Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 حديث
حديث
Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
اسان کي [الحميدي عبدالله بن الزبير] ٻڌايو ته، اسان کي [سفيان] ٻڌايو، جنهن چيو، ان اسان کي [يحييٰ بن سعيد الانصاري] ٻڌايو، اسان کي [محمد بن ابراهيم التيميءَ] ٻڌايو، ته هن [علقمه بن وقاش الليثي] کي چوندي ٻڌو هو، مون هڪ ڀيري [عمر بن الخطاب] کي منبر تي چوندي ٻڌو هو ته، مون رسول الله ﷺ کي چوندي ٻڌو: 'سڀ عمل نيت تي منحصر آهن، ۽ هر شخص جو اجر ان تي منحصر آهي جيڪو ارادو ڪيو ويو هو. جيڪو به دنيا جي لاءِ هجرت ڪرڻ جو ارادو ڪري ٿو جنهن تائين هو پهچڻ چاهي ٿو يا ڪنهن عورت جي ڪري جنهن سان هو شادي ڪرڻ چاهي ٿو، ته پوءِ سندس هجرت ان لاءِ آهي جنهن جي هن نيت ڪئي.'
حديث
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
اسان کي ٻڌايو ويو آهي ته [عبدالله بن يوسف] چيو؛ [مالڪ] اسان کي [هشام بن عروه] کان [پنهنجي پيءُ] کان [عائشه] مؤمنن جي ماءُ کان روايت ڪئي آهي ته الحارث بن هشام رسول الله ﷺ کان پڇيو ته، 'يا رسول الله ﷺ، توهان تي وحي ڪيئن نازل ٿيندي آهي؟' رسول الله ﷺ فرمايو: 'ڪڏهن ڪڏهن اهو مون تي گهنٽي جي آواز وانگر ايندو آهي، ۽ اهو مون لاءِ سڀ کان ڏکيو رستو آهي، پوءِ اهو بند ٿي ويندو آهي ته جيئن مان سمجهي سگهان ته ڇا پهچايو پيو وڃي. ۽ ڪڏهن ڪڏهن هڪ فرشتو انسان جي صورت ۾ اچي ٿو ۽ مون سان ڳالهائي ٿو، تنهن ڪري مان سندس چوڻ جي پيروي ڪريان ٿي.' عائشه چيو: 'يقيناً، مون هڪ ڀيرو سخت سرد ڏينهن ۾ پاڻ تي وحي نازل ٿيندي ڏٺو، پوءِ اهو بند ٿي ويو، ۽ مون ڏٺو ته سندس پيشاني مان پسينو وهي رهيو هو.'
حديث
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
اسان کي [يحيى بن بُڪِير] چيو آهي ته؛ اسان کي [اللِيطس] کان [عقيل] کان [ابن شهاب] کان [عروه بن زبير] کان [عيسيه] - مؤمنين جي ماءُ کان - ٻڌايو ويو آهي ته؛ 'رسول الله ﷺ تي نازل ٿيندڙ وحي جي شروعات ننڊ ۾ هڪ سچي خواب سان ٿي هئي. ۽ هو خواب نه ڏسندو آهي جيستائين اهو صبح جي روشني وانگر نه اچي. پوءِ هن کي اڪيلائي جي محبت سان نوازيو ويو، تنهن ڪري هن هيرو جي غار کي چونڊيو ۽ ان کي برداشت ڪيو، يعني ڪجهه وقت تائين رات جو عبادت ڪرڻ کان پوءِ پنهنجي خاندان ڏانهن واپس اچڻ کان اڳ ٻيهر جيئڻ لاءِ سامان تيار ڪرڻ لاءِ. پوءِ هو خديجه سان مليو ته جيئن رزق تيار ڪري. آخرڪار الحق آيو جڏهن هو هيرو جي غار ۾ هو، هڪ فرشتو آيو ۽ چيو: 'پڙهو؟' هن جواب ڏنو؛ 'مان پڙهي نٿو سگهان'. نبي صلي الله عليه وسلم وضاحت ڪئي؛ پوءِ ملائڪ مون کي پڪڙيو ۽ مون کي تمام مضبوطيءَ سان ڀاڪر پاتو ۽ پوءِ مون کي ڇڏي ڏنو ۽ ٻيهر چيو؛ 'پڙهو!' هن جواب ڏنو؛ 'مان پڙهي نٿو سگهان'. پوءِ ملائڪ مون کي پڪڙيو ۽ مون کي تمام مضبوطيءَ سان ڀاڪر پاتو ۽ مون کي ڇڏي ڏنو ۽ ٻيهر چيو؛ 'پڙهو!'