Embrasser l'Islam, cliquez ici
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith

Hadith

Imam Bukhari : 1

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ

A naxElE moxo bE [Al Humaidi Abdullah bin Az Zubair] a naxElE, a naxElE moxo bE [Sufyan] naxan a fala, a na a fala moxo bE [Yahya bin Said Al Ansari] a fala nE, a naxOxun moxo bE [Muhammad bin Ibrahim At Taimi], a bara a mE [Alqamah bin Waqash Al Laitsi] a falafe ra; N bara a mE [Umar bin Al Khaththab] tE nan ma a falafe ra; N naxa Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam xui mE a falafe ra: 'wali birin fatanxi nEtE nan na, a nun mixi keren keren ma sare fatanxi fe nan na naxan nu lanxi a ma; Naxan wama sigafe a xa bOxi gbEtE ma a wama naxan sOtO fe xa na mu ginE nde xa fe ra a wama naxan dOxO fe, a xa sigafe na nan ma a nu wama naxan xOn.'

Hadith

Imam Bukhari : 2

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا

A falaxi moxo bE [Abdullah bin Yusuf] a fala nE, a falaxi moxo bE [Malik] kelife [Hisyam bin Urwah] kelife [a baba] kelife [Aisyah] Mu'minin nga, a Al Harith bin Hisham naxa Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam maxOrin: 'O Rasulullah, i xa masen gni goroxi di?' Na kui Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam naxa a yabi: 'Waxati n de a fama n ma alo xOnE xui, yi kira nan xOrOxO n bE, na xanbi a naxa ti ala ko n xa a kolon naxan falaxi. Waxati n de malekE nde fama nE alo mixi a wOyEn n na n bira a xa wOyEn fOxOra. Aisyah naxa a fala: 'Awa, n bara a to lOxE keren a bara mini a ma, Shallalahu Alaihi Wasallam, lOxE xOrOxOE, na xanbi a naxa ti, n naxa a to a yatagi nu na xube ra.'

