Imam Muslim : 201
حَدَّثَنِي أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ مَخْلَدٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ جَاءَ رَجُلٌ يُرِيدُ أَخْذَ مَالِي قَالَ فَلَا تُعْطِهِ مَالَكَ قَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ قَاتَلَنِي قَالَ قَاتِلْهُ قَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ قَتَلَنِي قَالَ فَأَنْتَ شَهِيدٌ قَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ قَتَلْتُهُ قَالَ هُوَ فِي النَّارِ
Yatubwiye [Abu Kuraib Muhammad bin al-'Ala'] yatubwiye [Khalid] - ari we Ibn Makhlad - yatubwiye [Muhammad bin Ja'far] kuri [al-Ala' bin Abdurrahman] kuri [se] kuri [Abu Hurairah] yaravuze ati: 'Umuntu yaje ku Ntumwa ya Allah sallallaahu 'alaihi wasallam aramubwira ati: 'Yewe Ntumwa ya Allah, utekereza iki niba hari umuntu ushaka kuntwara umutungo wanjye?' Yaramushubije ati: 'Ntumuhe ubutunzi bwawe!' Umugabo yongera kubaza ati: 'None se niba ashaka kunyica bizagenda bite?' Yaramushubije ati: 'Mumwice!' Umugabo yongera kubaza ati: 'None se niba atsinze kunyica utekereza iki?' Yaramushubije ati: 'None se uri umumaritiri'. Yongera kubaza ati: 'Watekereza iki niba nashoboye kumwica?' Yaramushubije ati: 'Ni we uzinjira mu muriro wa Jahanamu'.
Imam Muslim : 202
حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ وَإِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَأَلْفَاظُهُمْ مُتَقَارِبَةٌ قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ الْأَحْوَلُ أَنَّ ثَابِتًا مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ لَمَّا كَانَ بَيْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَبَيْنَ عَنْبَسَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ مَا كَانَ تَيَسَّرُوا لِلْقِتَالِ فَرَكِبَ خَالِدُ بْنُ الْعَاصِ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَوَعَظَهُ خَالِدٌ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قُتِلَ دُونَ مَالِهِ فَهُوَ شَهِيدٌ و حَدَّثَنِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ ح و حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ النَّوْفَلِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ كِلَاهُمَا عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ
Amaze kutubwira [al-Hasan bin Ali al-Hulwani] na [Ishaq bin Manshur] na [Muhammad bin Rafi'] n'abafazh babo bari hafi cyane, Ishaq yaravuze, yatubwiye, mu gihe abandi bantu babiri bavuze bati; yatubwiye [Abdurrazzaq] yatubwiye [Ibnu Juraij] yaravuze ati, yambwiye [Sulaiman al-Ahwal] ko [Thabit] wahoze ari umugaragu wa Umar bin Abdurrahman, yamubwiye ko ubwo hagati ya [Abdullah bin Amru] na Anbasah bin Abu Sufyan biteguraga kwicana, Khalid bin al-Ash yajyaga kuri Abdullah bin Amru, hanyuma Khalid aramugira inama, hanyuma Abdullah bin Amru aravuga ati: 'Ese ntimuzi ko Intumwa y'Imana sallallahu alaihi wasallam yavuze iti: 'Umuntu wese wishwe kugira ngo arengere umutungo we, aba ari umuhakanyi''. Kandi yabitubwiye [Muhammad bin Hatim] yarabitubwiye [Muhammad bin Bakar]. -mu yindi nkuru havugwamo- Kandi yatubwiye [Ahmad bin Uthman an-Naufali] yatubwiye [Abu Ashim] bombi [Ibn Juraij] hamwe n'iyi sanad urugero.
Imam Muslim : 203
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَشْهَبِ عَنْ الْحَسَنِ قَالَ عَادَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ زِيَادٍ مَعْقِلَ بْنَ يَسَارٍ الْمُزنِيَّ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ قَالَ مَعْقِلٌ إِنِّي مُحَدِّثُكَ حَدِيثًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ عَلِمْتُ أَنَّ لِي حَيَاةً مَا حَدَّثْتُكَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَا مِنْ عَبْدٍ يَسْتَرْعِيهِ اللَّهُ رَعِيَّةً يَمُوتُ يَوْمَ يَمُوتُ وَهُوَ غَاشٌّ لِرَعِيَّتِهِ إِلَّا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ
Yatubwiye [Syaiban bin Farrukh] yatubwiye [Abu al-Ashhab] abikuye kuri [al-Hasan] yagize ati: 'Ubaidullah bin Ziyad yasuye [Ma'qil bin Yasar al-Muzani] wari urwaye maze amwica. Ma'qil aravuga ati: 'Mu by'ukuri, ndashaka kubabwira Hadithi nigeze kumva ivuye ku Muhanuzi sallallaahu alaihi wasallam, iyo nza kumenya ko ngifite ubuzima, sinari kubivuga. Mu by'ukuri, numvise Rasulullah shallallahu alaihi wasallam avuga ati: "Umuntu wese Allah yahaye umutwaro wo kuyobora abantu be hanyuma agapfa abeshya abantu, Allah azamwima ijuru."
