Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 හදීස්
හදීස්
Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
[අල් හුමයිඩි අබ්දුල්ලාහ් බින් අස් සුබයිර්] අපට පැවසූ බව ඔහු පැවසීය, [සුෆ්යාන්] අපට පැවසූ බව ඔහු අපට පැවසීය, [යාහ්යා බින් සයිද් අල් අන්සාරි] අපට පැවසූ බව ඔහු අපට පැවසීය, [මුහම්මද් බින් ඉබ්රාහිම් අට් ටයිමි] අපට පැවසීය, ඔහු [අල්කාමා බින් වකෂ් අල් ලයිට්සි] පවසන බව ඔහු අසා ඇති බව; මම වරක් [උමර් බින් අල් ඛත්තාබ්] දේශනා මණ්ඩපයේදී මෙසේ පවසනු අසා ඇත්තෙමි; නබි සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් තුමා මෙසේ පවසනු මම අසා ඇත්තෙමි: 'සියලු ක්රියාවන් අභිප්රාය මත රඳා පවතින අතර, එක් එක් පුද්ගලයාගේ විපාකය අපේක්ෂිත දේ මත රඳා පවතී; තමා ළඟා වීමට කැමති ලෝකය නිසා හෝ ඔහු විවාහ වීමට කැමති කාන්තාවක් නිසා සංක්රමණය වීමට අදහස් කරන ඕනෑම අයෙකු, ඔහුගේ සංක්රමණය ඔහු අදහස් කළ දෙයට වේ.'
හදීස්
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
"[අබ්දුල්ලාහ් බින් යූසුෆ්] අපට වාර්තා කළේ, [මලික්] [හිෂාම් බින් උර්වා] ගෙන් [ඔහුගේ පියා] [අයිෂා] ගෙන් අපට දැනුම් දුන් බවයි, අල් හාරිස් බින් හිෂාම් අල්ලාහ්ගේ දූතයා (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් මෙසේ ඇසීය: 'අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෙනි, ඔබට හෙළිදරව්ව පහළ වන්නේ කෙසේද?' අල්ලාහ්ගේ දූතයා (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් පිළිතුරු දුන්නේය: 'සමහර විට එය සීනුවක් නාද වන ශබ්දයක් මෙන් මා වෙත පැමිණේ, මෙය මට දුෂ්කරම ක්රමයයි, පසුව එය නතර වන බැවින් මට ප්රකාශ කරන දේ තේරුම් ගත හැකිය. සමහර විට දේවදූතයෙක් මිනිසෙකුගේ ස්වරූපයෙන් පැමිණ මට කතා කරයි, එබැවින් මම ඔහු පවසන දේ අනුගමනය කරමි.' අයිෂා මෙසේ පැවසුවාය: 'ඇත්ත වශයෙන්ම, ඉතා සීතල දවසක ඔහුට හෙළිදරව්ව පහළ වන බව මම වරක් දුටුවෙමි (අල්ලාහ්ගේ සාමය සහ ආශිර්වාදය) මම දුටුවෙමි, පසුව එය නතර විය, ඔහුගේ නළලෙන් දහඩිය ගලා යන බව මම දුටුවෙමි.'
හදීස්
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
[යාහ්යා බින් බුකයිර්] අපට මෙසේ පවසා ඇත, [අල් ලයිට්ස්] [උකයිල්] [ඉබ්නු ෂිහාබ්] [උර්වා බින් අස් සුබයිර්] [අයිසියා] - මු'මිනින්වරුන්ගේ මවගෙන් අපට මෙසේ පවසා ඇත: ඇය මෙසේ පැවසුවාය: 'රසූලුල්ලාහ් සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් වෙත පැමිණි හෙළිදරව්වේ ආරම්භය නින්දේ සැබෑ සිහිනයකින් විය. එය අලුයම මෙන් පැමිණෙන තුරු ඔහු සිහින දකින්නේ නැත. පසුව ඔහුට තනිකමට ආදරයක් ලැබුණි, එබැවින් ඔහු හිරෝගේ ගුහාව තෝරාගෙන එය විඳදරාගත්තේය, එනම් නැවත දිවි ගලවා ගැනීම සඳහා ප්රතිපාදන සකස් කිරීම සඳහා තම පවුල වෙත ආපසු යාමට පෙර රාත්රියේ යම් කාලයක් නමස්කාර කළේය. පසුව ඔහු ආහාර පිළියෙල කිරීම සඳහා කදීජා හමුවිය. අවසානයේ අල් හක් හිරෝගේ ගුහාවේ සිටියදී දේවදූතයෙක් පැමිණ මෙසේ ඇසීය: 'කියවන්නද?' ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය: 'මට කියවන්න බැහැ'. නබි සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් තුමා පැහැදිලි කළේය: එවිට දේවදූතයා මාව අල්ලාගෙන ඉතා තදින් වැළඳගෙන පසුව මාව අතහැර දමා නැවතත් මෙසේ කීවේය: 'කියවන්න!' ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය: 'මට කියවන්න බැහැ'. එවිට දේවදූතයා මාව අල්ලාගෙන ඉතා තදින් වැළඳගෙන පසුව මාව අතහැර දමා නැවතත් මෙසේ කීවේය: 'කියවන්න!'. ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය: 'මට කියවන්න බැහැ'. දේවදූතයා නැවත මාව අල්ලාගෙන තුන්වන වරටත් ඉතා තදින් වැළඳගෙන පසුව මට යන්න දුන්නා, නැවතත් මෙසේ කීවේය: - මැවූ ඔබේ දෙවියන්ගේ නම - සඳහන් කිරීමෙන් කියවන්න, ඔහු රුධිර කැටියකින් මිනිසුන් නිර්මාණය කර ඇත. කියවන්න, එවිට ඔබේ ස්වාමියා කරුණාවන්තයි-'. නබි සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් තුමාණන් තම පවුල වෙත කනස්සල්ලෙන් යුතුව එළිදරව්වේ වචන සමඟ ආපසු පැමිණියේය. ඔහු කදීජා බින්ට් කවයිලිද් හමුවී 'මාව ආවරණය කරන්න, මාව ආවරණය කරන්න!' යනුවෙන් පැවසීය. ඔහුගේ බිය නැති වන තුරු ඔහු ආවරණය කර සිටියේය. ඉන්පසු ඔහු කදීජාට සිදු වූ දේ පැවසීය: 'මම මා ගැන කනස්සල්ලට පත්ව සිටිමි'. එබැවින් කදීජා මෙසේ පැවසුවාය: 'අල්ලාහ්ගේ නාමයෙන්, අල්ලාහ් ඔබට සදහටම හානියක් නොකරනු