Imam Muslim : 221
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ مِينَاءَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ لَيَنْزِلَنَّ ابْنُ مَرْيَمَ حَكَمًا عَادِلًا فَلَيَكْسِرَنَّ الصَّلِيبَ وَلَيَقْتُلَنَّ الْخِنْزِيرَ وَلَيَضَعَنَّ الْجِزْيَةَ وَلَتُتْرَكَنَّ الْقِلَاصُ فَلَا يُسْعَى عَلَيْهَا وَلَتَذْهَبَنَّ الشَّحْنَاءُ وَالتَّبَاغُضُ وَالتَّحَاسُدُ وَلَيَدْعُوَنَّ إِلَى الْمَالِ فَلَا يَقْبَلُهُ أَحَدٌ
Yatubwiye [Qutaiba bin Said] yatubwiye [Laits] kuva kuri [Said bin Abu Said] kuva kuri [‘Atha’ bin Mina’] kuva kuri [Abu Hurairah] ko yavuze; 'Umukuru w'Imana yavuze ati; 'Ndashimiye Allah, vy'ukuri Ibn Maryam azomanuka nk'umucamanza w'ubutungane, hanyuma azomena umusaraba, yice ingurube, akureho jizyah -ku bakafiri-, ahebe ingamiya nto, ntazogerageza kuyironka, urwanko ruzozimangana, urwanko n'ukunzi w'ibintu bizozimangana, urwanko n'ukunzi w'ibintu bizozimangana, kandi nta n'umwe azobikira atari ubutunzi.'
Imam Muslim : 222
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيِّ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَنْتُمْ إِذَا نَزَلَ ابْنُ مَرْيَمَ فِيكُمْ وَإِمَامُكُمْ مِنْكُمْ
Yambwiye [Harmalah bin Yahya] yatubwiye [Ibnu Wahab] yatubwiye [Yunus] kuva kuri [Ibnu Shihab] ati; yarambwiye [Nafi’] uwahoze ari umuja wa Abu Qatadah al-Ansari; ivyo [Abu Hurayira] yavuze; 'Umukuru w'Imana yavuze ati; 'Woba umeze gute iyo Yezu mwene Mariya amanukira kuri wewe, akaba umurongozi wawe'.
Imam Muslim : 223
و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيِّ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَنْتُمْ إِذَا نَزَلَ ابْنُ مَرْيَمَ فِيكُمْ وَأَمَّكُمْ
Kandi yatubwiye [Muhamadi bin Hatim] yatubwiye [Yaqub bin Ibrahim] yatubwiye [Ibnu Akhi Ibnu Shihab] avuye kuri [se wabo] ati; yamenyesheje [Nafi’] - ni ukuvuga uwahoze ari umuja wa Abu Qatadah al-Ansari - ko yumvise [Abu Hurairah] avuga ati; 'Umukuru w'Imana yavuze ati; 'Woba umeze gute iyo Yezu mwene Mariya amanukira kuri wewe, akaba umurongozi wawe'.
Imam Muslim : 224
و حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنِي الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ نَافِعٍ مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ إِذَا نَزَلَ فِيكُمْ ابْنُ مَرْيَمَ فَأَمَّكُمْ مِنْكُمْ فَقُلْتُ لِابْنِ أَبِي ذِئْبٍ إِنَّ الْأَوْزَاعِيَّ حَدَّثَنَا عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ نَافِعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَإِمَامُكُمْ مِنْكُمْ قَالَ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ تَدْرِي مَا أَمَّكُمْ مِنْكُمْ قُلْتُ تُخْبِرُنِي قَالَ فَأَمَّكُمْ بِكِتَابِ رَبِّكُمْ تَبَارَكَ وَتَعَالَى وَسُنَّةِ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Kandi twabwiwe [Zuhair bin Harb] yambwiye [Al-Walid bin Muslim] yatubwiye [Ibn Abu Dzi’bin] kuva kuri [Ibn Shihab] kuva kuri [Nafi’] umusuku wa Abu Qatadah, kuva kuri [Abu Hurairah] ko Nkurunziza w’Imana yavuze; 'Woba umeze gute iyo Yezu mwene Mariya amanukira kuri wewe, akaba umurongozi wawe'. Maze ndabwira [Ibn Abu Dzi’b] ko [al-Auza’i] yatubwiye, kuva kuri [az-Zuhri] kuva kuri [Nafi’] kuva kuri [Abu Hurairah] nti: ‘Umurongozi wanyu ni uwawe’. [Ibnu Abu Dzi’b] ati; 'Murazi ico - ishimikiro - ribajana?' Nanje ndamubwira nti: 'Uzobimbwira?' Ibnu Abu Dzi'b ati; « Azokurongora ashingiye ku gitabu ca Allah no ku Sunnah y'Umuhanuzi wawe Shallallahu Alaihi Wasallam ».
Imam Muslim : 225
حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ شُجَاعٍ وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَحَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ قَالُوا حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُا سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي يُقَاتِلُونَ عَلَى الْحَقِّ ظَاهِرِينَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ قَالَ فَيَنْزِلُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُولُ أَمِيرُهُمْ تَعَالَ صَلِّ لَنَا فَيَقُولُ لَا إِنَّ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ أُمَرَاءُ تَكْرِمَةَ اللَّهِ هَذِهِ الْأُمَّةَ
Twarabwiwe [al-Walid bin Syuja’] na [Harun bin Abdullah] na [Hajjaj bin Ash-Sya’ir] bati; yatubwiye [Hajjaj] - ni ukuvuga Ibnu Muhamadi - kuva kuri [Ibnu Juraij] ati; ’ [Abu az-Zubayiri] yarambwiye; ko yumvise [Jabiri bin Abdulla] avuga ngo; 'Numvise Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam avuga ati; 'Hazokwama hariho umugwi w'abantu bavuye muri Ummah yanje barwanira ukuri, bazokwama baboneka gushika ku musi w'izuka'. Arongera ati; 'Maze Yezu mwene Mariya aramanuka, umukuru wabo ati; ‘Ngwino hano, uturongore mu gusenga’. Yezu aca avuga ati; « Oya, mu vy’ukuri, bamwe muri mwebwe n’abandi ni abarongozi, nk’uburyo bwo guhimbaza Allah kuri aba bantu ».
Imam Muslim : 226
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ يَعْنُونَ ابْنَ جَعْفَرٍ عَنْ الْعَلَاءِ وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا فَإِذَا طَلَعَتْ مِنْ مَغْرِبِهَا آمَنَ النَّاسُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ فَيَوْمَئِذٍ { لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا } حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَابْنُ نُمَيْرٍ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالُوا حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ ح و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ كِلَاهُمَا عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ذَكْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِ حَدِيثِ لْعَلَاءِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Twarabwiwe [Yahya bin Ayyub] na [Qutaiba bin Said] na [Ali bin Hujr] bati; yatubwiye [Ismail bin Ya’nun] - ari we Ibn Ja’far - avuye kuri [al-Ala’] - ni ukuvuga Ibnu Abdurrahman - avuye kuri [se wiwe] avuye kuri [Abu Hurairah] ati; 'Umukuru w'Imana yavuze ati; ‘Umusi w’urubanza ntuzohagarara izuba rirashe rivuye mu burengero. Iyo izuba rirashe rivuye mu burengero, abantu bose bemera Allah, ku buryo muri ico gihe; '-Ukwizera kw'umuntu atizeye mbere canke atagerageje gukora ivyiza mu kwizera kwiwe ntaco kumaze' -IKIBAZO. Al Anaam; 158-. Twarabwiwe [Abu Bakri bin Abu Syaiba] na [Ibnu Numair] na [Abu Kuraib] bati; yaratubwiye [Ibn Fudlayil]. -mu yindi nkuru iravugwa- Kandi vyambwiwe ko [Zuhair bin Harb] yatubwiye [Jarir] vyose biva kuri [Umarah bin al-Qa’qa’] biva kuri [Abu Zur’ah] biva kuri [Abu Hurairah] biva ku Ntumwa y’Imana saw. -mu yindi nkuru ivugwa- Kandi yaratubwiye [Abu Bakar bin Abu Syaibah] yatubwiye [Husein bin Ali] kuva kuri [Zaidah] kuva kuri [Abdullah bin Dzakwan] kuva kuri [Abdurrahman al-A’raj] kuva kuri [Abu Hurairah] kuva kuri [Abu Hurairah] kuva ku Ntumwa y’Imana saw. -mu yindi nkuru ivugwa- Kandi yatubwiye [Muhammad bin Rafi’] yatubwiye [Abdurrazzaq] yatubwiye [Ma’mar] kuva kuri [Hammam bin Munabbih] kuva kuri [Abu Hurairah] kuva ku Ntumwa y’Imana saw.