Imam Muslim : 204
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ الْحَسَنِ قَالَ دَخَلَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ زِيَادٍ عَلَى مَعْقَلِ بْنِ يَسَارٍ وَهُوَ وَجِعٌ فَسَأَلَهُ فَقَالَ إِنِّي مُحَدِّثُكَ حَدِيثًا لَمْ أَكُنْ حَدَّثْتُكَهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَسْتَرْعِي اللَّهُ عَبْدًا رَعِيَّةً يَمُوتُ حِينَ يَمُوتُ وَهُوَ غَاشٌّ لَهَا إِلَّا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ قَالَ أَلَّا كُنْتَ حَدَّثْتَنِي هَذَا قَبْلَ الْيَوْمِ قَالَ مَا حَدَّثْتُكَ أَوْ لَمْ أَكُنْ لَأُحَدِّثَكَ و حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ يَعْنِي الْجُعْفِيَّ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ هِشَامٍ قَالَ قَالَ الْحَسَنُ كُنَّا عِنْدَ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ نَعُودُهُ فَجَاءَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ زِيَادٍ فَقَالَ لَهُ مَعْقِلٌ إِنِّي سَأُحَدِّثُكَ حَدِيثًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ ذَكَرَ بِمَعْنَى حَدِيثِهِمَا
Yatubwiye [Yahya bin Yahya] yatubwiye [Yazid bin Zurai'] abikuye kuri [Yunus] abikuye kuri [al-Hasan] yagize ati: 'Ubaidullah bin Ziyad yasuye [Ma'qal bin Yasar] wari urwaye, Ubaidullah amusaba Hadithi, hanyuma Ma'qil aravuga ati: 'Nzabagezaho Hadithi ntari narigeze mbagezaho. Mu by'ukuri, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Si ukuri ko Allah Ta'ala yahaye umugaragu ibintu by'abantu hanyuma ubwo yari agiye gupfa, aracyamugambanira, ariko Allah yari kumubuza ijuru'. Ubadidullah yaravuze ati: 'Ese iyi Hadithi ntiwayingejejeho ejo?' Ma'qil aramusubiza ati: 'Sinigeze mbagezaho iyi Hadithi'. Maze amaze kumbwira [Al-Qasim bin Zakariya] ko yatubwiye [Husain] - ari we Al-Ja'fiy - avuye kuri [Zaidah] avuye kuri [Hisham] yaravuze, [Al-Hasan] aravuga ati: 'Ubwo twasuraga [Ma'qil bin Yasar], Ubaidullah bin Ziyad yaraje. Ma'qil aramubwira ati: 'Ndabagezaho Hadithi numvise kuri Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam…. hanyuma avuga Hadithi isa na Hadithi yabo bombi'.
Imam Muslim : 205
و حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ زِيَادٍ عَادَ مَعْقِلَ بْنَ يَسَارٍ فِي مَرَضِهِ فَقَالَ لَهُ مَعْقِلٌ إِنِّي مُحَدِّثُكَ بِحَدِيثٍ لَوْلَا أَنِّي فِي الْمَوْتِ لَمْ أُحَدِّثْكَ بِهِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَا مِنْ أَمِيرٍ يَلِي أَمْرَ الْمُسْلِمِينَ ثُمَّ لَا يَجْهَدُ لَهُمْ وَيَنْصَحُ إِلَّا لَمْ يَدْخُلْ مَعَهُمْ الْجَنَّةَ
Kandi byatubwiye [Abu Ghassan al-Misma'i] na [Muhammad bin al-Mutsanna] na [Ishaq bin Ibrahim], Ishaq yavuze, yatubwiye, mu gihe abandi bantu babiri bavuze bati: Yatubwiye [Mu'adz bin Hisham] yavuze ati, yambwiye [data] wo muri [Qatadah] kuri [Abu al-Malih], ko Ubaidullah bin Ziyad yasuye [Ma'qil bin Yasar] ubwo yari arwaye, Ma'qil aramubwira ati: 'Mu by'ukuri ndakubwira Hadithi, iyo bitaba ari uko ngiye gupfa, sinari kuyikubwira. Numvise Rasulullah sallallaahu alaihi wasallam avuga ati: "Nta muyobozi ukurikirana iby'abayisilamu, ntabwo abakorera cyane kandi ntabagira inama, keretse atazinjira mu ijuru hamwe nabo."
Imam Muslim : 206
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٌ ح و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ حُذَيْفَةَ قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثَيْنِ قَدْ رَأَيْتُ أَحَدَهُمَا وَأَنَا أَنْتَظِرُ الْآخَرَ حَدَّثَنَا أَنَّ الْأَمَانَةَ نَزَلَتْ فِي جَذْرِ قُلُوبِ الرِّجَالِ ثُمَّ نَزَلَ الْقُرْآنُ فَعَلِمُوا مِنْ الْقُرْآنِ وَعَلِمُوا مِنْ السُّنَّةِ ثُمَّ حَدَّثَنَا عَنْ رَفْعِ الْأَمَانَةِ قَالَ يَنَامُ الرَّجُلُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ الْأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ الْوَكْتِ ثُمَّ يَنَامُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ الْأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ الْمَجْلِ كَجَمْرٍ دَحْرَجْتَهُ عَلَى رِجْلِكَ فَنَفِطَ فَتَرَاهُ مُنْتَبِرًا وَلَيْسَ فِيهِ شَيْءٌ ثُمَّ أَخَذَ حَصًى فَدَحْرَجَهُ عَلَى رِجْلِهِ فَيُصْبِحُ النَّاسُ يَتَبَايَعُونَ لَا يَكَادُ أَحَدٌ يُؤَدِّي الْأَمَانَةَ حَتَّى يُقَالَ إِنَّ فِي بَنِي فُلَانٍ رَجُلًا أَمِينًا حَتَّى يُقَالَ لِلرَّجُلِ مَا أَجْلَدَهُ مَا أَظْرَفَهُ مَا أَعْقَلَهُ وَمَا فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ وَلَقَدْ أَتَى عَلَيَّ زَمَانٌ وَمَا أُبَالِي أَيَّكُمْ بَايَعْتُ لَئِنْ كَانَ مُسْلِمًا لَيَرُدَّنَّهُ عَلَيَّ دِينُهُ وَلَئِنْ كَانَ نَصْرَانِيًّا أَوْ يَهُودِيًّا لَيَرُدَّنَّهُ عَلَيَّ سَاعِيهِ وَأَمَّا الْيَوْمَ فَمَا كُنْتُ لِأُبَايِعَ مِنْكُمْ إِلَّا فُلَانًا وَفُلَانًا و حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي وَوَكِيعٌ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ جَمِيعًا عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ
Yatubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] yatubwiye [Abu Mua'wiyah] na [Waki']. -mu yindi nkuru bivugwa- Kandi amaze kutubwira [Abu Kuraib] yatubwiye [Abu Muawiyah] kuri [al-A'masy] kuri [Zaid bin Wahab] kuri [Hudzaifah] yaravuze ati: 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yatubwiye Hadithi ebyiri, nsanzwe nzi imwe muri zo, kandi ndacyategereje Hadithi ya kabiri. Yatubwiye ko Amana ishyizwe munsi y'umutima w'umuntu. Qur'an imaze guhishurwa, batangiye kwiga muri Qur'an maze batangira kwiga muri Sunnah. Hanyuma yatubwiye ku kubura icyizere agira ati: 'Hari umuntu wari usinziriye maze icyizere kivanwa mu mutima we kugira ngo ibimenyetso bigaragare. Hanyuma yongeye gusinzira maze icyizere kivanwa mu mutima we ku buryo inkovu yabyimbye nk'ikibyimba cyo gukubitwa n'amakara yaguye ku birenge bye. Inkovu yakomeje kubyimba, nta kintu na kimwe cyari kirimo,' hanyuma afata ibuye rito arijugunya ku birenge bye. Abantu basubiye mu mirimo yabo. Hafi nta n'umwe wujuje ibyo yari yarabikiwe, hanyuma havugwa ngo: 'Muri Banu hari umugabo wizewe cyane. Nuko bamubwira bati: 'Mbega ukuntu ushikamye! Mbega ubwenge! Mbega ubuhanga!' Mu gihe mu mutima we nta n'uburemere bw'akabuto ka sinapi k'ukwemera. Mu by'ukuri, igihe kirageze kuri njye, kandi sinshaka kuvuga uwo ducuruza. Niba ari Umuyisilamu, idini rye rizamubuza kumpemukira. Niba ari Umukristo cyangwa Umuyahudi, umuyobozi we azamubuza kumpemukira. Ku bijyanye n'uyu munsi, ncuruza gusa n'umuntu n'umuntu.' Kandi [Ibn Numair] yatubwiye [data] na [Waki]. - mu yindi nkuru havugwamo - Kandi [Ishaq bin Ibrahim] yatubwiye [Isa bin Yunus] byose kuva kuri [al-A'masy] hamwe n'uruhererekane rw'inkuru n'ibindi nk'ibyo'.