ඇත, මන්ද ඔබ මිත්රත්වය දිගටම කරගෙන යන පුද්ගලයෙකි'. ඉන්පසු කදීජා ඔහුට ජාහිලියා යුගයේ කිතුනුවකු වූ කදීජාගේ මාමාගේ පුත් වරෝකෝ බින් නවුෆල් බින් අසාද් බින් අබ්දුල් උස්සා හමුවීමට ආරාධනා කළාය. ඔහු හෙබ්රෙව් භාෂාවෙන් පොත් ලිවූ අතර අල්ලාහ්ගේ අවසරය ඇතිව හෙබ්රෙව් භාෂාවෙන් බයිබලය ද ලිවීය. ඒ වන විට වරෝකෝ මහලු විය, ඔහුගේ ඇස් අන්ධ විය. කදීජා මෙසේ පැවසුවාය: 'මගේ මාමාගේ පුත්රයා, ඔබේ සහෝදරයාගේ පුතා පවසන දේට සවන් දෙන්න'. වරෝකෝ මෙසේ කීවේය: 'මගේ සහෝදරයාගේ පුත්රයා, ඔබ අත්විඳ ඇති දේ'. එබැවින් රසූලුල්ලාහ් සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම් ඔහුට සිදු වූ දේ පැවසීය. වරෝකෝ මෙසේ කීවේය: 'මේ නමුස්, අල්ලාහ් වරක් මෝසෙස්ට හෙළි කළ පරිදි. ඔහ්, මම තවමත් තරුණ වියේ පසුවන අතර ඔබේ ජනතාව විසින් ඔබව නෙරපා හරින විට මම තවමත් ජීවතුන් අතර සිටියා නම් හොඳයි'. රසූලුල්ලාහ් සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් තුමාණෝ මෙසේ ඇසූහ: 'ඔවුන් මාව එළියට විසි කරයිද?' වරෝකෝ පිළිතුරු දුන්නේය: 'ඔව්. මොකද ඔබ ගෙන එන දේවල් රැගෙන කිසිවෙකු එන්නේ නැහැ - ඔවුන්ට රිදෙනවා නම් - සතුරන් බවට පත් වෙනවා නම් -. මම ඒ සිද්ධිය වන අවස්ථාවේ සිටියා නම්, මම ඔබට මගේ උපරිමයෙන් උදව් කරන්න තිබුණා. ඔහු කලින් ෆත්රෝ - හෙළිදරව් කිරීමේ හිස්බව - අතරතුර මිය ගිය නිසා ඔහු විශ්වාස කළ සිදුවීම වරෝකෝ අත්විඳ නැත. [ඉබ්නු සයිහාබ්] පැවසීය; [ජබීර් බින් අබ්දුල්ලා අල් අන්ෂාරි] හෙළිදරව් කිරීමේ හිස්බව ගැන කතා කළ බව [අබු සලාමා බින් අබ්දුර් රහ්මාන්] මට දන්වා ඇත, අල්ලාහ්ගේ දූතයා වන සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් තුමාණෝ පැවසූ පරිදි: 'මම ඇවිදින අතරතුර අහසින් හඬක් ඇසුණා, මම ඒ දෙස බැලුවෙමි, හිරෝ ගුහාවේ මා වෙත පැමිණ, අහස සහ පොළොව අතර පුටුවක වාඩි වී සිටියේ දේවදූතයා ය. මම බිය වී ගෙදර ගොස්, 'මාව ආවරණය කරන්න. මාව ආවරණය කරන්න' යැයි කීවෙමි. එබැවින් අල්ලාහ් තආලා හෙළිදරව්ව හෙළි කළේය: -අහෝ අල්ලාහ්ගේ වචනය දක්වා - පිළිම අත්හැර දමන්න - ආවරණය කර ඇති ඔබ සැමට. එතැන් සිට හෙළිදරව්ව අඛණ්ඩව පහළ වෙමින් පවතී.' මෙම හදීසය [අබ්දුල්ලාහ් බින් යූසුෆ්] සහ [අබු සාලිහ්] විසින් ද [අස් සුහ්රි] වෙතින් [හිලාල් බින් රද්දාද්] විසින් ද විස්තර කරන ලදී. තවද [යූනුස්] මෙසේ පැවසීය; [මමර්] එය අස් සුහ්රිගෙන් ලැබුණු බවට එකඟ විය.
හදීස්
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
ඔහු [මුසා බින් ඉස්මායිල්] අපට මෙසේ පැවසීය, ඔහු [අබු අවානා] අපට මෙසේ පැවසීය, ඔහු [මුසා බින් අබු අයිසියා] අපට මෙසේ පැවසීය, අල්ලාහ් තආලාගේ වචන ගැන [ඉබ්නු අබ්බාස්] ගෙන් [සයිද් බින් ජුබයිර්] අපට මෙසේ පැවසීය: -කුර්ආනය කියවීමට ඔබේ දිව චලනය නොකරන්න, මන්ද ඔබ ඉක්මනින් එය ප්රගුණ කිරීමට කැමති වනු ඇත -. ඉබ්නු අබ්බාස් මෙසේ පැවසීය: 'අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ අල්-කුර්ආනය - පහළ කරන ලද දේ - කටපාඩම් කිරීමට ඉතා දැඩි ආශාවක් ඇති කර ඔහුගේ තොල් චලනය කළහ'. ඉබ්නු අබ්බාස් මෙසේ පැවසීය: 'අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ මට කළ පරිදි - එය කියවීමට - මම මගේ තොල් චලනය කරමි'. සයිද් මෙසේ පැවසීය: 'ඉබ්නු අබ්බාස් එය කරන ආකාරය දුටු ආකාරයටම මම ඔබට එය කියවීමට - මගේ තොල් චලනය කරමි. එබැවින් නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ ඔහුගේ තොල් චලනය කළහ. එවිට අල්ලාහ් තආලාගේ වචනය පහළ විය: කුර්ආනය කියවීමට ඔබේ දිව චලනය නොකරන්න, මන්ද ඔබ එය ඉක්මනින් ප්රගුණ කරනු ඇත. ඇත්ත වශයෙන්ම, ඒවා ඔබේ ළය තුළට එකතු කර ඒවා කියවීමෙන් ඔබව දක්ෂ කිරීම අපගේ වියදමින් සිදු වේ. මෙයින් අදහස් කරන්නේ අල්ලාහ් එය ඔබේ පපුවේ එකතු කර - එය කටපාඩම් කිරීමට - පසුව ඔබ එය කියවන බවයි: 'අපි එය කියවා අවසන් කළ පසු, කියවීම අනුගමනය කරන්න'. එහි තේරුම: 'සවන් දී නිහඬ වන්න'. එවිට අල්ලාහ් තආලා මෙසේ පැවසීය: 'එසේ නම්, ඇත්ත වශයෙන්ම, එය පැහැදිලි කිරීම අප සතු ය. එහි තේරුම: 'එය කියවීම අපගේ යුතුකමයි' ජිබ්රිල් අලයිහිස් සලාම් ඔහු වෙත පැමිණි අවස්ථාවේ සිට අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ඔහුට සවන් දුන්හ. ජිබ්රිල් අලයිහිස් සලාම් නැති වූ විට, නබි සල්ලල්ලාහු අලයිහිස් සලාම් එය ඔහුගේ සහචරයින්ට කියෙව්වේය - ජිබ්රිල් අලයිහිස් සලාම් ඔහුට එය කියෙව්වාක් මෙන්.
