަހަރެންގެ ޤައުމު، އޭ އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ! އަހަރެންގެ ޤައުމު، އޭ އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއެވެ!' ދެން ޖަވާބު ދެއްވީ، އޭ މުޙައްމަދު! ޖަވާބުދާރީ ނުވެވޭނެ ތިޔަބައިމީހުންގެ ޤައުމުގެ މީހުން ސުވަރުގެ ދޮރުތަކުން އަލްއައިމާންގެ ދޮރުން - އެންމެ ދުރު ކަނާތްފަރާތުން - ވަދެލައްވާށެވެ.' އަދި އެ ދޮރުން ނޫން އެހެން ތަނެއްގައި ތިބި މީހުންނާ ގުޅިގެން އުޅެއެވެ.' ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ސުވަރުގެ ދޮރުތަކާ ދެމެދު - ދޮރު ހުންނަ ދެދޮރާއި ދެމެދުގައިވާ ދުރުމިނަކީ، މައްކާއާއި ހާޖަރާއި ދެމެދުގައިވާ ދުރުމިނަކީ، ނުވަތަ މައްކާއާއި ބުޝްރާއާ ދެމެދުގައިވާ ދުރުމިނެކެވެ. އަދި [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޖަރީރު] [ޢުމަރާ ބިން އަލްޤަޢުޤާޢު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޛުރާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ ދަތްއެޅުން. އޭނާގެ އެކުވެރިން އޭނާއާ ސުވާލު ނުކުރާތަން ފެނުމުން އޭނާ ބުންޏެވެ: 'ކީއްވެތޯ އަހާލީ ކީއްވެގެންތޯ' އެވެ. އެހެންކަމުން އެމީހުން ސުވާލުކުރީ، 'ކިހިނެއްތޯ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ' އެވެ. އޭނާ ޖަވާބު ދެއްވީ 'އިންސާނާ ކޮޅަށް ހުންނަނީ ދުނިޔެތަކުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއާ ކުރިމަތިލާން' ކަމަށެވެ. ދެން އެ ޙަދީޘް ގެނައީ އަބޫ ޙަޔާންގެ ޙަދީޘްގެ މާނައެއްފަދައިން، އަބޫޒުރުޢަތުންނެވެ. ދެން އިބްރާހީމްގެ ވާހަކައިގައި އިތުރު ކުރެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވީ، 'ދެން އެކަލޭގެފާނު ޕްލެނެޓާ ބެހޭގޮތުން އިބްރާހީމްގެފާނުގެ ބަސްފުޅުތައް ފާހަގަކުރެއްވި '-މިއީ އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ-'، އަދި މުޝްރިކުންގެ ކަލާނގެއާ ބެހޭގޮތުން އިބްރާހީމް ވިދާޅުވި ބަސްފުޅުތައް - އެކަލޭގެފާނުގެ މީސްތަކުން- '-އެކަން ހަލާކުކުރި މީހާވެސް އެބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު ބަސްފުޅެވެ.' އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ފުރާނަފުޅު އަތްޕުޅުގައި ވާ މީހާގެ ކިބައިން، ހަމަކަށަވަރުން ސުވަރުގޭގެ ދެ ދޮރުގެ ދުރުމިނަކީ މައްކާއާއި ޙާޖަރާއި ނުވަތަ ޙާޖަރާއި މައްކާއާއި ދެމެދުގައިވާ ދުރުމިނެއް ފަދައިންނެވެ'. ވާހަކަ ކިޔައިދިން މީހާ ބުނީ، 'އަހަންނަކަށް ޔަގީނުންވެސް ނޭނގެ އޭނާ ބުނީ ކޮން އެއްޗެއް ކަމެއް' ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 288