Imam Muslim : 227
و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ ح و حَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ يُوسُفَ الْأَزْرَقُ جَمِيعًا عَنْ فُضَيْلِ بْنِ غَزْوَانَ ح و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثٌ إِذَا خَرَجْنَ لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا وَالدَّجَّالُ وَدَابَّةُ الْأَرْضِ
Kandi twabwiwe [Abu Bakri bin Abu Syaiba] na [Zuhair bin Harb] bompi bati; yaratubwiye [Waki’]. -mu yindi nkuru ivugwa- Kandi yatubwiye [Zuhair bin Harb] yatubwiye [Ishaq bin Yusuf al-Azraq] vyose bivuye kuri [Fudlail bin Ghazwan]. -mu yindi nkuru ivugwa- Kandi yatubwiye [Abu Kuraib Muhammad bin al-Ala’] kandi lafazh ni yiwe, yatubwiye [Ibn Fudlail] kuva kuri [se wiwe] kuva kuri [Abu Hazim] kuva kuri [Abu Hurairah] ati; 'Umukuru w'Imana yavuze ati; ‘Hari ibintu bitatu iyo bisohotse ata gukeka bitazogirira akamaro ukwizera kw’umuntu yari yarahejeje kwizera canke mbere yagerageje gukora ivyiza mu kwizera kwiwe, ni ukuvuga; izuba rirashe rivuye mu burengero, ukuza kwa Dajjal, n'ibiremwa bikwega inda hasi kw'isi''.
Imam Muslim : 228
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ ابْنِ عُلَيَّةَ قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ حَدَّثَنَا يُونُسُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ يَزِيدَ التَّيْمِيِّ سَمِعَهُ فِيمَا أَعْلَمُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَوْمًا أَتَدْرُونَ أَيْنَ تَذْهَبُ هَذِهِ الشَّمْسُ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ إِنَّ هَذِهِ تَجْرِي حَتَّى تَنْتَهِيَ إِلَى مُسْتَقَرِّهَا تَحْتَ الْعَرْشِ فَتَخِرُّ سَاجِدَةً فَلَا تَزَالُ كَذَلِكَ حَتَّى يُقَالَ لَهَا ارْتَفِعِي ارْجِعِي مِنْ حَيْثُ جِئْتِ فَتَرْجِعُ فَتُصْبِحُ طَالِعَةً مِنْ مَطْلِعِهَا ثُمَّ تَجْرِي حَتَّى تَنْتَهِيَ إِلَى مُسْتَقَرِّهَا تَحْتَ الْعَرْشِ فَتَخِرُّ سَاجِدَةً وَلَا تَزَالُ كَذَلِكَ حَتَّى يُقَالَ لَهَا ارْتَفِعِي ارْجِعِي مِنْ حَيْثُ جِئْتِ فَتَرْجِعُ فَتُصْبِحُ طَالِعَةً مِنْ مَطْلِعِهَا ثُمَّ تَجْرِي لَا يَسْتَنْكِرُ النَّاسَ مِنْهَا شَيْئًا حَتَّى تَنْتَهِيَ إِلَى مُسْتَقَرِّهَا ذَاكَ تَحْتَ الْعَرْشِ فَيُقَالُ لَهَا ارْتَفِعِي أَصْبِحِي طَالِعَةً مِنْ مَغْرِبِكِ فَتُصْبِحُ طَالِعَةً مِنْ مَغْرِبِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَدْرُونَ مَتَى ذَاكُمْ ذَاكَ حِينَ { لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا } و حَدَّثَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَيَانٍ الْوَاسِطِيُّ أَخْبَرَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ يُونُسَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَوْمًا أَتَدْرُونَ أَيْنَ تَذْهَبُ هَذِهِ الشَّمْسُ بِمِثْلِ مَعْنَى حَدِيثِ ابْنِ عُلَيَّةَ
Amaze kutubwira [Yahya bin Ayyub] na [Ishaq bin Ibrahim] vyose bivuye kuri [Ibn Ulayyah], [Ibn Ayyub] ati; yatubwiye [Ibn Ulayyah] yatubwiye [Yunus] avuye kuri [Ibrahim bin Yazid at-Tamimi] ko yavyumvise mu kintu kizwi cane kuri [se wiwe] avuye kuri [Abu Dzar] ko Nkurunziza w’Imana yavuze umusi umwe; 'Urazi aho iri zuba ryagiye?' Baca bishura bati: «Allah n’Intumwa yiwe ni bo bazi kuruta». Aravuga ati; ‘Nta gukeka, yarirutse gushika ahagaze aho yari munsi y’Intebe y’Ubwami hanyuma arapfukama, aguma gutyo gushika aho bamubwira ngo: ‘Wewe duga usubire aho wavuye’. Hanyuma iragaruka ku buryo yadutse aho yadutse, hanyuma iriruka izunguruka aho yatumye abantu batayihakana na gato gushika ihagaze aho yazunguruka, ni ukuvuga munsi y’Intebe y’Ubwami, hanyuma iramubwira iti: ‘Duga, igitondo kizova mu burengero’. Hanyuma riraduga rivuye mu burengero’. Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam aca avuga ati; 'Urazi igihe ivyo bishika, bishika iyo ukwizera kw'umuntu ataco kumumariye igihe cose atavyemera imbere, canke akora ivyiza mukwizera kwiwe''. Kandi yatubwiye [Abdul-Hamid bin Bayan al-Wasithi] yatubwiye [Khalid] - ni ukuvuga Ibnu Abdullah - avuye kuri [Yunus] avuye kuri [Ibrahimu at-Taimi] avuye kuri [se wiwe] avuye kuri [Abu Dzar] ko umusi umwe Nkurunziza w’Imana yavuze ati; 'Urazi aho iri zuba ryagiye'. . .nk’uko insobanuro ya hadithi ya Ibn Ulayyah ivuga.
Imam Muslim : 229
و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَاللَّفْظُ لَأَبِي كُرَيْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسٌ فَلَمَّا غَابَتْ الشَّمْسُ قَالَ يَا أَبَا ذَرٍّ هَلْ تَدْرِي أَيْنَ تَذْهَبُ هَذِهِ قَالَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ فَإِنَّهَا تَذْهَبُ فَتَسْتَأْذِنُ فِي السُّجُودِ فَيُؤْذَنُ لَهَا وَكَأَنَّهَا قَدْ قِيلَ لَهَا ارْجِعِي مِنْ حَيْثُ جِئْتِ فَتَطْلُعُ مِنْ مَغْرِبِهَا قَالَ ثُمَّ قَرَأَ فِي قِرَاءَةِ عَبْدِ اللَّهِ وَذَلِكَ مُسْتَقَرٌّ لَهَا
Kandi twabwiwe [Abu Bakri bin Abu Syaiba] na [Abu Kuraibu] kandi lafazh ni iya Abu Kuraibu, bompi bati; yatubwiye [Abu Muawiya] yatubwiye [al-Amasy] avuye kuri [Ibrahimu at-Taimi] avuye kuri [se wiwe] avuye kuri [Abu Dzar] ati; 'Igihe ninjira mu musigiti, Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yari yicaye, rero izuba rirenze, ati; ‘Ewe Abu Dharr, urazi aho iri zuba ryagiye? ’ Abu Dzar arishura ati: ‘Allah n’Intumwa yiwe ni bo bazi neza’. Aravuga ati; 'Aragenda, aca asaba uruhusha rwo gupfukama, bamuha uruhusha rwo gupfukama, nk'aho bamubwiye ngo 'Subira mu nzira waje'. Hanyuma riraduga rivuye mu burengero’. Uwo muvugizi ati; 'Aca asoma nk'uko Abdullah asoma, 'Kandi aho niho izuba riri''.
Imam Muslim : 230
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى { وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا } قَالَ مُسْتَقَرُّهَا تَحْتَ الْعَرْشِ
Amaze kutubwira [Abu Said al-Asyajj] na [Ishaq bin Ibrahim], Ishaq ati; yaratumenyesheje, mu gihe al-Asyajj yavuze ati; yatubwiye [Waki’] yatubwiye [al-Amasy] avuye kuri [Ibrahimu at-Taimi] avuye kuri [se wiwe] avuye kuri [Abu Dzar] ati; ‘Nabajije Intumwa y’Imana ku bijanye n’ijambo ry’Imana; '-Izuba rizunguruka ku murongo waryo-' -Ibibazo. Yona; 38- Nuko aravuga ati; «Ikibanza kiri munsi y'Intebe y'Ubwami.»