හදීස්
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
[අබ්දාන්] අපට [අබ්දුල්ලා] අපට [යූනුස්] [අස් සුහ්රි] ගෙන් අපට [අබ්දුල්ලා] අපට පවසා ඇති අතර එම විස්තරයම සමඟම, [බිසයීර් බින් මුහම්මද්] අපට පවසා ඇති බව අපට පවසා ඇත, [අබ්දුල්ලා] අපට පවසා ඇති බව අපට පවසා ඇත, [අස් සුහ්රි] ගෙන් [යූනුස්] සහ [මමර්] අපට පවසා ඇති බව අපට පවසා ඇත, [ඉබ්නු අබ්බාස්] අපට [උබයිදුල්ලා බින් අබ්දුල්ලා] අපට පවසා ඇති පරිදි, රසූලුල්ලාහ් සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම් තුමා මෘදුම මිනිසා බව, විශේෂයෙන් රාමද්ලාන් මාසයේ ජිබ්රිල් අලයිහි සලාම් දේවදූතයා ඔහුව මුණගැසුණු විට, රාමද්ලාන් මාසයේ සෑම රාත්රියකම ඔහු වෙත පැමිණියේ ජිබ්රිල් අලයිහි සලාම් ය, එහිදී ජිබ්රිල් අලයිහි සලාම් කුර්ආනය ඉගැන්වීය. ඇත්ත වශයෙන්ම, රසූලුල්ලාහ් සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම් හමන සුළඟට වඩා බොහෝ මෘදු විය.
හදීස්
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
[අබු අල් යමාන් අල් හකම් බින් නෆි] අපට පැවසූ බව ඔහු පැවසීය, [අස් සුහ්රි] ගෙන් [සියුඅයිබ්] අපට පවසා ඇත [උබයිදුල්ලාහ් බින් අබ්දුල්ලාහ් බින් උත්බා බින් මස්'උද්] මට [අබ්දුල්ලාහ් බින් අබ්බාස්] මට පැවසූ බව [අබු සුෆ්යාන් බින් හාර්බ්] තමාට පැවසූ බව මට පැවසුවා; හෙරක්ලියස් කුරෙයිෂ් වෙළඳ කණ්ඩායමක් ලබා ගත් අතර, ඔවුන් සිරියාවේ දේශයට වෙළඳ ගවේෂණයක යෙදී සිටියදී නබි සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් සහ අබු සුෆ්යාන් සහ කුරෙයිෂ් නොඇදහිලිවන්තයන් අතර ගිවිසුම බලාත්මක විය. ඔවුන් ඉලියා හි නතර වූ විට, හෙරක්ලියස්ගේ රැස්වීමේදී සංවාදයට ආරාධනා කරන ලෙස හෙරක්ලියස්ගේ ආරාධනය පරිදි ඔවුන් හෙරක්ලියස් හමුවිය, එම අවස්ථාවේදී හෙරක්ලියස් රෝම ප්රභූවරුන් සමඟ සිටියේය. හෙරක්ලියස් ඔවුන්ට පරිවර්තකයෙකු හරහා කතා කළේය. හෙරක්ලියස් ඇසුවේය; 'නබිවරයා යැයි කියා ගන්නා පුද්ගලයා සමඟ ඔබ අතරින් සමීපතම පවුල් සම්බන්ධතාවය ඇත්තේ කාටද?'. අබු සුෆ්යාන් පැවසීය; ඉතින් මම පිළිතුරු දුන්නා; 'මම තමයි ඔහුට ළඟම පවුල් සබඳතාවයක් තියෙන කෙනා' කියලා. හෙරක්ලියස් කිව්වා; 'ඔහුව මටත් එයාගේ යාළුවන්ටත් ළං කරන්න' කියලා. ඒ නිසා ඔවුන් කුරෙයිෂ්වරුන්ව අබු සුෆියාන් පිටුපසින් තැබුවා. එවිට හෙරක්ලියස් ඔහුගේ පරිවර්තකයා හරහා මෙසේ පැවසීය: 'මම අනාගතවක්තෘවරයෙකු යැයි කියාගත් මිනිසා ගැන ඔහුගෙන් ඇසූ බව ඔහුට කියන්න. ඔහු මට බොරු කියනවා නම්, ඔබ ඔහුට බොරු කියන්න ඕනේ'. අල්ලාහ් මත දිවුරමින්, බොරු චෝදනා නිසා ඔවුන් මට එල්ල කරන ලැජ්ජාව නොතිබුනේ නම්, මම ඔහුට බොරු කියන්න තිබුණා.' අබු සුෆියාන් කිව්වා; ඉතින් ඔහු ගැන මගෙන් ඇසූ පළමු දෙය නම් - නබි සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් - එනම්: 'ඔබ අතර ඔහුගේ පරම්පරාවේ ස්ථානය කුමක්ද?' මම පිළිතුරු දුන්නා: 'ඔහු හොඳ - උතුම් - පරම්පරාවක කෙනෙක්' කියලා. ඔහු නැවතත් ඇසුවා: 'ඔහුට පෙර වෙන කවුරුහරි එය පවසා තිබේද?' මම පිළිතුරු දුන්නා: 'කිසිවක් නැහැ'. ඔහු නැවතත් ඇසුවා: 'ඔහුගේ පියා රජෙක්ද?' මම පිළිතුරු දුන්නා: 'නැහැ'. ඔහුව අනුගමනය කරන අය උසස් පෙළේ අයද පහත් මිනිස්සුද?' මම පිළිතුරු දුන්නා: 'ඔහුව අනුගමනය කරන අය පවා පහත් අයයි'. ඔහු නැවතත් ඇසුවා: 'අනුගාමිකයන් වැඩි වෙනවාද අඩු වෙනවාද?' මම පිළිතුරු දුන්නා: 'වැඩි වෙනවා'. ඔහු නැවතත් ඇසුවා: 'ඔහු තම ආගම ගැන කෝපයෙන් සිටි නිසා යමෙකු ඇදහිල්ල අත්හැර ගොස් තිබේද?' මම පිළිතුරු දුන්නා: 'කිසිවක් නැත'. ඔහු නැවතත් ඇසුවා: 'ඔහු පැවසූ දේ පැවසීමට පෙර ඔබ බොරු කියනු දුටුවාද?' මම පිළිතුරු දුන්නා: 'කවදාවත්'. ඔහු නැවතත් ඇසුවා: 'ඔහු කවදා හෝ වංචා කර තිබේද?' මම පිළිතුරු දුන්නා: 'කවදාවත් නැහැ. අපි ඔහු සමඟ කාලය ගත කළ විට, ඔහු කිසි විටෙකත් එසේ කළේ නැහැ'. අබු සුෆියාන් මෙසේ පැවසීය: 'මට මේ වගේ වචන හැර වෙනත් කිසිවක් ප්රකාශ කළ නොහැක'. ඔහු නැවතත් ඇසුවා: 'ඔබ ඔහු සමඟ සටන් කරනවාද?' මම පිළිතුරු දුන්නා: 'ඔව්'. ඔහු නැවතත් ඇසුවා: 'යුද්ධය අවසන් වූයේ කෙසේද?' මම පිළිතුරු දුන්නා: 'අපි සහ ඔහු අතර යුද්ධය ඉතා විශාලයි. සමහර විට ඔහු අපට පහර දෙනවා, සමහර විට අපි ඔහුට පහර දෙනවා'. ඔහු නැවතත් ඇසුවා: 'ඔහු ඔබට කුමක් කිරීමට අණ කළාද?' මම පිළිතුරු දුන්නා: 'ඔහු අපට අණ කළා;ඔහු අපට අණ කළා;' 'කිසිවක් ඔහු සමඟ සම්බන්ධ නොකර අල්ලාහ්ට නමස්කාර කරන්න, ඔබේ මුතුන් මිත්තන් පැවසූ දේ අත්හරින්න.' ඔහු අපට යාඥාව ස්ථාපිත කිරීමට, සකාත් ගෙවීමට, සත්යය කතා කිරීමට, එකිනෙකාට සමාව දීමට සහ ඥාතිත්වය පවත්වා ගැනීමට අණ කළේය.' එවිට හෙරක්ලියස් ඔහුගේ පරිවර්තකයාට මෙසේ පැවසීය, 'ඔහුට කියන්න, මම ඔබෙන් ඒ මිනිසාගේ පරම්පරාව ගැන ඇසුවෙමි, ඔහු උතුම් පරම්පරාවෙන් පැමිණි බව ඔබ මට පැවසුවා. ඔහු ඔහුගේ ජනතාවගේ පරම්පරාවෙන් පැවත එන්නන් අතර හැදී වැඩුණා. ඔහු කලින් පැවසූ දේ කවුරුහරි කීවාද කියා මම ඔබෙන් ඇසුවෙමි, ඔබ නැහැ කිව්වා. කවුරුහරි කලින් කියා තිබුණා නම්, ඔහු කලින් එම දේම පැවසූ කෙනෙකු අනුකරණය කරනවා යැයි මම සලකමි. ඔහුගේ පියවරුන්ගෙන් කිසිවෙකු රාජකීය පරම්පරාවෙන් පැමිණි අයදැයි මම ඔබෙන් ඇසුවෙමි, ඔබ නැහැ කිව්වා. ඔහුගේ පියවරුන් රාජකීය පරම්පරාවෙන් පැමිණි අය නම්, ඔහු තම පියාගේ රාජ්යය ඉල්ලා සිටිනු ඇතැයි මම ඔබෙන් ඇසුවෙමි. ඔහු පැවසූ දේ පැවසීමට පෙර ඔබ කවදා හෝ බොරු කියනවා දුටුවාද කියාත්, ඔබ නැහැ කිව්වා. ඔහු අල්ලාහ්ට තබා මිනිසුන්ට බොරු කීමට පවා එඩිතර නොවූයේ නම් මට එය වැටහේ. "තවද මම ඔබෙන් ඇසුවෙමි, ඔහුව අනුගමනය කරන අය උතුම් අයද නැතහොත් පහත් අයද?" ඔහු අනුගමනය කළ පහත් අයට ඔබ පිළිතුරු දුන්නා. ඇත්ත වශයෙන්ම, ඔවුන් නබිතුමාගේ අනුගාමිකයන්. අනුගාමිකයන් සංඛ්යාව වැඩි වී හෝ අඩු වී ඇත්දැයි මම ඔබෙන් ඇසුවෙමි, ඔබ පිළිතුරු දුන්නේ එය වැඩි වූ බවයි. එය පරිපූර්ණ වන තුරු ඇදහිල්ල සම්බන්ධයෙන්ද එය එසේමය. යමෙකු තම ආගම සමඟ කෝපයෙන් ඇදහිල්ල අත්හැර ගොස් තිබේද යන්නත් මම ඔබෙන් විමසුවෙමි. ඔබ පිළිතුරු දුන්නේ නැත. එය හදවතේ වැඩී වැඩෙන විට ඇදහිල්ල එයයි. ඔහු කවදා හෝ වංචා කර ඇත්දැයි මම ඔබෙන් ඇසුවෙමි, ඔබ කිසි විටෙකත් පිළිතුරු දුන්නේ නැත. අපොස්තුළුවරුන්ට වංචා කළ නොහැකි වූයේ එලෙසිනි. ඔහු ඔබට අණ කළේ කුමක්දැයි මම ඔබෙන් විමසුවෙමි, අල්ලාහ් සමඟ කිසිවක් සම්බන්ධ නොකර ඔහුට නමස්කාර කරන ලෙස ඔහු ඔබට අණ කළ බවත්, පිළිම වන්දනා කිරීමෙන් ඔබට තහනම් කළ බවත්, ඔහු ඔබට යාඥාව තහවුරු කරන ලෙසත්, සකාත් ගෙවන ලෙසත්, සත්යය කතා කරන ලෙසත්, එකිනෙකාට සමාව දෙන ලෙසත්, මිත්රත්වය