Hadith

Imam Bukhari : 3

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ

A falaxi moxo bE [Yahya bin Bukair] a fala nE, a falaxi moxo bE kelife [Al Laits] kelife ['Uqail] kelife [Ibn Shihab] kelife [Urwah bin Az Zubair] kelife [Aisyah] -Mu'minin nga-, a naxElE: 'A fOlOde naxan faxi Rasulullah Salahu Alahi Walalam ma xiye kui. A man mu xiye toma fo a fa alo sogegorode. Na xanbi a naxa barakE sOtO a kerenyi ra, na nan a ra a naxa Hiro xa gbata sugandi a naxa a raxara, a naxa batui raba kOE ra waxati nde bun ma beenun a xa gbilen a xa denbaya yire ala ko a xa baloe rafala a xa baloe ra. Na xanbi a naxa Khadijah to ala ko a xa baloe rafala. Xa a sa li Al Haq naxa fa a to nu na Hiro xa gE kui, malekE nde naxa fa a fala a bE: 'I xaran?' A naxa a yaabi: ‹N mu nɔma xarande›. Annabi sallallaahu alaihi wasallam naxa a yaba: Na kui malekE naxa n suxu a naxa n suxu a xOrOxOE ra na xanbi a naxa n lu n xa siga a man naxa a fala n bE: 'I xaran!' A naxa a yaabi: ‹N mu nɔma xarande›. Na kui malekE naxa n suxu a naxa n ma sEmbE ra a fa n nabolo a man naxa a fala n bE: 'I xaran!'. A naxa a yaabi: ‹N mu nɔma xarande›. MalekE naxa n suxu a man naxa n suxu a saxan nde ra a xOrOxOE ra na xanbi a naxa n lu n xa siga, a naxa a fala n bE: -I xa i xa Ala xili fala naxan daxi, a adamadie daxi wuli nan na. Wo xa a xaran, wo Marigi nan a ra naxan wo rafan-'. Annabi sallallaahu alaihi wasallam naxa gbilen a xabilE yire a nun wOyEn wOyEn yi ra kOntOfili kui. A naxa Khadijah bint Khawailidh to a naxa a fala a bE: 'N makoto, n makoto!'. A naxa rafelen han a naxa gaxui lOE. Na xanbi a naxa a fala khadija bE naxan nabaxi: 'n na kOntOfili n yEtE nan ma'. Na kui, Khadijah naxa a fala: 'Ala xa fe ra, Ala mu fe kobi yo rabama i bE abadan, barima i findixi mixi nan na naxan boreya ra bama'. Khadijah naxa a xili a xa Waroqoh bin Naufal bin Asad bin Abdul 'Uzza to, Khadijah baba xa di, na xan nu na danxaniyatOrE ra Jahiliyah waxati. A man naxa kitaabuie sɛbɛ Eburu xui ra, a man Kitaabui sɛbɛ Eburu xui ra Ala xa yaamari bun ma. Na waxati, Waroqoh nu bara fori, a yae nu bara kana. Khadijah naxa a fala: 'O n baba xa di, i tuli mati i xunya xa di xa masen gni ra'. Waroqoh naxa a fala: 'O n xunya xa di, i naxan toxi'. Na kui Rasulullah Salalahu Alaihi Wasallam naxa a fala naxan nabaxi a ra. Waroqoh naxa a fala: 'Yi Namus nan a ra, alo Ala a masen ki nE Munsa bE. Oh, n nu wama n xa findi dimEdi ra n man xa balo tEmui wo nu kerixi wo xa mixie yi ra. Rasulullah Salallahu Alaihi Wasallam naxa a ma xOxun: 'N fama nE keride e yi ra?' Waroqoh naxa a yabi: 'Iyo. Barima mixi yo mu fama wo xa fe ra fo e xa tOrO - e findi yaxuie ra -. Xa n nu na na waxati, n nu wo malima nɛ n sɛnbɛ birin na. Waroqoh mu fe toxi a laxi naxan na barima a faxa nE a singe ra fatroh - fufafu - masen gni kui. [Ibn Shihab] naxa a fala; a nu bara a fala n bE [Abu Salamah bin Abdurrahman] a [Jabir bin Abdullah Al Ansari] wOyEn xi fe fufafu nan ma, alo Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam a falaxi ki nE: 'N to nu gnErE fe n naxa xui mE kelife koore ma, n naxa a mato n naxa a kolon a malekE naxan faxi n yire Hiro yili kui, a nu dOxOxi koore nun kibanyi tagi. bOxi. N naxa gaxu n naxa siga n xOn gni, n naxa a fala: 'Wo n makoto. Wo n makoto'. Na kui, Ala Taala naxa yi masenyi ti: -I tan naxan i yɛtɛ makotoxi- han Ala xa masenyi -a nun i xa kuyee lu naa-. Kabi na waxati, masen gni naxa mini a ra tEmui birin'. Yi hadisi fan sEbExi [Abdullah bin Yusuf] nun [Abu Shalih] a nun [Hilal bin Raddad] naxan kelixi [Az Zuhri]. [Yunusa] naxa a fala; a nun [Ma'mar] naxa tin a xa a sOtO Az Zuhri yi ra.

