Imam Muslim : 221
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ مِينَاءَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ لَيَنْزِلَنَّ ابْنُ مَرْيَمَ حَكَمًا عَادِلًا فَلَيَكْسِرَنَّ الصَّلِيبَ وَلَيَقْتُلَنَّ الْخِنْزِيرَ وَلَيَضَعَنَّ الْجِزْيَةَ وَلَتُتْرَكَنَّ الْقِلَاصُ فَلَا يُسْعَى عَلَيْهَا وَلَتَذْهَبَنَّ الشَّحْنَاءُ وَالتَّبَاغُضُ وَالتَّحَاسُدُ وَلَيَدْعُوَنَّ إِلَى الْمَالِ فَلَا يَقْبَلُهُ أَحَدٌ
Yatubwiye [Qutaibah bin Sa'id] yatubwiye [Laits] kuva kuri [Sa'id bin Abu Said] kuva kuri ['Atha' bin Mina'] kuva kuri [Abu Hurairah] ko yagize ati: 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Ndahiye Imana, mu by'ukuri Ibn Maryam azamanuka nk'umucamanza w'intungane, hanyuma amena umusaraba, yica ingurube, akuraho jizyah - mu batizera -, atererana ingamiya ikiri nto, ntagerageza Iyo ubyumvise, urwango ruzashira, urwango n'umururumba bizatumirwa guhabwa ubutunzi - imfashanyo - ariko ntawe uzabyemera'.
Imam Muslim : 222
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيِّ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَنْتُمْ إِذَا نَزَلَ ابْنُ مَرْيَمَ فِيكُمْ وَإِمَامُكُمْ مِنْكُمْ
Yambwiye [Harmalah bin Yahya] yatubwiye [Ibnu Wahab] yatubwiye [Yunus] kuri [Ibn Shihab] yaravuze, yambwiye [Nafi'] wahoze ari umugaragu wa Abu Qatadah al-Ansari, ko [Abu Hurairah] yavuze ati: 'Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Mwaba mumeze mute Yesu mwene Mariyamu aramutse abamanukiye akaba umuyobozi wanyu?'.
Imam Muslim : 223
و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيِّ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَنْتُمْ إِذَا نَزَلَ ابْنُ مَرْيَمَ فِيكُمْ وَأَمَّكُمْ
Kandi yatubwiye [Muhammad bin Hatim] yatubwiye [Ya'qub bin Ibrahim] yatubwiye [Ibnu Akhi Ibn Shihab] kuri [nyinarume] yavuze, yambwiye [Nafi'] - ni ukuvuga uwahoze ari umugaragu wa Abu Qatadah al-Ansari - ko yumvise [Abu Hurairah] avuga ati: 'Intumwa ya Allah sallallahu alaihi wasallam yaravuze ati: 'Wari kumera ute iyo Yesu aba mwene Mariyamu akaza aho uri akaba umuyobozi wawe'?'
Imam Muslim : 224
و حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنِي الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ نَافِعٍ مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ إِذَا نَزَلَ فِيكُمْ ابْنُ مَرْيَمَ فَأَمَّكُمْ مِنْكُمْ فَقُلْتُ لِابْنِ أَبِي ذِئْبٍ إِنَّ الْأَوْزَاعِيَّ حَدَّثَنَا عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ نَافِعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَإِمَامُكُمْ مِنْكُمْ قَالَ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ تَدْرِي مَا أَمَّكُمْ مِنْكُمْ قُلْتُ تُخْبِرُنِي قَالَ فَأَمَّكُمْ بِكِتَابِ رَبِّكُمْ تَبَارَكَ وَتَعَالَى وَسُنَّةِ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Kandi twabwiwe [Zuhair bin Harb] yambwiye [Al-Walid bin Muslim] yatubwiye [Ibn Abu Dzi'bin] yabikuye kuri [Ibn Shihab] yavuye kuri [Nafi'] umugaragu wa Abu Qatadah, yavuye kuri [Abu Hurairah] ko Intumwa ya Allah sallallahu alaihi wasallam yavuze ati: 'Wari kumera ute iyo Yesu mwene Mariyamu aza kukugeraho akaba umuyobozi wawe'? Hanyuma mbwira [Ibn Abu Dzi'b] ko [al-Auza'i] yatubwiye, yavuye kuri [az-Zuhri] yavuye kuri [Nafi'] yavuye kuri [Abu Hurairah], 'Umuyobozi wawe akomoka kuri wowe'. [Ibn Abu Dzi'b] yaravuze ati: 'Uzi ishingiro ry'ubuyobozi bwawe?' Narabajije nti: 'Ugiye kumbwira?' Ibn Abu Dzi'b yaravuze ati: 'Azaguyobora ashingiye ku gitabo cya Allah na Suna z'Intumwa yawe sallallahu alaihi wasallam'.
Imam Muslim : 225
حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ شُجَاعٍ وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَحَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ قَالُوا حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُا سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي يُقَاتِلُونَ عَلَى الْحَقِّ ظَاهِرِينَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ قَالَ فَيَنْزِلُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُولُ أَمِيرُهُمْ تَعَالَ صَلِّ لَنَا فَيَقُولُ لَا إِنَّ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ أُمَرَاءُ تَكْرِمَةَ اللَّهِ هَذِهِ الْأُمَّةَ
Yatubwiye [al-Walid bin Syuja'] na [Harun bin Abdullah] na [Hajjaj bin ash-Sya'ir] bavuze, yatubwiye [Hajjaj] - ari we Ibn Muhammad - bivuye kuri [Ibn Juraij] yaravuze ati, '[Abu az-Zubair] yambwiye, ko yumvise [Jabir bin Abdullah] avuga ati, 'Numvise Intumwa ya Allah sallallahu alaihi wasallam ivuga iti: 'Muri Ummah wanjye hazahora hari itsinda ry'abantu barwanira ukuri, bazahora bagaragara kugeza ku munsi w'imperuka'. Yongera kuvuga ati: 'Hanyuma Yesu mwene Mariya aramanuka, hanyuma umuyobozi wabo aravuga ati: 'Ngwino hano, utuyobore mu isengesho'. Yesu aravuga ati: 'Oya, mu by'ukuri, bamwe muri mwe n'abandi muri abayobozi, nk'uburyo bwo guhimbaza Allah kuri aba bantu'.
Imam Muslim : 226
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ يَعْنُونَ ابْنَ جَعْفَرٍ عَنْ الْعَلَاءِ وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا فَإِذَا طَلَعَتْ مِنْ مَغْرِبِهَا آمَنَ النَّاسُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ فَيَوْمَئِذٍ { لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا } حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَابْنُ نُمَيْرٍ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالُوا حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ ح و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ كِلَاهُمَا عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ذَكْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِ حَدِيثِ لْعَلَاءِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Batubwiye [Yahya bin Ayyub] na [Qutaibah bin Sa'id] na [Ali bin Hujr] bavuze, batubwiye [Ismail bin Ya'nun] - ari we Ibn Ja'far - bivuye kuri [al-Ala'] - ari we Ibn Abdurrahman - bivuye kuri [se] bivuye kuri [Abu Hurairah] yaravuze ati: 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Umunsi w'urubanza ntuzahagarara kugeza igihe izuba rirashe iburengerazuba. Iyo izuba rirashe iburengerazuba, abantu bose bizera Allah, ku buryo icyo gihe; '-Ukwizera k'umuntu utari warigeze yemera mbere cyangwa utagerageje gukora ibyiza mu kwemera kwe kuba kutakigira umumaro' -Q. Al An'aam: 158-. Twabibwiwe [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Ibn Numair] na [Abu Kuraib] bavuze bati, babitubwiye [Ibn Fudlail]. -Mu yindi nkuru haravugwa- Kandi yarambwiye [Zuhair bin Harb] yatubwiye [Jarir] byombi kuri [Umarah bin al-Qa'qa'] kuri [Abu Zur'ah] kuri [Abu Hurairah] kuri Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam. -Mu yindi nkuru haravugwa- Kandi yaratubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] yatubwiye [Husain bin Ali] kuri [Zaidah] kuri [Abdullah bin Dzakwan] kuri [Abdurrahman al-A'raj] kuri [Abu Hurairah] kuri Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam. -Mu yindi nkuru haravugwa- Kandi yaratubwiye [Muhammad bin Rafi'] yatubwiye [Abdurrazzaq] yatubwiye [Ma'mar] kuri [Hammam bin Munabbih] kuri [Abu Hurairah] kuri Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam'.
Imam Muslim : 227
و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ ح و حَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ يُوسُفَ الْأَزْرَقُ جَمِيعًا عَنْ فُضَيْلِ بْنِ غَزْوَانَ ح و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثٌ إِذَا خَرَجْنَ لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا وَالدَّجَّالُ وَدَابَّةُ الْأَرْضِ
Kandi yatubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Zuhair bin Harb] bombi baravuze bati, batubwiye [Waki']. -mu yindi nkuru haravugwa - Kandi yatubwiye [Zuhair bin Harb] yatubwiye [Ishaq bin Yusuf al-Azraq] byose bivuye kuri [Fudlail bin Ghazwan]. -mu yindi nkuru haravugwa - Kandi yatubwiye [Abu Kuraib Muhammad bin al-Ala'] kandi lafazh ni iye, yatubwiye [Ibn Fudlail] bivuye kuri [se] bivuye kuri [Abu Hazim] bivuye kuri [Abu Hurairah] yaravuze ati, 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Hari ibintu bitatu nibigaragara bitazagira icyo bimarira ukwemera k'umuntu wigeze kwemera cyangwa wagerageje gukora ibyiza mu kwemera kwe, ari byo: izuba riva iburengerazuba, kugaragara kwa Dajjal, n'inyamaswa zikururuka ku isi''.