පවත්වා ගන්නා ලෙසත් නියෝග කළ බව ඔබ පිළිතුරු දුන්නා. ඔබ කියන සෑම දෙයක්ම සත්ය නම්, ඔහු නිසැකවම මගේ පාද යට රාජ්යය පාලනය කරනු ඇත. ඇත්ත වශයෙන්ම, ඔහු දැන් ඔබ අතර නොමැති බව මම සැක කරමි. මම ඔහුව හමුවීමට මාර්ගය දැන සිටියේ නම්, මම ඔහු අසල සිටියදී ඔහුගේ පාද සේදීමට යන තෙක් මම ඔහුව හමුවීමට උත්සාහ කරමි. එවිට හෙරක්ලියස් අල්ලාහ්ගේ දූතයා වන සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් තුමාගේ ලිපිය ඉල්ලා සිටියේය. එය දිහ්යා විසින් බස්රාහි පාලකයන් වෙත ගෙන එන ලදී. එබැවින් ඔහු එය හෙරක්ලියස්ට දුන්නේය. පසුව ඔහු එය කියෙව්වා. එහි මෙසේ සඳහන් විය: 'බිස්මිල්ලාහිර් රහ්මානිර් රහීම්. අල්ලාහ්ගේ සේවකයා සහ ඔහුගේ දූතයා වන මුහම්මද්ගෙන් හෙරක්ලියස්ට. රෝමයේ පාලකයා, මඟ පෙන්වීම අනුගමනය කරන අයට සාමය ලැබේවා. එවිට, මම ඔබට ඉස්ලාමයේ ඇමතුමෙන් ආරාධනා කරමි; ඔබ ඉස්ලාමය වැළඳ ගන්න, එවිට ඔබ ආරක්ෂිත වනු ඇත, අල්ලාහ් ඔබට දෙගුණයක් විපාක ලබා දෙනු ඇත. නමුත් ඔබ හැරී ගියහොත්, ඔබ ඔබේ ජනතාවගේ පාපය දරා ගනු ඇත, සහ: අහෝ ග්රන්ථයේ ජනයෙනි, අප සහ ඔබ අතර කිසිදු වෙනසක් නැත - වචනයක් - නියෝගයක් තබා ගන්න - අපි අල්ලාහ් හැර වෙන කිසිවෙකුට නමස්කාර නොකරන බවත්, අපි ඔහු සමඟ කිසිවක් සම්බන්ධ නොකරන බවත්, අපෙන් සමහරෙක් අල්ලාහ් හැර අන් අයව ස්වාමිවරුන් ලෙස නොගන්නා බවත්. ඔවුන් හැරී ගියහොත්, ඔවුන්ට මෙසේ කියන්න: 'අපි අල්ලාහ්ට යටත් වන අය බවට සාක්ෂි දෙන්න.' අබු සුෆියාන් මෙසේ පැවසීය: 'හෙරක්ලියස් ඔහු පැවසූ දේ ඉදිරිපත් කර ලිපිය කියවා අවසන් කළ පසු, කලබලයක් සහ ඝෝෂාකාරී ශබ්ද ඇති වූ අතර, ඔවුන් අපව එළවා දැමූහ. අපව එළවා දැමූ පසු මම මගේ මිතුරන්ට මෙසේ කීවෙමි: 'ඇත්ත වශයෙන්ම, ඔහුට අබු කබ්සියාගේ පුත්රයාගේ කටයුතු සඳහා ආරාධනා කර ඇත. හෙරක්ලියස් රෝම අධිරාජ්යය ගැන කනස්සල්ලට පත්ව සිටියේය.' ඒ අවස්ථාවේදී මුහම්මද් ජයග්රහණය කරනු ඇතැයි මම කනස්සල්ලට පත්ව සිටියෙමි, අවසානයේ - එම හැඟීම අතුරුදහන් වූ පසු - අල්ලාහ් මට ඉස්ලාමය වැළඳ ගැනීමට සැලැස්වීය. ඉලියාහි වංශාධිපතියෙකු වූ ඉබ්න් අන් නෂුර් සහ හෙරක්ලියස් ක්රිස්තියානි බිෂොප්වරයෙකු වූ අතර, ඔහු පැවසුවේ හෙරක්ලියස් ඉලියා වෙත ගිය දිනක් ඔහු ඉතා කනස්සල්ලට පත්ව සිටි බවත්, ඔහුගේ සමහර යුද අණ දෙන නිලධාරීන්ට මෙසේ පැවසූ බවත්ය: 'ඇත්ත වශයෙන්ම, අපි ඔබේ තත්වය ප්රතික්ෂේප කරමු.' එවිට ඉබ්න් නෂුර් මෙසේ පැවසීය, 'හෙරක්ලියස් තාරකාවල ගමන කෙරෙහි සැමවිටම අවධානය යොමු කළ ජ්යෝතිඃ ශාස්ත්රඥයෙකි. ඔහු වරක් ඔහුගෙන් ඇසූ පූජකයන්ගේ ප්රශ්නවලට පිළිතුරු දුන්නේය: 'එක් රාත්රියක මම තරු ගමන් කරන ආකාරය නිරීක්ෂණය කරන විට, කිතාන් රජු ඉපදී ඇති බව මම දුටුවෙමි, මේ ජනතාව අතර චර්මච්ඡේදනය කර ඇත්තේ කවුද?' පූජකයන්ට පිළිතුරු දෙන්න; 'චර්මච්ඡේදනය කරන එකම ජනතාව යුදෙව්වන්, යුදෙව්වන් නිසා කරදර නොවන්න. ඔබේ රාජධානියේ සියලුම රටවල් එම රටවල යුදෙව්වන් මරා දැමීමට නියෝග කරන්න'. ඒ අවස්ථාවේදී, බානි ගසාන් රජුගෙන් පැමිණි පණිවිඩකරුවෙක් අල්ලාහ්ගේ දූතයා (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමා ගැන පැවසීමට හෙරක්ලියස්ව ඉදිරිපත් කළේය. එම මිනිසා කතාව කියා අවසන් වූ පසු, හෙරක්ලියස් ඔහුව චර්මච්ඡේදනය කර තිබේද නැද්ද යන්න පරීක්ෂා කරන ලෙස නියෝග කළේය. පරීක්ෂා කිරීමෙන් පසු, ඔහු සැබවින්ම කළු බව පෙනී ගියේය. එවිට මිනිසුන් හෙරක්ලියස්ට පැවසීය. හෙරක්ලියස් එම මිනිසාගෙන් අනෙක් අරාබිවරුන් ගැන විමසුවේ, ඔවුන් චර්මච්ඡේදනය කර තිබේද නැද්ද යන්නයි. ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය; 'සියලුම අරාබිවරුන් චර්මච්ඡේදනය කර තිබේද?' ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. හෙරක්ලියස් පැවසුවේ; 'මේ උම්මාවේ රජු, ඇත්ත වශයෙන්ම ඔහු ඉපදී ඇත' යනුවෙනි. ඉන්පසු හෙරක්ලියස් රෝමයේ හෙරක්ලිසුගේ දැනුමට සමාන දැනුමක් ඇති මිතුරෙකුට ලිපියක් යැවීය - අනාගතවක්තෘ මුහම්මද් සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්ගේ උපත ගැන ඔහුට පැවසීමට. මේ අතර, ඔහු හිම්ෂා රටට යන ගමන දිගටම කරගෙන ගිය නමුත් හිම්ෂා වෙත පැමිණීමට පෙර, ඔහුගේ මිතුරාගේ ලිපියට පිළිතුරක් මුලින්ම ලැබී තිබුණි. මුහම්මද් තුමා උපත ලබා ඇති බවත් ඔහු සැබවින්ම අනාගතවක්තෘවරයෙකු බවත් හෙරක්ලියස්ගේ මතය සමඟ ඔහුගේ මිතුරා එකඟ විය. පසුව හෙරක්ලියස් රෝම නිලධාරීන්ට හිම්ෂා හි තම ස්ථානයට පැමිණෙන ලෙස ආරාධනා කළේය. රැස්වීමට සියලු දෙනා සහභාගී වූ පසු, හෙරක්ලියස් සියලු දොරවල් අගුළු දැමීමට නියෝග කළේය. ඉන්පසු ඔහු මෙසේ පැවසීය; 'අහෝ රම් ජාතිය, රාජ්යය අපගේ අතේ නොවෙනස්ව පවතින අතරතුර, ඔබ සැමට තේජාන්විත ජයග්රහණයක් සහ ප්රගතියක් අත්කර ගත හැකිද? ඔබට අවශ්ය නම්, මුහම්මද් තුමා අනාගතවක්තෘවරයෙකු ලෙස පිළිගන්න!'. මෙම වචන ඇසූ විට, සියලු දොරවල් අගුළු දමා තිබුණද, ඔවුන් වල් බූරුවන් මෙන් පලා ගියහ. එවැනි තත්වයක් දුටු හෙරක්ලියස් මුහම්මද් තුමාගේ අනාගතවක්තෘත්වය විශ්වාස කරනු ඇතැයි යන බලාපොරොත්තුව නැති කර ගත්තේය. ඉන්පසු ඔහු සෑම කෙනෙකුටම තම තමන්ගේ ස්ථාන කරා ආපසු යන ලෙස අණ කර මෙසේ පැවසීය; 'ඇත්ත වශයෙන්ම, මම දැන් කීවේ ඔබ සැමගේ ස්ථිරභාවය පරීක්ෂා කිරීමට පමණි. දැන් මම ඒ අධිෂ්ඨානය දැක ඇත්තෙමි'. ඉන්පසු ඔවුන් හෙරක්ලියස් ඉදිරියේ වැඳ වැටී ඔහු ගැන සතුටු විය. මෙසේ හෙරක්ලියස්ගේ කතාව අවසන් වේ. එය [සාලිහ් බින් කයිසන්] සහ [යූනුස්] සහ [මමර්] විසින් [අස් සුහ්රි] වෙතින් විස්තර කර ඇත.
හදීස්
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
[අබ්දුල්ලාහ් බින් මූසා] අපට පැවසූ බව ඔහු පැවසීය, [ඉක්රිමා බින් කාලිඩ්] [ඉබ්නු උමර්] ගෙන් [හන්සාලා බින් අබු සුෆියාන්] අපට පැවසූ බව ඔහු පැවසීය: රසූලුල්ලාහ් සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් මෙසේ පැවසීය: 'ඉස්ලාමය පදනම් පහක් මත ගොඩනගා ඇත - අල්ලාහ් හැර වෙනත් දෙවියෙකු නොමැති බවත්, සැබවින්ම මුහම්මද් අල්ලාහ්ගේ දූතයා බවත් සාක්ෂි දීම, යාඥාවන් ස්ථාපිත කිරීම, සකාත් ගෙවීම, හජ් කිරීම සහ රාමසාන් සමයේදී උපවාසය කිරීම'.
හදීස්
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
[අබ්දුල්ලාහ් බින් මුහම්මද් අල් ජුෆි] අපට පැවසූ බව ඔහු පැවසීය, [අබු 'අමීර් අල් 'අකාඩි] අපට පැවසූ බව ඔහු පැවසීය, [සුලෙයිමාන් බින් බිලාල්] [අබ්දුල්ලාහ් බින් දිනාර්] [අබු සාලිහ්] [අබු හුරෙයිරා] නබි සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් තුමාණන්ගෙන් අපට පැවසූ බව ඔහු පැවසීය: 'විශ්වාසයට ශාඛා හැටකට වඩා තිබේ, ලැජ්ජාව ඇදහිල්ලේ කොටසකි'.
