Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith
Hadith
Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
ነጊሩና ኣሎ [ኣል ሑማይዲ ዓብደላ ቢን ኣዝ ዙበይር] ኢሉ፣ ነጊሩና ኣሎ [ሱፍያን] መን ዝበለ፣ ከም ነጊሩና [ያሕያ ቢን ሰዒድ ኣል ኣንሳሪ] ኢሉ፣ ነጊሩና ኣሎ [መሓመድ ቢን ኢብራሂም ኣብ ታይሚ]፣ ከም ዝሰምዐ [ኣልቃማ ቢን ወቃሽ ኣል ላይትሲ] ክብሉ፤ ሓደ እዋን [ዑመር ቢን ኣል ኻትሳብ] ኣብ መንበረ ጵጵስና ክብል ሰሚዐዮ ነይረ፤ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ክብሉ ሰሚዐዮም : - ኩሉ ተግባራት ኣብ ዕላማ ይምርኮስ : ዓስቢ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ድማ ኣብቲ ዝተሓሰበ ይምርኮስ ; ብሰንኪ ክበጽሖ ዝደሊ ዓለም ወይ ብሰንኪ ክምርዓዋ ዝደሊ ሰበይቲ ክስደድ ዝሓሰበ ሰብ፡ ስደቱ ናብቲ ዝሓሰቦ እዩ ማለት እዩ።'
Hadith
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
ተነጊሩና ኣሎ [ዓብደላ ቢን ዩሱፍ] ኢሉ: ንዓና [ማሊክ] ካብ [ሂስያም ቢን ኡርዋ] ካብ [ኣቡኡ] ካብ [ዓይስያ] ኣደ ሙሚኒን ተሓቢሩና ኣሎ: ኣል ሓሪስ ቢን ሂሻም ንረሱሉላሁ ዓለይሂ ወሳላም ከም ዝሓተቶ: ‘ኦ ረሱሉላህ ከመይ ጌሩ እዩ እቲ ዋሕዲ ናባኻ ወሪዱ?’ ስለዚ ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ኢሉ መለሰ: ሓደ ሓደ ግዜ ከም ድምጺ ጅንግሊንግ ደወል ይመጸኒ እዚ ኣገባብ ድማ እቲ ዝኸበደኒ እዩ: ድሕሪኡ እቲ ዝብሃል ዘሎ ምእንቲ ክርድኣኒ ደው ይብል። ሓደ ሓደ ግዜ ድማ መልኣኽ ከም ሰብ መጺኡ ይዛረበኒ ስለዚ ዝብሎ እኽተል'። ዓይስያ ከምዚ በለ:- ብሓቂ ሓደ ግዜ ኣብ ኣዝዩ ዝሑል መዓልቲ ዋሕይ ሰለላሁ ዓለይሂ ዎሰላም ናብኡ ክወርድ ርእየ ድሕሪኡ ደው ኢሉ: ግንባሩ ረሃጽ ከም ዝነጥብ ርእየ’።
Hadith
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
ተነጊሩና ኣሎ [ያሕያ ቢን ቡካይር] ከምዚ ኢሉ: ካብ [ኣል ላይትስ] ካብ [ዑቃይል] ካብ [ኢብን ሺሃብ] ካብ [ዑርዋ ቢን ኣዝ ዙበይር] ካብ [ዑስያ] -ኣደ ሙሚኒን- ከም ዝተነግረና: ‘መጀመርታ ናይቲ ናብ ራሱሉላህ ሰለላሁ ዓላይሂ ወላም ዝመጸ ዋሕይ ምስ ሓቂ እዩ ነይሩ:: ኣብ ድቃስ ምሕላም። ከም ብርሃን ወጋሕታ እንተዘይመጺኡ ድማ ኣይሓልምን እዩ። ሽዑ ፍቕሪ ብሕትውና ስለ ዝተዓደለ፡ ንበዓቲ ሂሮ መሪጹ ተጻዊርዎ፡ ማለት ንእተወሰነ እዋን ብለይቲ ኣምልኾ፡ ቅድሚ ናብ ስድርኡ ተመሊሱ ዳግማይ ንኽነብር ዝኸውን ስንቂ ንምድላው። ብድሕሪኡ ምስ ካዲጃ ተራኸበ ስንቂ ንምድላው። ኣብ መወዳእታ ኣል ሓቅ ኣብ በዓቲ ሂሮ ከሎ ክሳብ ዝመጽእ፡ ሓደ መልኣኽ መጺኡ፡ ‘ኣንብብ?’ በለ። ንሱ ድማ 'ከንብብ ኣይክእልን እየ' ኢሉ መለሰሉ። ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ክብሉ ገሊጾም: ስለዚ እቲ መልኣኽ ሒዙኒ ኣዝዩ ሓቚፉኒ ድሕሪኡ ፈቲሑኒ ደጊሙ: ኣንብብ! ንሱ ድማ 'ከንብብ ኣይክእልን እየ' ኢሉ መለሰሉ። ስለዚ እቲ መልኣኽ ሒዙኒ ኣዝዩ ሓቚፉኒ ድሕሪኡ ፈቲሑኒ ደጊሙ ድማ ‘ኣንብብ!’ በለኒ። ንሱ ድማ 'ከንብብ ኣይክእልን እየ' ኢሉ መለሰሉ። እቲ መልኣኽ መሊሱ ሓቚፉኒ ንሳልሳይ ግዜ ብጣዕሚ ሓያል ሓቚፉኒ ደሓር ፈቐደኒ፣ ደጊሙ ድማ ከምዚ በለ፦ -ስም እቲ ዝፈጠረ ኣምላኽካ -ብጠቒሱ- ኣንብብ፣ ንደቂ ሰባት ካብ ረግረግ ደም ፈጢሩ እዩ። ኣንብብ፡ ጎይታኻ ድማ ልዑል ጸጋ እዩ-'። ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ኣብ ጭንቀት ኩነታት ዋሕይ ሒዞም ናብ ስድርኦም ተመልሱ። ምስ ካዲጃ ቢንት ኻዋይሊድ ተራኺቡ ድማ፡ ‘ሽፍነኒ፡ ሸፈነኒ!’ በለ። ፍርሒ ክሳብ ዝስእን ተሸፊኑ ነበረ። ድሕሪኡ ንካዲጃ ነቲ ዘጋጠመ ነገሮ፡ 'ብዛዕባ ነብሰይ ይጭነቕ ኣለኹ'። ስለዚ ካዲጃ ከምዚ በለ: 'በላህ ኣላህ ንዘልኣለም ኣይጎድኣካን እዩ: ምኽንያቱ ዕርክነት እትቕጽል ሰብ ኢኻ'። ብድሕሪኡ ካዲጃ ምስ ዋሮቆህ ቢን ናውፋል ቢን ኣሳድ ቢን ዓብዱል ዑዛ ወዲ ኣኮ ካዲጃ ኣብ ዘመነ ጃሂሊያ ክርስትያን ዝነበረ ክራኸብ ዓደሞ። ብተወሳኺ ብቋንቋ እብራይስጢ መጻሕፍቲ ጽሒፉ፣ ከምኡ’ውን መጽሓፍ ቅዱስ ብእብራይስጢ ብፍቓድ ኣላህ ጽሒፉ። ኣብቲ ግዜ እቲ ዋሮቆ ኣሪጉ ኣዒንቱ ዕዉራት ነበሩ። ካዲጃ ድማ 'ኦ ወዲ ኣኮይ ወዲ ሓውኻ ዝብሎ ስምዓዮ' በለ። ዋሮቆህ ድማ 'ኣታ ወዲ ሓወይ እንታይ ኣጋጢሙካ' በለ። ስለዚ ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም እንታይ ከም ዘጋጠሞ ነገሮ። ዋሮቆህ ከምዚ በለ:- እዚ ናሙስ እዩ: ከምቲ ሓደ እዋን ኣላህ ንሙሴ ዝወረደሉ:: ኣንታ ገና ንእሽቶ እንተዝኸውን ብህዝብኻ ምስ ተባረርካ ብህይወት እንተዝኸውን ጽቡቕ ነይሩ'። ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ብእኦም ድየ ክድርበ እየ?’ ኢሉ ሓተተ። ዋሮቆ ድማ ‘እወ’ ኢሉ መለሰሉ። ምኽንያቱ ተጎዲኡ - ጸላኢ ተገይሩ - ተዘይኮይኑ ነዚ ዘምጻእካዮ ሒዝካ ዝመጽእ የለን። ከምኡ ክኸውን ከሎ ኣብኡ እንተዝኸውን ብዓቕመይ ምሓገዝኩኻ ነይረ'። ዋሮቆህ ኣቐዲሙ ኣብ ግዜ ፋጥሮ - ባዶነት - ምግላጽ ስለ ዝሞተ እቲ ዝኣመነሉ ፍጻመ ኣይተመኮሮን። [ኢብን ሺሃብ] ከምዚ ኢሉ፤ ንዓይ [ኣቡ ሰላማ ቢን ዓብዱራሕማን] [ጃቢር ቢን ዓብደላ ኣል ኣንሳሪ] ብዛዕባ ባዶነት ዋሕይ ከም ዝተዛረበ ሓቢሩኒ ነይሩ: ከምቲ ረሱል ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ዝበሉ:- እናኸድኩ ከለኹ ካብ ሰማይ ድምጺ ሰሚዐ: ናብኡ ገጸይ ጠመትኩ እሞ እቲ ኣብ በዓቲ ሂሮ ዝመጸኒ መልኣኽ ኣብ መንበር ኮፍ ኢሉ ከም ዝነበረ ተረጋገጸ ኣብ መንጎ ሰማይን ምድርን እዩ። ፈሪሐ ናብ ገዛይ ከድኩ: ‘ሸፈነኒ’ በልኩ። ሸፈነኒ'። ስለዚ ኣላህ ታዓላ ዋሕዲ ኣውረደ: -ኣንታ ንርእስኻ እትሽፍን- ክሳብ ቃል ኣላህ -ንጣኦታት ድማ ትገድፍ-። ካብ ሽዑ ጀሚሩ ምግላጽ ብቐጻሊ ምውራድ ቀጺሉ'። እዚ ሓዲስ እዚ ብ[ዓብደላ ቢን ዩሱፍ]ን [ኣቡ ሻሊሕ] ከምኡ’ውን ብ[ሂላል ቢን ራዳድ] ካብ [ኣዝ ዙህሪ] እውን ተረኺቡ። [ዮናስ] ድማ ከምዚ በለ፤ ከምኡ’ውን [ማእማር] ካብ ኣዝ ዙህሪ ከም ዝረኸቦ ተሰማምዐ።
Hadith
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
ነጊሩና ኣሎ [ሙሳ ቢን እስማዒል] ኢሉና፣ ነጊሩና ኣሎ [ኣቡ ኣዋና] ኢሉ፣ ነጊሩና ኣሎ [ሙሳ ቢን ኣቡ ዓይስያ] ከምዚ ኢሉ፣ ነጊሩና ኣሎ [ሰዒድ ቢን ጁበይር] ካብ [ኢብን ዓባስ] ብዛዕባ ቃላት ኣላህ ታዓላ፦ -ንቁርኣን -ንንባብ- መልሓስካ ኣይትንቀሳቐስ ምኽንያቱ ቀልጢፍካ -ክትምልከቶ- ክትደሊ ኢኻ። ኢብን ዓባስ ከምዚ ኢሉ: ረሱል ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዎሰላም ነቲ ዝወረደ - ቁርኣን - ንምዝካር ኣዝዩ ሓያል ድሌት ነይርዎን ከንፈሩ ኣንቀሳቒሱን እዩ ነይሩ'። ኢብን ዓባስ ከምዚ በለ: ‘ከምቲ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዎሰላም ዝገበረለይ ከንፈረይ -ከንብቦ- ከንቀሳቕሰልኩም እየ’። ሰዒድ ከምዚ በለ: ‘ከምቲ ኢብን ዓባስ ክገብሮ ዝረኣኹዎ ድማ ከንፈረይ -ከንብቦ- ከንቀሳቕሰልኩም እየ። ስለዚ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከንፈሮም ኣንቀሳቒሶም። ሽዑ ቃል ኣላህ ታዓላ ወረደ: ቁርኣን -ንንባብ- መልሓስካ ኣይትንቀሳቐስ ምኽንያቱ ቀልጢፍካ -ክትመልኮ ኢኻ። ብርግጽ -ኣብ ሕቑፍኻ- ምእካቦምን -ኣብ ምንባብካ - በሊሕ ምግባርን ብዋጋና እዩ'። እዚ ማለት ኣላህ ኣብ ኣፍልብኻ ይእክቦ - ክትዝክሮ - ድሕሪኡ ድማ ተንብቦ: 'ኣንቢብና ምስ ወዳእና ሽዑ ነቲ ንባብ ስዓቦ'። ትርጉሙ ድማ፡ ‘ስማዕ ስቕ በል’ ማለት እዩ። ብድሕሪኡ ኣላህ ታዓላ ከምዚ በለ:- ደሓር ከኣ ብርግጽ ክንገልጾ ናባና እዩ:: ትርጉሙ ድማ: 'ምቕራባ ድማ ግዴታና እዩ' ከምኡ ውን ረሱል ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ካብቲ ግዜ ጅብሪል ዓሌይሂስ ሰላም ዝመጸሉ ግዜ ጀሚሩ ሰሚዕዎ። ከምኡ ውን ጅብሪል ዓለይሂስ ሰላም ምስ ጠፍአ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ኣንቢብዋ - ንሰሓባታቶም - ከምቲ ጅብሪል ዓሌይሂስ ሰላም ዘንበበቶ ሰለላሁ ዓሌይ ዋሰላም
Hadith
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
ነጊሩና ኣሎ [ዓብዳን] ኢሉ፡ ነጊሩና ኣሎ [ዓብደላ] ካብ [ኣዝ ዙሕሪ] [ዩኑስ] ነጊሩና ኣሎ ብተመሳሳሊ ትረኻ ድማ፡ ነጊሩና ኣሎ [ቢሲር ቢን መሓመድ] ኢሉ፡ ነጊሩና ኣሎ [ዓብደላ] ኢሉ፡ ነጊሩና ኣሎ [ዩኑስ] ከምኡ’ውን [ማዓማር ቢን] ካብ [ኣዝ ዙሕሪ] ከምቲ ካልኦት ዝበልዎ፡ ነጊሩና ኣሎ [ዑባይዱላህ ቢን] ዓብደላ] ካብ [ኢብን ዓባስ] ከም ዝበሎም፣ ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም እቲ ዝለዋወጠ ሰብ እዩ ነይሩ፣ ብፍላይ ኣብ ወርሒ ሮሞድላን መልኣኽ ጅብሪል ዓሌሂስ ሰላም ምስ ተራኸበ፣ ኣብ ወርሒ ሮሞድላን ድማ ምሸት ምሸት ናብኡ ዝመጽእ ዝነበረ ጅብሪል ዓለይሂስ ሰላም እዩ ነይሩ፣ ኣብኡ ድማ ጅብሪል ዓሌሂስ ሰላም ቁርኣን ይምህረሉ። ብርግጽ ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ካብቲ ዝነፍስ ንፋስ ኣዝዩ ዝለዋወጥ እዩ ነይሩ።
Hadith
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
ነጊሩና ኣሎ [ኣቡ ኣል ያማን ኣል ሓካም ቢን ናፊ'] ኢሉ፣ ነጊሩና ኣሎ [ስዩኣይብ] ካብ [ኣዝ ዙህሪ] ነጊሩኒ ኣሎ [ዑበይዱላህ ቢን ዓብደላ ቢን ዑትባ ቢን መስዑድ] [ዓብደላ ቢን ዓባስ] [ኣቡ ሱፍያን ቢን ሓርብ] ከም ዝነገሮ፤ ሄራክሊዮስ ናይ ቁሬሽ ንግዳዊ ጉጅለ ከም ዝተቐበለ፣ እዚ ድማ ኣብቲ ኣብ መንጎ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላምን ኣቡ ሱፍያንን ኩሬሽ ካፍርን ዝተገብረ ስምምዕ ኣብ ግብሪ ዝወዓለሉ እዋን ናብ ምድሪ ሶርያ ኣብ ንግዳዊ ወፍሪ ከም ዝነበረ። ኣብ ኢልያ’ ደው ምስ በሉ ምስ ሄራክሊዮስ ኣብ ጉባኤኡ ንዘተ ክዕደም ብዝቐረበሉ ዕድመ ተራኸቡ፣ ኣብዚ እዋን እዚ ሄራክሊዮስ ምስ ሮማውያን ልዑላት ብሓባር ነበረ። ሄራክሊዮስ ብተርጓሚ ኣቢሉ ተዛረቦም። ሄራክሊዮስ ከምዚ ኢሉ፤ 'ካባኻትኩም ኣየናይ እዩ ምስቲ ነቢይ እየ ዝብል ሰብ ዝቐረበ ስድራቤታዊ ርክብ ዘለዎ?'