Imam Muslim : 228
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ ابْنِ عُلَيَّةَ قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ حَدَّثَنَا يُونُسُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ يَزِيدَ التَّيْمِيِّ سَمِعَهُ فِيمَا أَعْلَمُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَوْمًا أَتَدْرُونَ أَيْنَ تَذْهَبُ هَذِهِ الشَّمْسُ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ إِنَّ هَذِهِ تَجْرِي حَتَّى تَنْتَهِيَ إِلَى مُسْتَقَرِّهَا تَحْتَ الْعَرْشِ فَتَخِرُّ سَاجِدَةً فَلَا تَزَالُ كَذَلِكَ حَتَّى يُقَالَ لَهَا ارْتَفِعِي ارْجِعِي مِنْ حَيْثُ جِئْتِ فَتَرْجِعُ فَتُصْبِحُ طَالِعَةً مِنْ مَطْلِعِهَا ثُمَّ تَجْرِي حَتَّى تَنْتَهِيَ إِلَى مُسْتَقَرِّهَا تَحْتَ الْعَرْشِ فَتَخِرُّ سَاجِدَةً وَلَا تَزَالُ كَذَلِكَ حَتَّى يُقَالَ لَهَا ارْتَفِعِي ارْجِعِي مِنْ حَيْثُ جِئْتِ فَتَرْجِعُ فَتُصْبِحُ طَالِعَةً مِنْ مَطْلِعِهَا ثُمَّ تَجْرِي لَا يَسْتَنْكِرُ النَّاسَ مِنْهَا شَيْئًا حَتَّى تَنْتَهِيَ إِلَى مُسْتَقَرِّهَا ذَاكَ تَحْتَ الْعَرْشِ فَيُقَالُ لَهَا ارْتَفِعِي أَصْبِحِي طَالِعَةً مِنْ مَغْرِبِكِ فَتُصْبِحُ طَالِعَةً مِنْ مَغْرِبِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَدْرُونَ مَتَى ذَاكُمْ ذَاكَ حِينَ { لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا } و حَدَّثَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَيَانٍ الْوَاسِطِيُّ أَخْبَرَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ يُونُسَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَوْمًا أَتَدْرُونَ أَيْنَ تَذْهَبُ هَذِهِ الشَّمْسُ بِمِثْلِ مَعْنَى حَدِيثِ ابْنِ عُلَيَّةَ
Yatubwiye [Yahya bin Ayyub] na [Ishaq bin Ibrahim] byose bivuye kuri [Ibn Ulayyah], [Ibn Ayyub] yaravuze, yatubwiye [Ibn Ulayyah] yatubwiye [Yunus] bivuye kuri [Ibrahim bin Yazid at-Tamimi] yabyumvise mu kintu kizwi cyane na [se] bivuye kuri [Abu Dharr] ko Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam yavuze umunsi umwe ati: 'Ese muzi aho iri zuba ryagiye?' Baramusubiza bati: 'Allah n'Intumwa ye ni bo bazi neza'. Yaravuze ati: 'Mu by'ukuri, ryazengurutse kugeza rihagaze aho ryari munsi y'Intebe hanyuma rigwa ryubamye, riguma uko rimeze kugeza ribwiwe ngo: 'Muzamuke musubire aho mwaturutse'. Hanyuma rigaruka kugeza rizamutse aho ryari riturutse, hanyuma rikiruka mu ruziga aho rituma abantu bataryihakana na gato kugeza rihagaze aho ryari riturutse, riri munsi y'Intebe, hanyuma rikabwirwa ngo: 'Mubyuke mu gitondo muturutse iburengerazuba.' Nuko izamuka iturutse iburengerazuba. Intumwa ya Allah shallallahu 'alaihi wasallam iravuga iti: 'Ese uzi, iyo ibyo bibaye, bibaho iyo ukwemera k'umuntu kutazamugirira akamaro igihe cyose atazize mbere, cyangwa agakora ibyiza mu kwemera kwe'. Kandi yatubwiye [Abd al-Hamid bin Bayan al-Wasithi] yatumenyesheje [Khalid] - uwo ni Ibn Abdullah - bivuye kuri [Yunus] bivuye kuri [Ibrahim at-Taimi] bivuye kuri [se] bivuye kuri [Abu Dharr] ko umunsi umwe Intumwa shallallahu 'alaihi wasallam yavuze ati: 'Ese uzi aho iri zuba rijya'.... nk'uko bisobanurwa na Hadithi ya Ibn Ulayyah'.
Imam Muslim : 229
و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَاللَّفْظُ لَأَبِي كُرَيْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسٌ فَلَمَّا غَابَتْ الشَّمْسُ قَالَ يَا أَبَا ذَرٍّ هَلْ تَدْرِي أَيْنَ تَذْهَبُ هَذِهِ قَالَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ فَإِنَّهَا تَذْهَبُ فَتَسْتَأْذِنُ فِي السُّجُودِ فَيُؤْذَنُ لَهَا وَكَأَنَّهَا قَدْ قِيلَ لَهَا ارْجِعِي مِنْ حَيْثُ جِئْتِ فَتَطْلُعُ مِنْ مَغْرِبِهَا قَالَ ثُمَّ قَرَأَ فِي قِرَاءَةِ عَبْدِ اللَّهِ وَذَلِكَ مُسْتَقَرٌّ لَهَا
Kandi twabwiwe [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Abu Kuraib] kandi lafazh ni iya Abu Kuraib, bombi baravuze, yatubwiye [Abu Muawiyah] yatubwiye [al-A'masy] kuri [Ibrahim at-Taimi] kuri [se] kuri [Abu Dzar] yaravuze ati: 'Ubwo ninjiraga mu musigiti, Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yari yicaye, hanyuma izuba rirenze, aravuga ati: 'Ewe Abu Dzar, uzi aho iri zuba ryagiye?' Abu Dzar aramusubiza ati: 'Allah n'Intumwa ye ni bo bazi neza'. Yaravuze ati: 'Yaragiye, hanyuma asaba uburenganzira bwo kunama, maze ahabwa uburenganzira bwo kunama, nk'aho byavuzwe ko 'Subira inyuma uvuye mu nzira waje'. Hanyuma ryarazamutse riva iburengerazuba'. Uwanditse inkuru aravuga ati: 'Hanyuma yasomye Abdullah asoma ati: 'Kandi aho ni ho izuba riherereye''.
Imam Muslim : 230
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى { وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا } قَالَ مُسْتَقَرُّهَا تَحْتَ الْعَرْشِ
Yatubwiye [Abu Sa'id al-Asyajj] na [Ishaq bin Ibrahim], Ishaq yaravuze, yatubwiye, mu gihe al-Asyajj yavuze, yatubwiye [Waki'] yatubwiye [al-A'masy] kuri [Ibrahim at-Taimi] kuri [se] kuri [Abu Dzar] yaravuze ati: 'Nabajije Intumwa ya Allah ku ijambo rya Allah: '-Izuba rizenguruka ku murongo waryo-' -Ibibazo. Yunus: 38- Nuko aravuga ati: 'Ahantu he hari munsi y'Intebe''.