. هن جواب ڏنو؛ 'مان پڙهي نٿو سگهان'. ملائڪ مون کي ٻيهر پڪڙيو ۽ ٽيون ڀيرو تمام مضبوطيءَ سان ڀاڪر پاتو ۽ مون کي ڇڏي ڏنو، ۽ ٻيهر چيو؛ -پڙهو - پنهنجي خدا جو نالو ياد ڪندي جنهن پيدا ڪيو، هن انسانن کي رت جي ڦڙي مان پيدا ڪيو آهي. پڙهو، ۽ توهان جو رب رحمٰن آهي -. نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم پريشان حالت ۾ وحي جي لفظن سان پنهنجي خاندان ڏانهن واپس آيا. هو خديجه بنت خويلد سان مليو ۽ چيو؛ 'مون کي ڍڪيو، مون کي ڍڪيو!'. هو ڍڪيو ويو جيستائين هن جو خوف ختم ٿي ويو. پوءِ هن خديجه کي ٻڌايو ته ڇا ٿيو؛ 'مان پاڻ بابت پريشان آهيان'. پوءِ خديجه چيو؛ 'الله جو قسم، الله توکي هميشه لاءِ نقصان نه پهچائيندو، ڇاڪاڻ ته تون هڪ اهڙو شخص آهين جيڪو دوستي جاري رکي ٿو'. پوءِ خديجه کيس وروقه بن نوفل بن اسد بن عبدالعزي سان ملڻ جي دعوت ڏني، جيڪو خديجه جي چاچي جو پٽ هو، جيڪو جاهليت جي دور ۾ عيسائي هو. هن عبراني ۾ ڪتاب به لکيا، ۽ الله جي حڪم سان عبراني ۾ بائيبل به لکي. ان وقت وروقه پوڙهو هو ۽ سندس اکيون انڌيون هيون. خديجه چيو؛ 'اي منهنجي چاچي جو پٽ، پنهنجي ڀاءُ جي پٽ جي ڳالهه ٻڌو'. وروقه چيو؛ 'اي منهنجي ڀاءُ جو پٽ، توهان ڇا تجربو ڪيو آهي'. پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم ٻڌايو ته هن سان ڇا ٿيو. وروقه چيو؛ 'هي نالوس آهي، جيئن خدا هڪ ڀيرو موسيٰ تي نازل ڪيو. او، ڪاش مان اڃا جوان هجان ها ۽ جڏهن توکي تنهنجي قوم ڪڍي ڇڏيو هو ته مان اڃا تائين جيئرو هجان ها'. رسول الله صلي الله عليه وسلم پڇيو؛ 'ڇا مون کي اهي ڪڍي ڇڏيندا؟' وروقه جواب ڏنو؛ 'ها. ڇاڪاڻ ته ڪو به اهڙو نه ايندو جيڪو توهان کڻي رهيا آهيو جيستائين انهن کي نقصان نه پهچايو ويندو - دشمن نه بڻايو ويندو -. جيڪڏهن مان ان واقعي وقت موجود هجان ها ته مان توهان جي بهترين مدد ڪريان ها. واروقه ان واقعي جو تجربو نه ڪيو جنهن تي هو يقين رکندو هو ڇاڪاڻ ته هو وحي جي فطرو - خالي ٿيڻ - دوران اڳ فوت ٿي چڪو هو. [ابن صهيب] چيو؛ مون کي [ابو سلمه بن عبدالرحمان] ٻڌايو آهي ته [جابر بن عبدالله الانشاري] وحي جي خالي ٿيڻ بابت ڳالهايو، جيئن الله جي رسول الله صلي الله عليه وسلم ٻڌايو؛ 'جڏهن مان هلي رهيو هوس ته مون آسمان مان هڪ آواز ٻڌو، مون ان ڏانهن ڏٺو ۽ اهو فرشتو هو جيڪو غار حرو ۾ مون وٽ آيو هو، آسمان ۽ زمين جي وچ ۾ ڪرسي تي ويٺو هو. مان ڊڄي ويس ۽ گهر ويس، ۽ چيو؛ 'مون کي ڍڪيو. مون کي ڍڪيو'. پوءِ الله تعاليٰ وحي نازل ڪئي؛ - اي ڍڪيل ماڻهو - جيستائين الله جو ڪلام نه اچي - ۽ بتن کي ڇڏي ڏيو -. ان کان پوءِ وحي مسلسل نازل ٿيندي رهي آهي'. هي حديث [عبدالله بن يوسف] ۽ [ابو صالح] ۽ [هلال بن رداد] پڻ [عز زهريءَ] کان روايت ڪئي آهي. ۽ [يونس] چيو؛ ۽ [معمر] متفق آهي ته هن اها الزهري کان ورتي آهي.