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفِ بْنِ خَلِيفَةَ الْبَجَلِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ حَدَّثَنَا أَبُو مَالِكٍ الْأَشْجَعِيُّ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبُو مَالِكٍ عَنْ رِبْعِيٍّ عَنْ حُذَيْفَةَ قَالَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجْمَعُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى النَّاسَ فَيَقُومُ الْمُؤْمِنُونَ حَتَّى تُزْلَفَ لَهُمْ الْجَنَّةُ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ يَا أَبَانَا اسْتَفْتِحْ لَنَا الْجَنَّةَ فَيَقُولُ وَهَلْ أَخْرَجَكُمْ مِنْ الْجَنَّةِ إِلَّا خَطِيئَةُ أَبِيكُمْ آدَمَ لَسْتُ بِصَاحِبِ ذَلِكَ اذْهَبُوا إِلَى ابْنِي إِبْرَاهِيمَ خَلِيلِ اللَّهِ قَالَ فَيَقُولُ إِبْرَاهِيمُ لَسْتُ بِصَاحِبِ ذَلِكَ إِنَّمَا كُنْتُ خَلِيلًا مِنْ وَرَاءَ وَرَاءَ اعْمِدُوا إِلَى مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي كَلَّمَهُ اللَّهُ تَكْلِيمًا فَيَأْتُونَ مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُولُ لَسْتُ بِصَاحِبِ ذَلِكَ اذْهَبُوا إِلَى عِيسَى كَلِمَةِ اللَّهِ وَرُوحِهِ فَيَقُولُ عِيسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَسْتُ بِصَاحِبِ ذَلِكَ فَيَأْتُونَ مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُومُ فَيُؤْذَنُ لَهُ وَتُرْسَلُ الْأَمَانَةُ وَالرَّحِمُ فَتَقُومَانِ جَنَبَتَيْ الصِّرَاطِ يَمِينًا وَشِمَالًا فَيَمُرُّ أَوَّلُكُمْ كَالْبَرْقِ قَالَ قُلْتُ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَيُّ شَيْءٍ كَمَرِّ الْبَرْقِ قَالَ أَلَمْ تَرَوْا إِلَى الْبَرْقِ كَيْفَ يَمُرُّ وَيَرْجِعُ فِي طَرْفَةِ عَيْنٍ ثُمَّ كَمَرِّ الرِّيحِ ثُمَّ كَمَرِّ الطَّيْرِ وَشَدِّ الرِّجَالِ تَجْرِي بِهِمْ أَعْمَالُهُمْ وَنَبِيُّكُمْ قَائِمٌ عَلَى الصِّرَاطِ يَقُولُ رَبِّ سَلِّمْ سَلِّمْ حَتَّى تَعْجِزَ أَعْمَالُ الْعِبَادِ حَتَّى يَجِيءَ الرَّجُلُ فَلَا يَسْتَطِيعُ السَّيْرَ إِلَّا زَحْفًا قَالَ وَفِي حَافَتَيْ الصِّرَاطِ كَلَالِيبُ مُعَلَّقَةٌ مَأْمُورَةٌ بِأَخْذِ مَنْ أُمِرَتْ بِهِ فَمَخْدُوشٌ نَاجٍ وَمَكْدُوسٌ فِي النَّارِ وَالَّذِي نَفْسُ أَبِي هُرَيْرَةَ بِيَدِهِ إِنَّ قَعْرَ جَهَنَّمَ لَسَبْعُونَ خَرِيفًا
[މުޙައްމަދު ބިން ޠާރިފް ބިން ޚަލީފާ އަލްބަޖަލީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [މުޙައްމަދު ބިން ފުދުލައިލް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ މާލިކް އަލް އަޝްޖަޢީ] [އަބޫ ޙާޒިމް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަދި [އަބޫ މާލިކް] [ރިބްޢީ] އިން [ޙުދައިފާ] ގެ އަރިހުން އެދެމީހުންވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. 'ޤިޔާމަތް ދުވަހު، އެންމެ ރަޙްމަތްވަންތަ އަދި އެންމެ މަތިވެރި ރަސްކަލާނގެ الله ހުރިހާ އިންސާނުން އެއްކުރައްވާނެއެވެ. އޭރުން މުއުމިނުން ތެދުވެ، އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް ސުވަރުގެ ގެނެވޭނެއެވެ. އެމީހުން އާދަމް ނަބިއްޔާގެ އަރިހަށް އައިސް ބުނާނެއެވެ. އާދަމް ޖަވާބު ދިނީ އަހަރެން ކަލޭގެފާނަށްޓަކައި މިގޮތަށް އެދުން ޙައްޤު މީހެއް ނޫން، ކަލޭގެފާނު ސުވަރުގެއިން ބޭރުކޮށްލެވުނީ ކަލޭގެ ބައްޕަގެ ގޯސްތަކުގެ ސަބަބުން ނޫންހެއްޔެވެ؟ ގޮސް އަހަރެންގެ ދަރިކަލުން އިބްރާހިމް، الله ގެ ޚަލީލް އާއި ސުވާލުކޮށްލާށެވެ.' الله ގެ ރަސޫލާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'ދެން އިބްރާހީމް ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. الله ތަޢާލާ ވާހަކަފުޅުގައި ވާހަކަފުޅު ދެއްކެވި މޫސާގެފާނުގެ އަރިހުން އެދިވަޑައިގަންނަވާށެވެ.' އެހެންކަމުން އެމީހުން މޫސާގެފާނުގެ އަރިހަށް الله ރުހިވޮޑިގަތުން ވަޑައިގެންނެވި ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނު ވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. الله ގެ ބަސްފުޅުން އުފެއްދެވި، އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން އެކަލޭގެފާނުގެ ތެރެއަށް ނޭވާލެއްވި އީސާގެފާނާ ސުވާލުކުރައްވާށެވެ.' އެކަމަކު އީސާގެފާނު ވެސް ދެކޮޅު ހައްދަވައި ވިދާޅުވީ، 'ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި މިކަން އެދެން އަހަރެން ޝަރަފުވެރިއެއް ނޫން' ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން އެމީހުން މުޙައްމަދު ރަޟިޔަالله ޢަންހުގެ އަރިހަށް އައެވެ. ދެން އޭނާ - މުޙައްމަދު - ތެދުވެވަޑައިގެން އޭނާއަށް ދޮރު ހުޅުވައިދެއްވައި، ދެން އަމާނާތާއި ގާތްތިމާގެ ގުޅުން ފޮނުއްވީ ސިރާތުގެ ދެފަރާތުގައި - ބްރިޖުގައި -، ކަނާތްފަރާތާއި ވާތްފަރާތުގައި ތިބެންދެނެވެ. ދެން ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ އަވަސް މީހާ ސިރާތު ހުރަސްކުރާއިރު ވިލާގަނޑެއް ފަދައެވެ.' އަހަރެން - އަބޫ ހުރައިރާ - ބުނީމެވެ، 'އަހަރެންގެ ބައްޕައާއި މަންމައަކީ ތިބާގެ ފިދާއެއް، ވިލާގަނޑަކުން ތިބާ މާނަކުރަނީ ކޮން އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ ލޮލުގެ ފިނިފެންމަލެއްގެ ތެރޭގައި ވިލާގަނޑު ފާއިތުވެ އެނބުރި އަންނަ ގޮތް ނުފެނޭ ހެއްޔެވެ؟ ' ދެން ދެވަނައަކީ ވައިރޯޅިއެއްހާ ބާރަށް، ދެން ދޫންޏެއް އުދުހޭހާ ބާރުމިނެއްގައި، ދެން އެމީހުންގެ ހެޔޮ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން އެއަށް ބާރަށް ދުވާ މީހުންވެސް އެބަތިއްބެވެ. އެވަގުތު ތިބާގެ ނަބިއްޔާ ސިރާތު ކައިރީގައި ހުއްޓި، އަބަދުވެސް ދުޢާ ކުރައްވަނީ، 'އޭ އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ، އޭނާ ސަލާމަތް ކުރައްވާ، އޭނާ ސަލާމަތް ކުރައްވާ' ކަމަށެވެ. ޢަމަލުތައް ވަރަށް މަދު އަޅުންނާ ހަމައަށް، މީހަކު އައިސް ސިރާތުގައި އުދުހިގެން ނޫނީ ހިނގާ ނުލެވޭ އިރު، އޭގެ ދެފަރާތުގައި ދަގަނޑުގެ ތޫނު ޗޭނުތަކެއް ތަޅުވާފައި ހުރި އިރު، ގެންދަން އަމުރު ކުރި މީހަކު ގެންދާނެ ދުވަހާއި ހަމައަށް، ބައެއް މީހުން ސަލާމަތްވި ނަމަވެސް ހަށިގަނޑުތައް ފަޅައިގެން ގޮސް، އެންމެ ފަހުން ނަރަކައިގެ އަލިފާނަށް އެއްލާލި މީހުން ވެސް ތިއްބެވެ. އަދި އަބޫ ޙުރައިރާގެ ނަފްސު އޭނާގެ އަތްޕުޅުގައި ވާ ފަރާތަކުން، ހަމަކަށަވަރުން ނަރަކައިގެ އަޑިއަށް ވާސިލްވެވޭނީ ހަތްދިހަ އަހަރުގެ ދަތުރަކުންނެވެ'.