Imam Muslim : 231
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةَ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ فَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ يَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ أُوْلَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى فَجِئَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ أَقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ { اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ } فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَرْجُفُ بَوَادِرُهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ ثُمَّ قَالَ لِخَدِيجَةَ أَيْ خَدِيجَةُ مَا لِي وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ قَالَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي قَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ كَلَّا أَبْشِرْ فَوَاللَّهِ لَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا وَاللَّهِ إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَصْدُقُ الْحَدِيثَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى وَهُوَ ابْنُ عَمِّ خَدِيجَةَ أَخِي أَبِيهَا وَكَانَ امْرَأً تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعَرَبِيَّ وَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعَرَبِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ أَيْ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ قَالَ وَرَقَةُ بْنُ نَوْفَلٍ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَآهُ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَى مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا يَا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا حِينَ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَ مُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ وَرَقَةُ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَوَاللَّهِ لَا يُحْزِنُكَ اللَّهُ أَبَدًا وَقَالَ قَالَتْ خَدِيجَةُ أَيْ ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ و حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ زَوْجُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَجَعَ إِلَى خَدِيجَةَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ وَمَعْمَرٍ وَلَمْ يَذْكُرْ أَوَّلَ حَدِيثِهِمَا مِنْ قَوْلِهِ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ وَتَابَعَ يُونُسَ عَلَى قَوْلِهِ فَوَاللَّهِ لَا يَخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا وَذَكَرَ قَوْلَ خَدِيجَةَ أَيْ ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ
Yatubwiye [Abu ath-Tahir Ahmad bin Amru bin Abdullah bin Amru bin Sarh] yatubwiye [Ibnu Wahb] yaravuze, arambwira [Yunus] kuri [Ibn Shihab] yaravuze, yaravuze [Urwah bin az-Zubair] ko [Aisha] umugore w'Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam, yamubwiye ko, yavuze ati, 'Ihishurirwa ry'Intumwa ya Allah sallallaahu 'alaihi wasallam, ikintu cya mbere cyabaye cyari mu ishusho y'inzozi nyazo mu bitotsi bye. Ntiyabonye izi nzozi, ariko byari nk'ituze ry'umuseke, hanyuma akunda kuba wenyine. Yakundaga kwiherera mu buvumo bwa Hira'. Aho ni ho yamaraga amajoro menshi asenga Allah mbere yo gusubira mu rugo. Kubera iyo mpamvu, yazanye ibikoresho bike. -Nyuma y'iminsi myinshi - yasubiye kwa Khadija, afata ibyo kurya amajoro menshi. Ibi byakomeje gutinda, kugeza igihe yahishuriwe ubwo yari mu buvumo bwa Hira'. Iri yerekwa ryatanzwe na Malayika Gaburiyeli wavuze ati: 'Soma, yewe Muhamadi!' Yaravuze ati: 'Sinzi gusoma neza'. Intumwa yaravuze iti: 'Marayika aramfata arampobera cyane, ubwo numvaga ndushye arandekura. Hanyuma aravuga ati: 'Soma, yewe Muhamadi!' Yaravuze ati: 'Nahise nsubiza nti: 'Sinzi gusoma'. Yakomeje agira ati: 'Mana Jibril yahise amfata arampobera cyane, kugeza ubwo numvise ndushye yongera kurekura. Hanyuma aravuga ati: 'Soma, yewe Muhamadi!' Yaravuze ati: 'Nahise nsubiza nti: 'Sinzi gusoma neza'. Yakomeje agira ati: 'Jibril yongeye kumpobera cyane, ku buryo numvise ndushye, yandekuye. Hanyuma yasomye amagambo ya Allah agira ati: '-Soma yewe Muhamadi mu izina ry'Imana yawe yaremye ibiremwa byose. Yaremye umuntu mu kiyunguyungu cy'amaraso, soma, kandi ni Imana yawe Nyirimbabazi, yigisha umuntu akoresheje ikaramu. Yigishije umuntu ikintu kitazwi-' -Qs. Al 'Alaq: 1-5-. Nyuma y'iki kibazo yagiye mu rugo afite ubwoba kugeza ubwo yahuye na Khadija, nk'uko yabivuze ati: 'Ntwikire! Ntwikire'. Hanyuma Khadija amuha igitambaro kugira ngo ubwoba bumushire. Hanyuma abwira Khadija ati: 'Yewe Khadija! Byambayeho bite?' Yanavuze ibyabaye byose. Yongera kuvuga ati: 'Ndi mu bibazo cyane kuri njye ubwanjye'. Khadija yakomeje kumuhumuriza agira ati: 'Ntukamere utyo, humura! Mana yanjye, Imana ntabwo izakubabaza na rimwe. Ku bw'Imana! Mu by'ukuri, wahuje isano y'ubuvandimwe, uvuga ukuri, wikoreye imitwaro y'abandi, wakundaga kugerageza ikintu kitari gihari, wakira abashyitsi kandi uhora urengera ibintu by'ukuri'. Khadija yahise ajya guhura na Waraqah bin Naufal bin Asad bin Abdul Uzza, mubyara wa Khadija. Yari umukristo mu gihe cya Jahiliya. Yakundaga kwandika mu nyandiko y'Icyarabu kandi yandikaga Bibiliya nyinshi mu nyandiko y'Icyarabu. Icyo gihe yari ashaje kandi ari impumyi. Khadija aramubwira ati: 'Marume! - Marume ni izina ry'irihimbano rikunze gukoreshwa n'Abarabu ku babyara n'ibindi kuko bubaha bitewe nuko bakuze - Umva inkuru y'umuhungu wa murumuna wawe.' Waraqah bin Naufal aravuga ati: 'Yewe mwana wa murumuna wanjye! Byagenze bite?' hanyuma Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam avuga ibyabaye byose. Abyumvise, Waraqah aravuga ati: 'Iri ni itegeko ryahishuriwe Intumwa Musa. Byaba byiza iyo nkiri muto igihe warerwaga kuba Intumwa. Nanone, byaba byiza iyo mba nkiriho igihe wirukanwaga n'abantu bawe'. Hanyuma Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yashimangiye ati: 'Ese bazanyirukana?' Waraqah aramusubiza ati: 'Yego, si buri Muhanuzi uhaguruka agira inshingano nkawe, ariko azangwa rwose.' Iyo nza kuba nkiriho mu gihe cyanyu, nari kubafasha no kubarengera." Kandi yatubwiye [Muhammad bin Rafi'] yatubwiye [Abdurrazzaq] yatubwiye [Ma'mar] yaravuze, [az-Zuhri] yaravuze, Kandi yatubwiye [Urwah] avuye kuri [Aisyah] ko yavuze ati: 'Ihishurirwa rya Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam ikintu cya mbere cyabayeho ni ... hanyuma avuga Hadithi nk'iya Yunus, gusa yaravuze ati: 'Ndahiye Imana, Imana ntabwo izagutera agahinda iteka ryose'. Kandi yaravuze ati: 'Khadija yaravuze ati: 'Yewe nyirarume, tega amatwi umwana wa murumuna wawe'. Kandi yatubwiye [Abdul Malik bin Syu'aib bin al-Laits] yaravuze ati, yatubwiye [data] avuye kuri [sogokuru] yaravuze, yatubwiye [Uqail bin Khalid] yaravuze [Ibn Shihab] Numvise [Urwah bin az-Zubair] avuga ati: [Aisyah] umugore w'Intumwa sallallaahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Hanyuma yasubiye kwa Khadija afite ubwoba,' hanyuma avuga Hadithi nka Hadithi ya Yunus na Ma'mar. Gusa ntabwo yavuze ku ntangiriro ya Hadithi ya kabiri, 'Ihishurwa rya mbere ry'Intumwa Sallallahu 'alaihi wasallam ryabaye ryari inzozi nyakuri'. Kandi yakurikije amagambo ya Yunus agira ati: 'Ndahiye Imana, Allah ntazagutesha agaciro iteka ryose'. Hanyuma avuga amagambo ya Khadija agira ati: 'Yewe data wacu, tega amatwi umwana wa murumuna wawe'.
Imam Muslim : 232
و حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ حَدَّثَنِي يُونُسُ قَالَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُحَدِّثُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ قَالَ فِي حَدِيثِهِ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسًا عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجُئِثْتُ مِنْهُ فَرَقًا فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَدَثَّرُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ } وَهِيَ الْأَوْثَانُ قَالَ ثُمَّ تَتَابَعَ الْوَحْيُ و حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يَقُولُ أَخْبَرَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ ثُمَّ فَتَرَ الْوَحْيُ عَنِّي فَتْرَةً فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ يُونُسَ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَجُئِثْتُ مِنْهُ فَرَقًا حَتَّى هَوَيْتُ إِلَى الْأَرْضِ قَالَ و قَالَ أَبُو سَلَمَةَ وَالرُّجْزُ الْأَوْثَانُ قَالَ ثُمَّ حَمِيَ الْوَحْيُ بَعْدُ وَتَتَابَعَ و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَ حَدِيثِ يُونُسَ وَقَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ } قَبْلَ أَنْ تُفْرَضَ الصَّلَاةُ وَهِيَ الْأَوْثَانُ وَقَالَ فَجُئِثْتُ مِنْهُ كَمَا قَالَ عُقَيْلٌ
Kandi yatubwiye [Abu ath-Tahir] yatubwiye [Ibnu Wahab] yaravuze, yatubwiye [Yunus] yaravuze, [Ibn Shihab] yaravuze, yatubwiye [Abu Salamah bin Abdurrahman] ko [Jabir bin Abdullah al-Ansari] - kandi yari umwe mu basangirangendo ba Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam - yavuze Hadithi, yaravuze ati, 'Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yavuze iby'igihe ihishurirwa ryahagaritswe.' Yaravuze ati: 'Ubwo nari ndimo ngenda, mu buryo butunguranye numva ijwi riturutse mu ijuru. Nazamuye umutwe, byaje kugaragara ko marayika wari uje aho ndi mu buvumo bwa Hira yari yicaye ku ntebe iri hagati y'ijuru n'isi. Hanyuma Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yongera kuvuga ati: 'Natangiye guhinda umushyitsi kuko namutinyaga. Hanyuma njya mu rugo ndavuga nti: 'Nimunyipfuke! Nimunyipfuke!' Hanyuma yaranyitwikiriye, ni bwo Allah yahishuye umurongo ugira uti: '-Yewe muntu watwikiriye! Kanguka utange umuburo, kandi uhe icyubahiro Imana yawe, kandi usukure imyenda yawe, kandi wirinde ikibi cyose, - ' -Qs. Al Mudatstsir: 1-5-, bivuze ibi bigirwamana, bityo wirinde. Nyuma y'ibyo, hamanurwaga ubudasiba'. Kandi yatubwiye [Abdul Malik bin Syu'aib bin al-Laits] yaravuze, yatubwiye [data] kuri [sogokuru] yaravuze, yatubwiye [Uqail bin Khalid] kuri [Ibn Shihab] yaravuze, numvise [Abu Salamah bin Abdurrahman] avuga, yatubwiye [Jabir bin Abdullah] ko yumvise Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam avuga ati: 'Maze ubwo buhanuzi bwarampagaritse igihe gito, nuko ubwo nagendaga,' hanyuma avuga ikintu nk'iya Hadithi ya Yunus, gusa aravuga ati: 'Maze natinye ko byantera kugwa hasi'. Yaravuze ati: “Hagati aho Abu Salamah yaravuze ati: ‘Kandi icyo bivuze ni ibigirwamana’.” Yaravuze ati: “Hanyuma hamanuka byinshi birakomeza”. Kandi yarambwiye [Muhammad bin Rafi’] yaratubwiye [Abdurrazzaq] yaratubwiye [Ma’mar] kuva kuri [az-Zuhri] hamwe n’iyi sanad nk’iya Hadithi ya Yunus, yaravuze ati: “Allah yahishuye umurongo uti: ‘Yewe muntu witwikiriye! Kanguka utange umuburo, kandi uheshe icyubahiro Imana yawe, kandi usukure imyenda yawe, kandi wirinde ikibi cyose –’ -Qs. Al Mudatstsir: 1-5-. Mbere yo gusenga ni itegeko, ibisobanuro ni ukwirinda ibigirwamana. Kandi aravuga ati: ‘Hanyuma nagize ubwoba kubera ibyo,’ nk’uko Uqail yabivuze.