Hadith

Imam Bukhari : 4

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ

A fala moxo bE [Musa bin Ismail] a naxElE, A bara a fala moxo bE [Musa bin Abu Aisyah] a fala nE, A bara a fala moxo bE [Said bin Jubair] kelife [Ibn Abbas] Ala Ta'ala xa masen gni ma: -I naxa i ninxi ra gbilen Al Quran xaran ma mafuren barima i wama a xOn ma. Ibn Abbas naxa a fala: 'Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam nu wama a xOn ma a xa fe kolon naxan nu bara mini - Qur'an - a nu a dEdE ra maxa.' Ibn Abbas naxa a fala: 'N na n dE xOrOxO - n xa a xaran- wo bE alo Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam a raba n bE ki naxE. A naxa a fala: 'A nun n na n dE xOrOxO -n xa a xaran- wo bE alo n Ibn Abbas toxi ki naxE. Na kui, Annabi Salalahu Alaihi Wasallam naxa a dEdE ra sEgE. Na xanbi Ala Ta'ala xa masen gni naxa goro: I naxa i ninxi ra gbilen Al Quran xaran fe ra barima i fama nE a kolon de mafuren. A nOndi ki ma, moxo xa kObiri nan a ra moxo xa e malan -wo bOgnE kui- a nun -wo findi xaxilima ra- e xaran fe ra'. Na nan na ki Ala a malan ma wo bOgnE kui - ala ko wo xa a xaran - na xanbi wo xa a xaran: 'Won na gEgEn a xaran fe ra, wo xa bira xaran gni fOxOra'. A wama a falafe nɛ: ‹Wo wo tuli mati, wo wo dɛge›. Na xanbi, Ala Taala naxa a fala: 'Na kui, a lanma won xa a yaba. A ma senxi nE: 'A nun moxo xa wali nan a ra moxo xa a xaran' A nun Ala xa Mixi Sugandixi kelife na waxati ma Jibril Alaihi Salam to fa a yire, a naxa a ramE. A nun Jibril Alaihi Salam to siga, na xanbi Annabi naxa a xaran - a bore bE - alo Jibril Alaihi Salam a xaran a bE

Hadith

Imam Bukhari : 5

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ

A falaxi moxo bE [Abdan] a naxElE, a bara a fala moxo bE [Abdullah] bara a fala moxo bE [Yunus] kelife [Az Zuhri] a nun na masen gni keren na, a man bara a fala moxo bE [Bisyir bin Muhammad] a fala nE, a bara a fala moxo bE [Abdullah] a fala nE, a bara a fala moxo bE [Yunus] a nun [Ma'mar] kelife [Az Zuhri] alo Zuhri bin a fala moxo bE, Abdullah] kelife [Ibn Abbas] a fala nE, a Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam nan nu na mixi ra naxan nu bOgnE ra, a gbengben gni Ramadan kike kui, malekE Jibril Alaihis Salam nan nu a toxi, a nun Jibril Alaihis Salam nan nu fama a yire kOE birin Ramadlan kike kui, Jibril Salai nu Qur'an xaranma dEndE xEn. Awa, Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam a mafura foye ra.