හදීස්
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
අපට [ආදම් බින් අබු ඉයාස්] මෙසේ පැවසීය, [සියුබා] [අබ්දුල්ලාහ් බින් අබු අස් සෆර්] ගෙන් සහ [ඉස්මායිල් බින් අබු කාලිඩ්] [අසි සියාබි] ගෙන් [අබ්දුල්ලාහ් බින් අම්රු] ගෙන් නබි සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් තුමාණන් මෙසේ පැවසීය: 'මුස්ලිම්වරයෙකු යනු තම වචන සහ අත් මුස්ලිම්වරුන්ට ආරක්ෂිත වන පුද්ගලයෙකි, මුහාජිර් යනු අල්ලාහ් තහනම් කර ඇති දේ අතහැර දමන පුද්ගලයෙකි.' අබු අබ්දුල්ලා පැවසීය; [අබු මුආවියා] මෙසේ පැවසීය; [දාවුද්] අපට පැවසුවේ, ඔහු [ආමීර්] හි ඉබ්නු හින්ද්ගේ පුත්රයා බව මම අසා ඇත්තෙමි; [අබ්දුල්ලා] යනු ඉබ්නු අම්රු යන්නෙහි තේරුම නබි සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් තුමාණන්ගෙන් සහ [අබ්දුල්ලා] [දාවුද්] ගෙන් [අමීර්] ගෙන් [අබ්දුල්ලාහ්] ගෙන් නබි සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් තුමාණන් වහන්සේගෙන් [අබ්දුල් අලයිහි වසල්ලම්] තුමාණන් වහන්සේට [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට [ඩවුද්] ගෙන් [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට] [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට] [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට [අම්රු] තුමාණන් වහන්සේට]] [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට] [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට] [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේට] [අබ්දුල්ලාහ්] තුමාණන් වහන්සේ
හදීස්
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
"[සයිද් බින් යායා බින් සයිඩ් අල් කුරසි] අපට මෙසේ පැවසීය," [මගේ පියා] අපට මෙසේ පැවසීය, "[අබු මූසා] වෙතින් [අබු බුර්දා] වෙතින් [අබු බුර්දා බින් අබ්දුල්ලාහ් බින් අබු බුර්දා] අපට මෙසේ පැවසීය: 'අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෙනි, කුමන ඉස්ලාමය වඩාත්ම වැදගත්ද?' රසූලුල්ලාහ් සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් පිළිතුරු දුන්නේය: 'මුස්ලිම්වරුන් ඔවුන්ගේ මුඛයෙන් සහ අත්වලින් ආරක්ෂිත වන්නේ කවුද'.
හදීස්
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
[අම්රු බින් කාලිඩ්] අපට මෙසේ පැවසීය, [අල් ලයිට්ස්] [යාසිද්] [අබු අල් කයිර්] [අබ්දුල්ලාහ් බින් අම්රු] ගෙන් අපට මෙසේ පැවසීය; නබි සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්ගෙන් ඇසූ කෙනෙක් සිටියේය; 'කුමන ඉස්ලාමය හොඳමද?' නබි සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් පිළිතුරු දුන්නේය: 'ඔබ ආහාර දෙන්න, ඔබ දන්නා අයට සහ ඔබ නොදන්නා අයට සුබ පැතුම් කියන්න'.
හදීස්
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
[මුසද්දාද්] අපට [යහ්යා] [සියුබා] වෙතින් [කෝටාදා] වෙතින් [අනස්] නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගෙන් අපට [කොටාදා] නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගෙන් අපට [කොටාදා] නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගෙන් අපට [කොටාදා] නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගෙන් අපට [කොටාදා] නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගෙන් අපට [යහ්යා] අපට [යහ්යා] අපට [යහ්යා] අපට [යහ්යා] අපට [යහ්යා] අපට [යහ්යා] අපට [යහ්යා] නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගෙන් අපට [යහ්යා] අපට [යහ්යා] අපට [යහ්යා] ඔබට
හදීස්
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ මෙසේ පැවසූ බව අපට [අබු අල් යමාන්] පැවසූ බව අපට [සයුඅයිබ්] පැවසූ බව අපට [අල් අ'රාජ්] තුමාණෝ [අබු හුරෙයිරා] තුමාණෝ [අබු අස් සනාද්] තුමාණෝ අපට [අබු අස් සනාද්] තුමාට [අබු හුරෙයිරා] තුමාණෝ පැවසූ බව අපට දන්වා ඇත. 'එබැවින් මාගේ ආත්මය කාගේ අතෙහි තිබේද ඔහු කෙරෙහි දිවුරමින්, ඔබගෙන් කිසිවෙකු ඔහුගේ දෙමව්පියන්ට සහ ඔහුගේ දරුවන්ට වඩා මට ආදරය කරන තුරු විශ්වාස නොකරනු ඇත'.
හදීස්
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
එය අපට [යා'කුබ් බින් ඉබ්රාහිම්] පවසයි, එය අපට [ඉබ්නු උලයියා] [අබ්දුල් අසීස් බින් ෂුහයිබ්] [අනස්] ගෙන් නබි සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් තුමාණන්ගෙන් දැනුම් දී ඇත. තවද එය අපට [ආදම්] පවසයි, එය අපට [සියුබා] [කෝතාදා] ගෙන් [අනස්] ගෙන් දැනුම් දී ඇත. නබි සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් තුමාණන් මෙසේ පැවසීය: 'ඔහු තම දෙමාපියන්ට, දරුවන්ට සහ සියලු මනුෂ්ය වර්ගයාට වඩා මා ආදරය කරන තුරු ඔබෙන් කිසිවෙකු විශ්වාස නොකරනු ඇත.'
හදීස්
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
[මුහම්මද් බින් අල් මුත්සන්නා] අපට පවසා ඇත, [අබ්දුල් වහබ් අට්ස් ත්සකාෆි] අපට පවසා ඇත, [අයුබ්] [අබු කිලාබා] [අනස් බින් මලික්] ගෙන් නබි සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් තුමාණන්ගෙන් අපට පවසා ඇත, ඔහු මෙසේ පැවසීය: 'යමෙකුට ඇදහිල්ලේ මිහිරියාව ලබා ගත හැකි කරුණු තුනක් තිබේ නම්: ඔහු අල්ලාහ් සහ ඔහුගේ දූතයා මේ දෙකට වඩා ඔහුට වඩාත් ආදරණීය කළේය. ඔහු කෙනෙකුට ආදරය කරන්නේ නම්, ඔහු අල්ලාහ් වෙනුවෙන් හැර ඔහුට ආදරය නොකරයි. ඔහු නිරයට විසි කිරීමට අකමැති තරමටම අවිශ්වාසයට නැවත පැමිණීම ඔහු පිළිකුල් කරයි.'