حديث
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
اسان کي [موسيٰ بن اسماعيل] ٻڌايو آهي، هن چيو؛ اسان کي [ابو عوانه] چيو آهي؛ ته اسان کي [موسيٰ بن ابو عيسيه] چيو آهي؛ اسان کي [سعيد بن جبير] [ابن عباس] کان الله جي ڪلام بابت ٻڌايو آهي؛ - قرآن پڙهڻ لاءِ پنهنجي زبان نه هلايو ڇو ته توهان جلدي ان تي عبور حاصل ڪرڻ چاهيندا. - ابن عباس چيو؛ 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم کي قرآن پڙهڻ جي تمام گهڻي خواهش هئي - ۽ پنهنجا چپ هلايا'. ابن عباس چيو؛ 'مان توهان کي پڙهڻ لاءِ پنهنجا چپ هلايان جيئن رسول الله صلي الله عليه وسلم مون کي پڙهايو'. سعيد چيو؛ '۽ مان توهان کي پڙهڻ لاءِ پنهنجا چپ هلايان جيئن مون ابن عباس کي پڙهندي ڏٺو. پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم پنهنجا چپ هلايا، پوءِ الله جو ڪلام نازل ٿيو؛ قرآن پڙهڻ لاءِ پنهنجي زبان نه هلايو ڇو ته توهان جلدي ان تي عبور حاصل ڪري وٺندا. يقيناً، اهو اسان جي خرچ تي آهي ته انهن کي پنهنجي سيني ۾ گڏ ڪريون ۽ توهان کي انهن کي پڙهڻ ۾ هوشيار بڻايون. ان جو مطلب اهو آهي ته الله ان کي توهان جي سيني ۾ گڏ ڪري ٿو - ان کي ياد ڪرڻ لاءِ - ۽ پوءِ توهان ان کي پڙهو؛ 'جڏهن اسان ان کي پڙهڻ ختم ڪريون ٿا، ته پوءِ تلاوت جي پيروي ڪريو'. ان جو مطلب آهي؛ 'ٻڌو ۽ خاموش رهو'. پوءِ الله تعاليٰ فرمايو؛ 'پوءِ، اهو واقعي اسان تي منحصر آهي ته ان کي بيان ڪريون. ان جو مطلب آهي؛ '۽ ان کي پڙهڻ اسان جو فرض آهي' ۽ الله جو رسول ان وقت کان وٺي جڏهن جبرائيل عليه السلام وٽس آيا، ته هن ان کي ٻڌو. ۽ جڏهن جبرائيل عليه السلام هليا ويا، ته پوءِ نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم ان کي - پنهنجن ساٿين کي - جيئن جبرائيل عليه السلام ان کي پڙهي ٻڌايو.
حديث
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
اسان کي [عبدان] کان ٻڌائيندي چيو؛ اسان کي [عبد الله] اسان کي [يونس] کان [عز زهريءَ] کان ۽ ساڳئي روايت سان ٻڌايو آهي، اسان کي [بصير بن محمد] کان به ٻڌايو آهي؛ اسان کي [عبد الله] چيو آهي؛ اسان کي [يونس] ۽ [معمار] کان [عز زهريءَ] کان جيئن ٻين چيو آهي؛ اسان کي [عبيد الله بن عبدالله] کان [ابن عباس] کان ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ سڀ کان وڌيڪ نرم انسان هئا، خاص طور تي رمضان جي مهيني ۾ جڏهن فرشتو جبرائيل عليه السلام انهن سان مليو هو، ۽ اهو جبرائيل عليه السلام هو جيڪو رمضان جي مهيني ۾ هر رات وٽن ايندو هو، جتي جبرائيل عليه السلام قرآن سيکاريندا هئا. يقيناً، رسول الله ﷺ هوا کان به وڌيڪ نرم آهن.
حديث
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
اسان کي [ابو اليمان الحڪم بن نافع] ٻڌايو ته هن چيو ته؛ اسان کي [شعيب] [عز زهريءَ کان] خبر ڏني آهي ته مون کي [عبيدالله بن عبدالله بن عتبه بن مسعود] ٻڌايو آهي ته [عبدالله بن عباس] کيس خبر ڏني آهي ته [ابو سفيان بن حرب] کيس خبر ڏني آهي ته هرقل کي هڪ قريش واپاري ٽولي ملي، جيڪا شام جي سرزمين ڏانهن واپاري مهم تي هئي جڏهن رسول الله ﷺ ۽ ابو سفيان ۽ قريش ڪافرن جي وچ ۾ معاهدو عمل ۾ آيو. جڏهن اهي ايليا ۾ روڪيا ته اهي هرقل سان هرقل جي دعوت تي مليا ته هن کي سندس مجلس ۾ ڳالهه ٻولهه جي دعوت ڏني وئي، ان وقت هرقل رومي معززين سان گڏ هو. هرقل انهن سان هڪ مترجم ذريعي ڳالهايو. هرقل چيو ته؛ 'توهان مان ڪير ان شخص سان وڌيڪ ويجهڙو خانداني تعلق رکي ٿو جيڪو نبي هجڻ جو دعويٰ ڪري ٿو؟'