Imam Muslim : 207
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ يَعْنِي سُلَيْمَانَ بْنَ حَيَّانَ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَارِقٍ عَنْ رِبْعِيٍّ عَنْ حُذَيْفَةَ قَالَ كُنَّا عِنْدَ عُمَرَ فَقَالَ أَيُّكُمْ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُ الْفِتَنَ فَقَالَ قَوْمٌ نَحْنُ سَمِعْنَاهُ فَقَالَ لَعَلَّكُمْ تَعْنُونَ فِتْنَةَ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَجَارِهِ قَالُوا أَجَلْ قَالَ تِلْكَ تُكَفِّرُهَا الصَّلَاةُ وَالصِّيَامُ وَالصَّدَقَةُ وَلَكِنْ أَيُّكُمْ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُ الْفِتَنَ الَّتِي تَمُوجُ مَوْجَ الْبَحْرِ قَالَ حُذَيْفَةُ فَأَسْكَتَ الْقَوْمُ فَقُلْتُ أَنَا قَالَ أَنْتَ لِلَّهِ أَبُوكَ قَالَ حُذَيْفَةُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ تُعْرَضُ الْفِتَنُ عَلَى الْقُلُوبِ كَالْحَصِيرِ عُودًا عُودًا فَأَيُّ قَلْبٍ أُشْرِبَهَا نُكِتَ فِيهِ نُكْتَةٌ سَوْدَاءُ وَأَيُّ قَلْبٍ أَنْكَرَهَا نُكِتَ فِيهِ نُكْتَةٌ بَيْضَاءُ حَتَّى تَصِيرَ عَلَى قَلْبَيْنِ عَلَى أَبْيَضَ مِثْلِ الصَّفَا فَلَا تَضُرُّهُ فِتْنَةٌ مَا دَامَتْ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ وَالْآخَرُ أَسْوَدُ مُرْبَادًّا كَالْكُوزِ مُجَخِّيًا لَا يَعْرِفُ مَعْرُوفًا وَلَا يُنْكِرُ مُنْكَرًا إِلَّا مَا أُشْرِبَ مِنْ هَوَاهُ قَالَ حُذَيْفَةُ وَحَدَّثْتُهُ أَنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا يُوشِكُ أَنْ يُكْسَرَ قَالَ عُمَرُ أَكَسْرًا لَا أَبَا لَكَ فَلَوْ أَنَّهُ فُتِحَ لَعَلَّهُ كَانَ يُعَادُ قُلْتُ لَا بَلْ يُكْسَرُ وَحَدَّثْتُهُ أَنَّ ذَلِكَ الْبَابَ رَجُلٌ يُقْتَلُ أَوْ يَمُوتُ حَدِيثًا لَيْسَ بِالْأَغَالِيطِ قَالَ أَبُو خَالِدٍ فَقُلْتُ لِسَعْدٍ يَا أَبَا مَالِكٍ مَا أَسْوَدُ مُرْبَادًّا قَالَ شِدَّةُ الْبَيَاضِ فِي سَوَادٍ قَالَ قُلْتُ فَمَا الْكُوزُ مُجَخِّيًا قَالَ مَنْكُوسًا و حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ الْفَزَارِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو مَالِكٍ الْأَشْجَعِيُّ عَنْ رِبْعِيٍّ قَالَ لَمَّا قَدِمَ حُذَيْفَةُ مِنْ عِنْدِ عُمَرَ جَلَسَ فَحَدَّثَنَا فَقَالَ إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَمْسِ لَمَّا جَلَسْتُ إِلَيْهِ سَأَلَ أَصْحَابَهُ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْفِتَنِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي خَالِدٍ وَلَمْ يَذْكُرْ تَفْسِيرَ أَبِي مَالِكٍ لِقَوْلِهِ مُرْبَادًّا مُجَخِّيًا و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَعَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ وَعُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنْ نُعَيْمِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ عَنْ حُذَيْفَةَ أَنَّ عُمَرَ قَالَ مَنْ يُحَدِّثُنَا أَوْ قَالَ أَيُّكُمْ يُحَدِّثُنَا وَفِيهِمْ حُذَيْفَةُ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْفِتْنَةِ قَالَ حُذَيْفَةُ أَنَا وَسَاقَ الْحَدِيثَ كَنَحْوِ حَدِيثِ أَبِي مَالِكٍ عَنْ رِبْعِيٍّ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ قَالَ حُذَيْفَةُ حَدَّثْتُهُ حَدِيثًا لَيْسَ بِالْأَغَالِيطِ وَقَالَ يَعْنِي أَنَّهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Yatubwiye [Muhammad bin Abdullah bin Numair] yatubwiye [Abu Khalid] - ari we Sulaiman bin Hayyan - yabikuye kuri [Sa'ad bin Thariq] yavuye kuri [Rib'i] yavuye kuri [Hudzaifah] yaravuze ati: 'Umar yigeze kumbaza igihe nari kumwe na we ati: 'Ni nde muri mwe wigeze yumva Intumwa ya Allah sallallaahu 'alaihi wasallam. ivugwa ku gusebanya -test-?' Abasangirangendo baramusubiza bati: 'Twabyumvise!' Umari arabaza ati: 'Ese murashaka gusebanya umuntu n'umuryango we n'abaturanyi be?' Baramusubiza bati: 'Yego, nibyo'. Umari aravuga ati: 'Uku gusebanya gushobora gusibanywa no gusenga, kwiyiriza ubusa no gutanga zakat. Ariko se, ni nde muri mwe wigeze yumva Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam ivuga ku