හදීස්
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
[අබු අල් වලීඩ්] අපට පැවසුවා, [සියුබා] මට කිව්වා [අබ්දුල්ලාහ් බින් අබ්දුල්ලාහ් බින් ජබාර්], කිව්වා; මම [අනස්] නබි සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් තුමාණන්ගෙන් අසා ඇත්තෙමි, ඔහු මෙසේ පැවසීය: 'විශ්වාසයේ ලකුණ අන්සාර්වරුන්ට ආදරය කිරීමයි, නිෆාක්හි ලකුණ අන්සාර්වරුන්ට වෛර කිරීමයි'.
හදීස්
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
[අබු අල් යමාන්] අපට පවසා ඇත, [අස් සුහ්රි] ගෙන් [සියුඅයිබ්] අපට පවසා ඇත, [අබු ඉද්රිස් ‘අයිද්සුල්ලාහ් බින් අබ්දුල්ලා] අපට පවසා ඇත, ['උබාදා බින් අෂ් ෂාමිත්] බද්ර් සටනට සහභාගී වූ මිතුරෙකු බවත් අකෝබා රාත්රියේ දිවුරුම් දුන් අයගෙන් කෙනෙකු බවත් ඔහු පැවසීය; අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් තම මිතුරන් කිහිප දෙනෙකු අතර සිටියදී මෙසේ පැවසූහ: 'අල්ලාහ් සමඟ කිසිම දෙයකට හවුල්කරුවන් සම්බන්ධ නොකිරීමට, සොරකම් නොකිරීමට, කාමමිථ්යාචාරය නොකිරීමට, ඔබේ දරුවන් මරා නොදැමීමට, ඔබේ අත් සහ පාද අතර ඔබ නිර්මාණය කරන බොරු ගොතන්නේ නැති බවට, නිවැරදි දෙයකට අකීකරු නොවන බවට මා කෙරෙහි ඇති පක්ෂපාතිත්වය විශ්වාස කරන්න. ඔබ අතරින් කවුරුන් හෝ ඒවා ඉටු කරන්නේ නම්, ඔහුගේ විපාකය අල්ලාහ් වෙත ඇත, තවද කවුරුන් හෝ මේවා උල්ලංඝනය කර අල්ලාහ් ඔහුට මෙලොවදී දඬුවම් කරයි නම්, එය ඔහුට කෆරාත් වේ, තවද යමෙක් මේවා උල්ලංඝනය කර පසුව අල්ලාහ් ඒවා ආවරණය කරයි නම්, ඔහුට මෙලොවදී දඬුවම් නොකරයි - එවිට ඔහුගේ ව්යාපාරය අල්ලාහ් වෙත නැවත පැමිණේ, ඔහු කැමති නම්, ඔහු ඔහුට සමාව දෙනු ඇත, නැතහොත් ඔහු ඔහුට දඬුවම් කරනු ඇත. එබැවින් අපි මේ දේවල් සඳහා ඔහුට පක්ෂපාතීත්වය පොරොන්දු වුණෙමු.
හදීස්
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
[අබ්දුල්ලාහ් බින් මස්ලමා] විසින් [මලික්] වෙතින් [අබ්දුල්ලාහ් බින් අබ්දුල්ලාහ් බින් අබ්දුල්ලාහ් බින් අබු ෂා'ෂා] විසින් [ඔහුගේ පියා] වෙතින් [අබු සායිද් අල් කුද්රි] වෙතින් අපට දන්වා ඇත්තේ, රසූලුල්ලාහ් සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් මෙසේ පැවසූ බවයි: 'එක්තරා කාලයක මුස්ලිම්වරයෙකුගේ හොඳම වස්තුව ඔහු කඳු මුදුන්වල සහ දුරස්ථ ස්ථානවල තණකොළ කෑ එළුවා බව බොහෝ දුරට සිදුවිය, ඔහු එය සමඟ ගියේය. ඔහුගේ ආගම අපහාසයට ලක් වේ යැයි ඇති බිය නිසාය'.
හදීස්
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
[මුහම්මද් බින් සලාම්] අපට මෙසේ පැවසීය, [අබ්දා] [හිස්යාම්] වෙතින් [ඔහුගේ පියා] [අයිෂා] ගෙන් අපට මෙසේ පැවසීය: 'අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම් තුමාණෝ සහචරයින්ට අණ කළ විට, ඔවුන්ට කළ හැකි ක්රියා කිරීමට ඔහු ඔවුන්ට අණ කළ අතර, එවිට සහචරයින් මෙසේ පැවසූහ: 'අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෙනි, අපි ඔබ හා සමාන නොවේ, මන්ද ඔබගේ අතීත සහ අනාගත පාපවලට ඔබට සමාව ලැබී ඇත'. එබැවින් ඔහු කෝපයට පත් වූ අතර එය ඔහුගේ මුහුණෙන් දැකගත හැකි විය, පසුව මෙසේ පැවසීය: 'ඇත්ත වශයෙන්ම, ඔබ අතරින් වඩාත්ම භක්තිමත් සහ අල්ලාහ්ව හොඳින් තේරුම් ගන්නා තැනැත්තා මමයි'.
හදීස්
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
"[සුලෙයිමාන් බින් හාර්බ්] අපට මෙසේ පවසා ඇත, [අනස් බින් මලික්] තුමාණන්ගෙන් [කෝටාදා] තුමාණන්ගෙන් [සියුබා] අපට මෙසේ පවසා ඇත: 'යමෙකුට දේවල් තුනක් තිබේ නම්, ඔහු ඇදහිල්ලේ මිහිරියාව ලබා ගනී: අල්ලාහ් සහ ඔහුගේ දූතයා මේ දෙකට වඩා ඔහුට වඩාත් ආදරණීයයි. ඔහු කෙනෙකුට ආදරය කරන්නේ නම්, අල්ලාහ් 'අස්ස වජල්ලා හැර ඒ පුද්ගලයාට ආදරය නොකරන්නේ කවුද? නිරයට විසි කිරීමට අකමැති තරමටම අවිශ්වාසයට නැවත පැමිණීමට අකමැති කවුද?'