. ابو سفيان چيو؛ تنهنڪري مون جواب ڏنو؛ 'مان اهو آهيان جيڪو هن سان سڀ کان وڌيڪ ويجهو خانداني تعلق رکي ٿو'. هرقل چيو؛ 'هن کي منهنجي ويجهو آڻيو ۽ سندس دوستن کي به'. تنهن ڪري انهن قريش کي ابو سفيان جي پويان رکيو. پوءِ هرقل پنهنجي مترجم جي ذريعي چيو؛ 'هن کي ٻڌاءِ؛ ته مون کانئس ان ماڻهوءَ بابت پڇيو هو جيڪو نبي هجڻ جو دعويٰ ڪري ٿو. جيڪڏهن هو مون سان ڪوڙ ڳالهائي ٿو ته پوءِ توهان کي به ان سان ڪوڙ ڳالهائڻ گهرجي'. الله جو قسم، جيڪڏهن انهن ڪوڙن الزامن جي ڪري شرم نه هجي ها جيڪي اهي مون تي لڳائي رهيا هئا، ته مان انهن سان ڪوڙ ڳالهائيان ها.' ابو سفيان چيو؛ تنهنڪري هن مون کان پهرين جيڪو سوال ڪيو - رسول الله ﷺ - اهو هو؛ 'توهان ۾ نسب جو مقام ڇا آهي؟' مون جواب ڏنو؛ 'هو نيڪ نسل مان آهي'. هن ٻيهر پڇيو؛ 'ڇا هن کان اڳ ڪنهن ٻئي اهو چيو آهي؟' مون جواب ڏنو؛ 'ڪو به ناهي'. هن ٻيهر پڇيو؛ 'ڇا هن جو پيءُ بادشاهه آهي؟' مون جواب ڏنو؛ 'نه'. جيڪي هن جي پيروي ڪن ٿا اهي اعليٰ درجي جا ماڻهو آهن يا گهٽ درجي جا ماڻهو؟' مون جواب ڏنو؛ 'جيڪي سندس پيروي ڪن ٿا اهي به گهٽ آهن'. هن وري پڇيو؛ 'ڇا انهن جا پوئلڳ وڌي رهيا آهن يا گهٽجي رهيا آهن؟' مون جواب ڏنو؛ 'وڌجي رهيا آهن'. هن وري پڇيو؛ 'ڇا ڪو اهڙو آهي جيڪو پنهنجي مذهب سان ناراض هجڻ ڪري مرتد ٿي ويو آهي؟' مون جواب ڏنو؛ 'ڪو به ناهي'. هن وري پڇيو؛ 'ڇا توهان ڪڏهن اهو معلوم ڪيو ته هو جيڪو چيو هو ان کان اڳ ڪوڙ ڳالهائي رهيو هو؟' مون جواب ڏنو؛ 'ڪڏهن به نه'. هن وري پڇيو؛ 'ڇا هن ڪڏهن ٺڳي ڪئي آهي؟' مون جواب ڏنو؛ 'ڪڏهن به نه. جڏهن اسان هن سان گڏ هئاسين، هن ڪڏهن به اهو نه ڪيو'. ابو سفيان چيو؛ 'مان ممڪن طور تي اهڙن لفظن کان سواءِ ٻيو ڪجهه به نه ٿو چئي سگهان'. هن ٻيهر پڇيو؛ 'ڇا توهان ماڻهو ان سان وڙهندا آهيو؟' مون جواب ڏنو؛ 'ها'. هن ٻيهر پڇيو؛ 'جنگ ڪيئن ختم ٿي؟' مون جواب ڏنو؛ 'اسان جي ۽ هن جي وچ ۾ جنگ تمام گهڻي آهي. ڪڏهن ڪڏهن هو اسان کي ماريندو آهي، ڪڏهن ڪڏهن اسان هن کي ماريندا آهيون'. هن ٻيهر پڇيو؛ 'هن توهان کي ڇا ڪرڻ جو حڪم ڏنو؟' مون جواب ڏنو؛ 'هن اسان کي ٻڌايو؛' 'الله جي عبادت ڪريو بغير ڪنهن کي به ساڻس شريڪ نه ڪريو، ۽ جيڪي توهان جي ابن ڏاڏن چيو آهي ان کي ڇڏي ڏيو.' هن اسان کي نماز قائم ڪرڻ، زڪوات ڏيڻ، سچ ڳالهائڻ، هڪ ٻئي کي معاف ڪرڻ ۽ رشتيداري برقرار رکڻ جو به حڪم ڏنو. ' پوءِ هرقل پنهنجي مترجم کي چيو، 'هن کي ٻڌاءِ: مون توهان کان ان ماڻهوءَ جي نسب بابت پڇيو، ۽ توهان مون کي ٻڌايو ته هو شريف نسل مان هو. هو پنهنجي قوم جي اولاد ۾ به پرورش پايو هو. مون توهان کان پڇيو ته ڇا ڪنهن اڳ ۾ اهو چيو هو، ۽ توهان چيو نه. جيڪڏهن ڪو اڳ ۾ اهو چيو هجي ها، ته مان هن کي ڪنهن اهڙي شخص جي نقل ڪرڻ سمجهان ها جيڪو اڳ ۾ ساڳيو چيو هو. مون توهان کان اهو به پڇيو ته ڇا سندس ابن ڏاڏن مان ڪو شاهي نسل مان هو، ۽ توهان چيو نه. مون چيو ته جيڪڏهن