gusebanya ku miraba nk'imiraba y'inyanja?' Hudzaifah aravuga ati: 'Abasangirangendo bari bacecetse'. Hanyuma Hudzaifah aravuga ati: 'Jyewe, Umari!' Umari aravuga ati: 'Wowe!' So wawe nk'incungu kuri Allah'. Hudzaifah yaravuze ati: 'Numvise Intumwa y'Imana (sallallahu alaihi wasallam) ivuga iti: 'Gusebanya bizakwirakwizwa ku mutima w'umuntu nk'igitanda gikwirakwijwe ku migozi - kinyuranaho -. Umutima uwo ari wo wose urimo gusebanya nta kabuza uzaba ufite uduce tw'umukara. Mu buryo nk'ubwo, umutima uwo ari wo wose utawukoraho uzaba ufite uduce tw'umweru ku buryo umutima ucikamo kabiri: igice kimwe kiba cyera nk'ibuye ritoshye ritazongera guhura n'akaga ko gusebanya, igihe cyose ijuru n'isi bikiriho. Hagati aho, abandi baba umukara w'imvi nk'umuringa w'umukara, nta tegeko ribuza icyiza cyangwa ngo riburizemo ikibi uretse ikintu cyinjijwe n'ibyifuzo byabo.' Hudzaifah yaravuze ati: 'Kandi namubwiye ko hagati yawe n'isebanya hari uruzitiro rufunze rugiye gusenyuka'. Umari aravuga ati: 'Ese cyacitsemo uduce, nta data ufite - bivuze ko ugomba gukora cyane -, iyo biba ukuri cyari gusubizwa - gifunze -' naravuze nti, 'Oya, ndetse cyacitsemo uduce'. Kandi namubwiye ko urugi ari umuntu wishwe cyangwa wapfuye - bivuze ko urugi rwa fitnah rwafunguwe nyuma y'urupfu rwa Umar, ed. -, navuze Hadithi idaturutse ku -gusubiramo - igitabo kinini - isezerano rishya n'irya kera -'. Abu Khalid yaravuze, nabwiye Sa'd nti, 'Yewe Abu Malik, 'Umukara w'imvi usobanura iki?' Sa'd aramusubiza ati, 'Bisobanura umweru cyane mu mukara'. Yaravuze ati, 'Naravuze nti, 'Noneho ushaka kuvuga al-Kuz Mujakhkhiya'. Arasubiza ati, 'Bisobanura gucuramye'. Maze kumbwira [Ibn Abu Umar] yatubwiye [Marwan al-Fazari] yatubwiye [Abu Malik al-Asyja'i] kuri [Rib'i] yaravuze ati, ubwo [Hudzaifah] yazaga aturutse kwa Umar, hanyuma yicara aratubwira ati, 'Mu by'ukuri, ubwo nari nicaye iruhande rwe, Amirul Mukminin yabajije bagenzi be ati: 'Ni nde muri mwe wafashe mu mutwe amagambo y'Intumwa y'Imana yerekeye gusebanya?' Hanyuma yatanze Hadithi nka Hadithi ya Abu Khalid, kandi ntiyavuze ibisobanuro bya Abu Malik ku gisobanuro cya murbad mujakhkhiya'. Kandi yatubwiye [Muhammad bin al-Mutsanna] na [Amru bin Ali] na [Uqbah bin Mukram al-Ammi] bavuze, batubwiye [Muhammad bin Abu Adi] bivuye kuri [Sulaiman at-Taimi] bivuye kuri [Nu'aim bin Abu Hind] bivuye kuri [Rib'i bin Hirasy] bivuye kuri [Hudzaifah] ko Umar yavuze ati: 'Ni nde ushobora kutubwira, cyangwa ni nde muri mwe ushobora kutubwira - mu gihe muri bo harimo Hudzaifah - ku byo Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam yavuze mu gusebya?' Hudzaifah aramusubiza ati: 'Ndabishoboye'. Hanyuma yazanye Hadithi nka Hadithi ya Abu Malik bivuye kuri Rib'I'. Uwavuze ati: “Hanyuma yavuze muri Hadithi ye ati: ‘Hudzaifah yaravuze ati: “Nanditse Hadithi itari mu gitabo kinini, maze aravuga ati: “Nyivuganye, ni ukuvuga Intumwa y’Imana (saww) alaihi wasallam.”
Imam Muslim : 208
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ جَمِيعًا عَنْ مَرْوَانَ الْفَزَارِيِّ قَالَ ابْنُ عَبَّادٍ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ عَنْ يَزِيدَ يَعْنِي ابْنَ كَيْسَانَ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَدَأَ الْإِسْلَامُ غَرِيبًا وَسَيَعُودُ كَمَا بَدَأَ غَرِيبًا فَطُوبَى لِلْغُرَبَاءِ
Yatubwiye [Muhammad bin Abbad] na [Ibn Abu Umar] byose bivuye kuri [Marwan al-Fazari], [Ibn Abbad] yaravuze, yatubwiye [Marwan] bivuye kuri [Yazid] - ari we Ibn Kaisan- bivuye kuri [Abu Hazim] bivuye kuri [Abu Hurairah] yaravuze ati: 'Intumwa ya Allah sallallaahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Isilamu yagaragaye mu mahanga, kandi izagaruka mu mahanga. Umunyamahanga, hanyuma hahirwa abayobewe'.