Imam Muslim : 231
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةَ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ فَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ يَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ أُوْلَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى فَجِئَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ أَقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ { اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ } فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَرْجُفُ بَوَادِرُهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ ثُمَّ قَالَ لِخَدِيجَةَ أَيْ خَدِيجَةُ مَا لِي وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ قَالَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي قَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ كَلَّا أَبْشِرْ فَوَاللَّهِ لَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا وَاللَّهِ إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَصْدُقُ الْحَدِيثَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى وَهُوَ ابْنُ عَمِّ خَدِيجَةَ أَخِي أَبِيهَا وَكَانَ امْرَأً تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعَرَبِيَّ وَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعَرَبِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ أَيْ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ قَالَ وَرَقَةُ بْنُ نَوْفَلٍ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَآهُ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَى مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا يَا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا حِينَ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَ مُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ وَرَقَةُ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَوَاللَّهِ لَا يُحْزِنُكَ اللَّهُ أَبَدًا وَقَالَ قَالَتْ خَدِيجَةُ أَيْ ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ و حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ زَوْجُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَجَعَ إِلَى خَدِيجَةَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ وَمَعْمَرٍ وَلَمْ يَذْكُرْ أَوَّلَ حَدِيثِهِمَا مِنْ قَوْلِهِ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ وَتَابَعَ يُونُسَ عَلَى قَوْلِهِ فَوَاللَّهِ لَا يَخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا وَذَكَرَ قَوْلَ خَدِيجَةَ أَيْ ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ
Yatubwiye [Abu ath-Tahir Ahmad bin Amru bin Abdullah bin Amru bin Sarh] yatubwiye [Ibnu Wahb] ati; yari yarambwiye [Yunus] avuye kuri [Ibn Shihab] ati; yatubwiye [Urwah bin az-Zubair] ko [Aisyah] umugore w’Intumwa y’Imana, yari yamumenyesheje ivyo, ati; 'Ihishurirwa rya mbere rya Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ryabaye ryari mu buryo bw'indoto y'ukuri mu mva yiwe. Ntiyaronse iyo ndoto, ariko yari nk’uguceceka kw’umuseke, hanyuma akakunda kuba wenyene. Akenshi yasubira inyuma aja mu mwobo wa Hira’. Aho niho yamaze amajoro menshi asenga Allah imbere y’uko asubira i muhira. Ku bw’ivyo, yarazanye ibikoresho bikeyi. -Amaze imisi mikeyi ari ng’aho- asubira i Khadijah, afata ivyo kurya vy’amajoro menshi. Ivyo vyabandanije gukwegakwega, gushika aho ahabwa ihishurirwa igihe yari mw’isenga rya Hira’. Iryo hishurwa ryashikirijwe n’Umumarayika Gaburiyeli mu kuvuga ati; ‘Soma, ewe Muhamadi! ’ Aravuga ati; 'Sinzi neza gusoma'. Rasulullah ati; ‘Uwo mumarayika aca arampagarika arampobera cane, numvise ndushe aca arandekura. Araheza ati; ‘Soma, ewe Muhamadi! ’ Aravuga ati; 'Naciye nsubiza nti: 'Sinshobora gusoma'. Yarakomeje ati; ‘Jibril aca anfata yongera anhobera cane, gushika aho numva ndushe yongera kunrekura. Araheza ati; ‘Soma, ewe Muhamadi! ’ Aravuga ati; ‘Nanje rero ndasubiza nti; 'Sinzi neza gusoma'. Yarakomeje ati; ‘Jibril yongera kunfata arampobera cane, ku buryo iyo numva ndushe, yandekura. Hanyuma arasoma ijambo ry’Imana; '-Soma ewe Muhammad mw'izina rya Rabb wawe yaremye ibiremwa vyose. Yaremye umuntu mu gipfunsi c’amaraso, mugisome, kandi ni Rabb wawe, Umunyabuntu, yigisha umuntu biciye ku karamu. Yigishije umuntu ikintu kitazwi- ' -Ibibazo. Al’Alaq; 1-5-. Ivyo biheze aca aja muhira afise ubwoba gushika aho ahura na Khadijah nk’uko yabivuze; ‘Npfuke! Npfuke’. Hanyuma Khadijah amuha uburengeti kugira ngo iyo nyiyumvo yo guhungabana imuveko. Araheza abwira Khadijah ati; ‘Ewe Khadiya! None jewe vyabaye iki? ’ Yaravuze kandi ibintu vyose vyari vyabaye. Arongera ati; 'Ndahangayitse cane ku bwanje'. Khadijah abandanya kumuhoza mu kuvuga ati; ‘Ntimube uko, munezerwe! Na Allah, Allah ntazogutera isoni, n’ibihe vyose. Kubera Allah! Nkako, mwahuje amasano y’ubuvukanyi, muvuga ata buryarya, mwikorera imizigo y’abandi, mwakunda kugerageza ikintu kitariho, mwakira abashitsi kandi mwama muburanira ibintu vy’ukuri’. Khadija aca aja guhura na Waraqah bin Naufal bin Asad bin Abdul Uzza, muvyara wa Khadija. Yari umukirisu mu gihe ca Jahiliya. Yakunda kwandika mu nyandiko z’ikinyaarabu kandi yaranditse Bibiliya nyinshi cane mu nyandiko z’ikinyaarabu. Iciyo gihe yari ashaje kandi ari impumyi. Khadija aramubwira ati marume! - Marume ni izina ry'akataraboneka risanzwe rikoreshwa n'Abanyaburayi ku bavukanyi n'ibindi kuko babaha icubahiro kubera ko ari abakuru - Umviriza inkuru y'umuhungu wa mwene wanyu.' Warakah bin Naufali ati; ‘Ewe mwana wa mwenewacu! Vyagenze gute? ’ hanyuma Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam avuga ibintu vyose vyamushikiye. Waraqah yumvise ivyo bintu, ati; ‘Iri ni itegeko ryari rigeze guhishurirwa Umuhanuzi Musa. Vyoba vyiza iyo nkiri muto mu gihe wazuka uri Umuhanuzi. Kandi, vyoba vyiza nkiri muzima igihe wirukanwa n’abantu bawe’. Hanyuma Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam ashimika ku vy’uko; ‘Mbega bazonyirukana? ’ Waraqah arishura ati: ‘Ego, si Umuhanuzi wese ahaguruka atwara . igikorwa nk’icawe, ariko kizoba ata gukeka ari urwanko. Iyo mba nkiriho mu gihe cawe, nari kugufasha no kukurwanira." Kandi amaze kutubwira [Muhammad bin Rafi'] yari yatubwiye [Ma'mar] ati; yari...maze avuga hadithi nk'iya Yunus, gusa ati: 'Ndabihiye Allah ntazogutera umubabaro iteka ryose'. us [Uqail bin Khalid] yavuze [Ibn Shihab] numvise [Urwah bin az-Zubair] avuga ati; vuga intango ya hadithi ya kabiri, ‘Ihishurirwa rya mbere rya Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam ryabaye ryari indoto y’ukuri’.
Imam Muslim : 232
و حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ حَدَّثَنِي يُونُسُ قَالَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُحَدِّثُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ قَالَ فِي حَدِيثِهِ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسًا عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجُئِثْتُ مِنْهُ فَرَقًا فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَدَثَّرُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ } وَهِيَ الْأَوْثَانُ قَالَ ثُمَّ تَتَابَعَ الْوَحْيُ و حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يَقُولُ أَخْبَرَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ ثُمَّ فَتَرَ الْوَحْيُ عَنِّي فَتْرَةً فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ يُونُسَ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَجُئِثْتُ مِنْهُ فَرَقًا حَتَّى هَوَيْتُ إِلَى الْأَرْضِ قَالَ و قَالَ أَبُو سَلَمَةَ وَالرُّجْزُ الْأَوْثَانُ قَالَ ثُمَّ حَمِيَ الْوَحْيُ بَعْدُ وَتَتَابَعَ و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَ حَدِيثِ يُونُسَ وَقَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ } قَبْلَ أَنْ تُفْرَضَ الصَّلَاةُ وَهِيَ الْأَوْثَانُ وَقَالَ فَجُئِثْتُ مِنْهُ كَمَا قَالَ عُقَيْلٌ
Kandi amaze kutubwira [Abu ath-Tahir] yari yaratubwiye [Ibn Wahab] ati; yaratubwiye [Yona] ati; [Ibnu Shihabu] ati; yatumenyesheje [Abu Salama bin Abdurrahman] ko [Jabir bin Abdullah al-Ansari] - kandi yari umwe mu bagenzi ba Rasulullah - yavuze hadithi, ati; 'Umuhanuzi sallallaahu alaihi wasallam yaravuze ivyerekeye igihe ihishurirwa ryacitsemwo. Aravuga ati; ‘Nkiriko ndagendagenda, numva bukwi na bukwi ijwi rivuye mw’ijuru. Naradugije umutwe, vyabonetse ko uwo mumarayika yaje aho ndi mu mwobo wa Hira yari yicaye ku ntebe ireremba hagati y’ijuru n’isi. Hanyuma Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam yongera ati; ‘Naciye ntangura guhinda umushyitsi kubera ko namutinye. Maze ndataha muhira ndavuga nti; ‘Npfuke! Npfuke! Hanyuma aca anpfuka, niho Allah yahishuriye umurongo; '-Ewe uwupfutse! Vyuka utange imburi, ushire hejuru Rabb wawe, usukure impuzu zawe, wirinde ikibi cose, - ' -Ibibazo. Al Mudatstsir; 1-5-, bisigura ibi bigirwamana, rero mubishire kure. Inyuma y’ivyo, amahishurirwa yararungikwa ubudasiba’. Kandi aratubwira [Abdul Malik bin Su’aib bin al-Laits] ati; yatubwiye [dawe] avuye kuri [sekuru] ati; yatubwiye [Uqail bin Khalid] kuva kuri [Ibn Shihab] ati; Numvise [Abu Salama bini Abdurrahmani] avuga ati; yaratumenyesheje [Jabir bin Abdullah] ko yumvise Rasulullah avuga ngo; ‘Maze ihishurirwa riranhagarara umwanya muto, rero ndiko ndagenda,’ aca avuga ikintu kimeze nka hadithi ya Yunusi, gusa ni we yavuze ati: ‘Maze naragize ubwoba ko cotuma ngwa hasi’. Avuga ati; ‘Muri ico gihe Abu Salama ati; ‘Kandi ico bisobanura ni ibigirwamana’. Avuga ati; 'Maze amahishurirwa menshi aramanuka arabandanya'. Kandi yarambwiye [Muhammad bin Rafi’] yatubwiye [Abdurrazzaq] yatubwiye [Ma’mar] kuva [az-Zuhri] n’iyi sanad nk’iya hadithi ya Yunus, ati: ‘Allah aca ahishura umurongo; '-Ewe uwupfutse! Vyuka utange imburi, ushire hejuru Rabb wawe, usukure imyambaro yawe, wirinde ikibi cose -' -Ibibazo. Al Mudatstsir; 1-5-. Imbere y’uko gusenga biba ngombwa, insobanuro ni ukuguma kure y’ibigirwamana. Na we ati; Nk’uko Uqail yabivuze: ‘Maze ndagira ubwoba kubera vyo.