Hadith
Imam Muslim : 289
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ الْمُخْتَارِ بْنِ فُلْفُلٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا أَوَّلُ النَّاسِ يَشْفَعُ فِي الْجَنَّةِ وَأَنَا أَكْثَرُ الْأَنْبِيَاءِ تَبَعًا
[ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަދި [އިޝާޤު ބިން އިބްރާހީމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި [ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޖަރީރު] [އަލްމުޚްތާރު ބިން ފުލްފުލް] އިން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 290
و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُخْتَارِ بْنِ فُلْفُلٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا أَكْثَرُ الْأَنْبِيَاءِ تَبَعًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ يَقْرَعُ بَابَ الْجَنَّةِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ކުރައިބް މުޙައްމަދު ބިން އަލްޢަލާ’] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [މުޢާވިޔަތު ބިން ހިޝާމް] [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން [މުޚްތަރު ބިން ފުލްފުލް] ގެ އަރިހުން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ އަހަރެން އެންމެ ފުރަތަމަ ސުވަރުގެ ދޮރުގައި ޓަކި ޖަހާލީމެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 291
و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ الْمُخْتَارِ بْنِ فُلْفُلٍ قَالَ قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا أَوَّلُ شَفِيعٍ فِي الْجَنَّةِ لَمْ يُصَدَّقْ نَبِيٌّ مِنْ الْأَنْبِيَاءِ مَا صُدِّقْتُ وَإِنَّ مِنْ الْأَنْبِيَاءِ نَبِيًّا مَا يُصَدِّقُهُ مِنْ أُمَّتِهِ إِلَّا رَجُلٌ وَاحِدٌ
އަދި [އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙުސައިން ބިން ޢަލީ] [ޒަޢީދާ] އިން [އަލްމުޚްތަރު ބިން ފުލްފުލް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. [އަނަސް ބިން މާލިކު] ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަހަރެން ބަލައިގަތް ފަދައިން އެއްވެސް ނަބިއްޔަކު - އެކަލޭގެފާނުގެ މީސްތަކުން - ބަލައިނުގަތެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ނަބިއްޔުންގެ ތެރޭގައި، އިންސާނެއްގެ އަހުލުވެރިން ފިޔަވައި، އެބައިމީހުންގެ މީސްތަކުންގެ ކިބައިން އެއްގޮތަކަށްވެސް ޤަބޫލުނުކުރެވުނު ބަޔަކު ވެއެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 292
و حَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ آتِي بَابَ الْجَنَّةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَسْتَفْتِحُ فَيَقُولُ الْخَازِنُ مَنْ أَنْتَ فَأَقُولُ مُحَمَّدٌ فَيَقُولُ بِكَ أُمِرْتُ لَا أَفْتَحُ لِأَحَدٍ قَبْلَكَ
އަދި [ޢަމްރުއްނާޤިދު] އާއި [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު] އެދެބޭފުޅުންވެސް ވިދާޅުވިއެވެ ހުޅުވުމަށް އެދޭނެއެވެ. ދެން ގާޑަކު - މަލާއިކަތާ - އަހާނެ، 'ތިޔައީ ކާކު؟ ' އެހެންކަމުން އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީ 'މުހައްމަދު' އެވެ. ދެން ވިދާޅުވީ، 'ޚާއްޞަކޮށް ކަލޭގެފާނަށްޓަކައި، އަޅުގަނޑަށް އަމުރުކުރެވިފައިވަނީ، ކަލޭމެން ވަންނަންދެން، އެއްވެސް މީހަކަށް ގޭޓް ނުހުޅުވާށޭ' ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 293
حَدَّثَنِي يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِكُلِّ نَبِيٍّ دَعْوَةٌ يَدْعُوهَا فَأُرِيدُ أَنْ أَخْتَبِئَ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لِأُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ
އަޅުގަނޑަށް [ޔޫނުސް ބިން ޢަބްދުލްޢަޢްލާ] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [ޢަބްދުﷲ ބިން ވަޙްހާބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [މާލިކް ބިން އަނަސް] [އަބޫ ޞަލަމާ ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގައި الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެންގެ އުއްމަތަށް ޝަފާޢަތެއްގެ ގޮތުގައި އަހަރެންގެ ދުޢާ ބާއްވަން ބޭނުންވެއެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 294