Hadith

Imam Bukhari : 6

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ

A fala nE [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi] a naxElE, a fala nE [Shuaib] kelife [Az Zuhri] a fala n bE [Ubaidullah bin Abdullah bin 'Utbah bin Mas'ud] a [Abdullah bin Abbas] a fala nE a bE [Abu Sufyan bin Harb] nan a fala a bE; na Heraclius naxa Quraish sarematie xa malanyi sOtO, naxan nu na sarematie xa gnErE kui Siri bOxi ma na waxati ma lan boreya naxan nu na Annabi sallallaahu Alaihi Wasallam nun Abu Sufyan tagi a nun Quraish kafirie tagi. E to ti Iliya' e naxa Heraclius li Heraclius xa xili ma ala ko e xa e xili e xa wOyEn a xa malanyi kui, na waxati Heraclius nu na Rɔma kuntigie yire. Heraclius naxa wɔyɛn e ra fasarima saabui ra. Heraclius naxa a fala; 'Wo tan ya ma nde xa denbayae tagi rasama mixi ra naxan a yEtE falama a tan nan na namiɲɔnmɛ ra?'. Abu Sufyan naxa a fala; na nan a ra n naxa a yaabi; 'N tan nan na mixi ra naxan xa denbayae ma kOrE xi a ra'. Heraclius naxa a fala; 'Wo a raso n yire a nun a booree'. Na kui e naxa Quraysh sa Abu Sufian xanbi ra. Na xanbi Heraclius naxa a fala a xa masen gni ra: 'A fala a bE n bara a maxOrin xamE xa fe ra naxan a yEtE xili falama namiɲɔnmɛ ra. Xa a wule fala n bɛ, i fan xa wule fala a bɛ. Ala xa fe ra, xa a mu nu na yaagi ra naxan fatanxi wule falafe ra e nu naxan falama n bE, n nu wule falama nE a bE. Abu Sufyan naxa a fala; Na kui, a fe singe naxan n ma xOxun a xa fe ra - Annabi sallallahu alaihi wasallam - na nan ya: 'a xabilE tide mundun na wo tagi?' N naxa a yabi: 'A kelixi mixi fangni nan ma. A man naxa a ma xOxun: 'Mixi yo mu na naxan falaxi a singe ra?' N naxa a yabi: 'Fe yo'. A man naxa maxOrin: 'A baba mangE nan a ra?' N naxa a yabi: 'Ade'. Naxee birama a fɔxɔ ra, mixi xungbe nan e ra, ka mixi xuri nan e ra?› N naxa a yaabi: ‹Xali mixi naxee birama a fɔxɔ ra, e findixi mixi xuri nan na›. A man naxa a maxOrin: 'Mixi naxee biraxi a fOxOra e na gbofe xa na mu e na xurunfe?' N naxa a yabi: 'Wo xun masa'. A man naxa maxOrin: 'Mixi nde bara gbilen diinE ra barima a xOnOxi a xa diinE ra?' N naxa a yabi: 'Fe yo'. A man naxa a maxOrin: 'I bara a to a wule falama beenun a xa a fala?' N naxa a yabi: 'Ade'. A man naxa a maxOrin: 'A bara wule fala?' N naxa a yabi: 'Ade. Won to nu na a ra, a mu nu na rabama. Abu Sufyan naxa a fala: 'N mu nOma sese falade fo yi wOyEn mOdEli'. A man naxa a ma xOxun: 'Wo na gerefe a ra?' N naxa a yaabi: ‹Iyo›. A man naxa a maxOrin: 'Gere bara ɲɔn di?' N naxa a yaabi, ‹Gere naxan na won nun a tan tagi, a gbo. Waxati n de a moxo bOxOma, waxati n de moxo a bOxOma. A man naxa a maxOrin: 'A wo yamarixi wo xa munse raba?' N naxa a yabi: 'A nan yamarixi moxo bE; 'Wo xa Ala batu wo naxa wo maso a ra, wo xa wo benbae xa masen gni lu na. A man yamari nE won xa sali raba, won