Imam Muslim : 233
و حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى يَقُولُ سَأَلْتُ أَبَا سَلَمَةَ أَيُّ الْقُرْآنِ أُنْزِلَ قَبْلُ قَالَ { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ } فَقُلْتُ أَوْ اقْرَأْ فَقَالَ سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ أَيُّ الْقُرْآنِ أُنْزِلَ قَبْلُ قَالَ { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ } فَقُلْتُ أَوْ اقْرَأْ قَالَ جَابِرٌ أُحَدِّثُكُمْ مَا حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ جَاوَرْتُ بِحِرَاءٍ شَهْرًا فَلَمَّا قَضَيْتُ جِوَارِي نَزَلْتُ فَاسْتَبْطَنْتُ بَطْنَ الْوَادِي فَنُودِيتُ فَنَظَرْتُ أَمَامِي وَخَلْفِي وَعَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي فَلَمْ أَرَ أَحَدًا ثُمَّ نُودِيتُ فَنَظَرْتُ فَلَمْ أَرَ أَحَدًا ثُمَّ نُودِيتُ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَإِذَا هُوَ عَلَى الْعَرْشِ فِي الْهَوَاءِ يَعْنِي جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَام فَأَخَذَتْنِي رَجْفَةٌ شَدِيدَةٌ فَأَتَيْتُ خَدِيجَةَ فَقُلْتُ دَثِّرُونِي فَدَثَّرُونِي فَصَبُّوا عَلَيَّ مَاءً فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ } حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَقَالَ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ عَلَى عَرْشٍ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ
Kandi amaze kutubwira [Zuhair bin Harb] yatubwiye [al-Walid bin Muslim] yatubwiye [al-Auza’i] ati; Numvise [Yahya] avuga ati; Nabajije [Abu Salamah] nti: ‘Ni uwuhe murongo wo muri Koran wabanje guhishurirwa?’. Yaciye asoma ati; '-Ewe bantu bapfutse-' -Surat Al Mudatstsir-. Nanje rero nti; 'Canke -kumbure urudome- iqara''. Naciye mbaza [Jabir bin Abdullah] nti: ‘Ni uwuhe murongo wo muri Koran wabanje guhishurirwa?’ Yaciye asoma ati; '-Ewe bantu bapfutse-' -Surat Al Mudatstsir-. Nanje rero nti; 'Canke -kumbure urudome- iqara''. Yabiri ati; 'Ndababwiye ikintu Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yatubwiye. Aravuga ati; ‘Nakoze Iktikaf yanje mu mwobo wa Hira’ ukwezi kumwe, maze guheza Iktikaf yanje, nca manuka, nca manuka gushika ibwina mu kiyaya, nca nhamagarwa. Nuko ndaba imbere n’inyuma yanje, iburyo n’ibubamfu, ariko nta n’umwe mbona, hanyuma nongera guhamagarwa, hanyuma ndaba, ariko nta n’umwe, hanyuma ndahamagarwa, rero ndaduza umutwe, vyabonetse ko ari hejuru y’Intebe mu kirere, ariwe Gaburiyeli. Maze ndazazanirwa. Maze nja kwa Khadija ndamubwira nti: Npfuka, npfuka! Nuko ansukako amazi, hanyuma Allah ahishura umurongo; '-Ewe uwupfutse! Vyuka utange imburi, Rabb wawe rero ayininahaze, imyambaro yawe rero ayisukure-' -Ibibazo. Al Mudatstsir; 1-4-. Yatubwiye [Muhammad bin al-Mutsanna] yatubwiye [Uthman bin al-Mubarak] avuye kuri [Yahya bin Abu Katsir] n’iyi sanad, aca avuga ati: ‘Biragaragara ko yicaye ku ntebe y’ubwami hagati y’ijuru n’isi’.
Imam Muslim : 234
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أُتِيتُ بِالْبُرَاقِ وَهُوَ دَابَّةٌ أَبْيَضُ طَوِيلٌ فَوْقَ الْحِمَارِ وَدُونَ الْبَغْلِ يَضَعُ حَافِرَهُ عِنْدَ مُنْتَهَى طَرْفِهِ قَالَ فَرَكِبْتُهُ حَتَّى أَتَيْتُ بَيْتَ الْمَقْدِسِ قَالَ فَرَبَطْتُهُ بِالْحَلْقَةِ الَّتِي يَرْبِطُ بِهِ الْأَنْبِيَاءُ قَالَ ثُمَّ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَصَلَّيْتُ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ خَرَجْتُ فَجَاءَنِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام بِإِنَاءٍ مِنْ خَمْرٍ وَإِنَاءٍ مِنْ لَبَنٍ فَاخْتَرْتُ اللَّبَنَ فَقَالَ جِبْرِيلُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اخْتَرْتَ الْفِطْرَةَ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ فَقِيلَ مَنْ أَنْتَ قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِآدَمَ فَرَحَّبَ بِي وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام فَقِيلَ مَنْ أَنْتَ قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِابْنَيْ الْخَالَةِ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَيَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّاءَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمَا فَرَحَّبَا وَدَعَوَا لِي بِخَيْرٍ ثُمَّ عَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ الثَّالِثَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ فَقِيلَ مَنْ أَنْتَ قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِيُوسُفَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا هُوَ قَدْ أُعْطِيَ شَطْرَ الْحُسْنِ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ الرَّابِعَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِإِدْرِيسَ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَرَفَعْنَاهُ مَكَانًا عَلِيًّا } ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ الْخَامِسَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِهَارُونَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّادِسَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِمُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ثُمَّ عَرَجَ إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ فَقِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِإِبْرَاهِيمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُسْنِدًا ظَهْرَهُ إِلَى الْبَيْتِ الْمَعْمُورِ وَإِذَا هُوَ يَدْخُلُهُ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ لَا يَعُودُونَ إِلَيْهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِي إِلَى السِّدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَإِذَا وَرَقُهَا كَآذَانِ الْفِيَلَةِ وَإِذَا ثَمَرُهَا كَالْقِلَالِ قَالَ فَلَمَّا غَشِيَهَا مِنْ أَمْرِ اللَّهِ مَا غَشِيَ تَغَيَّرَتْ فَمَا أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَنْعَتَهَا مِنْ حُسْنِهَا فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيَّ مَا أَوْحَى فَفَرَضَ عَلَيَّ خَمْسِينَ صَلَاةً فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَنَزَلْتُ إِلَى مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَا فَرَضَ رَبُّكَ عَلَى أُمَّتِكَ قُلْتُ خَمْسِينَ صَلَاةً قَالَ ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا يُطِيقُونَ ذَلِكَ فَإِنِّي قَدْ بَلَوْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَخَبَرْتُهُمْ قَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى رَبِّي فَقُلْتُ يَا رَبِّ خَفِّفْ عَلَى أُمَّتِي فَحَطَّ عَنِّي خَمْسًا فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقُلْتُ حَطَّ عَنِّي خَمْسًا قَالَ إِنَّ أُمَّتَكَ لَا يُطِيقُونَ ذَلِكَ فَارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ قَالَ فَلَمْ أَزَلْ أَرْجِعُ بَيْنَ رَبِّي تَبَارَكَ وَتَعَالَى وَبَيْنَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام حَتَّى قَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّهُنَّ خَمْسُ صَلَوَاتٍ كُلَّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ لِكُلِّ صَلَاةٍ عَشْرٌ فَذَلِكَ خَمْسُونَ صَلَاةً وَمَنْ هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كُتِبَتْ لَهُ حَسَنَةً فَإِنْ عَمِلَهَا كُتِبَتْ لَهُ عَشْرًا وَمَنْ هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا لَمْ تُكْتَبْ شَيْئًا فَإِنْ عَمِلَهَا كُتِبَتْ سَيِّئَةً وَاحِدَةً قَالَ فَنَزَلْتُ حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ قَدْ رَجَعْتُ إِلَى رَبِّي حَتَّى اسْتَحْيَيْتُ مِنْهُ