. ኣቡ ሱፍያን ከምዚ ኢሎም፤ ስለዚ መለስኩሉ፤ 'ኣነ እየ እቲ ዝቐረበ ስድራቤታዊ ርክብ ዘለኒ'። ሄራክሊዮስ ከምዚ ኢሉ፤ 'ናባይን ንኣዕሩኽቱን እውን ኣቐርብዎ'። ስለዚ ንቁረይሽ ድሕሪ ኣቡ ሱፍያን ኣቐመጥዎም። ሽዑ ሄራክሊዮስ ብመገዲ ተርጓሚኡ ኣቢሉ ከምዚ በሎ፦ ‘ብዛዕባ እቲ ነቢይ እየ ዝበለ ሰብኣይ ከም ዝሓተትክዎ ንገሮ። ንሱ እንተ ሓሲዩኒ ንስኻ ክትሕስዎ ኣለካ ማለት እዩ'። በላህ፡ እቲ ብናይ ሓሶት ክስታት ዝመጽእ ሕፍረት እንተዘይህሉ ነይሩ፡ ንዓይ ክመዓራረዩለይ እዮም፡ ኣነ ምሓሰኹሉ ነይረ’ ኢሉ መለሰሉ። ኣቡ ሱፍያን ከምዚ ኢሎም፤ ስለዚ እቲ ቀዳማይ ብዛዕባኡ ዝሓተተኒ - ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዎሰላም - 'ኣብ መንጎኹም መርገጺ መስመር ወለዶኡ እንታይ እዩ?' ኣነ ድማ 'ጽቡቕ - ክቡር - መስመር ወለዶ እዩ' ኢለ መለስኩሉ። ደጊሙ ድማ፡ ‘ካልእ ቅድሚኡ ዝበሎ ኣሎ ድዩ፧’ ኢሉ ሓተቶ። ኣነ ድማ 'ዋላ ሓንቲ' ኢለ መለስኩሉ። ደጊሙ ድማ፡ ‘ኣቡኡ ንጉስ ድዩ፧’ ኢሉ ሓተቶ። ኣነ ድማ 'ኣይፋልን' ኢለ መለስኩሉ። እቶም ዝስዕብዎ ላዕለዎት ሰባት ድዮም ወይስ ትሑታት ሰባት?’ ኢሉ መለሰሉ። ኣነ ድማ 'እቶም ዝስዕብዎ እውን ትሑታት እዮም' ኢለ መለስኩሉ። ደጊሙ ድማ፡ ‘እቶም ሰዓብቲ ይውስኹ ድዮም ወይስ ይንኪ፧’ ኢሉ ሓተተ። ኣነ ድማ 'ወሰኽ' ኢለ መለስኩሉ። ደጊሙ ድማ፡ ‘ብሃይማኖቱ ስለ እተቘጥዐ ዝኸሓደ ሰብ ኣሎ ድዩ፧’ ኢሉ ሓተቶ። ኣነ ድማ 'ዋላ ሓንቲ' ኢለ መለስኩሉ። ደጊሙ ድማ፡ ‘እቲ ዝበሎ ቕድሚ ምዝራቡ ሓሶት ረኺብካዮዶ ትፈልጥ፧’ ኢሉ ሓተቶ። ኣነ ድማ 'ፈጺሙ' ኢለ መለስኩሉ። ደጊሙ ድማ፡ ‘ኣታሊሉዶ ይፈልጥ፧’ ኢሉ ሓተቶ። ኣነ ድማ ‘ፈጺሙ’ ኢለ መለስኩሉ። ምስኡ ክንዘናጋዕ ከለና ከምኡ ገይሩ ኣይፈልጥን'። ኣቡ ሱፍያን፡ 'ብዘይካ ከምዚ ዝኣመሰለ ቃላት ካልእ ከሕልፍ ኣይክእልን እየ' ኢሉ። ደጊሙ ድማ፡ ‘ትቃለሶ ዲኻ፧’ ኢሉ ሓተቶ። ኣነ ድማ 'እወ' ኢለ መለስኩሉ። ደጊሙ ድማ፡ ‘እቲ ውግእ ብኸመይ ተዛዘመ፧’ ኢሉ ሓተቶ። ኣነ ድማ፡ ‘ኣብ መንጎናን ኣብ መንጎኡን ዘሎ ውግእ ኣዝዩ ብዙሕ’ዩ’ ኢለ መለስኩሉ። ሓደ ሓደ ግዜ ይሃርመና፡ ሓደ ሓደ ግዜ ንሕና ንሃርሞ'። ደጊሙ ድማ፡ ‘እንታይ ክትገብር ኣዚዙካ፧’ ኢሉ ሓተቶ። ኣነ ድማ፡ ‘ኣዘዘና፤ 'ንኣላህ ምስኡ ዝኾነ ነገር ከይተሻረኹ ኣምልኽዎ፡ ኣቦታትኩም ዝበልዎ ድማ ግደፍዎ። "ብተወሳኺ ሰላት፡ ዘካት ክንከፍል፡ ሓቂ ክንዛረብ፡ ንሓድሕድና ይቕረ ክንብልን ዕርክነት ክንሕሉን ኣዚዙና።" ስለዚ ሄራክሊዮስ ነቲ ተርጓሚኡ፡ ‘ብዛዕባ ወላዲ እቲ ሰብ ከም ዝሓተትኩካ ንገሮ፡ ንስኻ ድማ እቲ ሰብ ክቡር ትውልዲ ከም ዘለዎ ንገረኒ። ብተመሳሳሊ እቲ ሰብኣይ ኣብ መንጎ ዘርኢ ህዝቡ ተንሲኡ። ኣነ ድማ ቅድሚ ሕጂ ዝበሎ ሰብ ተዛሪቡ ዝፈልጥ እንተሎ ሓቲተካ፡ ኣይፋልን ኢልካ። ቅድሚ ሕጂ ዝተዛረቦ ሰብ እንተዝበሃል ብርግጽ እዚ ሰብ ቅድሚ ሕጂ ተመሳሳሊ ነገር ዝተዛረበ ሰብ ይቕድሖ ከም ዝነበረ ምገመትኩ። ኣቡኡ መበቆል ንጉሳዊ ድዩ ኢለ ሓቲተካ ስለ ዝነበርኩ ኣይፋል ኢልካ መለስካ። ኣነ ድማ ኣቡኡ ንጉሳዊ መበቆል እንተዝኸውን ብርግጽ እዚ ሰብ መንግስቲ ኣቡኡ ይሓትት ምኾነ ኢለ። ከምኡ ውን ረኺብካዮ ትፈልጥ ዲኻ ኢለ ሓቲተካ ነይረ እቲ ዝበሎ ቅድሚ ምዝራቡ እንተ ሓሲዩ ኣይፋልን ኢልካ መለስካሉ። ብሓቂ ይርድኣኒ እዩ ደቂ ሰባት ከይተረፉ ንኣላህ ክሕሱ ይትረፍ ክሕሱ ከምዘይደፍሩ። እቶም ዝስዕብዎ ድማ ክቡራት ድዮም ወይስ ትሑታት ኢለ ሓቲተኩም ኣለኹ።’ ኢሉ መለሰሉ። ነቶም ዝሰዓቡ ትሑታት መለስካሎም። ብርግጽ ሰዓብቲ ናይ ነቢይ እዮም። ቁጽሪ ተኸታተልቲ ወሰኸ ድዩ ነክዩ ኢለ እውን ሓቲተካ ኔረ፡ ወሲኹ ኢልካ መለስካ። እምነት ድማ ክሳብ ፍጹም እትኸውን ከምኡ እዩ። ብሃይማኖቱ ስለ ዝተቖጥዐ ዝኸሓደ ሰብ ኣሎ ድዩ ኢለ እውን ሓቲተካ ኣለኹ። ኣይፋልን ኢልካ መለስካ። እምነት ድማ ኣብ ልቢ ክትዓቢን ክትዓቢን ከላ ከምኡ እያ። ኣነ ውን ኣታሊሉ ይፈልጥ ድዩ ኢለ ሓቲተካ፡ ፈጺሙ መሊስካ። ከምኡ ድማ እዩ ሓዋርያት ከታልሉ ዘይከኣሉ። ከምኡ ውን እንታይ ክትገብሩ ከም ዝኣዘዘኩም ሓቲተኩም