Imam Muslim : 209
و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَالْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ الْأَعْرَجُ قَالَا حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ الْعُمَرِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْإِسْلَامَ بَدَأَ غَرِيبًا وَسَيَعُودُ غَرِيبًا كَمَا بَدَأَ وَهُوَ يَأْرِزُ بَيْنَ الْمَسْجِدَيْنِ كَمَا تَأْرِزُ الْحَيَّةُ فِي جُحْرِهَا
Yatubwiye [Muhammad bin Rafi'] na [al-Fadll bin Sahl al-A'raj] bombi bavuze, yatubwiye [Syababah bin Sawwar] yatubwiye [Ashim] - ari we Ibn Muhammad al-Umari - bivuye kuri [se] bivuye kuri [Ibn Umar] bivuye ku Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam, yaravuze ati: 'Isilamu yagaragaye mu mahanga, kandi izagaruka mu mahanga nk'uko byari bimeze mbere, izinjira hagati y'imisigiti ibiri nk'inzoka yinjira mu mwobo wayo'.
Imam Muslim : 210
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ وَأَبُو أُسَامَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ح و حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ خُبَيْبِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْإِيمَانَ لَيَأْرِزُ إِلَى الْمَدِينَةِ كَمَا تَأْرِزُ الْحَيَّةُ إِلَى جُحْرِهَا
Yatubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] yatubwiye [Abdullah bin Numair] na [Abu Usamah] bivuye kuri [Ubaidullah bin Umar]. -mu yindi nkuru haravugwa- Kandi byaravuzwe kuri twe [Ibnu Numair] yatubwiye [data] yatubwiye [Ubaidullah] bivuye kuri [Khubaib bin Abdirrahman] bivuye kuri [Hafsh bin Ashim] bivuye kuri [Abu Hurairah] yaravuze ati, 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Mu by'ukuri ukwemera kwinjiye i Madina, nk'uko inzoka yinjira mu cyari cyayo'.
Imam Muslim : 211
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى لَا يُقَالَ فِي الْأَرْضِ اللَّهُ اللَّهُ
Twabwiwe [Zuhair bin Harb] yatubwiye [Affan] yatubwiye [Hammad] yatubwiye [Tsabit] kuva kuri [Anas] ko Intumwa ya Allah sallallahu alaihi wasallam yavuze iti: 'Isaha ntizabaho kugeza igihe ku isi hazabaho kuvuga ngo 'Allah, Allah'.
Imam Muslim : 212
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَقُومُ السَّاعَةُ عَلَى أَحَدٍ يَقُولُ اللَّهُ اللَّهُ
Yatubwiye [Abd bin Humaid] yatubwiye [Abdurrazzaq] yatubwiye [Ma'mar] kuva kuri [Tsabit] kuva kuri [Anas] yagize ati: 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Isaha ntizagera ku muntu -ugikomeza- kuvuga ati: 'Allah, Allah''.
Imam Muslim : 213
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَاللَّفْظُ لِأَبِي كُرَيْبٍ قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ حُذَيْفَةَ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَحْصُوا لِي كَمْ يَلْفِظُ الْإِسْلَامَ قَالَ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَخَافُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ مَا بَيْنَ السِّتِّ مِائَةٍ إِلَى السَّبْعِ مِائَةٍ قَالَ إِنَّكُمْ لَا تَدْرُونَ لَعَلَّكُمْ أَنْ تُبْتَلَوْا قَالَ فَابْتُلِيَنَا حَتَّى جَعَلَ الرَّجُلُ مِنَّا لَا يُصَلِّي إِلَّا سِرًّا
Yatubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Muhammad bin Abdullah bin Numair] na [Abu Kuraib] kandi lafazh ni iya Abu Kuraib, baravuze, yatubwiye [Abu Mua'wiyah] kuva kuri [al-A'masy] kuva kuri [Syaqiq] kuva kuri [Hudzaifah] yaravuze ati: 'Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yaravuze igihe twari kumwe ati: 'Nteranyiriza inshuti zishobora kwamamaza Islam'. Hudzaifah aravuga ati: 'Twarasubije tuti: 'Yewe Ntumwa ya Allah! Uradushidikanyaho, kandi turi hagati ya magana atandatu na magana arindwi?' Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Ntabwo ushobora kwiyumvisha ko umunsi umwe uzageragezwa'. Hudzaifah yaravuze ati: 'Tugerageze nubwo inshuti zacu zahatirwa gusenga mu ibanga'.
Imam Muslim : 214
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَسْمًا فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعْطِ فُلَانًا فَإِنَّهُ مُؤْمِنٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مُسْلِمٌ أَقُولُهَا ثَلَاثًا وَيُرَدِّدُهَا عَلَيَّ ثَلَاثًا أَوْ مُسْلِمٌ ثُمَّ قَالَ إِنِّي لَأُعْطِي الرَّجُلَ وَغَيْرُهُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْهُ مَخَافَةَ أَنْ يَكُبَّهُ اللَّهُ فِي النَّارِ
[Ibn Abu Umar] yatubwiye [Sufyan] bivuye kuri [az-Zuhri] bivuye kuri [Amir bin Sa'd] bivuye kuri [se] wavuze ati: 'Intumwa ya Allah (Imana imuhe amahoro n'imigisha) yatanze ikintu.' Naravuze nti: 'Yewe Ntumwa ya Allah! Muhe uwo mugabo kuko ari umwemera.' Yarambajije ati: 'Cyangwa ni Umuyisilamu gusa?' Namusubije inshuro eshatu, ariko arambaza inshuro eshatu ati: 'Ese koko ni Umuyisilamu?' Hanyuma aravuga ati: 'Nzamuha umugabane uwo mugabo, nubwo hari undi muntu mu bahindukiriye idini nkunda kumurusha, kubera gutinya ko Allah yamujugunya mu muriro.'