Imam Muslim : 233
و حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى يَقُولُ سَأَلْتُ أَبَا سَلَمَةَ أَيُّ الْقُرْآنِ أُنْزِلَ قَبْلُ قَالَ { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ } فَقُلْتُ أَوْ اقْرَأْ فَقَالَ سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ أَيُّ الْقُرْآنِ أُنْزِلَ قَبْلُ قَالَ { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ } فَقُلْتُ أَوْ اقْرَأْ قَالَ جَابِرٌ أُحَدِّثُكُمْ مَا حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ جَاوَرْتُ بِحِرَاءٍ شَهْرًا فَلَمَّا قَضَيْتُ جِوَارِي نَزَلْتُ فَاسْتَبْطَنْتُ بَطْنَ الْوَادِي فَنُودِيتُ فَنَظَرْتُ أَمَامِي وَخَلْفِي وَعَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي فَلَمْ أَرَ أَحَدًا ثُمَّ نُودِيتُ فَنَظَرْتُ فَلَمْ أَرَ أَحَدًا ثُمَّ نُودِيتُ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَإِذَا هُوَ عَلَى الْعَرْشِ فِي الْهَوَاءِ يَعْنِي جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَام فَأَخَذَتْنِي رَجْفَةٌ شَدِيدَةٌ فَأَتَيْتُ خَدِيجَةَ فَقُلْتُ دَثِّرُونِي فَدَثَّرُونِي فَصَبُّوا عَلَيَّ مَاءً فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ } حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَقَالَ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ عَلَى عَرْشٍ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ
Maze kutubwira [Zuhair bin Harb] ko yatubwiye [al-Walid bin Muslim] ko yatubwiye [al-Auza'i] aravuga ati, numvise [Yahya] avuga, nabajije [Abu Salamah] nti: 'Ni uwuhe murongo wa Koran wahishuwe bwa mbere?' Hanyuma yasomye ati: '-Yemwe bantu bapfukiranwe-' -Surat Al Mudatstsir-. Nuko ndavuga nti: 'Cyangwa - wenda inyuguti - iqara'. Hanyuma nabajije [Jabir bin Abdullah] nti: 'Ni uwuhe murongo wa Koran wahishuwe bwa mbere?' Hanyuma yasomye ati: '-Yemwe bantu bapfukiranwe-' -Surat Al Mudatstsir-. Nuko ndavuga nti: 'Cyangwa - wenda inyuguti - iqara'. Jabir aravuga ati: 'Nababwiye ikintu Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yatubwiye.' Yaravuze ati: 'Nakoze Iktikaf yanjye mu Buvumo bwa Hira' mu gihe cy'ukwezi, maze kurangiza Iktikaf yanjye, hanyuma ndamanuka, manuka mu kibaya, hanyuma ndahamagarwa. Nuko ndeba imbere yanjye n'inyuma yanjye, iburyo n'ibumoso, ariko nta muntu nabonye, hanyuma nongera guhamagarwa, hanyuma ndareba, ariko nta muntu n'umwe wari uhari, hanyuma ndahamagarwa, nuko ndazamura umutwe, byagaragaye ko yari hejuru y'Intebe y'Ubwami mu kirere, ari we Gaburiyeli. Hanyuma ndashoberwa. Hanyuma nagiye kwa Khadija ndamubwira nti: 'Ntwikire, unyitwikire!' nuko asuka amazi kuri njye, hanyuma Allah ahishura umurongo ugira uti: '-Yewe wambaye igitambaro! Kanguka utange umuburo, maze Rabbi wawe awuhe icyubahiro, kandi imyenda yawe uyisukure-' -Qs. Al Mudatstsir: 1-4-. Yatubwiye [Muhammad bin al-Mutsanna] yatubwiye [Uthman bin Umar] yatubwiye [Ali bin al-Mubarak] kuri [Yahya bin Abu Katsir] kuri iyi sanad, maze aravuga ati: 'Biragaragara ko yicaye ku ntebe y'ubwami hagati y'ijuru n'isi'.
Imam Muslim : 234
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أُتِيتُ بِالْبُرَاقِ وَهُوَ دَابَّةٌ أَبْيَضُ طَوِيلٌ فَوْقَ الْحِمَارِ وَدُونَ الْبَغْلِ يَضَعُ حَافِرَهُ عِنْدَ مُنْتَهَى طَرْفِهِ قَالَ فَرَكِبْتُهُ حَتَّى أَتَيْتُ بَيْتَ الْمَقْدِسِ قَالَ فَرَبَطْتُهُ بِالْحَلْقَةِ الَّتِي يَرْبِطُ بِهِ الْأَنْبِيَاءُ قَالَ ثُمَّ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَصَلَّيْتُ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ خَرَجْتُ فَجَاءَنِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام بِإِنَاءٍ مِنْ خَمْرٍ وَإِنَاءٍ مِنْ لَبَنٍ فَاخْتَرْتُ اللَّبَنَ فَقَالَ جِبْرِيلُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اخْتَرْتَ الْفِطْرَةَ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ فَقِيلَ مَنْ أَنْتَ قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِآدَمَ فَرَحَّبَ بِي وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام فَقِيلَ مَنْ أَنْتَ قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِابْنَيْ الْخَالَةِ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَيَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّاءَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمَا فَرَحَّبَا وَدَعَوَا لِي بِخَيْرٍ ثُمَّ عَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ الثَّالِثَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ فَقِيلَ مَنْ أَنْتَ قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِيُوسُفَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا هُوَ قَدْ أُعْطِيَ شَطْرَ الْحُسْنِ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ الرَّابِعَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِإِدْرِيسَ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَرَفَعْنَاهُ مَكَانًا عَلِيًّا } ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ الْخَامِسَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِهَارُونَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّادِسَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِمُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ثُمَّ عَرَجَ إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ فَقِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِإِبْرَاهِيمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُسْنِدًا ظَهْرَهُ إِلَى الْبَيْتِ الْمَعْمُورِ وَإِذَا هُوَ يَدْخُلُهُ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ لَا يَعُودُونَ إِلَيْهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِي إِلَى السِّدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَإِذَا وَرَقُهَا كَآذَانِ الْفِيَلَةِ وَإِذَا ثَمَرُهَا كَالْقِلَالِ قَالَ فَلَمَّا غَشِيَهَا مِنْ أَمْرِ اللَّهِ مَا غَشِيَ تَغَيَّرَتْ فَمَا أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَنْعَتَهَا مِنْ حُسْنِهَا فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيَّ مَا أَوْحَى فَفَرَضَ عَلَيَّ خَمْسِينَ صَلَاةً فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَنَزَلْتُ إِلَى مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَا فَرَضَ رَبُّكَ عَلَى أُمَّتِكَ قُلْتُ خَمْسِينَ صَلَاةً قَالَ ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا يُطِيقُونَ ذَلِكَ فَإِنِّي قَدْ بَلَوْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَخَبَرْتُهُمْ قَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى رَبِّي فَقُلْتُ يَا رَبِّ خَفِّفْ عَلَى أُمَّتِي فَحَطَّ عَنِّي خَمْسًا فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقُلْتُ حَطَّ عَنِّي خَمْسًا قَالَ إِنَّ أُمَّتَكَ لَا يُطِيقُونَ ذَلِكَ فَارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ قَالَ فَلَمْ أَزَلْ أَرْجِعُ بَيْنَ رَبِّي تَبَارَكَ وَتَعَالَى وَبَيْنَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام حَتَّى قَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّهُنَّ خَمْسُ صَلَوَاتٍ كُلَّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ لِكُلِّ صَلَاةٍ عَشْرٌ فَذَلِكَ خَمْسُونَ صَلَاةً وَمَنْ هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كُتِبَتْ لَهُ حَسَنَةً فَإِنْ عَمِلَهَا كُتِبَتْ لَهُ عَشْرًا وَمَنْ هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا لَمْ تُكْتَبْ شَيْئًا فَإِنْ عَمِلَهَا كُتِبَتْ سَيِّئَةً وَاحِدَةً قَالَ فَنَزَلْتُ حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ قَدْ رَجَعْتُ إِلَى رَبِّي حَتَّى اسْتَحْيَيْتُ مِنْهُ