Yatubwiye [Syaiban bin Farrukh] yatubwiye [Hammad bin Salamah] yatubwiye [Thabit al-Bunani] avuye kuri [Anas bin Malik] ko Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yavuze ati; ‘Nasuwe na Buraq. Ni igikoko cera, kinini kuruta indogoba ariko gitoyi kuruta ihembe rinini. Yamanuye umubiri wiwe ku buryo inda ya buraq yashika ku mpera yayo.’ Arongera ati; 'Naciye rero ndayigenderako gushika nshitse i Baitul Maqdis.' Arongera ati; ‘Maze ndayibohera ku nkingi y’umusigiti nk’uko Abahanuzi bahora babikora. Haciye akanya ninjira mu musigiti ndasenga ama raka’a abiri. Nahejeje ndabandanya gusohoka, bukwi na bukwi ndakwegerwa na Jibril afise igikombe c’umuvinyu n’igikombe c’amata. Kandi nanje nahisemwo amata. Gaburiyeli aca aravuga ati; 'Mwahisemwo kamere'. Jibril aca anjana mw’ijuru. Igihe Gaburiyeli yasaba ngo yugururwe urugi, bamubajije bati uri nde? ’ Jibrili arishura ati: ‘Gaburiyeli’. Yongera kubaza ati: ‘Ni nde ari kumwe nawe? ’ Jibrili arishura ati: ‘Muhamadi’. Jibril yongera kubazwa bati: 'Mbega yararungitswe? ’ Gaburiyeli arishura ati: ‘Ego cane, yararungitswe’. Urugi rero rwaradukinguriwe. Bukwi na bukwi narahuye n’Umuhanuzi Adamu, aranyakira, amwipfuriza ivyiza. Hanyuma ndaduzwa mw’ijuru rya kabiri. Jibril aca asaba gufungura urugi. Hanyuma yongera kubaza ati: «Uri nde? ’ Jibrili arishura ati: ‘Gaburiyeli’. Jibril yongera kubazwa ati: 'Ni nde ari kumwe nawe? ’ Jibrili arishura ati: ‘Muhamadi’. Jibril yongera kubazwa bati: 'Mbega yararungitswe? ’ Gaburiyeli arishura ati: ‘Ego cane, yararungitswe’. Urugi rwaradukinguriwe. Bukwi na bukwi narahuye na Isa bin Maryam na Yahya bin Zakariya, bompi baranyakira, baranyipfuriza ivyiza. Nasubiye kujanwa mw’ijuru rya gatatu. Jibril nawe aca asaba gufungura urugi. Hanyuma arabaza ati: ‘Uri nde? ’ Jibrili arishura ati: ‘Gaburiyeli’. Jibril yongera kubazwa ati: 'Ni nde ari kumwe nawe? ’ Jibrili arishura ati: ‘Muhamadi’. Jibril yongera kubazwa bati: 'Mbega yararungitswe? ’ Gaburiyeli arishura ati: ‘Ego cane, yararungitswe’. Urugi rwaradukinguriwe. Bukwi na bukwi narahuye n’umuhanuzi Yusuf Alaihis Salam, vyaciye bigaragara ko yari yarahezagiwe n’ikibanza co hejuru cane. Yabandanije kunyakira no kunyipfuriza ivyiza. Nasubiye kuduzwa mw’ijuru rya kane. Jibril nawe aca asaba gufungura urugi. Ijwi ryongera kubaza riti: Uri nde? ’ Jibrili arishura ati: ‘Gaburiyeli’. Jibril yongera kubazwa ati: 'Ni nde ari kumwe nawe? ’ Jibrili arishura ati: ‘Muhamadi’. Jibril yongera kubazwa bati: 'Mbega yararungitswe? ’ Gaburiyeli arishura ati: ‘Ego cane, yararungitswe’. Urugi rwaradukinguriwe. Bukwi na bukwi narahuye n’umuhanuzi Idris Alaihis Salam, yarabandanije kunyakira no kunyipfuriza amahoro. Allah ati; '-Kandi twamuduze tumujana ahantu hejuru-'. Nasubiye kuduzwa mw’ijuru rya gatanu. Jibril aca asaba gufungura urugi. Ijwi ryongera kubaza riti: Uri nde? ’ Jibrili arishura ati: ‘Gaburiyeli’. Jibril yongera kubazwa ati: 'Ni nde ari kumwe nawe? ’ Jibrili arishura ati: ‘Muhamadi’. Jibril yongera kubazwa bati: 'Mbega yararungitswe? ’ Gaburiyeli arishura ati: ‘Ego cane, yararungitswe’. Urugi rwaradukinguriwe. Bukwi na bukwi narahuye n’Umuhanuzi Harun Alaihissalam, abandanya kunkira, ansengera neza. Nasubiye kuduzwa mw’ijuru rya gatandatu. Jibril aca asaba gufungura urugi. Ijwi ryongera kubaza riti: Uri nde? ’ Jibrili arishura ati: ‘Gaburiyeli’. Jibril yongera kubazwa ati: 'Ni nde ari kumwe nawe? ’ Jibrili arishura ati: ‘Muhamadi’. Jibril yongera kubazwa bati: 'Mbega yararungitswe? ’ Gaburiyeli arishura ati: ‘Ego cane, yararungitswe’. Urugi rwaradukinguriwe. Bukwi na bukwi narahuye na Prophet Musa, abandanya kunyakira yongera ansengera neza. Nasubiye kujanwa mw’ijuru ry’indwi. Jibril aca asaba ko yofungura. Ijwi ryongera kubaza riti: Uri nde? ’ Jibirili aramwishura ati: ‘Gaburiyeli’. Jibri l yongera kubazwa ati: 'Ni nde ari kumwe nawe? ’ Jibrili arishura ati: ‘Muhamadi’. Jibril yongera kubazwa bati: 'Mbega yararungitswe? ’ Gaburiyeli arishura ati: ‘Ego cane, yararungitswe’. Urugi rwaradukinguriwe. Mu kanya nk’ako gukubita, narahuye n’umuhanuzi Ibrahimu Alaihissalam, yari yicaye i Baitul Makmur. Ubwaguke bwaco bwashobora ku musi ku musi gushiramwo abamarayika ibihumbi mirongo irindwi. Bamaze kugenda, ntibasubira kuri we -Baitul Makmur-. Hanyuma banjana i Sidratul Muntaha. Amababi ni manini nk'amatwi y'inzovu kandi ivyamwa ni binini nk'ikibindi. Aravuga ati; ‘Igihe yayiduga n’itegeko rya Allah, sidrah vomita yarahindutse. Nta kiremwa na kimwe mu biremwa vy’Imana gishobora kudondora ubwiza bwaco kuko ari ciza. Maze Allah amuha ihishurirwa mu kumusaba gusenga incuro mirongo itanu ku murango n’ijoro. Maze ndamanuka nca mbona Nkurunziza Musa Alaihissalam, arambaza ati: «Umukama wawe yabwiye iki abantu bawe? ’ Aravuga ati; 'Gusenga incuro mirongo itanu ku musi'. Umuhanuzi Musa ati; ‘Subira ku Mwami wawe, usabe imfashanyo kuko abantu bawe ntibazoshobora kuyishitsa. Narigeze kugerageza bene Isirayeli, ndabagerageza’. Aravuga ati; ‘Nasubiye ku Mana mvuga nti; ‘Ewe Mukama wanje, n’uhe abantu banje uruhoza’. Hanyuma Allah aramuhezagira. Kumukurako incuro zitanu z’amasengesho’. Maze nsubira kwa Muhanuzi Musa ndamubwira nti; 'Allah yankuyeko ibihe bitanu vy'amasengesho'. Umuhanuzi Musa ati; ‘Abantu bawe ntibazoshobora kubishitsa. Subira ku Mukama wawe, wongere usabe imfashanyo’. Aravuga ati; 'Nari nkiriko ndagenda nsubira hagati y'Umukama wanje n'Umuhanuzi Musa, gushika aho Allah avuga ati; ‘Ewe Muhamadi! Nkako, narakora fardukan incuro zitanu ku murango no mw’ijoro. Isengesho ryose ry’fardu rigwizwa incuro cumi. Rero ayo ni amasengesho mirongo itanu ya fardu. Na we nyene, uwuzogira umugambi wo gukora iciza ntagikore, nta gukeka ko azokwandikirwa igikorwa ciza kimwe. Niyabigira, azokwandikwako ibikorwa vyiza cumi. Ku rundi ruhande, uwuzogira umugambi wo gukora icaha, ariko ntagikore, nta gukeka ko ataco azoba yanditsweko. Maze niyabikora, bizokwandikwa nk’icaha kuri we’. Namanutse gushika aho Nkurunziza Musa, nca ndamubwira. Yaracariko aravuga ati; 'Subira ku Mukama wawe, usabe imfashanyo'. Nanje ndamwishura nti: 'Nagarutse ku Mukama wanje kenshi cane, ivyo vyatumye ngira isoni zimufitiye''.
Imam Muslim : 235
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيتُ فَانْطَلَقُوا بِي إِلَى زَمْزَمَ فَشُرِحَ عَنْ صَدْرِي ثُمَّ غُسِلَ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ أُنْزِلْتُ
Yatubwiye [Abdullah bin Hasyim al-Abdi] yatubwiye [Bahz bin Asad] yatubwiye [Sulaiman bin al-Mughirah] yatubwiye [Tsabit] kuva kuri [Anas bin Malik] ati; 'Umukuru w'Imana yavuze ati; 'Nasuwe n'abamarayika, hanyuma banjana kw'iriba rya Zamzam, hanyuma baracira igifu canje, bakanyoza amazi ya Zamzam, hanyuma baransigara'.