Imam Muslim : 215
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ أَبِيهِ سَعْدٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْطَى رَهْطًا وَسَعْدٌ جَالِسٌ فِيهِمْ قَالَ سَعْدٌ فَتَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ مَنْ لَمْ يُعْطِهِ وَهُوَ أَعْجَبُهُمْ إِلَيَّ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مُسْلِمًا قَالَ فَسَكَتُّ قَلِيلًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مُسْلِمًا قَالَ فَسَكَتُّ قَلِيلًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا عَلِمْتُ مِنْهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مُسْلِمًا إِنِّي لَأُعْطِي الرَّجُلَ وَغَيْرُهُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْهُ خَشْيَةَ أَنْ يُكَبَّ فِي النَّارِ عَلَى وَجْهِهِ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ أَبِيهِ سَعْدٍ أَنَّهُ قَالَ أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَهْطًا وَأَنَا جَالِسٌ فِيهِمْ بِمِثْلِ حَدِيثِ ابْنِ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ وَزَادَ فَقُمْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ فَسَارَرْتُهُ فَقُلْتُ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ و حَدَّثَنَا الْحَسَنُ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ سَعْدٍ يُحَدِّثُ هَذَا فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ فَضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ بَيْنَ عُنُقِي وَكَتِفِي ثُمَّ قَالَ أَقِتَالًا أَيْ سَعْدُ إِنِّي لَأُعْطِي الرَّجُلَ
Byarambwiye [Zuhair bin Harb] ko yatubwiye [Ya'qub bin Ibrahim] ko yatubwiye [Ibnu Akhi Ibn Shihab] ko yabivuze, ko yambwiye [Amir bin Sa'd bin Abu Waqqash] ko se [Sa'd] ko Intumwa ya Allah (sallallahu alaihi wasallam) yahaye itsinda ry'abantu, ubwo Sa'd yari yicaye hagati yabo. Sa'd aravuga ati: 'Noneho Rasulullah shallallahu alaihi wasallam yataye bamwe mu bo atahaye, icyo gikorwa nicyo cyantunguye cyane, nuko ndamubaza nti: 'Ewe Rasulullah, kuki waretse gutanga imfashanyo ukajya kuri iki na iki? Ndahiye Imana, mu by'ukuri ndamubona nk'umwemera'. Nuko Intumwa ya Allah (sallallahu alaihi wasallam) iravuga iti: 'Cyangwa ni umuyisilamu w'inyangamugayo'. Sa'd aravuga ati: 'Hanyuma nacecetse akanya gato, ariko nari nzi neza ibyo nzi, nuko ndamubaza nti: 'Yewe Ntumwa ya Allah, kuki wanze gutanga impano kuri runaka. Ndahamya ko ari umwemera.' Intumwa ya Allah, swallallahu alaihi wasallam, iravuga iti: 'Cyangwa ni umuyisilamu gusa.' Sa'd aravuga ati: 'Hanyuma nacecetse akanya gato, ariko nari nzi neza ibyo nzi, nuko ndamubaza nti: 'Ntumwa ya Allah, kuki wanze gutanga impano kuri runaka. Ndahamya ko ari umwemera.' Intumwa ya Allah, swallallahu alaihi wasallam, iravuga iti: 'Cyangwa ni umuyisilamu gusa?' Mu by’ukuri, natanga impano kuri uwo muntu, ariko hari undi muntu ntakunda kuyimuha, kubera gutinya ko Allah yajugunya isura ye mu muriro.'' Yatubwiye [al-Hasan bin Ali al-Hulwani] na [Abd bin Humaid] bombi barabivuze, yatubwiye [Ya'qub] - uwo ni Ibn Ibrahim bin Sa'd - yatubwiye [data] kuri [Salih] kuri [Ibn Shihab] yaravuze, yambwiye [Amir bin Sa'ad] kuri [se, Sa'ad] ko yavuze ati: 'Intumwa ya Allah shallallahu 'alaihi wasallam yahaye impano itsinda ry'abantu, ubwo nari nicaye hagati yabo' nk'uko Hadithi ya Ibn Akhi Ibn Shihab, yabivuze kuri nyirarume, yongeraho ati: 'Hanyuma nagiye ku Ntumwa ya Allah ndayibwira mu ijwi rituje, hanyuma ndayibaza nti: 'Kuki waretse gutanga impano - ukajya kuri iki?''. Kandi yatubwiye [al-Hasan al-Hulwani] yatubwiye [Ya'qub] yatubwiye [data] kuri [Salih] kuri [Ismail bin Muhammad] yaravuze ati, Numvise [Muhammad bin Sa'ad] avuga ibi ubwo yavugaga muri Hadithi ye ati: 'Hanyuma Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam ankubita ikiganza cye hagati y'ijosi ryanjye n'urutugu rwanjye, hanyuma aravuga ati: 'Ese ni ukubera intambara, yewe Sa'ad, koko - niteguye- gutanga imfashanyo kuri uwo mugabo''.