Yatubwiye [Syaiban bin Farrukh] yatubwiye [Hammad bin Salamah] yatubwiye [Thabit al-Bunani] kuva kuri [Anas bin Malik] ko Intumwa y'Imana (saww) alaihi wasallam yagize ati: 'Nasuwe na Buraq. Ni inyamaswa y'umweru, nini kurusha indogobe ariko ntoya kurusha ihembe rinini. Yamanuye umubiri wayo ku buryo inda ya buraq igera ku mutwe wayo.' Yongera kuvuga ati: 'Nuko mpita nyigenderaho kugeza ngeze i Baitul Maqdis'. Yongera kuvuga ati: 'Hanyuma nyihambira ku nkingi y'umusigiti nk'uko abahanuzi babikoraga. Nyuma y'akanya gato ninjira mu musigiti nsenga raka ebyiri. Narangije ndakomeza, mu buryo butunguranye negereye Jibril yitwaje igikombe cya divayi n'igikombe cy'amata. Nanjye nahisemo amata. Hanyuma Jibril aravuga ati: 'Wahisemo fitrah'. Hanyuma Jibril yanzamuye mu ijuru. Igihe Gaburiyeli yasabaga ko umuryango ukingurwa, yabajijwe ati: 'Uri nde?' ' Jibril arasubiza ati 'Gabriel'. Aramubaza ati 'Ni nde uri kumwe nawe?' Jibril arasubiza ati 'Muhammadi'. Jibril yongera kubazwa ati 'Yatumwe?' Gaburiyeli arasubiza ati 'Yego, yaratumwe'. Nuko urugi rurakingurwa. Ako kanya nahuye n'Umuhanuzi Adamu, aranyakira anyifuriza ibyiza. Hanyuma njyanwa mu ijuru rya kabiri. Jibril arasaba gukingura urugi. Hanyuma arongera arabaza ati 'Uri nde?' Jibril arasubiza ati 'Gabriel'. Jibril yongera kubazwa ati 'Ni nde uri kumwe nawe?' Jibril arasubiza ati 'Muhammadi'. Jibril yongera kubazwa ati 'Yatumwe?' Gaburiyeli arasubiza ati 'Yego, yaratumwe'. Urugi rurakingurwa. Ako kanya nahuye na Isa bin Maryam na Yahya bin Zakaria, bombi baranyakira kandi baranyifuriza ibyiza. Nongeye kujyanwa mu ijuru rya gatatu. Jibril na we arasaba gukingura urugi. Hanyuma arabaza ati 'Uri nde?' Jibril arasubiza ati 'Gabriel'. Jibril yongeye kubazwa ati 'Ni nde uri kumwe nawe?' Jibril aramusubiza ati 'Muhammad'. Jibril yongeye kubazwa ati 'Ese yatumwe?' Gaburiyeli aramusubiza ati 'Yego, yatumwe'. Urugi rurakingurwa. Mu buryo butunguranye nahuye n'Intumwa Yusuf Alaihis Salam, byaje kugaragara ko yari yahawe umugisha wo hejuru cyane. Yakomeje kunyakira no kunyifuriza ibyiza. Nongeye kujyanwa mu ijuru rya kane. Jibril na we yasabye gufungura urugi. Ijwi ryongera kubaza riti 'Uri nde?' Jibril aramusubiza ati 'Gabriel'. Jibril yongeye kubazwa ati 'Ni nde uri kumwe nawe?' Jibril aramusubiza ati 'Muhammad'. Jibril yongeye kubazwa ati 'Ese yatumwe?' Gaburiyeli aramusubiza ati 'Yego, yatumwe'. Urugi rurakingurwa. Mu buryo butunguranye nahuye n'Intumwa Idris Alaihis Salam, yakomeje kunyakira kandi anyifuriza ibyiza. Allah aravuga ati: '-Kandi twamuzamuye mu ijuru rihanitse-'. Nongeye kujyanwa mu ijuru rya gatanu. Jibril asabye gukingura urugi. Ijwi ryongera kubaza riti 'Uri nde?' Jibril asubiza riti 'Gabriel'. Jibril arongera kubazwa riti 'Ni nde uri kumwe nawe?' Jibril asubiza riti 'Muhammad'. Jibril arongera kubazwa riti 'Yatumwe?' Gaburiyeli asubiza riti 'Yego, yatumwe'. Urugi rurakingurwa. Mu buryo butunguranye nahuye n'Umuhanuzi Harun Alaihissalam, akomeza kunyakira no kunsengera neza. Nongeye kujyanwa mu ijuru rya gatandatu. Jibril arongera gusaba gukingura urugi. Ijwi ryongera kubaza riti 'Uri nde?' Jibril asubiza riti 'Gabriel'. Jibril arongera kubazwa riti 'Ni nde uri kumwe nawe?' Jibril asubiza riti 'Muhammad'. Jibril arongera kubazwa riti 'Yatumwe?' Gaburiyeli asubiza riti 'Yego, yatumwe'. Urugi rurakingurwa. Mu buryo butunguranye nahuye n'Umuhanuzi Musa, akomeje kunyakira no kunsengera neza. Nongeye kujyanwa mu ijuru rya karindwi. Jibril yasabye kuyifungura. Ijwi ryongera kubaza riti 'Uri nde?' Jibril aramusubiza ati 'Gabriel'. Jibril yongeye kubazwa ati 'Ni nde uri kumwe nawe?' Jibril aramusubiza ati 'Muhammad'. Jibril yongeye kubazwa ati 'Ese yatumwe?' Gaburiyeli aramusubiza ati 'Yego, yatumwe'. Urugi rurakingurwa. Mu buryo butunguranye nahuye n'Intumwa Ibrahim Alaihissalam, yari yicaye i Baitul Makmur. Ubugari bwaho bwashoboraga kuba buri munsi bw'abamarayika ibihumbi mirongo irindwi. Nyuma yo kugenda, ntibamugarutseho -Baitul Makmur-. Hanyuma najyanywe i Sidratul Muntaha. Amababi ni manini nk'amatwi y'inzovu kandi imbuto zingana n'ikibindi. Yaravuze ati: 'Ubwo yazamukaga n'itegeko rya Allah, sidrah vomita yarahindutse. Nta kiremwa cy'Imana gishobora gusobanura ubwiza bwacyo kuko ari cyiza. Hanyuma Allah yamuhaye ihishurirwa amusaba gusenga inshuro mirongo itanu ku manywa na nijoro. Hanyuma ndamanuka njya guhura n'Intumwa Musa Alaihissalam, arambaza ati: 'Ni iki Nyagasani wawe yabwiye abantu bawe?' Ati: 'Saba incuro mirongo itanu'. Intumwa Musa aravuga ati: 'Subira ku Mwami wawe, usabe ihumure kuko abantu bawe batazashobora kubikora. Nigeze kugerageza Abana ba Isirayeli ndabagerageza'. Aravuga ati: 'Nasubiye ku Mana mbwira nti: 'Mana yanjye, subiza ihumure abantu banjye'. Hanyuma Allah subhanahu wata'ala. kuraho inshuro eshanu z'amasengesho'. Hanyuma nsubira ku Muhanuzi Musa ndamubwira nti: 'Allah yankuyeho inshuro eshanu z'amasengesho'. Intumwa Musa aravuga ati: 'Abantu bawe ntibazashobora kubikora. Subira ku Mwami wawe, ongera usabe ihumure'. Aravuga ati: 'Nari nkiri kugenda hagati y'Umwami wanjye n'Intumwa Musa, kugeza ubwo Allah yavuze ati: 'Yewe Muhammad! Mu by'ukuri, ndapfardukan inshuro eshanu ku manywa na nijoro. Buri swala ya fardu ikuba incuro icumi. Rero ayo ni amasengesho mirongo itanu ya fardu. Mu buryo nk'ubwo, umuntu wese ugambiriye gukora icyiza ariko ntagikore nta kabuza azaba afite igikorwa kimwe cyiza cyandikiwe. Nabikora, ibikorwa byiza icumi bizandikishwa. Ku rundi ruhande, umuntu wese ugambiriye gukora icyaha ariko ntagikore, ntazandikishwa icyaha. Hanyuma nabikora, kizandikishwa nk'icyaha kuri we'. Naramanukaga kugeza ubwo nageze ku Muhanuzi Musa, maze ndamubwira. Aracyavuga ati 'Subira ku Mwami wawe, usabe ubufasha'. Narasubije nti 'Nasubiye ku Mwami wanjye inshuro nyinshi cyane, byatumye ngira isoni zo kumugirira'.
Imam Muslim : 235
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيتُ فَانْطَلَقُوا بِي إِلَى زَمْزَمَ فَشُرِحَ عَنْ صَدْرِي ثُمَّ غُسِلَ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ أُنْزِلْتُ
Yatubwiye [Abdullah bin Hasyim al-Abdi] yatubwiye [Bahz bin Asad] yatubwiye [Sulaiman bin al-Mughirah] yatubwiye [Tsabit] kuri [Anas bin Malik] yagize ati: 'Intumwa ya Allah sallallaahu alaihi wasallam yaravuze ati: 'Nasuwe -abamarayika- hanyuma banjyana ku iriba rya Zamzam, hanyuma igituza cyanjye kirafungurwa, cyogeshwa n'amazi ya Zamzam, hanyuma ndatereranwa'.