و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِكُلِّ نَبِيٍّ دَعْوَةٌ وَأَرَدْتُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْ أَخْتَبِئَ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لِأُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ أَسِيدِ بْنِ جَارِيَةَ الثَّقَفِيُّ مِثْلَ ذَلِكَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
އަދި [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު] އާއި [ޢަބްދު ބިން ޙުމައިދު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނީ، [ޒުހައިރު] ވިދާޅުވިއެވެ، [ޔަޢުޤުބު ބިން އިބްރާހީމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އިބްނު އަޚީ އިބްނު ޝިހާބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، [އޭނާގެ ދޮންބައްޕަ] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި، [އަބޫ ސަލާމާ ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވީ، [އަބޫ ޙުރައިރާ] ވިދާޅުވީ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވިއެވެ be upon him) ވިދާޅުވިއެވެ: 'ކޮންމެ ނަބިއްޔަކުވެސް ދުޢާއެއް އޮވެއެވެ، އަދި އަހަރެން އެދެނީ - އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ - ޤިޔާމަތް ދުވަހު އަހަރެންގެ ޤައުމަށްޓަކައި ޝަފާޢަތެއްގެ ގޮތުގައި އަހަރެންގެ ދުޢާ ފޮރުވުމަށެވެ.' [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު] އާއި [ޢަބްދު ބިން ޙުމައިދު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޒުހައިރު] ވިދާޅުވީ، [ޔަޢުޤުބު ބިން އިބްރާހީމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އިބްނު އަޚީ އިބްނު ޝިހާބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އޭނާގެ ދޮންބައްޕަ] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި، [އަމްރު ބިން އަބޫ ސުފްޔާން ބިން އަސީދު ބިން ޖަރިޔާޙް އައްތަޤާފީ] އެގޮތަށް، [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން الله ގެ ރަސޫލާގެ އަރިހުން (الله ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) އެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 295
و حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَنَّ عَمْرَو بْنَ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ أَسِيدِ بْنِ جَارِيَةَ الثَّقَفِيَّ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ لِكَعْبِ الْأَحْبَارِ إِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِكُلِّ نَبِيٍّ دَعْوَةٌ يَدْعُوهَا فَأَنَا أُرِيدُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْ أَخْتَبِئَ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لِأُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ كَعْبٌ لِأَبِي هُرَيْرَةَ أَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ نَعَمْ
އަދި [ހަރުމަލާ ބިން ޔަޙްޔާ] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި [އިބްނު ވަޙްހާބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ޔޫނުސް] [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [އަމްރު ބިން އަބޫ ސުފްޔާން ބިން އާސިދު ބިން ޖަރިޔާޙް އައްތަޤާފީ] އޭނާއަށް އަންގަވާފައި ވަނީ [އަބޫ ޙުރައިރާ] ކަޢުބުލް އަޙްބަރުއަށް ވިދާޅުވެފައި ވާކަމަށެވެ. 'ކޮންމެ ރަސޫލަކުވެސް ކިޔަވާ ދުޢާއެއް އޮވެއެވެ، އެހެންކަމުން އަޅުގަނޑު އެދެނީ - އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ - ޤިޔާމަތް ދުވަހު އަޅުގަނޑުގެ ޤައުމަށް ޝަފާޢަތެއްގެ ގޮތުގައި އަޅުގަނޑުގެ ދުޢާ ފޮރުވުމަށެވެ.' އެހެންކަމުން ކަޢުބުން އަބޫ ހުރައިރާއަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ ހުރައިރާ ޖަވާބު ދެއްވީ 'އާނ' އެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 296