سندس ابن ڏاڏن شاهي نسل مان هئا، ته هو پنهنجي پيءُ جي بادشاهي جو مطالبو ڪري رهيو هوندو. مون توهان کان اهو به پڇيو ته ڇا توهان ڪڏهن هن کي ڪوڙ ڳالهائيندي ڏٺو هو ان کان اڳ جو هو جيڪو چوي، ۽ توهان چيو نه. مان سمجهان ٿو ته جيڪڏهن هو ماڻهن سان ڪوڙ ڳالهائڻ جي همت به نه ڪري ها، ته پوءِ الله کي ته ڇڏي ڏيو. ۽ مون توهان کان اهو به پڇيو آهي ته جيڪي سندس پيروي ڪن ٿا اهي شريف آهن يا گهٽ؟" توهان جواب ڏنو ته جيڪي سندس پيروي ڪن ٿا اهي غريب آهن. حقيقت ۾، اهي پيغمبر جا پيروڪار آهن. مون توهان کان اهو به پڇيو ته ڇا پيروڪارن جو تعداد وڌيو يا گهٽيو، توهان جواب ڏنو ته اهو وڌيو. ۽ ايمان جو معاملو اهو ئي آهي جيستائين اهو مڪمل نه ٿئي. مون توهان کان اهو به پڇيو آهي ته ڇا ڪو به مرتد ٿيو آهي ڇاڪاڻ ته هو پنهنجي مذهب سان ناراض هو. توهان جواب ڏنو نه. ۽ اهو ئي ايمان آهي جڏهن اهو دل ۾ وڌندو ۽ وڌندو آهي. مون توهان کان اهو به پڇيو ته ڇا هن ڪڏهن به خيانت ڪئي هئي، توهان ڪڏهن به جواب نه ڏنو. ۽ اهو ئي هو ته رسول خيانت نه ڪري سگهيا. ۽ مون توهان کان اهو به پڇيو آهي ته هن توهان کي ڇا ڪرڻ جو حڪم ڏنو، توهان جواب ڏنو ته هن توهان کي الله جي عبادت ڪرڻ جو حڪم ڏنو آهي، ۽ توهان کي بتن جي پوڄا ڪرڻ کان منع ڪيو، هن توهان کي نماز قائم ڪرڻ، زڪوات ادا ڪرڻ، سچ ڳالهائڻ، هڪ ٻئي کي معاف ڪرڻ ۽ دوستي برقرار رکڻ جو به حڪم ڏنو. جيڪڏهن توهان جي هر ڳالهه سچي آهي، ته هو ضرور منهنجي پيرن هيٺان بادشاهي تي حڪومت ڪندو. بيشڪ، مون کي شڪ آهي ته هو هاڻي توهان ۾ ناهي، جيڪڏهن مون کي هن سان ملڻ جو طريقو معلوم هجي ها، ته مان ضرور ان سان ملڻ جي ڪوشش ڪريان ها جيستائين جڏهن مان هن جي ڀرسان هجان ها ته ضرور هن جا پير ڌوئي ڇڏيان ها. پوءِ هرقل رسول الله صلي الله عليه وسلم جو خط گهريو جيڪو دحيه طرفان بصره جي حڪمرانن لاءِ آندو ويو هو، تنهن ڪري هن اهو هرقل کي ڏنو، پوءِ هن ان کي پڙهيو ۽ ان ۾ لکيل هو: 'بسم الله الرحمن الرحيم. محمد کان، الله جو ٻانهو ۽ سندس رسول هرقل ڏانهن. روم جو حاڪم، جيڪو به هدايت جي پيروي ڪري ٿو ان لاءِ سلامتي. پوءِ ان کان، مان توهان کي اسلام جي دعوت سان دعوت ڏيان ٿو؛ اسلام قبول ڪريو، پوءِ توهان محفوظ رهندا، الله توهان کي ٻيڻو اجر ڏيندو. پر جيڪڏهن توهان منهن موڙيو، ته پوءِ توهان پنهنجي قوم جو گناهه برداشت ڪندا، ۽؛ اي اهل ڪتاب، اچو - هڪ ڳالهه تي قائم رهو - فيصلو - اسان ۽ توهان جي وچ ۾ ڪو به فرق ناهي: ته اسين الله کان سواءِ ڪنهن جي عبادت نه ڪريون ۽ ان سان ڪنهن کي به شريڪ نه ڪريون ۽ اسان مان ڪجهه الله کان سواءِ ٻين کي رب نه ٿا سمجهن.' جيڪڏهن اهي منهن موڙين ته پوءِ انهن کي چئو: 'گواهي ڏيو؛ ته اسين الله جا فرمانبردار ماڻهو آهيون'. ابو سفيان چيو: 'جڏهن هرقل پنهنجي ڳالهه ٻڌائي ۽ خط پڙهي پورو ڪيو، هڪ شور ۽ زوردار آواز ٿيو، ايتري قدر جو انهن اسان کي ٻاهر ڪڍي ڇڏيو. اسان کي ڪڍڻ کان پوءِ مون پنهنجن دوستن کي چيو: 'يقيناً هن کي ابو ڪبسيه جي پٽ جي معاملي ۾ دعوت ڏني وئي آهي. هرقل رومي سلطنت بابت پريشان هو.' ان وقت مون کي به پريشاني هئي ته محمد فتح ڪندو، جيستائين آخرڪار - اهو احساس ختم ٿي ويو - الله مون کي اسلام ۾ داخل