Imam Muslim : 236
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَاهُ جِبْرِيلُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَهُ فَصَرَعَهُ فَشَقَّ عَنْ قَلْبِهِ فَاسْتَخْرَجَ الْقَلْبَ فَاسْتَخْرَجَ مِنْهُ عَلَقَةً فَقَالَ هَذَا حَظُّ الشَّيْطَانِ مِنْكَ ثُمَّ غَسَلَهُ فِي طَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ لَأَمَهُ ثُمَّ أَعَادَهُ فِي مَكَانِهِ وَجَاءَ الْغِلْمَانُ يَسْعَوْنَ إِلَى أُمِّهِ يَعْنِي ظِئْرَهُ فَقَالُوا إِنَّ مُحَمَّدًا قَدْ قُتِلَ فَاسْتَقْبَلُوهُ وَهُوَ مُنْتَقِعُ اللَّوْنِ قَالَ أَنَسٌ وَقَدْ كُنْتُ أَرْئِي أَثَرَ ذَلِكَ الْمِخْيَطِ فِي صَدْرِهِ حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الْأَيْلِيُّ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ وَهُوَ ابْنُ بِلَالٍ قَالَ حَدَّثَنِي شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُنَا عَنْ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ مَسْجِدِ الْكَعْبَةِ أَنَّهُ جَاءَهُ ثَلَاثَةُ نَفَرٍ قَبْلَ أَنْ يُوحَى إِلَيْهِ وَهُوَ نَائِمٌ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ نَحْوَ حَدِيثِ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ وَقَدَّمَ فِيهِ شَيْئًا وَأَخَّرَ وَزَادَ وَنَقَصَ
Twabwiwe [Syaiban bin Farrukh] ko [Hammad bin Salamah] yatubwiye [Thabit al-Bunani] kuva kuri [Anas bin Malik] ko Intumwa y'Imana (saww) yasuwe na Jibril (saww) alaihi wasallam, ubwo yakinaga n'abana. Marayika aramufata aramuryamisha, hanyuma amuca umutima, akuramo umutima akuramo amaraso, aravuga ati: 'Iki ni igice cya shitani ivuye kuri wowe, hanyuma ucyoge mu kibindi cya zahabu kirimo amazi ya Zamzam', hanyuma marayika arakidoda hanyuma asubiza aho cyahoze. Abana baraza bitotombera nyina, baramubwira bati: 'Mu by'ukuri Muhammad yishwe'. Abantu bamwakirana amaso ye asa n'ay'umweru - kubera ubwoba - ''. Anasi aravuga ati: 'Nabonye ibimenyetso by'imidozi ku gituza cye'. Yatubwiye [Harun bin Sa'id al-Aili] yatubwiye [Ibnu Wahab] yaravuze, yatubwiye [Sulaiman] - ari we Ibn Bilal - yaravuze, yatubwiye [Syarik bin Abdullah bin Abu Namir] yaravuze ati, Numvise [Anas bin Malik] atubwira iby'ijoro Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam' yakoze Isra' ye avuye mu musigiti wa al-Kaaba, ko yasuwe n'abantu batatu mbere y'uko ahishurirwa, ubwo yari aryamye mu musigiti wa haram. Uwanditse inkuru yavuze kuri iyo Hadithi hamwe n'inkuru ye nk'iya Thabit al-Bunani, hanyuma ayitangaho interuro, irangira, yongeraho kandi ikuramo.
Imam Muslim : 237
و حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ كَانَ أَبُو ذَرٍّ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فُرِجَ سَقْفُ بَيْتِي وَأَنَا بِمَكَّةَ فَنَزَلَ جِبْرِيلُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفَرَجَ صَدْرِي ثُمَّ غَسَلَهُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ جَاءَ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٍ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَأَفْرَغَهَا فِي صَدْرِي ثُمَّ أَطْبَقَهُ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِي فَعَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ فَلَمَّا جِئْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا قَالَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام لِخَازِنِ السَّمَاءِ الدُّنْيَا افْتَحْ قَالَ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا جِبْرِيلُ قَالَ هَلْ مَعَكَ أَحَدٌ قَالَ نَعَمْ مَعِيَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَأُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ فَفَتَحَ قَالَ فَلَمَّا عَلَوْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَإِذَا رَجُلٌ عَنْ يَمِينِهِ أَسْوِدَةٌ وَعَنْ يَسَارِهِ أَسْوِدَةٌ قَالَ فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى قَالَ فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالِابْنِ الصَّالِحِ قَالَ قُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا آدَمُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهَذِهِ الْأَسْوِدَةُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ نَسَمُ بَنِيهِ فَأَهْلُ الْيَمِينِ أَهْلُ الْجَنَّةِ وَالْأَسْوِدَةُ الَّتِي عَنْ شِمَالِهِ أَهْلُ النَّارِ فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى قَالَ ثُمَّ عَرَجَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى أَتَى السَّمَاءَ الثَّانِيَةَ فَقَالَ لِخَازِنِهَا افْتَحْ قَالَ فَقَالَ لَهُ خَازِنُهَا مِثْلَ مَا قَالَ خَازِنُ السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَفَتَحَ فَقَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ فِي السَّمَاوَاتِ آدَمَ وَإِدْرِيسَ وَعِيسَى وَمُوسَى وَإِبْرَاهِيمَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ وَلَمْ يُثْبِتْ كَيْفَ مَنَازِلُهُمْ غَيْرَ أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّهُ قَدْ وَجَدَ آدَمَ عَلَيْهِ السَّلَام فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا وَإِبْرَاهِيمَ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ قَالَ فَلَمَّا مَرَّ جِبْرِيلُ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِإِدْرِيسَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالْأَخِ الصَّالِحِ قَالَ ثُمَّ مَرَّ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ هَذَا إِدْرِيسُ قَالَ ثُمَّ مَرَرْتُ بِمُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالْأَخِ الصَّالِحِ قَالَ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا مُوسَى قَالَ ثُمَّ مَرَرْتُ بِعِيسَى فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالْأَخِ الصَّالِحِ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ قَالَ ثُمَّ مَرَرْتُ بِإِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالِابْنِ الصَّالِحِ قَالَ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا إِبْرَاهِيمُ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي ابْنُ حَزْمٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَأَبَا حَبَّةَ الْأَنْصَارِيَّ كَانَا يَقُولَانِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ عَرَجَ بِي حَتَّى ظَهَرْتُ لِمُسْتَوًى أَسْمَعُ فِيهِ صَرِيفَ الْأَقْلَامِ قَالَ ابْنُ حَزْمٍ وَأَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفَرَضَ اللَّهُ عَلَى أُمَّتِي خَمْسِينَ صَلَاةً قَالَ فَرَجَعْتُ بِذَلِكَ حَتَّى أَمُرَّ بِمُوسَى فَقَالَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام مَاذَا فَرَضَ رَبُّكَ عَلَى أُمَّتِكَ قَالَ قُلْتُ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسِينَ صَلَاةً قَالَ لِي مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَرَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا تُطِيقُ ذَلِكَ قَالَ فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَوَضَعَ شَطْرَهَا قَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَأَخْبَرْتُهُ قَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا تُطِيقُ ذَلِكَ قَالَ فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَقَالَ هِيَ خَمْسٌ وَهِيَ خَمْسُونَ لَا يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ قَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ فَقُلْتُ قَدْ اسْتَحْيَيْتُ مِنْ رَبِّي قَالَ ثُمَّ انْطَلَقَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى نَأْتِيَ سِدْرَةَ الْمُنْتَهَى فَغَشِيَهَا أَلْوَانٌ لَا أَدْرِي مَا هِيَ قَالَ ثُمَّ أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ فَإِذَا فِيهَا جَنَابِذُ اللُّؤْلُؤَ وَإِذَا تُرَابُهَا الْمِسْكُ