xa zakat fi, won xa nOndi fala, won xa diɲɛ won bore ma a nun won xa won bore mali. Na kui Heraclius naxa a fala a xa masen gni ma: 'I xa a fala a bE n bara i maxOrin mixi xa forie xa fe ra, i a fala n bE a mixi barixi xungbe nan a ra. Na ki, na xɛmɛ man naxa keli faxɛ ma a bɔnsɔɛ bɔnsɔɛ ya ma. N naxa wo maxOrin xa mixi nde bara a fala a singe ra, wo naxa a yaabi ade. Xa a fala mixi nde nan a falaxi singe ra, n nu a ma gnOxun ma nE a mixi nde nan a ra bama naxan nu bara a fala na mOdEli ra. N man naxa i maxɔrin xa a baba fatanxi mangɛ bɔnsɔɛ nan na, i naxa a yaabi, «Ade.» N naxa a fala, xa a baba findixi mangɛ bɔnsɔɛ nan na, na mixi fama nɛ a baba xa mangɛya tongode. N man wo maxOrinE xa wo bara a sOtO A naxa wule fala beenun a xa a fala, wo naxa a yaabi ade. N bara a faxamu a hali adamadie mu wule falama, xa na mu a ra wule falafe ala bE. N man bara wo maxɔrin, mixi naxee birama a fɔxɔ ra, mixi xungbe nan e ra ka mixi magoroxie? I naxa setaree yaabi, naxee nu biraxi a fɔxɔ ra. Nɔndi ki ma, e findixi namiɲɔnmɛ fɔxirabirɛe nan na. N man wo maxOrinE xa wo xa birafe xun gbo xa na mu a xurun, wo naxa a yabi a xun gbo. Na nan na danxaniya ra han a xa kamali. N man bara wo maxɔrin xa mixi nde bara a xa diinɛ rabolo barima a nu xɔnɔxi a xa diinɛ ma. Wo naxa a yaabi ade. Danxaniya fan na na ki nɛ, a gboma tɛmui naxɛ a man gboma mixi bɔɲɛ kui. N man naxa wo maxOrin xa a nu bara wule fala, wo naxa a yaabi a mu nu. Na nan a ra, xɛɛrae mu nu nɔma wule falade. N man wo maxOrinE a wo yamarixi naxan na, wo naxa a yaabi a a yamarixi wo bE wo xa Ala batu wo naxa wo maso a ra, a man wo ratɔnxi kuye batufe ra, a man wo yamarixi wo xa sali suxu, wo xa zakat fi, wo xa nOndi fala, wo xa diɲɛ wo bore ma a nun wo xa boreya suxu. Xa i naxan birin falaxi nɔndi na a ra, a fama nɛ mangɛya rabade n sanyi bun ma. N nu laxi a ra a mu na wo ya ma yakOsi, xa n nu a kolon kira naxan na a yire, n nu katafe nE a fenfe ra n nu na a sEti ma n nu a sEngni maxa. Na xanbi, Heraclius naxa bataxE maxOrin Rasulullah Salallahu Alaihi Wasallam yi ra, Dihyah naxan xanin Basrah mangEe yi ra. Na kui a naxa na bataxE so Heraclius yi, a naxa a xaran a nun a kui see: 'Bismillahir rahmanir uterus. Kelife Muhamed, Ala xa walikE a nun a xa xOnE han Heraclius. Rɔma mangɛ, kisi mixie bɛ naxee birama yaamarie fɔxɔ ra. Na xanbi, n wo xili ma diinE xili ra; Wo so diinE kui, na kui wo fama nE sade, ala fama wo sare fide sanmaya firin. KOnO xa wo wo makuya, wo fama nE wo xa mixie xa yunubie xanin de, a nun: wo tan buki mixie, wo fa - wo suxu - yaamari - naxan a masenxi a gere yo mu na muxu nun wo tagi, muxu mu mixi yo batuma fo Ala, muxu mu sese malanma a ra, muxu mu mixi yo tongoma alo Ala. Xa e gbilen, wo xa a fala e bE: 'A mato, won tan nan na won yEtE raso Ala bE. Abu Sufyan naxE: 'Heraclius to gbilen a