Imam Muslim : 216
و حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَحْنُ أَحَقُّ بِالشَّكِّ مِنْ إِبْرَاهِيمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ قَالَ { رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَ لَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي } قَالَ وَيَرْحَمُ اللَّهُ لُوطًا لَقَدْ كَانَ يَأْوِي إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ وَلَوْ لَبِثْتُ فِي السِّجْنِ طُولَ لَبْثِ يُوسُفَ لَأَجَبْتُ الدَّاعِيَ و حَدَّثَنِي بِهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ الضُّبَعِيُّ حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ عَنْ مَالِكٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ وَأَبَا عُبَيْدٍ أَخْبَرَاهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَفِي حَدِيثِ مَالِكٍ { وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي } قَالَ ثُمَّ قَرَأَ هَذِهِ الْآيَةَ حَتَّى جَازَهَا حَدَّثَنَاه عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُوَيْسٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ كَرِوَايَةِ مَالِكٍ بِإِسْنَادِهِ وَقَالَ ثُمَّ قَرَأَ هَذِهِ الْآيَةَ حَتَّى أَنْجَزَهَا
Kandi amaze kutubwira [Harmalah bin Yahya] yatubwiye [Ibn Wahab] yambwiye [Yunus] kuva kuri [Ibn Shihab] kuva kuri [Abu Salamah bin Abdurrahman] na [Sa'id bin al-Musayyab] kuva kuri [Abu Hurairah] yaravuze ati: 'Intumwa ya Allah sallallaahu alaihi wasallam yaravuze iti: 'Dufite uburenganzira bwo gushidikanya kurusha Intumwa Ibrahim Alaihissalam ubwo yavugaga ati: '-Nyagasani, nyereka uburyo uha ubuzima abapfuye?' Allah aravuga ati: 'Ese ntimwemera imbaraga zanjye?' Intumwa Ibrahim aramusubiza ati: 'Ndacyabyemera kandi ndabyemera, ariko kugira ngo umutima wanjye ube mu mahoro-' -Qs. Al Baqarah: 260-. Rasulullah sallallaahu alaihi wasallam yakomeje agira ati: 'Allah ahe imbabazi Intumwa Lut'. Yahungiye mu mbaraga zikomeye -Allah subhanahu wata'ala-. Iyo nza kuba naragumye muri gereza mu gihe Intumwa Yusufu yamaze muri iyo gereza, nari kuzuza ibyifuzo by'umuntu wabisabye." Kandi yatubwiye, Imana ibishaka, [Abdullah bin Muhammad bin Asma' adl-Dluba'i] yatubwiye [Juwairiyah] kuri [Malik] kuri [az-Zuhri] ko [Sa'id bin al-Musayyab] na [Abu Ubaid] bamutangarije, kuva kuri [Abu Hurairah] kuva kuri Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam hamwe na Hadithi ya Yunus kuva kuri az-Zuhri. Kandi muri Hadithi ya Malik handitsemo ngo, '-Ariko kugira ngo umutima wanjye utuze-' -Qs. Al Baqarah: 260-. Uwanditse inkuru yaravuze ati, 'Hanyuma yasomye uyu murongo kugeza urangiye'. Kandi yatubwiye [Abd bin Humaid] yaravuze ati, yatubwiye [Ya'qub] - ari we Ibn Ibrahim bin Sa'd - yatubwiye [Abu Uwais] kuva [az-Zuhri] nk'uko Malik yabivuze akoresheje sanad ye, yaravuze ati: 'Hanyuma yasomye uyu murongo kugeza awurangije'.
Imam Muslim : 217
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْ الْأَنْبِيَاءِ مِنْ نَبِيٍّ إِلَّا قَدْ أُعْطِيَ مِنْ الْآيَاتِ مَا مِثْلُهُ آمَنَ عَلَيْهِ الْبَشَرُ وَإِنَّمَا كَانَ الَّذِي أُوتِيتُ وَحْيًا أَوْحَى اللَّهُ إِلَيَّ فَأَرْجُو أَنْ أَكُونَ أَكْثَرَهُمْ تَابِعًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ
[Qutaibah bin Sa'id] yatubwiye [Laith] bivuye kuri [Sa'id bin Abu Sa'id] bivuye kuri [se] bivuye kuri [Abu Hurairah] ko Intumwa ya Allah (Imana imuhe amahoro n'imigisha) yavuze iti: 'Nta Muhanuzi ubaho uretse ko yahawe ikimenyetso - nk'igihamya cy'ubuhanuzi bwe - nk'icyo, abantu bemera. Ku bwanjye, mpabwa gusa ihishurirwa ryavuye kuri Allah. Kubwibyo, nizeye kuba umuhanuzi ufite abayoboke benshi - ugereranije na bo ku munsi w'imperuka.'
Imam Muslim : 218
حَدَّثَنِي يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ وَأَخْبَرَنِي عَمْرٌو أَنَّ أَبَا يُونُسَ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَا يَسْمَعُ بِي أَحَدٌ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ يَهُودِيٌّ وَلَا نَصْرَانِيٌّ ثُمَّ يَمُوتُ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِالَّذِي أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَّا كَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ
Twabwiwe [Yunus bin Abdul A'la] yatumenyesheje [Ibn Wahab] yaravuze, yambwiye [Amr] ko [Abu Yunus] yamubwiye, bivuye kuri [Abu Hurairah] bivuye ku Ntumwa ya Allah shallallahu 'alaihi wasallam, ko yavuze ati: 'Ku bw'Uwo roho ya Muhammad iri mu Kuboko kwe, nta muntu n'umwe wo muri iki gihugu, yaba Umuyahudi cyangwa Umukristo, wumva ibyanjye, hanyuma agapfa ntiyemere idini natumwemo, ariko azaba umwe mu bantu bo mu muriro.'
Imam Muslim : 219