[Harmalah bin Yahya at-Tujibi] yatubwiye [Ibn Wahab] yatubwiye [Yunus] yabikuye kuri [Ibn Shihab] yabikuye kuri [Anas bin Malik] wagize ati: '[Abu Dharr] yavuze ko Intumwa ya Allah shallallahu alaihi wasallam yavuze ati: 'Igisenge cy'inzu yanjye cyatobowe ubwo nari ndi i Makka, hanyuma Gaburiyeli aramanuka antoboza igituza cyanjye, hanyuma acyoza amazi ya Zamzam, hanyuma azana igikoresho cya zahabu cyuzuye ubwenge n'ukwizera, hanyuma agisuka ku gituza cyanjye. Nyuma y'ibyo aragifunga afata ukuboko kwanjye, azamuka mu ijuru. Tugeze mu ijuru ry'iyi si, Gaburiyeli abwira marayika wari urinda ijuru ry'iyi si ati: 'Kingura.' Aramubaza ati: 'Uyu ni nde?' Gaburiyeli aravuga ati: 'Ni Gaburiyeli.' Aramubaza ati: 'Hari umuntu uri kumwe nawe?' Gaburiyeli aravuga ati: 'Yego.' Ndi kumwe na Muhammad sallallahu alaihi wasallam'. Aramubaza ati: 'Ese yatumwe?' Jibril aramusubiza ati: 'Yego'. Hanyuma Malayika w’umurinzi akingura urugi. Yakomeje agira ati: 'Ubwo twari tumaze kuzamuka mu ijuru ry’isi, haje umugabo wari umwirabura ku ruhande rwe kandi uruhande rwe rw’iburyo narwo rwari rwirabura. Iyo arebye iburyo bwe araseka, kandi iyo arebye ibumoso bwe ararira'. Rasulullah yakomeje agira ati: 'Uwo mugabo aravuga ati: 'Murakaza neza, yewe Muhanuzi w’intungane kandi mwana w’intungane'. Naramubajije nti: 'Uyu ni nde, yewe Jibril?' Jibril aramusubiza ati: 'Uyu ni Adam shallallahu 'alaihi wasallam, kandi uyu ni al-Aswidah iburyo bwe, naho ibumoso bwe Nasam abahungu be. Iburyo ni abatuye ijuru, mu gihe al-Aswidah, uri ibumoso, ari umuturage wo mu muriro, ku buryo niba ahindukiye iburyo azaseka nta kabuza, kandi niba arebye ibumoso nta kabuza azarira'. Yakomeje agira ati: 'Jibril yanjyanye kugeza ageze mu ijuru rya kabiri, hanyuma abwira umurinzi we ati: 'Kingura'. Nuko umurinzi aravuga nk'umurinzi w'ijuru ry'isi - uwa mbere-. Hanyuma arakingura'. Anasi bin Malik yaravuze ati: 'Hanyuma yavuze ko yasanze muri iryo juru Adamu, Idris, Yesu, Musa, na Ibrahim - amahoro abe kuri bose - kandi ntabwo yavuze neza aho bari, ahubwo yavuze ko yahuye na Adamu mu ijuru ry'isi, na Ibrahim mu ijuru rya gatandatu. Yaravuze ati: 'Ubwo Jibril na Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam banyuraga kuri Idris Alaihissalam, Idris yaravuze ati: 'Murakaza neza, yewe Muhanuzi w'intungane kandi muvandimwe w'intungane'. Hanyuma arahanyura, maze ndamubaza nti: 'Uyu ni nde?' Jibril aramusubiza ati: 'Uyu ni Idris'. Yongera kuvuga ati: 'Hanyuma nanyuze kuri Musa As, hanyuma aravuga ati: 'Murakaza neza ku Muhanuzi w'intungane n'abavandimwe b'intungane'. Yaravuze ati: 'Nabajije nti: 'Uyu ni nde?' Jibril aramusubiza ati: 'Uyu ni Musa'. Yaravuze ati: 'Hanyuma nanyuze kuri Yesu, hanyuma aravuga ati: 'Murakaza neza ku Muhanuzi w'intungane n'abavandimwe b'intungane'. Nabajije nti: 'Uyu ni nde?' ' Jibril arasubiza ati 'Uyu ni Yesu, mwene Mariya.' Arasubiza ati: 'Hanyuma nanyuze kuri Ibrahim Alaihissalam, hanyuma aravuga ati 'Murakaza neza ku Muhanuzi w'intungane n'umwana w'intungane'. Arasubiza ati: 'Narabajije nti 'Uyu ni nde?' Jibril arasubiza ati 'Uyu ni Ibrahim'. Ibn Shihab aravuga; Kandi byatumenyeshejwe [Ibn Hazm] ko [Ibn Abbas] na [Abu Habbah al-Ansari] bombi bavuze bati: 'Intumwa ya Allah sallallahu alaihi wasallam yaravuze ati: 'Hanyuma Jibril yarazamutse nanjye kugeza nzamutse ahantu hashashe numvise ijwi ry'ikaramu'. [Ibn Hazm] na [Anas bin Malik] baramubwiye bati: 'Intumwa ya Allah (Imana imuhe amahoro n'imigisha) yaravuze iti: 'Hanyuma Allah yashyizeho amasengesho mirongo itanu ya buri munsi ku Baturage banjye'. Arakomeza aravuga ati: 'Hanyuma nagarutse n'iri tegeko kugeza nnyuze kuri Mose, hanyuma aravuga ati: 'Ni ikihe kintu Imana yawe yasabye abantu bawe?' ' Arambwira ati: 'Naramusubije nti: 'Allah yabashyiriyeho amasengesho mirongo itanu'. Musa arambwira ati: 'Noneho subira kwa Rabbi wawe, kuko abantu bawe batazabishobora'. Hanyuma nasubije Rabbi wanjye, hanyuma abarekura kimwe cya kabiri cyabo'. Hanyuma nasubiye kwa Musa, hanyuma ndamubwira kugeza ubwo yavuze ati: 'Subira kwa Rabbi wawe, kuko abantu bawe batazabishobora'. Yaravuze ati: 'Nyuma nasubiye kwa Rabbi wanjye'. Allah aravuga ati: 'Yari inshuro eshanu, naho we yari inshuro mirongo itanu. Amagambo ntabwo yahinduwe ku ruhande rwanjye'. Hanyuma aravuga ati: 'Nyuma nasubiye kwa Musa, maze aravuga ati: 'Subira kwa Rabbi wawe'. Naravuze nti: 'Mu by'ukuri mfite isoni ku Mana yanjye'. Yongera kuvuga ati: 'Hanyuma Jibril arajyana nanjye kugeza tugeze i Sidrah al-Muntaha, hanyuma amabara atandukanye arayapfuka kugeza ubwo ntamenye icyo ari cyo'. Yongera kuvuga ati: "Hanyuma nashyizwe mu ijuru, byagaragaye ko rifite igicumba cy'amabuye y'agaciro kandi ubutaka bwari burimo ibyondo."
Imam Muslim : 238
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ لَعَلَّهُ قَالَ عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ رَجُلٍ مِنْ قَوْمِهِ قَالَ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَا أَنَا عِنْدَ الْبَيْتِ بَيْنَ النَّائِمِ وَالْيَقْظَانِ إِذْ سَمِعْتُ قَائِلًا يَقُولُ أَحَدُ الثَّلَاثَةِ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ فَأُتِيتُ فَانْطُلِقَ بِي فَأُتِيتُ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ فِيهَا مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ فَشُرِحَ صَدْرِي إِلَى كَذَا وَكَذَا قَالَ قَتَادَةُ فَقُلْتُ لِلَّذِي مَعِي مَا يَعْنِي قَالَ إِلَى أَسْفَلِ بَطْنِهِ فَاسْتُخْرِجَ قَلْبِي فَغُسِلَ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ أُعِيدَ مَكَانَهُ ثُمَّ حُشِيَ إِيمَانًا وَحِكْمَةً ثُمَّ أُتِيتُ بِدَابَّةٍ أَبْيَضَ يُقَالُ لَهُ الْبُرَاقُ فَوْقَ الْحِمَارِ وَدُونَ الْبَغْلِ يَقَعُ خَطْوُهُ عِنْدَ أَقْصَى طَرْفِهِ فَحُمِلْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى أَتَيْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَفَتَحَ لَنَا وَقَالَ مَرْحَبًا بِهِ وَلَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ قَالَ فَأَتَيْنَا عَلَى آدَمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ وَذَكَرَ أَنَّهُ لَقِيَ فِي السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ عِيسَى وَيَحْيَى عَلَيْهَا السَّلَام وَفِي الثَّالِثَةِ يُوسُفَ وَفِي الرَّابِعَةِ إِدْرِيسَ وَفِي الْخَامِسَةِ هَارُونَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ قَالَ ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّادِسَةِ فَأَتَيْتُ عَلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَرْحَبًا بِالْأَخِ الصَّالِحِ وَالنَّبِيِّ الصَّالِحِ فَلَمَّا جَاوَزْتُهُ بَكَى فَنُودِيَ مَا يُبْكِيكَ قَالَ رَبِّ هَذَا غُلَامٌ بَعَثْتَهُ بَعْدِي يَدْخُلُ مِنْ أُمَّتِهِ الْجَنَّةَ أَكْثَرُ مِمَّا يَدْخُلُ مِنْ أُمَّتِي قَالَ ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ فَأَتَيْتُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ وَحَدَّثَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ رَأَى أَرْبَعَةَ أَنْهَارٍ يَخْرُجُ مِنْ أَصْلِهَا نَهْرَانِ ظَاهِرَانِ وَنَهْرَانِ بَاطِنَانِ فَقُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَا هَذِهِ الْأَنْهَارُ قَالَ أَمَّا النَّهْرَانِ الْبَاطِنَانِ فَنَهْرَانِ فِي الْجَنَّةِ وَأَمَّا الظَّاهِرَانِ فَالنِّيلُ وَالْفُرَاتُ ثُمَّ رُفِعَ لِي الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ فَقُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَا هَذَا قَالَ هَذَا الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ يَدْخُلُهُ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ إِذَا خَرَجُوا مِنْهُ لَمْ يَعُودُوا فِيهِ آخِرُ مَا عَلَيْهِمْ ثُمَّ أُتِيتُ بِإِنَاءَيْنِ أَحَدُهُمَا خَمْرٌ وَالْآخَرُ لَبَنٌ فَعُرِضَا عَلَيَّ فَاخْتَرْتُ اللَّبَنَ فَقِيلَ أَصَبْتَ أَصَابَ اللَّهُ بِكَ أُمَّتُكَ عَلَى الْفِطْرَةِ ثُمَّ فُرِضَتْ عَلَيَّ كُلَّ يَوْمٍ خَمْسُونَ صَلَاةً ثُمَّ ذَكَرَ قِصَّتَهَا إِلَى آخِرِ الْحَدِيثِ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَزَادَ فِيهِ فَأُتِيتُ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٍ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَشُقَّ مِنْ النَّحْرِ إِلَى مَرَاقِّ الْبَطْنِ فَغُسِلَ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ مُلِئَ حِكْمَةً وَإِيمَانًا