falaxi ra a nun a to gbilen bataxE xaran de, xui naxa mini a nun xui xungbe, naxan moxo keri. N naxa a fala n boree bE moxo keri xanbi; 'A lanma a xa xili Abu Kabsyah xa di xa fe kui. Heraclius nu kOntOfilixi rOma mangEya nan ma. Hali na waxati n nu kOntOfilixi nE a Muhamadi fama nOde, han a dOxO de - na xaxili naxa lOE - Ala naxa n suxu diinE kui. A nun Ibn An Nazhur, Iliya xa mangE nan a ra a nun Heraclius naxan nu na danxaniyatOrE sEkOpE ra, a naxElE lOxun keren Heraclius to siga Iliya' a naxa kOntOfili, a naxa a fala a xa geresoe ndee bE: 'Awa moxo mu tinxi wo xa fe ma. A nun man, Ibn Nazhhur naxa a fala, 'Heraclius nu na tunbui kolonma nan na naxan nu a xaxili tima tunbuie xa gnErE ma. A naxa yaabi so maxOrin ndee ma sErEtie nu naxan maxOrinxE a bE; 'Kɔɛ nde n nu na tunbuie matofe, n naxa a to Khitan mangE bara bari, yi ɲama ya ma nde sunnaxi?' Wo xa sɛrɛxɛdubɛe yaabi; ‹Mixi naxee sunnaxi Yuwifie gbansan nan na, wo naxa kɔntɔfili Yuwifie xa fe ra. I xa yaamari fi bɔxi birin ma i xa mangɛya kui, alako Yuwifie xa faxa naxee na na bɔxie ma.» Wakhati moundoun A nu fixi Heraclius nan ma, Bani Ghassan mangE xa xɛɛra, ala ko a xa Ala xa xɛɛra xa fe fala. Na xamE to gnama na taruxui falade, Heraklius naxa yaamari fi e xa a mato ala ko a xa a kolon xa a sunnaxi xa na mu a mu a ra. A to gbata mato, a naxa mini a nu gbeli nan a ra. Na xanbi mixee naxa a fala Heraclius bE. Heraclius naxa na xamE maxOrin arabu gbEtEe xa fe ra, e sunna nan e ra xa na mu e mu sunna?' A naxa a yaabi; Arabu birin sunna nan e ra. Heraclius naxa a fala; 'Yi nan na umma mangE ra, a barixi nE'. Na xanbi Heraclisu naxa bataxE rasanba a boree ma Rome na xan xa kolon gni nu lanxi Heraclisu gbe ra - ala ko a xa a fala a bE Annabi Muhamed bari fe ma -. Na waxati, a naxa siga a xa gnErE ra Himsha bOxi ma, kOnO beenun a xa Himsha li, a bore xa bataxE yaabi nan singe soxi. A bore naxa tin Heraclius xa ma gnErE ra a Muhamadi barixi nE a nun a findixi namiɲɔnmɛ nan na yati. Na xanbi, Heraclius naxa Rɔma mangɛe xili e xa fa a yire Himsha, birin to nu na malanyi kui, Heraclius naxa yaamari fi e xa naadɛ birin balan. Na xanbi a naxa a fala; 'Wo tan rum bOxi, wo birin fama nE geeni sOtOde a nun yarema, kOnO mangEya na won bElExE? Xa wo wama, wo xa Muhamadi kolon a findixi namiɲɔnmɛ nan na!'. E to na wɔyɛnyi mɛ, e naxa e gi alɔ wulai sofale, hali naadɛ birin nu balanxi. A to na fe mOdEli to, Heraclius naxa la a ra e laxi Muhamed xa namiɲE ra. Na xanbi a naxa yamari birin xa gbilen e yire a fa a fala; 'A nOndi ki ma, n naxan falaxi yakOsi a findixi wo birin xa lanlanteya matofe nan na. YakOsi n bara na lanlanteya to. Na xanbi e naxa e xinbi sin Heraclius ya i e naxa sEwa a ra. Na nan a ra Heraclius xa taruxui bara ɲɔn. A falaxi [Salih bin Kaisan] a nun [Yunus] a nun [Ma'mar] kelife [Az Zuhri].