ڪيو. ۽ اتي ابن ع نضور هو، جيڪو ايليا جو هڪ امير هو ۽ هرقل هڪ عيسائي بشپ هو، هن چيو ته هڪ ڏينهن جڏهن هرقل ايليا جو دورو ڪيو ته هو تمام گهڻو پريشان هو، سندس ڪجهه جنگي ڪمانڊرن چيو: 'بيشڪ اسان توهان جي صورتحال کي رد ڪريون ٿا.' ابن نضور وڌيڪ چيو، 'هرقل هڪ نجومي هو جيڪو هميشه تارن جي سفر تي ڌيان ڏيندو هو. هڪ ڀيري هن پادرين جي سوالن جا جواب ڏنا جيڪي هن کان پڇندا هئا: 'هڪ رات جڏهن مان تارن جي گذرڻ جو مشاهدو ڪري رهيو هوس، مون ڏٺو ته ختن بادشاهه پيدا ٿيو آهي، هن قوم مان ڪنهن جو ختنو ٿيل هو؟' پادرين جواب ڏنو؛ 'صرف ختنو ڪندڙ ماڻهو يهودي آهن، يهودين جي ڪري پريشان نه ٿيو. بس پنهنجي بادشاهت جي سڀني ملڪن کي حڪم ڏيو، ته جيئن انهن ملڪن ۾ يهودين کي قتل ڪيو وڃي'. ان وقت، هرقل کي بني غسان جي بادشاهه جو قاصد پيش ڪيو ويو ته کيس پيغمبر صلي الله عليه وسلم جي باري ۾ ٻڌائي. جڏهن ماڻهو ڪهاڻي ٻڌائي چڪو هو، هرقل حڪم ڏنو ته هن جي جانچ ڪئي وڃي ته ڇا هن جو ختنو ٿيو آهي يا نه. جانچ ڪرڻ کان پوءِ، اهو ظاهر ٿيو ته هو اصل ۾ ڪارو هو. پوءِ ماڻهن هرقل کي ٻڌايو. هرقل ان شخص کان ٻين عربن بابت پڇيو، ڇا انهن جو ختنو ٿيو آهي يا نه؟' هن جواب ڏنو؛ 'سڀ عرب ختنو ٿيل آهن'. هرقل چيو؛ 'هي امت جو بادشاهه آهي، واقعي هو پيدا ٿيو آهي'. پوءِ هرقل روم ۾ هڪ دوست کي خط موڪليو جنهن جو علم هرقل جي برابر هو - ته جيئن کيس پيغمبر محمد صلي الله عليه وسلم جي ولادت بابت ٻڌائي سگهي. انهي دوران، هن همشا ملڪ ڏانهن پنهنجو سفر جاري رکيو، پر همشا پهچڻ کان اڳ، سندس دوست جي خط جو جواب پهريان پهچي چڪو هو. سندس دوست هرقل جي راءِ سان متفق هو ته محمد صلي الله عليه وسلم پيدا ٿيو آهي ۽ هو واقعي هڪ نبي هو. پوءِ هرقل رومي عملدارن کي همشا ۾ پنهنجي جاءِ تي اچڻ جي دعوت ڏني، جڏهن سڀ ماڻهو گڏجاڻي ۾ موجود هئا، هرقل سڀني دروازن کي بند ڪرڻ جو حڪم ڏنو. پوءِ هن چيو؛ 'اي روم جي قوم، ڇا توهان سڀ شاندار فتح ۽ ترقي حاصل ڪندا، جڏهن ته بادشاهي اسان جي هٿن ۾ برقرار رهندي؟ جيڪڏهن توهان چاهيو ٿا، ته محمد صلي الله عليه وسلم کي نبي تسليم ڪريو!'. اهي لفظ ٻڌي، اهي جهنگلي گڏهن وانگر ڀڄي ويا، جيتوڻيڪ سڀئي دروازا بند هئا. اهڙي صورتحال ڏسي، هرقل اميد وڃائي ڇڏي ته اهي محمد صلي الله عليه وسلم جي نبوت تي ايمان آڻيندا. پوءِ هن سڀني کي پنهنجي پنهنجي جاءِ تي واپس وڃڻ جو حڪم ڏنو ۽ چيو؛ 'حقيقت ۾، مون هاڻي جيڪو ڪجهه چيو اهو صرف توهان سڀني جي ثابت قدمي کي جانچڻ لاءِ هو. هاڻي مون اهو عزم ڏٺو آهي'. پوءِ اهي هرقل جي اڳيان سجدو ڪري ويا ۽ اهي هن کان خوش ٿيا. اهڙي طرح هرقل جي ڪهاڻي ختم ٿئي ٿي. ان کي [صالح بن قيصان] ۽ [يونس] ۽ [معمر] [عز زهري] کان روايت ڪيو آهي.
حديث
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
اسان کي [عبدالله بن موسيٰ] ٻڌايو آهي، چيو آهي ته اسان کي [حنظله بن ابو سفيان] عڪرمه بن خالد کان ۽ ابن عمر کان روايت ڪئي آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو ته: اسلام جي بنياد پنجن بنيادن تي آهي: شاهدي ڏيڻ ته الله کان سواءِ ڪو به معبود نه آهي ۽ بيشڪ محمد الله جا رسول آهن، نماز قائم ڪرڻ، زڪوات ڏيڻ، حج ڪرڻ ۽ رمضان جا روزا رکڻ.