Yatubwiye [Muhammad bin al-Mutsanna] yatubwiye [Ibn Abu Adi] yavuye kuri [Sa'id] yavuye kuri [Qatadah] yavuye kuri [Anas bin Malik] wenda yavuze, aturutse kuri [Malik bin Sha'sha'ah] umugabo wo mu bwoko bwe, yaravuze ati: Intumwa 'amahoro n'imigisha bya Allah bimubeho' yaravuze ati: 'Ubwo nari ku nkengero z'Urusengero, nsinziriye gato, numvise ikiganiro cy'umwe muri batatu umugabo wari hagati. Hanyuma baranyegera banjyana ahantu. Hanyuma bazana ikintu cya zahabu kirimo amazi ya Zamzam. Nyuma y'ibyo igituza cyanjye cyaraciwe uhereye hano na hano'. Qatadah yaravuze ati: 'Nabajije umuntu twari kumwe nti: 'Yashakaga kuvuga iki?' Arasubiza ati: 'Kugeza mu nda ye'. Yakomeje agira ati: 'Umutima wanjye wakuwemo kandi usukurwa n'amazi ya Zamzam, hanyuma usubizwa mu mwanya wawo wa mbere. Nyuma y'ibyo, nuzuye ukwizera n'ubwenge, maze banzanira inyamaswa y'umweru yitwaga Buraq, yari nini kuruta indogobe kandi ntoya kurusha bighal. Yahinduye intambwe ze kugeza aho amaso yashoboraga kubona, mu gihe nari nitwawe mu mugongo. Hanyuma twatangiye urugendo rwacu kugeza tugeze mu ijuru ry'isi, nyuma yaho Jibril yasabye ko umuryango ukingurwa, hanyuma aramubaza ati 'Ni nde?' Arasubiza ati 'Gabriel'. Hanyuma arongera abazwa ati 'Ni nde uri kumwe nawe?' Hanyuma Jibril arasubiza ati 'Muhammad shallallahu 'alaihi wasallam'. Hanyuma arongera arabaza ati 'Ni we watumwe?' Arasubiza ati 'Yego. Hanyuma marayika wari urinda urugi akingura urugi aravuga ati 'Murakaza neza, koko umushyitsi mukuru yaraje'. Hanyuma twasuye Intumwa Adamu'. Hanyuma umuvuzi w'inkuru yatanze muri Hadithi inkuru ye, aravuga ko Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yahuye n'Intumwa Isa n'Intumwa Yahya mu ijuru rya kabiri, naho mu ijuru rya gatatu, ahura n'Intumwa Yusufu. Hanyuma mu ijuru rya kane ahura n'Intumwa Idris. Nyuma yo kugera mu ijuru rya gatanu ahura n'Intumwa Harun. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam' aravuga ati: 'Hanyuma twakomeje urugendo rwacu kugeza tugeze mu ijuru rya gatandatu, hanyuma mpura n'Intumwa Musa ndamusuhuza. Ahita asubiza ati: 'Murakaza neza, muvandimwe mwiza n'umuhanuzi'. Ubwo namuvagaho, yakomeje kurira. Hanyuma baramubajije ati: 'Ni iki cyaguteye kurira?' aramusubiza ati: 'Nyagasani! Ni wowe wohereje uyu musore nyuma yanjye, ariko abantu be benshi binjiye mu Ijuru kurusha abanjye'. Yongera kuvuga ati: 'Twakomeje urugendo rwacu kugeza tugeze mu ijuru rya karindwi, hanyuma nsura Intumwa Ibrahim'. Hanyuma uwanditse inkuru aravuga muri Hadithi ati: 'Kandi Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam yavuze ko yabonye imigezi ine iva mu masoko yayo, imigezi ibiri yagaragaraga neza, n'imigezi ibiri yari ifunze. Hanyuma Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam arabaza ati: 'Yewe Jibril! Iyi migezi ni iki?' Jibril aramusubiza ati: 'Imigezi ibiri idasobanutse neza ni imigezi yo mu Ijuru, mu gihe imigezi igaragara neza ari Nili na Efurate'. Hanyuma najyanywe i Baitul Makmur, hanyuma ndamubaza nti 'Yewe Jibril, iki ni iki?' Hanyuma Jibril arasubiza ati 'Aha ni Baitul Makmur aho buri munsi, abamarayika ibihumbi mirongo irindwi binjira. Nibamara gusohoka, ntibazongera kuhajya ukundi, kuko ari bwo bwa nyuma bazahajya'. Hanyuma banzaniye amacupa abiri, rimwe ririmo divayi irindi ririmo amata. Byombi byarantanzwe, hanyuma mpitamo amata. Nuko arambwira ati 'Wahisemo neza! Allah arashaka ko wowe n'abantu bawe muba muzima - ineza n'imico myiza -. Hanyuma bambwiye gusenga incuro mirongo itanu buri munsi.' Hanyuma we - Umusomyi - yavuze iyo nkuru kugeza ku iherezo rya Hadithi'. [Muhammad bin al-Mutsanna] yatubwiye [Mu'adh bin Hisham] yaravuze ati, [data] yatubwiye [Qatadah] yatubwiye [Anas bin Malik] yabivuze [Malik bin Sha'sha'ah] ko Intumwa ya Allah shallallahu 'alaihi wasallam yavuze ... hanyuma avuga inkuru isa nayo, yongeraho ati: 'Hanyuma nazaniwe igikoresho cya zahabu cyuzuye ubwenge n'ukwizera'. Hanyuma yaciwe kuva mu gituza cyo hejuru kugeza mu nda yo hasi, hanyuma yogeshwa n'amazi ya Zamzam, hanyuma yuzura ubwenge n'ukwizera'.
Imam Muslim : 239
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْعَالِيَةِ يَقُولُ حَدَّثَنِي ابْنُ عَمِّ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ أُسْرِيَ بِهِ فَقَالَ مُوسَى آدَمُ طُوَالٌ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ وَقَالَ عِيسَى جَعْدٌ مَرْبُوعٌ وَذَكَرَ مَالِكًا خَازِنَ جَهَنَّمَ وَذَكَرَ الدَّجَّالَ
Yatubwiye [Muhammad bin al-Mutsanna] na [Ibn Basysyar], [Ibn Basysyar] yaravuze, yatubwiye [Muhammad bin Ja'far] yatubwiye [Syu'bah] kuva kuri [Qatadah] yaravuze ati, numvise [Abu al-Aliyah] avuga ati, yatubwiye umuhungu wa nyirarume w'Intumwa yanyu shallallahu 'alaihi wasallam [Ibn Abbas] yaravuze ati, 'Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam yavuze iby'urugendo rwe rwa Isra. Yaravuze ati: 'Intumwa Musa yari afite uruhu rw'umukara kandi yari muremure nk'umuntu wo mu muryango wa Syanu'ah'. Hanyuma yongera kuvuga ati: 'Umuhanuzi Isa yari afite igituza, afite uburebure buringaniye'. Uretse ibyo, yanavuze ibya Malik, umurinzi w'umuriro na Dajjal.
Imam Muslim : 240
و حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ حَدَّثَنَا ابْنُ عَمِّ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَرْتُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي عَلَى مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ عَلَيْهِ السَّلَام رَجُلٌ آدَمُ طُوَالٌ جَعْدٌ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ وَرَأَيْتُ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ مَرْبُوعَ الْخَلْقِ إِلَى الْحُمْرَةِ وَالْبَيَاضِ سَبِطَ الرَّأْسِ وَأُرِيَ مَالِكًا خَازِنَ النَّارِ وَالدَّجَّالَ فِي آيَاتٍ أَرَاهُنَّ اللَّهُ إِيَّاهُ { فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ } قَالَ كَانَ قَتَادَةُ يُفَسِّرُهَا أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ لَقِيَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام
Kandi yatubwiye [Abd bin Humaid] yatubwiye [Yunus bin Muhammad] yatubwiye [Syaiban bin Abdurrahman] wo muri [Qatadah] wo muri [Abu al-Aliyah] yatubwiye umuhungu wa nyirarume w'Intumwa yawe shallallahu 'alaihi wasallam [Ibn Abbas] yaravuze ati: 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Nanyuze kuri Musa bin Imran mu ijoro rya I Isra', yari umugabo muremure w'umukara nk'aho ari umugabo wo mu muryango wa Syanu'ah. Kandi nabonye Isa bin Maryam, ufite umubiri uringaniye, utukura n'umweru, umusatsi we urekuye, hanyuma nerekwa Malik, marayika murinzi w'ikuzimu, na Dajjal mu mirongo myinshi Allah yamweretse gusa, kugira ngo udatindiganya guhura na we'. Uwanditse inkuru yagize ati: 'Qatadah yabisobanuye ko Intumwa ya Allah sallallahu 'alaihi wasallam' koko yahuye na Musa'.