Imam Muslim : 236
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَاهُ جِبْرِيلُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَهُ فَصَرَعَهُ فَشَقَّ عَنْ قَلْبِهِ فَاسْتَخْرَجَ الْقَلْبَ فَاسْتَخْرَجَ مِنْهُ عَلَقَةً فَقَالَ هَذَا حَظُّ الشَّيْطَانِ مِنْكَ ثُمَّ غَسَلَهُ فِي طَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ لَأَمَهُ ثُمَّ أَعَادَهُ فِي مَكَانِهِ وَجَاءَ الْغِلْمَانُ يَسْعَوْنَ إِلَى أُمِّهِ يَعْنِي ظِئْرَهُ فَقَالُوا إِنَّ مُحَمَّدًا قَدْ قُتِلَ فَاسْتَقْبَلُوهُ وَهُوَ مُنْتَقِعُ اللَّوْنِ قَالَ أَنَسٌ وَقَدْ كُنْتُ أَرْئِي أَثَرَ ذَلِكَ الْمِخْيَطِ فِي صَدْرِهِ حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الْأَيْلِيُّ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ وَهُوَ ابْنُ بِلَالٍ قَالَ حَدَّثَنِي شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُنَا عَنْ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ مَسْجِدِ الْكَعْبَةِ أَنَّهُ جَاءَهُ ثَلَاثَةُ نَفَرٍ قَبْلَ أَنْ يُوحَى إِلَيْهِ وَهُوَ نَائِمٌ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ نَحْوَ حَدِيثِ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ وَقَدَّمَ فِيهِ شَيْئًا وَأَخَّرَ وَزَادَ وَنَقَصَ
Twarabwiwe [Syaiban bin Farrukh] yatubwiye [Hammad bin Salamah] yatubwiye [Thabit al-Bunani] avuye kuri [Anas bin Malik] ko Rasulullah yasuwe na Jibril Shallallahu Alaihi Wasallam, igihe yariko arakina n’abana. Malayika aca aramufata aramuryamika, aca amuca umutima, akuramwo umutima awukuramwo igihimba c'amaraso, ati; ‘Iki ni igice cawe, Shetani aca agiyoza mu gitereko c’inzahabu n’amazi ya Zamzam’, hanyuma umumarayika akagidoda hanyuma akagisubiza aho cari. Abana rero baraza bidogera ba nyina babonsa, bati; 'Nta gukeka ko Muhamadi yiciwe'. Abantu baca bamuramutsa n'amaso apfutse - kubera ubwoba - ''. Anasi ati; 'Nabonye ibimenyetso vy'ubudodo ku gikiriza ciwe'. Yatubwiye [Harun bin Said al-Aili] yatubwiye [Ibn Wahab] ati; yatumenyesheje [Sulaiman] - ari we Ibn Bilal - ati; yatubwiye [Syarik bin Abdulla bin Abu Namir] ati; Numvise [Anas bin Malik] atubwira ivy’ijoro Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam yakoze Isra’ yiwe ari mu musigiti wa al-Kaaba; ko yasuwe n’abantu batatu imbere y’uko ahabwa ihishurirwa, igihe yari asinziriye mu musigiti wa haram’. Uwo muvugizi aca atanga raporo y’iyo hadithi n’inkuru yiwe nk’iya hadithi ya Thabit al-Bunani, hanyuma arayitanga interuro, akayiheza, akayishiramwo, akayikuramwo’.
Imam Muslim : 237
و حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ كَانَ أَبُو ذَرٍّ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فُرِجَ سَقْفُ بَيْتِي وَأَنَا بِمَكَّةَ فَنَزَلَ جِبْرِيلُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفَرَجَ صَدْرِي ثُمَّ غَسَلَهُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ جَاءَ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٍ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَأَفْرَغَهَا فِي صَدْرِي ثُمَّ أَطْبَقَهُ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِي فَعَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ فَلَمَّا جِئْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا قَالَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام لِخَازِنِ السَّمَاءِ الدُّنْيَا افْتَحْ قَالَ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا جِبْرِيلُ قَالَ هَلْ مَعَكَ أَحَدٌ قَالَ نَعَمْ مَعِيَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَأُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ فَفَتَحَ قَالَ فَلَمَّا عَلَوْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَإِذَا رَجُلٌ عَنْ يَمِينِهِ أَسْوِدَةٌ وَعَنْ يَسَارِهِ أَسْوِدَةٌ قَالَ فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى قَالَ فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالِابْنِ الصَّالِحِ قَالَ قُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا آدَمُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهَذِهِ الْأَسْوِدَةُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ نَسَمُ بَنِيهِ فَأَهْلُ الْيَمِينِ أَهْلُ الْجَنَّةِ وَالْأَسْوِدَةُ الَّتِي عَنْ شِمَالِهِ أَهْلُ النَّارِ فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى قَالَ ثُمَّ عَرَجَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى أَتَى السَّمَاءَ الثَّانِيَةَ فَقَالَ لِخَازِنِهَا افْتَحْ قَالَ فَقَالَ لَهُ خَازِنُهَا مِثْلَ مَا قَالَ خَازِنُ السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَفَتَحَ فَقَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ فِي السَّمَاوَاتِ آدَمَ وَإِدْرِيسَ وَعِيسَى وَمُوسَى وَإِبْرَاهِيمَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ وَلَمْ يُثْبِتْ كَيْفَ مَنَازِلُهُمْ غَيْرَ أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّهُ قَدْ وَجَدَ آدَمَ عَلَيْهِ السَّلَام فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا وَإِبْرَاهِيمَ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ قَالَ فَلَمَّا مَرَّ جِبْرِيلُ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِإِدْرِيسَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالْأَخِ الصَّالِحِ قَالَ ثُمَّ مَرَّ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ هَذَا إِدْرِيسُ قَالَ ثُمَّ مَرَرْتُ بِمُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالْأَخِ الصَّالِحِ قَالَ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا مُوسَى قَالَ ثُمَّ مَرَرْتُ بِعِيسَى فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالْأَخِ الصَّالِحِ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ قَالَ ثُمَّ مَرَرْتُ بِإِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالِابْنِ الصَّالِحِ قَالَ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا إِبْرَاهِيمُ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي ابْنُ حَزْمٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَأَبَا حَبَّةَ الْأَنْصَارِيَّ كَانَا يَقُولَانِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ عَرَجَ بِي حَتَّى ظَهَرْتُ لِمُسْتَوًى أَسْمَعُ فِيهِ صَرِيفَ الْأَقْلَامِ قَالَ ابْنُ حَزْمٍ وَأَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفَرَضَ اللَّهُ عَلَى أُمَّتِي خَمْسِينَ صَلَاةً قَالَ فَرَجَعْتُ بِذَلِكَ حَتَّى أَمُرَّ بِمُوسَى فَقَالَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام مَاذَا فَرَضَ رَبُّكَ عَلَى أُمَّتِكَ قَالَ قُلْتُ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسِينَ صَلَاةً قَالَ لِي مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَرَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا تُطِيقُ ذَلِكَ قَالَ فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَوَضَعَ شَطْرَهَا قَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَأَخْبَرْتُهُ قَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا تُطِيقُ ذَلِكَ قَالَ فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَقَالَ هِيَ خَمْسٌ وَهِيَ خَمْسُونَ لَا يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ قَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ فَقُلْتُ قَدْ اسْتَحْيَيْتُ مِنْ رَبِّي قَالَ ثُمَّ انْطَلَقَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى نَأْتِيَ سِدْرَةَ الْمُنْتَهَى فَغَشِيَهَا أَلْوَانٌ لَا أَدْرِي مَا هِيَ قَالَ ثُمَّ أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ فَإِذَا فِيهَا جَنَابِذُ اللُّؤْلُؤَ وَإِذَا تُرَابُهَا الْمِسْكُ