ኣለኹ ፡ ንኣላህ ዝኾነ ነገር ከይትሻረኹ ከምልኹ ኣዚዙኩም ፡ ጣኦት ከይትሰግዱ ድማ ከልኪሉኩም ፡ ንሱ ውን ንሰላት ክትድግፉ ፡ ዘካት ክትከፍሉ ፡ ሓቂ ክትዛረቡ ፡ ንሓድሕድኩም ይቕረ ክትገብሩን ዕርክነት ክትሕልዉን ኣዚዙኩም ። ኩሉ ትዛረቦ ሓቂ እንተኾይኑ ብርግጽ ኣብ ትሕቲ እግረይ መንግስቲ ክገዝእ እዩ። ብሓቂ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ መንጎኹም ከም ዘይነበረ ጥርጣረ ነይሩኒ፣ ናብኡ ዝበጽሕ መንገዲ እንተ ዝፈልጥ ብርግጽ ንኽረኽቦ ኣዝየ ምፈተንኩ፣ ኣብ ጎድኑ ከለኹ ብርግጽ እግሩ ክሕጸብ እየ። ሽዑ ሄራክሊዮስ ካብ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ብዲህያ ንገዛእቲ በስራ ዘምጽኦ ደብዳበ ሓተተ። ስለዚ ነታ ደብዳቤ ንሄራክሊዮስ ሃባ፡ ስለዚ ኣንበባ እሞ ትሕዝቶኣ ድማ ከምዚ ዝብል ነበረ፡ ‘ቢስሚላሂር ራህማኒር ራሂም። ካብ መሓመድ ባርያ ኣላህን ልኡኹን ክሳብ ሄራክሊዮስ። ገዛኢ ሮማዊ፡ ድሕነት ነቶም መምርሒ ዝኽተሉ። ሽዑ ካብኡ ብጻውዒት እስልምና እዕድመኩም፤ እስልምና ኣቲኻ ሽዑ ድሓን ክትከውን ኢኻ ኣላህ ክልተ ግዜ ክፈድየካ እዩ። እንተ ተመሊስኩም ግን ሽዑ ሓጢኣት ህዝብኹም ክትሽከሙ ኢኹም፡ ከምኡ’ውን: ኣቱም ሰባት መጽሓፍ፡ ንዑ - ሒዝኩም - ናብ ሓደ ሓረግ - ኣብ መንጎኹምን ኣብ መንጎኹምን ክርክር ከምዘየለ፡ ብዘይካ ኣላህ ንኻልእ ከምዘይነምልኽን ምስኡ ዋላ ሓንቲ ከምዘይንተሓባበሮን ከምኡ’ውን - ወይ - ዝኾነ ካባና ንኻልኦት ብዘይካ ኣላህ ንኻልኦት ከም ረቢ ዝወስድ የለን’። እንተ ተመሊሶም ሽዑ ከምዚ በሎም፦ ‘እንሆ ንሕና እቶም -ንኣላህ- ዝተገዝእና ኢና’። ኣቡ ሱፍያን ከምዚ በለ፦ ‘ሄራክሊዮስ ዝበሎ ምስ ኣመሓላለፈን ነታ ደብዳበ ኣንቢቡ ምስ ወድአን፡ ዕግርግርን ጫውጫው ዝመልኦ ድምጽታትን ተሰምዐ፡ እዚ ድማ ኣባረረና። ምስ ተደርበና ንኣዕሩኽተይ፤ 'ብሓቂ ኣብ ጉዳይ ወዲ ኣቡ ከብስያ ተዓዲሙ ኣሎ። ሄራክሊዮስ ብዛዕባ ግዝኣት ሮሜ ይጭነቕ ነበረ። ኣብቲ እዋን’ቲ’ውን እንተኾነ መሓመድ ዕዉት ከይከውን’ውን ይጭነቕ ነይረ፣ ክሳብ ኣብ መወዳእታ - እቲ ስምዒት ድሕሪኡ ዝጠፍአ - ኣላህ ናብ እስልምና ተቐቢሉኒ። ከምኡ’ውን ኢብን ኣን ናዙር ዝተባህለ ናይ ኢልያ’ በዓል ስልጣንን ሄራክሊዮስ ክርስቲያን ጳጳስ ምንባሩን፡ ሓደ መዓልቲ ሄራክሊዮስ ናብ ኢልያ’ ምስ በጽሐ ኣዝዩ ከም ዝተጨነቐ ንገለ ካብ ኣዘዝቲ ኲናት: ‘ብሓቂ ንኹነታትኩም ንኽሕዶ ኢና’ ኢሉዎም። ካብዚ ሓሊፉ ኢብን ናዝሁር ‘ሄራክሊዮስ ወትሩ ምንቅስቓስ ከዋኽብቲ ዘቕልበሉ ቈጸራ ኸዋኽብቲ እዩ ነይሩ። ሓደ እዋን ካህናት ዝሓተትዎ ሕቶታት መሊሱ፤ 'ሓደ ለይቲ ምሕላፍ ከዋኽብቲ እናተዓዘብኩ ከለኹ፡ ንጉስ ኪታን ከም ዝተወልደ ርእየ፡ ካብዚ ህዝቢ እዚ መን እዩ ዝተገዝረ?' ንካህናት መልሱ፤ 'እቶም እንኮ ግዝረት ዝገብሩ ሰባት ኣይሁድ እዮም፡ ብሰንኪ ኣይሁድ ኣይትጨነቑ።' ኣብተን ሃገራት ዘለዉ ኣይሁድ ምእንቲ ክቕተሉ፡ ኣብ መንግስትኻ ዘለዋ ኩለን ሃገራት ኣዘዝ’። ኬ ኣብቲ ግዜ እቲ ሄራክሊዮስ ዝተባህለ ልኡኽ ካብ ንጉስ ባኒ ጋሳን ብዛዕባ ረሱል (ሰ.ዓ.ወ) ክነግር ቀረበሉ፣ እቲ ሰብኣይ ነቲ ዛንታ ምዝራቡ ምስ ወድአ ሄራክሊዮስ ግዝረት ኣለዎ ድዩ የብሉን ንምፍላጥ ክምርመር ኣዘዞ። ድሕሪ ምፍታሽ ብሓቂ ጸሊም ምዃኑ ተረጋጊጹ። ሽዑ ሰባት ንሄራክሊዮስ ነገሩዎ። ሄራክሊዮስ ነቲ ሰብኣይ ብዛዕባ እቶም ካልኦት ዓረብ፡ ተገዚሮም ድዮም ወይስ ኣይተገዝሩን ኢሉ ሓተቶ።’ ኢሉ መለሰሉ። ኢሉ መለሰ፤ 'ኩሎም ዓረብ ዝተገዝሩ እዮም'። ሄራክሊዮስ ከምዚ ኢሉ፤ 'እዚ ንጉስ ኡማ እዩ ብሓቂ ተወሊዱ'። ሽዑ ሄራክሊሱ ናብ ሓደ ኣብ ሮማ ዝነበረ ዓርኩ ፍልጠቱ ማዕረ ናይ ሄራክሊሱ ዝነበረ - ብዛዕባ ልደት ነቢ መሓመድ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም - ክነግሮ ደብዳበ ሰደደሉ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ናብ ሃገር ሂምሻ ጉዕዞኡ ቀጸለ፡ ቅድሚ ናብ ሕምሻ ምብጽሑ ግን መልሲ ደብዳቤ ዓርኩ መጀመርያ በጺሑ ነበረ። ዓርኩ ምስቲ ሄራክሊዮስ ዝሃቦ ርእይቶ ተሰማሚዑ፡ መሓመድ ተወሊዱ፡ ብሓቂ ድማ ነቢይ እዩ። ብድሕሪኡ ሄራክሊዮስ ንሰበስልጣን ሮማውያን ናብቲ ኣብ ሂምሻ ዝነበረሉ ቦታ ክመጹ ዓደሞም፣ ኩሉ ሰብ ኣብቲ ኣኼባ ምስ ተረኸበ፣ ሄራክሊዮስ ኩሉ ማዕጾታት ክዕጾ ኣዘዘ። ሽዑ ከምዚ ኢሉ፤ ‘ኣታ ህዝቢ ራም፡ መንግስቲ ኣብ ኢድና ከም ዘይተበላሸወት፡ ኩላትኩም ክቡር ዓወትን ምዕባለን ክትረኽቡ ዲኹም? እንተደሊኹም ንመሓመድ ከም ነቢይ ኣፍልጦ ሃቡ!'. ነዚ ዘረባ እዚ ሰሚዖም፡ ዋላ እኳ ኩሉ ማዕጾታት ተዓጽዩ እንተነበረ፡ ከም ኣእዱግ በረኻ ሃደሙ። ሄራክሊዮስ ከምዚ ዝበለ ኩነታት ምስ ረኣየ ኣብ ነብይነት መሓመድ ክኣምኑ እዮም ዝብል ተስፋ ኣጥፈአ። ብድሕሪኡ ኩሉ ሰብ ናብ በብቦትኡ ክምለስ ኣዚዙ፤ ‘ብሓቂ እዚ ሕጂ ዝበልክዎ ንጽንዓት ኩልኹም ንምፍታን ጥራይ እዩ ነይሩ። ሕጂ እቲ ቆራጽነት ርእየዮ ኣለኹ'። ሽዑ ኣብ ቅድሚ ሄራክሊዮስ ሰገዱ እሞ ብእኡ ተሓጐሱ። በዚ ኸምዚ ዛንታ ሄራክሊዮስ ይዛዘም። ብ[ሳልሕ ቢን ካይሳን]ን [ዩኑስ]ን [ማዕማር]ን ካብ [ኣዝ ዙህሪ] ተረኺቡ ኣሎ።
Hadith
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
ነጊሩና ኣሎ [ዓብደላ ቢን ሙሳ] ኢሉ፡ ነጊሩና ኣሎ [ሃንዛላ ቢን ኣቡ ሱፍያን] ካብ [ኢክሪማ ቢን ካሊድ] ካብ [ኢብን ዑመር] ከምዚ ኢሉ: ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ኢሉ: እስልምና ኣብ ሓሙሽተ -መሰረታት- ዝተሃንጸ እዩ፤ ምስክርነት ብዘይካ ኣላህ ካልእ ኣምላኽ ከምዘየለ ብሓቂ ድማ መሓመድ ልኡኽ ኣላህ ምዃኑ ኣብ ሮሞዳን ሰላት ዘጣይሽ ዘካት ዘካፍል ሓጅን ጾምን ምዃኑ'።
Hadith
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
ነጊሩና ኣሎ [ዓብደላ ቢን ሙሓመድ ኣል ጁፊ] ከምዚ ኢሉ: ነጊሩና [ኣቡ ዓሚር ኣል ዓቃዲ] ዝበሎ: ከም ነጊሩና [ሱሌማን ቢን ቢላል] ካብ [ዓብደላ ቢን ዲናር] ካብ [ኣቡ ሑረይራ] ካብ [ኣቡ ሑረይራ] ካብ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም: ከምዚ ኢሉ: 'እምነት ልዕሊ ስሳ ጨናፍር ኣለዋ: ከምኡውን ሕፍረት ኣካል እምነት እዩ’።
Hadith
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
ተነጊሩልና ኣሎ [ኣዳም ቢን ኣቡ ኢያስ] ከምዚ ኢሉ: ንዓና [ስዩባህ] ካብ [ዓብደላ ቢን ኣቡ ኣስሳፋር] ከምኡ ውን [እስማዒል ቢን ኣቡ ካሊድ] ካብ [ኣሲ ስያዕቢ] ካብ [ዓብደላ ቢን ዓምሩ] ካብ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ኣላላም ዝነበረ ሰብ እዩ: ሙስሊም ቃላቱን ኣእዳዉን ዘለዎ ሰብ እዩ:: ንኣስላም ውሑሳት እዮም፣ ሙሃጂር ድማ ነቲ ኣላህ ዝኸልከሎ ዝገድፍ ሰብ እዩ። ' ኣቡ ዓብደላ ከምዚ ኢሎም፤ ከምኡ’ውን [ኣቡ ሙዓዊያ] ከምዚ ኢሎም፤ ነጊሩና ኣሎ [ዳውድ]፣ ወዲ ኢብን ሂንድ እዩ፣ ናይ [ዓሚር] ኢሉ፤ [ዓብደላ] ማለት ኢብን ዓምሩ ካብ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ሰሚዐዮ ከምኡ ውን [ዓብዱል ዓዓላ] ካብ [ዳውድ] ካብ [ዓሚር] ካብ [ዓብደላ] ካብ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም በልኩ