Hadith

Imam Bukhari : 7

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ

A naxElE moxo bE [Abdullah bin Musa] a naxElE, a naxElE moxo bE [Hanzhalah bin Abu Sufyan] kelife ['Ikrimah bin Khalid] kelife [Ibn Umar] a fala nE: Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam a fala nE: 'Islam tixi sEti suli nan fari; seedeɲɔxɔya naxan a masenma a ala yo mu na fo Ala, a nun Muhamadi Ala xa xɛɛra nan a ra, naxan salie tima, a zakat fima, hajj nun sunbufe Ramadan waxati.

Hadith

Imam Bukhari : 8

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ

A naxa a fala moxo bE [Abdullah bin Muhammad Al Ju'fi] a naxElE, A naxa a fala moxo bE [Abu Amir Al 'Aqadi] naxan a fala, a bara a fala moxo bE [Sulaiman bin Bilal] kelife [Abdullah bin Dinar] kelife [Abu Salih] kelife [Abu Hurairah] kelife Annabi sallallahu Alaihi Alaihi Alaihi alaihi a falaxi nE: wurie, a nun yagi findixi danxaniya nan na.

Hadith

Imam Bukhari : 9

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

A falaxi won bE [Adam bin Abu Iyas] a fala nE, a falaxi won bE [Syubah] kelife [Abdullah bin Abu As Safar] a nun [Ismail bin Abu Khalid] kelife [Asy Sya'bi] kelife [Abdullah bin Amru] kelife Annabi sallallaahu alaihi Wasallam, a fala nE: 'A findixi musulumi nan na naxan musulumie ratanga a bElExE ma a nun a dE ra Muhajir mixi nan a ra naxan Ala xa fe raboloxi' Abu Abdullah naxa a fala; a nun [Abu Muawiyyah] naxa a fala; A bara a fala moxo bE [Daud], a findixi Ibn Hind xa di nan na, kelife [Amir] a falaxi; N bara [Abdullah] xui ramE, naxan xili Ibn Amru, kelife Annabi sallalaahu alaihi wasallam ma n naxa a fala [Abdullah] kelife [Daud] ma kelife [Amir] ma kelife [Abdullah] ma kelife Annabi sallallaahu alaihi wasallam ma

Hadith

Imam Bukhari : 10

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ

A naxElE moxo bE [Said bin Yahya bin Said Al Qurasyi] a naxElE, a naxElE moxo bE [n baba] a naxElE, a naxElE moxo bE [Abu Burdah bin Abdullah bin Abu Burdah] kelife [Abu Burdah] kelife [Abu Musa] a fala nE: 'O Ala xa xOnE, diinE mundun tide gbo?' Rasulullah Salallahu Alaihi Wasallam naxa a yabi: 'Musulimae naxee na e xa dE nun e bElExE ma'.

Hadith

Imam Bukhari : 11

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ

A bara a fala moxo bE [Amru bin Khalid] a fala nE, A bara a fala moxo bE [Al Laits] kelife [Yazid] kelife [Abu Al Khair] kelife [Abdullah bin Amru]; Mixi nde nu na naxan Annabi Sallahu Alaihi Wasallam maxOrin; 'Islam mundun fan?' Annabi sallallaahu alaihi wasallam naxa a yabi: 'wo donse fima, wo mixie rasE wo naxee kolon a nun wo mu naxee kolon'.

Hadith

Imam Bukhari : 12

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ

A bara a masen won bE [Musaddad] a falaxi nE, a bara a masen won bE [Yahya] kelife [Syubah] kelife [Qotadah] kelife [Anas] kelife Annabi sallallaahu alaihi Wasallam ma a nun kelife [Husain Al MuAlim] a falaxi, a bara a fala won bE [Qotadah] kelife [Anas] kelife Annabi sallalahu alahi Wasallam ma, wo laxi han a xa a taara xanu alo a yEtE xanuxi ki naxE.

Hadith

Imam Bukhari : 13

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ

A falaxi moxo bE [Abu Al Yaman] a fala nE, a falaxi moxo bE [Syuaib] a fala nE, a falaxi moxo bE [Abu Az Zanad] kelife [Al Araj] kelife [Abu Hurairah], a Ala xa Mixi Sugandixi, bElExE nun barakE xa lu a fari, a naxa a fala: 'Na nan a ra n nii naxan bElExE, n mu laxi wo ra fo n xanu a nun a xa forie ra dimEdie.

Hadith

Imam Bukhari : 14

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

A falaxi won bE [Yaqub bin Ibrahim] a falaxi nE, a falaxi won bE [Ibn 'Ulayyah] kelife [Abdul Aziz bin Shuhaib] kelife [Anas] kelife Annabi sallallahu alaihi wasallam. A man falaxi won bE [Adam] a fala nE, a falaxi won bE [Syubah] kelife [Qotadah] kelife [Anas] a fala nE, Annabi sallallaahu alaihi wasallam naxa a fala: 'Wo mixi yo mu laxi a ra fo n xanuxi dangi wo xa forie ra, wo xa die ra a nun adamadie birin'.

Hadith

Imam Bukhari : 15

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ

A falaxi moxo bE [Muhammad bin Al Mutsanna] a fala nE, a falaxi moxo bE [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] a fala nE, a falaxi moxo bE [Ayyub] kelife [Abu Qilabah] kelife [Anas bin Malik] kelife Annabi sallallaahu alaihi Wasallam ma, a naxa a fala: 'Thhh, mixi nde naxan na a ra, a fama nE fe fangni sOtOde. Danxaniya: A naxa Ala nun a xa Mixi Sugandixi rafan a ma dangife e firin birin na. Xa a mixi rafan, a mu a rafanma fo Ala xa fe ra. A man xOnOxi a xa gbilen danxaniyatareya ma alo a xOnxi a xa woli yahannama.'