Yatubwiye [Harmalah bin Yahya at-Tujibi] yatubwiye [Ibn Wahab] ati; yatubwiye [Yunusi] avuye kuri [Ibn Shihab] avuye kuri [Anas bin Malik] ati; ’ [Abu Dzar] yigeze kuvuga ko Rasulullah yavuze ati; 'Hari umwobo mu gisenge c'inzu yanje, igihe nari i Mecca, hanyuma Jibril aramanuka akora umwobo mu gikiriza canje, hanyuma arawoza n'amazi ya Zamzam, hanyuma azana igikombe c'inzahabu cuzuye ubwenge n'ukwizera, hanyuma aragisuka ku gikiriza canje. Ivyo biheze arawufunga aca afata ukuboko kwanje, aduga mw’ijuru. Twashitse mw’ijuru ry’isi, Jibril abwira umumarayika w’umurinzi w’ijuru ry’isi ati: ‘Ugurure’. Yishura ati: «Uyu ni nde? ’ Jibril arishura ati: ‘Uyu ni Gaburiyeli’. Yarabajije ati: ‘Hari uwuri kumwe nawe? ’ Jibril arishura ati: ‘Ego. Ndi kumwe na Muhamadi Shallallahu Alaihi Wasallam'. Yarabajije ati: ‘Mbega yatumwe? ’ Jibril arishura ati: ‘Ego’. Maze umumarayika w'umurinzi yugurura urugi'. Yarakomeje amajambo yiwe; ‘Twamaze kuduga mw’ijuru ry’isi, bukwi na bukwi haza umuntu avuye iruhande yiwe yari umwirabura kandi uruhande rwiwe rw’iburyo na rwo nyene rwari rwirabura. Iyo aravye iburyo aratwenga, iyo aravye ibubamfu ararira’. Rasulullah abandanya ati: ‘Uwo mugabo aca avuga ati; 'Urakaze, ewe Muhanuzi w'umugororotsi n'umwana w'umugororotsi'. Ndabaza nti: «Uyu ni nde ga Jibirili? ’ Jibril arishura ati: ‘Uyu ni Adamu, uwo ni al-Aswidah iburyo bwiwe, ibubamfu bwiwe ni Nasam abahungu biwe. Iburyo hari ababa mw’ijuru, mu gihe al-Aswidah ari ibubamfu aba mu muriro udahera, ku buryo iyo ahindukiriye iburyo azotwenga ata kabuza, iyo aravye ibubamfu azorira ata kabuza’. Yarakomeje amajambo yiwe; 'Jibril yaraduze nanje gushika mw'ijuru rya kabiri, aca abwira uwumurinda ati: 'Ugurure'. Uwo murinzi rero yavuze nk’umurinzi w’ikirere c’isi -mbere-. Hanyuma arawufungura’. Anas bini Malik ati; 'Maze avuga ko yasanze Adamu, Idrisi, Isa, Musa, na Ibrahimu mw'ijuru - amahoro abe kuri bo bose - kandi ntiyavuga neza ikibanza cabo, ahubwo avuga ko yahuye na Adamu mw'ijuru ry'isi, na Ibrahimu mw'ijuru rya gatandatu. Avuga ati; 'Igihe Jibril na Rasulullah Idris Idris Idris yavuze ati; 'Urakaze, Muhanuzi w'umugororotsi n'umuvukanyi w'umugororotsi'. Hanyuma ararengana, nca ndabaza nti: Uyu ni nde? ' Jibril arishura ati: 'Uyu ni Idris'. Yongera ati: 'Maze ndarenga Musa As, aca avuga ati; 'Kaze ku Muhanuzi w'umugororotsi n'abavukanyi b'umugororotsi'. Aravuga ati; ‘Narabajije nti: ‘Uyu ni nde? ’ Jibril arishura ati: ‘Uyu ni Musa’. Aravuga ati; ‘Maze ndarenga Yezu, aca avuga ati; 'Kaze ku Muhanuzi w'umugororotsi n'abavukanyi b'umugororotsi'. Ndabaza nti: ‘Uyu ni nde? ' Jibril arishura ati: 'Uyu ni Yezu mwene Mariya.' Aravuga ati; ‘Maze nca kuri Ibrahimu Alaihissalam, aca arambwira ati; 'Murakaze ku Muhanuzi w'umugororotsi n'umwana w'umugororotsi'. Aravuga ati; ‘Narabajije nti: ‘Uyu ni nde? ' Jibril arishura ati: 'Uyu ni Ibrahimu'. Ibnu Shihab ati; Kandi twamenyeshejwe [Ibn Hazm] ko [Ibn Abbas] na [Abu Habba al-Ansari] bompi bavuze ngo; 'Umukuru w'Imana yavuze ati; 'Maze Jibril araduga nanje gushika aho nduga ahantu haringaniye aho numva ijwi ry'ikaramu'. [Ibnu Hazimu] na [Anasi binu Malik] bati; 'Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam yavuze ati; 'Maze Allah akorera abantu banje amasengesho mirongo itanu ku musi'. Yongera ati: 'Maze ndagaruka n'itegeko gushika nciye kuri Mose, aca avuga ati; ‘Ni ikihe kintu Rabi wawe yasavye abantu bawe? ’ Aravuga ati; Nanje nti: 'Allah yabategetse amasengesho mirongo itanu.' m Musa aca ambwira ati: «None rero, subira kwa Rabb wawe, kuko abantu bawe ntibazoshobora kubikora». Maze ndagarura Rabb wanje, hanyuma arabohora igice cabo’. Maze ngarukira Musa, maze ndamubwira gushika aho avuga ati; 'Subira kuri Rabbi wawe, kuko abantu bawe ntibazoshobora kubikora'. Aravuga ati; ‘Maze nsubira ku Mukama wanje’. Nuko Allah ati; ‘Yari incuro zitanu, kandi yari incuro mirongo itanu. Amajambo ntahindurwa ku ruhande rwanje'. Araheza ati; ‘Nuko ndasubira kwa Musa, aca arambwira; 'Subira kuri Rabb wawe'. Nanje rero nti; 'Vy'ukuri ndamaramaye Rabb wanje'. Yongera aravuga ati: «Maze Jibril aragendana nanje gushika tuje i Sidrah al-Muntaha, hanyuma amabara atandukanye arayipfuka gushika aho ntamenya ico ari co». Yongera ati: «Maze nshirwa mw’ijuru, vyabonetse ko rifise igisenge c’amabuye y’agaciro kandi hasi hari ivumbi.»
Imam Muslim : 238
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ لَعَلَّهُ قَالَ عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ رَجُلٍ مِنْ قَوْمِهِ قَالَ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَا أَنَا عِنْدَ الْبَيْتِ بَيْنَ النَّائِمِ وَالْيَقْظَانِ إِذْ سَمِعْتُ قَائِلًا يَقُولُ أَحَدُ الثَّلَاثَةِ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ فَأُتِيتُ فَانْطُلِقَ بِي فَأُتِيتُ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ فِيهَا مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ فَشُرِحَ صَدْرِي إِلَى كَذَا وَكَذَا قَالَ قَتَادَةُ فَقُلْتُ لِلَّذِي مَعِي مَا يَعْنِي قَالَ إِلَى أَسْفَلِ بَطْنِهِ فَاسْتُخْرِجَ قَلْبِي فَغُسِلَ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ أُعِيدَ مَكَانَهُ ثُمَّ حُشِيَ إِيمَانًا وَحِكْمَةً ثُمَّ أُتِيتُ بِدَابَّةٍ أَبْيَضَ يُقَالُ لَهُ الْبُرَاقُ فَوْقَ الْحِمَارِ وَدُونَ الْبَغْلِ يَقَعُ خَطْوُهُ عِنْدَ أَقْصَى طَرْفِهِ فَحُمِلْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى أَتَيْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَفَتَحَ لَنَا وَقَالَ مَرْحَبًا بِهِ وَلَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ قَالَ فَأَتَيْنَا عَلَى آدَمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ وَذَكَرَ أَنَّهُ لَقِيَ فِي السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ عِيسَى وَيَحْيَى عَلَيْهَا السَّلَام وَفِي الثَّالِثَةِ يُوسُفَ وَفِي الرَّابِعَةِ إِدْرِيسَ وَفِي الْخَامِسَةِ هَارُونَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ قَالَ ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّادِسَةِ فَأَتَيْتُ عَلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَرْحَبًا بِالْأَخِ الصَّالِحِ وَالنَّبِيِّ الصَّالِحِ فَلَمَّا جَاوَزْتُهُ بَكَى فَنُودِيَ مَا يُبْكِيكَ قَالَ رَبِّ هَذَا غُلَامٌ بَعَثْتَهُ بَعْدِي يَدْخُلُ مِنْ أُمَّتِهِ الْجَنَّةَ أَكْثَرُ مِمَّا يَدْخُلُ مِنْ أُمَّتِي قَالَ ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ فَأَتَيْتُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ وَحَدَّثَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ رَأَى أَرْبَعَةَ أَنْهَارٍ يَخْرُجُ مِنْ أَصْلِهَا نَهْرَانِ ظَاهِرَانِ وَنَهْرَانِ بَاطِنَانِ فَقُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَا هَذِهِ الْأَنْهَارُ قَالَ أَمَّا النَّهْرَانِ الْبَاطِنَانِ فَنَهْرَانِ فِي الْجَنَّةِ وَأَمَّا الظَّاهِرَانِ فَالنِّيلُ وَالْفُرَاتُ ثُمَّ رُفِعَ لِي الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ فَقُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَا هَذَا قَالَ هَذَا الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ يَدْخُلُهُ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ إِذَا خَرَجُوا مِنْهُ لَمْ يَعُودُوا فِيهِ آخِرُ مَا عَلَيْهِمْ ثُمَّ أُتِيتُ بِإِنَاءَيْنِ أَحَدُهُمَا خَمْرٌ وَالْآخَرُ لَبَنٌ فَعُرِضَا عَلَيَّ فَاخْتَرْتُ اللَّبَنَ فَقِيلَ أَصَبْتَ أَصَابَ اللَّهُ بِكَ أُمَّتُكَ عَلَى الْفِطْرَةِ ثُمَّ فُرِضَتْ عَلَيَّ كُلَّ يَوْمٍ خَمْسُونَ صَلَاةً ثُمَّ ذَكَرَ قِصَّتَهَا إِلَى آخِرِ الْحَدِيثِ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَزَادَ فِيهِ فَأُتِيتُ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٍ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَشُقَّ مِنْ النَّحْرِ إِلَى مَرَاقِّ الْبَطْنِ فَغُسِلَ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ مُلِئَ حِكْمَةً وَإِيمَانًا