Hadith
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
ነጊሩና ኣሎ [ሰዒድ ቢን ያሕያ ቢን ሰዒድ ኣል ቁራሲ] ኢሉና፣ ነጊሩና ኣሎ [ኣቦይ] ኢሉ፣ ከም ነጊሩና [ኣቡ ቡርዳ ቢን ዓብደላ ቢን ኣቡ ቡርዳ] ካብ [ኣቡ ቡርዳ] ካብ [ኣቡ ሙሳ] ከምዚ ኢሉ: ‘ኦ ረሱል ረቢ ኣየናይ እስልምና እዩ እቲ ዝዓበየ?’ ረሱሉላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ክብል መለሰ: ‘እቶም ኣስላም ካብ ኣፎምን ኢዶምን መን ድሓን እዮም’።
Hadith
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
ነጊሩና ኣሎ [ዓምሩ ቢን ካሊድ] ኢሉና [ኣል ላይትስ] ካብ [ያዚድ] ካብ [ኣቡ ኣል ኸይር] ካብ [ዓብደላ ቢን ዓምሩ] ነጊሩና ኣሎ፤ ንረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ዝሓተተ ሰብ ነይሩ፤ 'ኣየናይ እስልምና እዩ ዝበለጸ?' ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ድማ ከምዚ ኢሎም መለሱ: ‘ንስኻት መግቢ ትህብ: ንእትፈልጦም ሰባትን ነቶም ዘይትፈልጦምን ሰላም ትብሎም’::
Hadith
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
ኣዘንትዩልና ኣሎ [ሙሳዳድ] ኢሉ፡ ኣዘንትዩልና [ያሕያ] ካብ [ስዩባህ] ካብ [ቆታዳ] ካብ [ኣናስ] ካብ ነቢ ሰለላሁ ዓሌሂ ዋሰላም ከምኡ ውን ካብ [ሑሴን ኣል ሙዓሊም] ከም ዝበሎ፡ ኣዘንትዩልና ኣሎ [ቁታዳ] ካብ [ኣናስ] ካብ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም፡ ካባኻትኩም ሓደ እኳ የለን ከምቲ ንነብሱ ዘፍቅር ንሓዉ ክሳብ ዘፍቅር ይኣምን’።
Hadith
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
ተነጊሩና ኣሎ [ኣቡ ኣል ያማን] በለ፡ ተጸብጺቡልና ኣሎ [ስዩኣይብ] ኢሉ፡ ንዓና [ኣቡ ዓዝ ዛናድ] ካብ [ኣል ኣራጅ] ካብ [ኣቡ ሑረይራ] ተነጊሩና ኣሎ፡ ረሱል (ሰ.ዓ.ወ) ከምዚ ኢሎም: ‘ስለዚ በታ ነፍሰይ ኣብ ኢዱ ዘላቶ፡ ካባኻትኩም ካባኻትኩም ካብኡ ንላዕሊ ክሳብ ዝፍቀር ዝኣምን የለን ወለዱን ደቁን’ ዝብል ጽሑፍ ኣቕሪቡ።
Hadith
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
ንዓና [ያዕቁብ ቢን ኢብራሂም] ተዛሚዱልና ኣሎ [ኢብን ኡላይያ] ካብ [ዓብዱል ዓዚዝ ቢን ሹሃይብ] ካብ [ኣናስ] ካብ ነቢ ሰለላሁ ዓሌሂ ዋሰላም ከምኡ ውን ተዛሚዱና ኣሎ [ኣዳም] ኢሉ፡ ንዓና [ስዩባ] ካብ [ቆጣዳ] ካብ [ኣናስ] ተዛሚዱ ኣሎ፡ እቲ... ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዎሰላም ከምዚ ኢሎም: 'ካባኻትኩም ሓደ እኳ ክሳብ ኣነ ካብ ወለዱን ደቁን ካብ ኩሉ ደቂ ሰባትን ንላዕሊ ዘፍቅር ዝኣምን የለን።'
Hadith
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
ተነጊሩና ኣሎ [መሓመድ ቢን ኣል ሙጽና] ኢሉ፡ ተነጊሩና ኣሎ [ዓብዱልዋሃብ ኣጽ ጻሳፊ] በለ፡ ንዓና [ኣዩብ] ካብ [ኣቡ ቂላባ] ካብ [ኣናስ ቢን ማሊክ] ካብ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ተነጊሩና ኣሎ፡ ንሱ ድማ ሰለስተ ነገራት ሓደ ሰብ እንተሃልይዎ፡ መቐረት እምነት ክረክብ እዩ ኢሉ፡ ንኣላህ ገይርዎ። ከምኡ’ውን ካብዞም ክልተ ንላዕሊ ዝፈትዎ ልኡኹ። ንሓደ ሰብ እንተ ኣፍቂሩ ብዘይካ ምእንቲ ኣላህ ኣይፈትዎን እዩ። ናብ ዘይምእማን ምምላስ ድማ ከምቲ ናብ ሲኦል ምድርባይ ዝጸልኦ።’ ኢሉ መለሰሉ።