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَاللَّفْظُ لِأَبِي كُرَيْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِكُلِّ نَبِيٍّ دَعْوَةٌ مُسْتَجَابَةٌ فَتَعَجَّلَ كُلُّ نَبِيٍّ دَعْوَتَهُ وَإِنِّي اخْتَبَأْتُ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لِأُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَهِيَ نَائِلَةٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ مَنْ مَاتَ مِنْ أُمَّتِي لَا يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا
އެއީ [އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އާއި [އަބޫ ކުރައިބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ވާހަކައެއް ކަމަށާއި، އެ ބަސްފުޅު އަބޫ ކުރުއިބްގެ އަރިހުން ކަމަށް އެދެބޭފުޅުން ވިދާޅުވެފައި ވާއިރު، އެއީ [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] [އަލްޢަޢުމާޝް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާކަމެކެވެ him) ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: 'ކޮންމެ ނަބިއްޔަކުވެސް އިޖާބަކުރެވޭ ދުޢާއެއް އޮވެއެވެ، އެހެންކަމުން ކޮންމެ ނަބިއްޔަކުވެސް އޭނާގެ ދުޢާ އަވަސްކުރައްވައެވެ. އަދި الله އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ އަހަރެންގެ ޝަފާޢަތުގައި الله އަށް އެއްވެސް ޝަރީޢަތެއް ނުކޮށް މަރުވާ އަހަރެންގެ އުއްމަތުގެ މީހުން ހިމެނޭނެއެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 297
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ عُمَارَةَ وَهُوَ ابْنُ الْقَعْقَاعِ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِكُلِّ نَبِيٍّ دَعْوَةٌ مُسْتَجَابَةٌ يَدْعُو بِهَا فَيُسْتَجَابُ لَهُ فَيُؤْتَاهَا وَإِنِّي اخْتَبَأْتُ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لِأُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ
[ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޖަރީރު] [ޢުމަރާ] ގެ ކިބައިން - އެއީ އިބްނުލްޤަޢުޤާޢު - [އަބޫ ޛަޢޫރާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ الله -، އަދި ހަމަކަށަވަރުން އަހަރެން ޤިޔާމަތް ދުވަހު އަހަރެންގެ ޤައުމަށްޓަކައި ޝަފާޢަތެއްގެ ގޮތުގައި އަހަރެންގެ ދުޢާ ފޮރުވަމެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 298
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُحَمَّدٍ وَهُوَ ابْنُ زِيَادٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِكُلِّ نَبِيٍّ دَعْوَةٌ دَعَا بِهَا فِي أُمَّتِهِ فَاسْتُجِيبَ لَهُ وَإِنِّي أُرِيدُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْ أُؤَخِّرَ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لِأُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢުބައިދުالله ބިން މުޢާޛު އަލްއަންބާރީ] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޝުޢޫބާ] [މުޙައްމަދު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައި - އެއީ އިބްނު ޒިޔާދު - އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ މީސްތަކުންނަށް، އަދި އެކަލޭގެފާނަށް ޖަވާބުދާރީވެ، އަހަރެން ގަސްތުކުރަނީ - މާތްالله އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ - ޤިޔާމަތް ދުވަހު އަހަރެންގެ މީސްތަކުންނަށްޓަކައި ޝަފާޢަތެއްގެ ގޮތުގައި އަހަރެންގެ ދުޢާ ނިންމާލުމަށެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 299