حديث
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
اسان کي [عبدالله بن محمد الجعفي] ٻڌايو آهي، هن چيو ته اسان کي [ابو عامر العقادي] ٻڌايو آهي، جنهن چيو ته اسان کي [سليمان بن بلال] ٻڌايو آهي، [عبدالله بن دينار] ٻڌايو آهي، [ابو صالح] ٻڌايو آهي، [ابو هريره] ٻڌايو آهي، رسول الله ﷺ کان، هن چيو ته ايمان جون سٺ کان وڌيڪ شاخون آهن، ۽ شرم ايمان جو حصو آهي.
حديث
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
اسان کي آدم بن ابو عياس چيو آهي ته اسان کي صيوبة ٻڌايو آهي ته عبدالله بن ابو الصفر ۽ اسماعيل بن ابو خالد چيو آهي ته عاصي سيابي کان عبدالله بن عمرو کان نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جن فرمايو ته مسلمان اهو آهي جنهن کي مسلمان پنهنجي وات ۽ هٿن سان محفوظ رکن ۽ مهاجر اهو آهي جيڪو ان شيءِ کي ڇڏي ڏئي جيڪا الله حرام ڪئي آهي، ابو عبدالله چيو ۽ ابو معاويه چيو ته اسان کي داؤد کان ٻڌو آهي ته هو ابن هند جو پٽ آهي، عامر کان چيو ته مون عبدالله کان ٻڌو آهي، جنهن کي ابن عمرو رسول الله صلي الله عليه وسلم جن کان ٻڌو آهي ۽ عبدالله کان داؤد کان عامر کان رسول الله صلي الله عليه وسلم جن کان رسول الله صلي الله عليه وسلم جن کان ٻڌو آهي.
حديث
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
اسان کي [سعيد بن يحيى بن سعيد القرسي] ٻڌايو ته، اسان کي [منهنجي پيءُ] چيو ته، اسان کي [ابو برده بن عبدالله بن ابو برده] ٻڌايو ويو آهي، [ابو برده] کان، [ابو موسيٰ] پڇيو ته، 'يا رسول الله، ڪهڙو اسلام سڀ کان اهم آهي؟' رسول الله صلي الله عليه وسلم جواب ڏنو ته، 'مسلمان ڪير آهن جيڪي انهن جي وات ۽ هٿ کان محفوظ آهن'.
حديث
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
اسان کي عمرو بن خالد ٻڌايو آهي ته اسان کي الليث ٻڌايو آهي ته يزيد کان ابو الخير کان عبدالله بن عمرو تائين ڪنهن شخص رسول الله ﷺ کان پڇيو ته ڪهڙو اسلام بهترين آهي؟ رسول الله ﷺ جواب ڏنو ته توهان کاڌو کارايو ٿا ۽ انهن کي سلام ڪيو ٿا جن کي توهان ڄاڻو ٿا ۽ انهن کي به جيڪي نٿا ڄاڻو.
حديث
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
اسان کي [مصدد] چيو آهي، اسان کي [يحييٰ] [صيوبة] کان [قتاده] کان [انس] رسول الله ﷺ کان ۽ [حسين المعلم] چيو آهي، اسان کي [قتاده] کان [انس] رسول الله ﷺ کان ۽ [حسين المعلم] چيو آهي، اسان کي [قتاده] کان [انس] رسول الله ﷺ کان، پاڻ فرمايو: 'توهان مان ڪو به ماڻهو جيستائين پنهنجي ڀاءُ سان اهڙي محبت نه ڪري جيئن پاڻ سان محبت ڪري ٿو.'
حديث
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
اسان کي (ابو يمان) ٻڌايو ويو آهي، اسان کي (شعيب) ٻڌايو آهي، اسان کي (ابو زناد) الارج کان (ابو هريره) ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو: ”ان ذات جو قسم جنهن جي هٿ ۾ منهنجي جان آهي، توهان مان ڪو به ماڻهو ايمان نه آڻيندو جيستائين مون کي سندس والدين ۽ سندس اولاد کان وڌيڪ پيار نه ڪيو وڃي“.
حديث
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
اسان کي يعقوب بن ابراهيم چيو آهي، اسان کي ابن عليه چيو آهي، عبدالعزيز بن شعيب چيو آهي، انس چيو آهي، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان ۽ اسان کي آدم چيو آهي، اسان کي صيوبة چيو آهي، قتاده چيو آهي، انس چيو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: توهان مان ڪو به ان وقت تائين ايمان نه آڻيندو جيستائين مون کي سندس والدين، سندس اولاد ۽ سڀني انسانن کان وڌيڪ پيار نه ڪيو وڃي.