Hadith
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
ነጊሩና ኣሎ [ኣቡ ኣል ወሊድ] ኢሉ፣ ነጊሩና ኣሎ [ስዩባ] ነጊሩኒ ኣሎ [ዓብደላ ቢን ዓብደላ ቢን ጀባር]፣ ኢሉ፤ ኣነ [ኣናስ] ካብ ነቢ ሰለላሁ ዓሌይ ዋሰላም ሰሚዐዮ ኣለኹ: 'ምልክት እምነት -ንኣንሳር ምፍቃር እዩ ምልክት ኒፋቅ ድማ -ንኣንሳር ምጽላእ እዩ' ኢሎም::
Hadith
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
ነጊሩና ኣሎ [ኣቡ ኣል ያማን] ኢሉ፡ ነጊሩና ኣሎ [ስዩኣይብ] ካብ [ኣዝ ዙህሪ] ኢሉ፡ ነጊሩና ኣሎ [ኣቡ እድሪስ ዓይድዙላህ ቢን ዓብደላ]፡ [ዑባዳ ቢን ኣሽ ሻሚት] ኣብ ውግእ በድር ዝተሳተፈ ዓርኪ ምንባሩን ከምኡ’ውን ሓደ ካብቶም ብለይቲ ዓቃባ ቃለ መሓላ ዝወሰዱ ከም ዝነበረን፤ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ኣብ መንጎ ገለ ካብ ኣዕሩኽቱ ኣብ ዝነበሩሉ እዋን ከምዚ ዝበሉ: ንዓይ ብእምነት እመኑኒ ምስ ኣላህ መሻርኽቲ ምስ ዝኾነ ነገር ከይተሓባበር: ከይትሰርቕ: ከይትዝሙ: ንደቅኻ ከይትቐትል: ኣብ መንጎ ኢድካን እግርኻን እትምህዞ ሓሶት ከይትፈስስ: ንዝኾነ ቅኑዕ ነገር ከይትእዘዝ:: ካባኻትኩም ዝፈጸመሎም፡ ዓስቡ ምስ ኣላህ እዩ፡ ነዚ ነገራት ዝጠሓሰ ድሕሪኡ ድማ ኣላህ ኣብዛ ዓለም ዝቐጽዖ፡ ንዕኡ ካፋራት እዩ፡ ነዚ ነገራት ዝጠሓሰ ድሕሪኡ ድማ ኣላህ ዝሽፍኖ - ኣብዛ ዓለም ኣይቀጽዖን - ሽዑ ዋኒኑ ናብ ኣላህ ይምለስ፡ እንተደልዩ ይቕረ ክብለሉ ወይ ክቐጽዖ እዩ'። ስለዚ በዚ ነገራት እዚ ተኣማንነት ኣተናሉ።
Hadith
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
ብ[ዓብደላ ቢን መስላማ] ካብ [ማሊክ] ካብ [ዓብዱራህማን ቢን ዓብደላ ቢን ዓብዱራሕማን ቢን ኣቡ ሻዕሻ] ካብ [ኣቡኡ] ካብ [ኣቡ ሰዒድ ኣል ኹድሪ] ከም ዝበሎ፡ ረሱሉላህ ሻላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ከምዚ ኢሉ: ‘ዳርጋ ኣጋጢሙ - ሓደ እዋን - እቲ ዝበለጸ ሃብቲ ናይ ሓደ ኣስላማይ ከም ዝነበረ ተነጊሩና ኣሎ። ምራኽ ኣብ ጫፋት ኣኽራንን ርሑቕ ቦታታትን ይጓስዮ ነበረ፣ ምስኣ ከደ። ሃይማኖቱ ብሰንኪ ፍርሒ ጸለመ እዩ’።
Hadith
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
ነጊሩና ኣሎ [መሓመድ ቢን ሰላም] ኢሉ፡ ነጊሩና ኣሎ [ዓብዳ] ካብ [ሂስያም] ካብ [ኣቡኡ] ካብ [ዓይሻ] ከምዚ ኢሉ: ረሱል ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ንሰሓባ ክእዝዞም ከሎ፡ ክገብርዎ ዝኸኣሉ ተግባራት ክገብሩ ኣዚዝዎም፡ ድሕሪኡ እቶም ሰሓባ ከምዚ ኢሎም፤ 'ንሕና ከማኻ ኣይኮናን ኦ ረሱል ረሱል፡ ምኽንያቱ ናይ ዝሓለፈን መጻእን ሓጢኣትካ ተሓዲጉልካ ኢኻ'። ስለዚ ንሱ ሰለላሁ ዓለይሂ ዋሰላም ካብ ገጹ ክርአ ዝኽእል ተቖጢዑ፣ ድሕሪኡ ከምዚ በለ:- ብሓቂ እቲ ዝያዳ ፍርሃት ዘለዎን ካብኣኻትኩም ንኣላህ ዝያዳ ዝርድኦን ኣነ እየ’።
Hadith
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
ተነጊሩና ኣሎ [ሱሌማን ቢን ሓርብ] በለ: ንዓና [ስዩባህ] ካብ [ቆታዳ] ካብ [ኣናስ ቢን ማሊክ] ካብ ነቢ ሰለላሁ ዓሌይ ዋሰላም ተነጊሩና ኣሎ: ሰለስተ -ነገራት- ሓደ ሰብ እንተሃልይዎ: መቐረት እምነት ክረክብ እዩ: ኣላህን ረሱልን ካብዞም ክልተ ንላዕሊ ዝፈትውዎ ኢዮም:: መን ድማ፡ ንሓደ ሰብ እንተ ኣፍቂሩ፡ ነቲ ሰብ ብዘይካ ኣላህ ዓዛ ዋጀላ ዘየፍቅሮ። ከምኡ’ውን ከምቲ ናብ ሲኦል ምድርባይ ዝጸልእ ናብ ኩፍሪ ምምላስ ዝጸልእ’።