Hadith

Imam Bukhari : 16

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ

A fala nE [Abu Al Walid] a fala nE, a fala nE [Syubah] a fala n bE [Abdullah bin Abdullah bin Jabar], a fala nE; N bara [Anas] mE Annabi Sallallahu Alaihi Wasallam ra, a naxɛ: 'danxaniya tOnxO ma Ansar xanunteya nan a ra a nun nifaq tOnxO ma Ansar xOnE nan a ra'.

Hadith

Imam Bukhari : 17

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك

A falaxi moxo bE [Abu Al Yaman] a fala nE, a fala moxo bE [Syuaib] kelife [Az Zuhri] a fala nE, a fala moxo bE [Abu Idris 'Aidzullah bin Abdullah], a ['Ubadah bin Ash Shamit] nu na a bore nan na naxan nu na Badr gere kui a man nu na mixie nan ya ma naxee kali Aqoba kOE, a naxa a fala; na Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam a fala nE a to nu na a bore tagi: 'Wo xa wo yEtE sa n bE wo naxa wo maso ala ra sese ra, wo naxa muxE, wo naxa ginE raba, wo naxa wo xa die faxa, wo naxa wule fala wo bElExE nun wo sEngni tagi, wo naxa tin fe fangni yo ra. Wo ya ma mixi yo naxan e rakamali, a xa sare na Ala nan yi ra, naxan na fe birin kana, na xanbi Ala a ɲaxankata duniɲa ma, na nan findixi kafarat ra a bɛ, naxan na fe birin kana, na xanbi Ala a makoto - a mu a ɲaxankatama yi duniɲa kui - na tɛmui a xa wali gbilenma Ala nan ma, xa a wama, a diɲɛma nɛ a ma xa na mu a ra a ɲaxankatama nɛ. Na kui muxu naxa laayidi tongo a bɛ na fe birin xa fe ra.

Hadith

Imam Bukhari : 18

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ

A falaxi moxo bE [Abdullah bin Maslamah] kelife [Malik] kelife [Abdurrahman bin Abdullah bin Abdurrahman bin Abu Sha'Sha'ah] kelife [a baba] kelife [Abu Said Al Khudri] a naxElE, Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam a fala nE: 'A nu bara dangi - waxati nde - musulumie xa naafuli fangni nan nu a ra A nu donse donma geya fari a nun yire makuye, a naxa siga a xa diinE ra barima a nu gaxu ma a xa a xili kana.

Hadith

Imam Bukhari : 19

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا

A bara a fala moxo bE [Muhammad bin Salam] a fala nE, a bara a fala moxo bE ['Abdah] kelife [Hisyam] kelife [a baba] kelife [Aisyah] a fala nE: 'Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam to yamari fi a boree ma, a naxa e yamari e xa walie raba e nu nOma naxan nabade, na xanbi mixie naxa a fala; 'Won mu luxi alo wo, Ala xa Mixi Sugandixi, barima wo bara xafari wo xa yunubie forie nun tina.' Na kui a sallallaahu alaihi wasallam naxa xOnE naxan nu toma a yatagi, na xanbi a naxa a fala: 'Nɔndi ra, mixi naxan danxaniyaxi a nun naxan Ala faxamuxi wo ya ma n tan nan a ra'.

Hadith

Imam Bukhari : 20

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ

A falaxi moxo bE [Sulaiman bin Harb] a fala nE, a bara a fala moxo bE [Syubah] kelife [Qotadah] kelife [Anas bin Malik] kelife Annabi sallallaahu alaihi Wasallam ma, a naxɛ: 'fe saxan, xa mixi nde na a yi, a fama nE danxaniya xa fe fangni sOtOde: Ala nun a xa xOnE nan a rafan a ma dangife na firin gbEtE ra. Naxan, xa a mixi rafan, a mu na mixi rafan fo Ala 'azza wajalla. Naxan mu tinma gbilenfe danxaniyatareya ma alo a xOnOxi a xa woli yahannama.