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ عَنْ صَالِحِ بْنِ صَالِحٍ الْهَمْدَانِيِّ عَنْ الشَّعْبِيِّ قَالَ رَأَيْتُ رَجُلًا مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ سَأَلَ الشَّعْبِيَّ فَقَالَ يَا أَبَا عَمْرٍو إِنَّ مَنْ قِبَلَنَا مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ يَقُولُونَ فِي الرَّجُلِ إِذَا أَعْتَقَ أَمَتَهُ ثُمَّ تَزَوَّجَهَا فَهُوَ كَالرَّاكِبِ بَدَنَتَهُ فَقَالَ الشَّعْبِيُّ حَدَّثَنِي أَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى عَنْ أَبِيهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثَةٌ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمَنَ بِنَبِيِّهِ وَأَدْرَكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَآمَنَ بِهِ وَاتَّبَعَهُ وَصَدَّقَهُ فَلَهُ أَجْرَانِ وَعَبْدٌ مَمْلُوكٌ أَدَّى حَقَّ اللَّهِ تَعَالَى وَحَقَّ سَيِّدِهِ فَلَهُ أَجْرَانِ وَرَجُلٌ كَانَتْ لَهُ أَمَةٌ فَغَذَّاهَا فَأَحْسَنَ غِذَاءَهَا ثُمَّ أَدَّبَهَا فَأَحْسَنَ أَدَبَهَا ثُمَّ أَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا فَلَهُ أَجْرَانِ ثُمَّ قَالَ الشَّعْبِيُّ لِلْخُرَاسَانِيِّ خُذْ هَذَا الْحَدِيثَ بِغَيْرِ شَيْءٍ فَقَدْ كَانَ الرَّجُلُ يَرْحَلُ فِيمَا دُونَ هَذَا إِلَى الْمَدِينَةِ و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ ح و حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ح و حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا شُعْبَةُ كُلُّهُمْ عَنْ صَالِحِ بْنِ صَالِحٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ
Yatubwiye [Yahya bin Yahya] yatubwiye [Husyaim] yabikuye kuri [Salih bin Salih al-Hamdani] yabikuye kuri [Ash-Sya'bi] yaravuze ati: 'Nabonye umugabo wo muri Khurasan abaza ash-Sya'bi, arabaza ati: 'Ewe Abu Amru, abantu babanjirije abantu bo muri Khurasan bavuze ku mugabo wabohoye umuja we w'umugore hanyuma akamurongora, hanyuma uwo mugabo akaba ameze nk'umuntu ugendera ku ngamiya?' Hanyuma ash-Sha'bi aramusubiza ati: '[Abu Burdah bin Abu Musa] yambwiye, yabikuye kuri [se], yambwiye Rasulullah sallallaahu alaihi wasallam, aravuga ati: 'Hari abantu batatu bahawe ibihembo bibiri: umugabo wo mu Banyabigitabo wemeraga umuhanuzi we, ubwo yahuraga n'Intumwa Muhammad sallallaahu alaihi wasallam hanyuma aramwizera, aramukurikira aramushimangira, hanyuma abona ibihembo bibiri. Icya kabiri, umugaragu wujuje inshingano ze kuri Allah n'inshingano ze kuri shebuja, icyo gihe abona n'ibihembo bibiri. Icya gatatu, iyo umuntu afite umugaragu w'umugore, aramugaburira neza, akamuha uburere bwiza, hanyuma akamurekura akamushyingira, icyo gihe na we abona ibihembo bibiri. Hanyuma Ash-Sya'bi abwira abantu ba Khurasan ati: 'Mufate iyi Hadithi ku buntu, ku buntu, mu by'ukuri abantu bajyaga i Madina bashaka ikintu - gushaka Hadithi - cyari gito kurusha ibi'. Kandi yatubwiye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] yatubwiye ['Abdah bin Sulaiman]. -mu yindi nkuru havugwa - Kandi yatubwiye [Ibn Abu Umar] yatubwiye [Sufyan]. -mu bundi buryo havugwa - Kandi yatubwiye [Ubaidullah bin Mu'adz] yatubwiye [data] yatubwiye [Syu'bah] rwose uhereye kuri [Salih bin Salih] hamwe n'iyi isnad, nk'iya Hadithi.
Imam Muslim : 220
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا لَيْثٌ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ ابْنِ الْمُسَيَّبِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَيُوشِكَنَّ أَنْ يَنْزِلَ فِيكُمْ ابْنُ مَرْيَمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَكَمًا مُقْسِطًا فَيَكْسِرَ الصَّلِيبَ وَيَقْتُلَ الْخِنْزِيرَ وَيَضَعَ الْجِزْيَةَ وَيَفِيضُ الْمَالُ حَتَّى لَا يَقْبَلَهُ أَحَدٌ و حَدَّثَنَاه عَبْدُ الْأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ ح و حَدَّثَنِيهِ حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ حَدَّثَنِي يُونُسُ ح و حَدَّثَنَا حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ كُلُّهُمْ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ عُيَيْنَةَ إِمَامًا مُقْسِطًا وَحَكَمًا عَدْلًا وَفِي رِوَايَةِ يُونُسَ حَكَمًا عَادِلًا وَلَمْ يَذْكُرْ إِمَامًا مُقْسِطًا وَفِي حَدِيثِ صَالِحٍ حَكَمًا مُقْسِطًا كَمَا قَالَ اللَّيْثُ وَفِي حَدِيثِهِ مِنْ الزِّيَادَةِ وَحَتَّى تَكُونَ السَّجْدَةُ الْوَاحِدَةُ خَيْرًا مِنْ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ثُمَّ يَقُولُا أَبُو هُرَيْرَةَ اقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ { وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ } الْآيَةَ
Yatubwiye [Qutaibah bin Sa'id] yatubwiye [Laits]. -mu bundi buryo bivugwa- Kandi yatubwiye [Muhammad bin Rumh] yatubwiye [al-Laits] bivuye kuri [Ibn Shihab] bivuye kuri [Ibn al-Musayyab] ko yumvise [Abu Hurairah] avuga ati: 'Intumwa y'Imana (Imana imuhe amahoro n'imigisha) yaravuze iti: 'Ndahiye Uwo roho yanjye iri mu kuboko kwe! Mu by'ukuri, kuza kwa Isa bin Mariam kuri wowe kugira ngo abe umucamanza utabera kuzaza vuba. Azamena umusaraba, yice ingurube kandi akureho jizyah - mu batizera-. Ubutunzi buzaba bwinshi, ku buryo nta n'umwe uzabushaka'. Kandi twabwiwe [Abdul A'la bin Hammad] na [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Zuhair bin Harb] barabivuze; yatubwiye [Sufyan bin Uyainah]. -Mu yindi nkuru haravugwa- Kandi yarabimbwiye [Harmalah bin Yahya] yarabitubwiye [Ibn Wahab] yaravuze, yarabimbwiye [Yunus]. -Mu yindi nkuru haravugwa- Kandi yarabitubwiye [Hasan al-Hulwani] na ['Abd bin Humaid] kuri [Ya'qub bin Ibrahim bin Sa'id] yarabitubwiye [data] kuri [Salih] byose kuri [Az-Zuhri] hamwe n'iyi isnad. Kandi mu mateka ya Ibn Uyainah haravugwa, 'Nk'umutambyi w'intungane n'umucamanza w'intungane'. Hagati aho, mu mateka ya Yona, 'Nk'umucamanza w'intungane,' kandi ntabwo bivuga, 'umutambyi w'inyangamugayo'. Hagati aho, mu mateka ya Salih, 'umucamanza w'inyangamugayo'. Nk'uko al-Laits yabivuze, kandi muri Hadithi ye harimo inyongera, 'kugeza igihe umuntu apfukamye ari mwiza kuruta isi n'ibirimo byose'. Hanyuma Abu Hurairah aravuga ati: 'Soma niba ubyifuza: '-Nta muntu n'umwe wo mu bantu b'igitabo, keretse uzamwizera -Isa- mbere y'uko apfa-' -Qs. an-Nisaa': 159-.