حَدَّثَنِي أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَانَا وَاللَّفْظُ لِأَبِي غَسَّانَ قَالُوا حَدَّثَنَا مُعَاذٌ يَعْنُونَ ابْنَ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِكُلِّ نَبِيٍّ دَعْوَةٌ دَعَاهَا لِأُمَّتِهِ وَإِنِّي اخْتَبَأْتُ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لِأُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ و حَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَابْنُ أَبِي خَلَفٍ قَالَ حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ ح و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ ح و حَدَّثَنِيهِ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ جَمِيعًا عَنْ مِسْعَرٍ عَنْ قَتَادَةَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ غَيْرَ أَنَّ فِي حَدِيثِ وَكِيعٍ قَالَ قَالَ أُعْطِيَ وَفِي حَدِيثِ أَبِي أُسَامَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ
[އަބޫ ޣައްސާން އަލްމިސްމާޢީ] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން އަލްމުޘްނާ] އަދި [އިބްނު ބަޝްޔާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއިރު، އެ ލަފުޒުތަކަކީ އަބޫ ޣައްސާނުގެ އަރިހުން ކަމަށް، އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވީ، [މުޢާޛު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި - މާނައަކީ އިބްނު ހިޝާމް- އޭނާ ވިދާޅުވީ، [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] އަޅުގަނޑަށް [ޤަތަދާ] އިން އަޅުގަނޑަށް [އަނަސް ބިން މާލިކް] ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާއި... اللَّه ގެ ނިޢުމަތްތައް) ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ: 'ކޮންމެ ރަސޫލަކުވެސް އޭނާގެ މީސްތަކުންނަށްޓަކައި ކިޔަވާ ދުޢާއެއް އޮވެއެވެ. އަދި [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު] އަޅުގަނޑަށް އެވާހަކަ ކިޔައިދެއްވައި [އިބްނު އަބޫ ޚަލަފް] ވިދާޅުވީ، [ރައުޙް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ޝުޢޫބާ] [ޤަތަދާއިން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ މި ޗޭން އޮފް ޓްރާންސްމިޝަން އާއި އެކުގައެވެ. - އެހެން ސަފުހާއެއްގައި އެކަން ބަޔާންކޮށްފައި ވެއެވެ - އަދި [އަބޫ ކުރުއިބް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ވާކީޢު] ކިޔައިދެއްވިއެވެ. -އަނެއްކާ ސަފުހާއެއްގައި އެވާހަކަ ފާހަގަކުރެވިފައިވަނީ- އަދި އެކަމުގެ ވާހަކަ އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދީފައިވަނީ [އިބްރާހިމް ބިން ސަޢީދުލްޖައުހަރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ އުސާމާ] [މިޞަރު] އިން [ޤަތަދާން] އިން މި ޗޭން އޮފް ޓްރާންސްމިޝަންއާއެކު ހުރިހާ އެއްޗެއް ކިޔައިދީފައިވެއެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން އަބޫ ޢުސާމާގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި، އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުލްޢަޢްލާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްމުޢުތަމިރު] [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ އަރިހުން] [އަނަސް] ގެ އަރިހުން އަންގަވާފައި ވާއިރު، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވެފައި ވާއިރު، ދެން [ޤަތަދާ] ގެ ޙަދީޘް ފަދަ ކަންތައްތައް [އަނަސް] ގެ ކިބައިން ޛިކުރުކުރައްވާފައިވެއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 300
و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَلَفٍ حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِكُلِّ نَبِيٍّ دَعْوَةٌ قَدْ دَعَا بِهَا فِي أُمَّتِهِ وَخَبَأْتُ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لِأُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ
އަދި [މުޙައްމަދު ބިން އަޙްމަދު ބިން އަބޫ ޚަލަފް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ރައުޙް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އިބްނު ޖުރައިޖް] އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ އަޒްޒުބައިރު] ކިޔައިދެއްވީ [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ވިދާޅުވާ އަޑު އިވިފައިވާ ވާހަކައެވެ ޤިޔާމަތް ދުވަހު އަހަރެންގެ މީސްތަކުންނަށްޓަކައި ޝަފާޢަތްތެރިވުމެވެ.'