Yatubwiye [Muhamadi bin al-Mutsana] yatubwiye [Ibn Abu Adi] kuva kuri [Said] kuva kuri [Qatadah] kuva kuri [Anas bin Malik] ashobora kuvuga; kuva kuri [Malik bin Sha’sha’ah] umuntu wo mu bantu biwe, ati; Umuhanuzi w’Imana ati; ‘Igihe nari ku nkengera y’i Baitullah, nsinziriye igice, nca numva bukwi na bukwi ikiyago c’umwe muri abo bagabo batatu bari hagati. Hanyuma baranyegera, banjana ahantu. Hanyuma bazana igikoresho c’inzahabu kirimwo amazi ya Zamzam. Inyuma y’ivyo igifu canje caracitse kuva hano n’aha’. Qatadah ati; ‘Nabajije uwo twari kumwe nti: ‘Ashaka kuvuga iki? ’ Arishura ati: ‘Gushika mu nda yiwe’. Yarakomeje amajambo yiwe; ‘Umutima wanje warakuweho, urasukurwa n’amazi ya Zamzam, hanyuma ugasubira mu kibanza cawo c’intango. Ivyo biheze, narazuye ukwizera n’ubwenge, maze banzanira igikoko cera kigendera ku ndogoba citwa Buraq, cari kinini kuruta indogoba kandi gito kuruta bighal. Yaratunganya intambwe ziwe ku buryo ijisho rishobora kubibona, nanje nanje nari atwaye ku mugongo. Hanyuma duca dutangura urugendo rwacu gushika dushitse mw’ijuru ry’isi, inyuma y’ivyo Jibril asaba ko urugi rukingurwa, aca aramubaza ati: ‘Ni nde? ’ Arishura ati: ‘Gaburiyeli’. Hanyuma yongera kumubaza ati muri kumwe nawe ni nde? ’ Maze Jibril arishura ati: ‘Muhammad Shallallahu Alaihi Wasallam’. Hanyuma yongera kubaza ati: «Mbega ni we yatumwe? ’ Arishura ati: ‘Egome. Nuko umumarayika yarinda urugi yugurura urugi ati; 'Murakaze, vy'ukuri umushitsi mukuru yarashitse'. Hanyuma turagendera Umuhanuzi Adamu’. Hanyuma uwo muvugizi ashira hadithi n’inkuru yiwe, avuga ko Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam yahuye na Nkurunziza Isa na Nkurunziza Yahya mw’ijuru rya kabiri, mw’ijuru rya gatatu, na we yahuye na Nkurunziza Yusuf. Maze mw’ijuru rya kane ahura n’Umuhanuzi Idrisi. Amaze gushika mw’ijuru rya gatanu yahuye n’Umuhanuzi Haruni. Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam aca avuga ati; ‘Twarabandanije urugendo gushika tugeze mw’ijuru rya gatandatu, hanyuma nca mbona Umuhanuzi Musa ndamuramutsa. Ubwo nyene aca arishura ati: «Urakaze, mwenewacu w’umugororotsi kandi umuhanuzi». Maze kumusiga, aca abandanya kurira. Hanyuma bamubaza bati: 'Ni igiki catumye urira? ’ aramwishura ati: ‘Ewe Mukama wanje! Mwarungitse uyu musore kunkurikira, ariko abantu biwe binjiye mw’Ijuru kuruta abanje’. Yongera ati: «Twarabandanije urugendo rwacu gushika mw’ijuru rya karindwi, hanyuma nca nsura Umuhanuzi Ibrahimu». Hanyuma uwo muvugizi avuga muri hadithi ati: «Kandi Nkurunziza sallallaahu alaihi wasallam yavuze ko yabonye inzuzi zine zisohoka mu masoko yazo, inzuzi zibiri ziboneka neza, n’inzuzi zibiri zikaba zifise umuco mutoyi. Maze Rasulullah arabaza ati: «Ewe Jibril! None izo nzuzi ni izihe? ’ Jibril arishura ati: ‘Izo nzuzi zibiri zitamenyekana ni inzuzi zo mw’Ijuru, mu gihe inzuzi ziboneka neza ni Nili na Efurate’. Hanyuma banjana i Baitul Makmur, hanyuma ndabaza nti: «Ewe Jibril, iki ni iki? ’ Jibril aca arishura ati: ‘Iyi ni Baitul Makmur aho buri musi, abamarayika ibihumbi mirongo irindwi bazokwinjira. Bamaze gusohoka, ntibazosubira kuyinjiramwo, kuko ni ho bazoyinjiramwo ubwa nyuma’. Hanyuma baranzanira ibibindi bibiri, kimwe kirimwo umuvinyu, ikindi kirimwo amata. Ivyo vyose barampaye, hanyuma nca mpitamwo amata. Ni co gituma yambwiye iti: ‘Wahisemwo neza! Allah ashaka ko wewe n’abantu bawe muba mu gihe ca fitrah - ineza n’ingeso nziza -. Hanyuma bambwira ngo nsenge incuro mirongo itanu ku musi.’ Hanyuma we - Umuvugizi - avuga iyo nkuru gushika ku mpera y’iyo Hadithi’. Yatubwiye [Muhammad bin al-Mutsana] yatubwiye [Mu’adz bin Hisham] ati; yatubwiye [dawe] wo muri [Qatadah] yatubwiye [Anas bin Malik] wo muri [Malik bin Sha’sha’ah] ko Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yavuze...hanyuma avuga inkuru nk’iyo, aca yongerako ati: ‘Maze banzanirwa igikombe c’inzahabu cuzuye ubwenge n’ukwizera’. Hanyuma baramuca kuva mu gikiriza co hejuru gushika mu nda yo hasi, hanyuma bamuyoza amazi ya Zamzam, hanyuma bamuzuza ubwenge n’ukwizera’.
Imam Muslim : 239
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْعَالِيَةِ يَقُولُ حَدَّثَنِي ابْنُ عَمِّ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ أُسْرِيَ بِهِ فَقَالَ مُوسَى آدَمُ طُوَالٌ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ وَقَالَ عِيسَى جَعْدٌ مَرْبُوعٌ وَذَكَرَ مَالِكًا خَازِنَ جَهَنَّمَ وَذَكَرَ الدَّجَّالَ
Yatubwiye [Muhamadi bin al-Mutsanna] na [Ibnu Basiyari], [Ibnu Basiyari] ati; yatubwiye [Muhamadi bin Ja’far] yatubwiye [Syu’bah] avuye [Qatadah] ati; Numvise [Abu al-Aliya] avuga ati; yatubwiye umuhungu wa se wabo w’Umuhanuzi wanyu [Ibn Abbas] ati; 'Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam yaravuze ivy'urugendo rwiwe rwa Isirayeli. Aravuga ati; 'Umuhanuzi Musa yari afise urukoba rw'umuhondo kandi yari muremure nk'umuntu wo mu muryango wa Syanu'ah'. Igikurikira yongera ati; 'Umuhanuzi Isa yari umuntu w'umubiri munini, w'uburebure buringaniye'. Uretse ivyo, yaravuze kandi ivya Malik, umurinzi w’Ikuzimu na Dajjal.
Imam Muslim : 240
و حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ حَدَّثَنَا ابْنُ عَمِّ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَرْتُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي عَلَى مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ عَلَيْهِ السَّلَام رَجُلٌ آدَمُ طُوَالٌ جَعْدٌ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ وَرَأَيْتُ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ مَرْبُوعَ الْخَلْقِ إِلَى الْحُمْرَةِ وَالْبَيَاضِ سَبِطَ الرَّأْسِ وَأُرِيَ مَالِكًا خَازِنَ النَّارِ وَالدَّجَّالَ فِي آيَاتٍ أَرَاهُنَّ اللَّهُ إِيَّاهُ { فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ } قَالَ كَانَ قَتَادَةُ يُفَسِّرُهَا أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ لَقِيَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام
Kandi yatubwiye [Abdu bin Humaid] yatubwiye [Yunus bin Muhammad] yatubwiye [Syaiban bin Abdurrahman] wo muri [Qatadah] wo muri [Abu al-Aliyah] yatubwiye umuhungu wa marume w’Umuhanuzi wawe [Ibn Abbas] ati; 'Umukuru w'Imana yavuze ati; ‘Naciye imbere ya Musa bin Imran mw’ijoro rya Isra yanje’, yari umuntu muremure w’umukara, afise umubiri munini nk’aho yoba ari umuntu wo mu muryango wa Syanu’ah. Kandi mbona Isa bin Maryam, w’umubiri uri hagati, w’umutuku n’umweru, umushatsi wiwe urekuye, hanyuma banyereka Malik, umumarayika w’umurinzi w’umuriro w’iteka, na Dajjal mu mirongo myinshi Allah yamweretse gusa, kugira ngo ntimukekeranye kumubona’. Uwo muvugizi ati; 'Qatadah yabisobanuye ko bisobanura ko Nkurunziza Allah Shallallahu Alaihi Wasallam yari yahuye na Musa vy'ukuri'.