حديث
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
اسان کي [محمد بن المثنيٰ] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [عبدالوهاب عتصقفي] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [ايوب] ٻڌايو آهي [ابو قلابه] کان [انس بن مالڪ] رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، پاڻ فرمايو آهي: 'ٽي شيون جيڪي جيڪڏهن ڪنهن شخص ۾ هونديون ته هو ايمان جي مٺاس حاصل ڪندو؛ هن الله ۽ سندس رسول کي ان لاءِ ڪنهن ٻئي کان وڌيڪ پيارو بڻايو. جيڪڏهن هو ڪنهن سان محبت ڪري ٿو ته ان سان الله جي رضا کانسواءِ محبت نٿو ڪري. ۽ هو ڪفر ڏانهن واپس وڃڻ کي ايترو ئي ناپسند ڪري ٿو جيترو هو دوزخ ۾ اڇلائڻ کي ناپسند ڪري ٿو.'
حديث
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
اسان کي ابو الوليد چيو آهي، اسان کي سيوبه ٻڌايو آهي، مون کي عبدالله بن عبدالله بن جبار چيو آهي ته: مون انس کي رسول الله ﷺ کان ٻڌو آهي ته پاڻ فرمايائون: ايمان جي نشاني انصار سان محبت ڪرڻ آهي ۽ نفاق جي نشاني انصار سان بغض رکڻ آهي.
حديث
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
اسان کي [ابو يمان] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [شعيب] [عز زهري] کان ٻڌايو آهي؛ اسان کي [ابو ادريس عزالله بن عبدالله] ٻڌايو آهي؛ ته [عباده بن اشميت] هڪ دوست هو جنهن بدر جي جنگ ۾ حصو ورتو هو ۽ انهن مان هڪ هو جن عقوبه جي رات بيعت ڪئي هئي، هن چيو ته رسول الله ﷺ جڏهن پنهنجن ڪجهه دوستن ۾ هئا ته فرمايو: مون سان بيعت ڪريو ته الله سان ڪنهن به شيءِ کي شريڪ نه ڪندس، چوري نه ڪندس، زنا نه ڪندس، پنهنجن ٻارن کي قتل نه ڪندس، ڪوڙ نه ٺاهيندس جيڪو توهان پنهنجن هٿن ۽ پيرن جي وچ ۾ ٺاهيندا آهيو، ڪنهن به صحيح شيءِ جي نافرماني نه ڪندس. اوھان مان جيڪو به انھن کي پورو ڪري ٿو، ان جو اجر الله تي آھي، ۽ جيڪو به انھن شين جي خلاف ورزي ڪري ٿو ۽ پوءِ الله ان کي دنيا ۾ سزا ڏئي ٿو، اھو ان لاءِ ڪفر آھي، ۽ جيڪو به انھن شين جي خلاف ورزي ڪري ٿو ۽ پوءِ الله انھن کي ڍڪي ٿو - ان کي دنيا ۾ سزا نٿو ڏئي - پوءِ ان جو معاملو الله ڏانھن موٽندو آھي، جيڪڏھن اھو گھري ٿو، ته اھو ان کي معاف ڪندو يا ان کي سزا ڏيندو. تنھنڪري اسان انھن شين لاءِ ان سان بيعت ڪئي.
حديث
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
اسان کي [عبدالله بن مسلمه]، [مالڪ]، [عبدالرحمن بن عبدالله بن عبدالرحمن بن ابو شَشَعَه]، [پنهنجي پيءُ]، [ابو سعيد الخدري] کان ٻڌايو آهي ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'تقريباً هڪ ڀيري هڪ مسلمان جو بهترين مال اهي ٻڪريون هيون جيڪي هو جبلن جي چوٽين ۽ دور دراز هنڌن تي چرندو هو، هو پنهنجي دين کي کڻي ڀڄي ويو ڇاڪاڻ ته هو بدنام ٿيڻ کان ڊڄندو هو'.
حديث
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
اسان کي [محمد بن سلام] ٻڌايو آهي، اسان کي [عبده] هشام کان، [پنهنجي پيءُ کان]، [عائشه] کان روايت ڪئي آهي ته: جڏهن رسول الله ﷺ پنهنجن دوستن کي حڪم ڏيندا هئا ته انهن کي اهڙا ڪم ڪرڻ جو حڪم ڏيندا هئا جيڪي اهي ڪري سگهن، تڏهن دوستن چيو ته: اسان توهان وانگر نه آهيون، اي الله جا رسول، ڇو ته توهان جا گذريل ۽ ايندڙ گناهه معاف ڪيا ويا آهن. تنهن ڪري پاڻ ﷺ غصي ۾ اچي ويا، جيڪو سندن چهري تي نظر اچي رهيو هو، پوءِ فرمايائون: يقيناً، جيڪو توهان مان سڀ کان وڌيڪ پرهيزگار ۽ الله کي سمجهي ٿو، اهو مان آهيان.
حديث
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
اسان کي سليمان بن حرب چيو آهي، اسان کي صُبَعَهُ [قتاده] کان [انس بن مالڪ] رسول الله صلي الله عليه وسلم کان ٻڌايو آهي، پاڻ فرمايو: ٽي شيون - جيڪي جيڪڏهن ڪنهن وٽ هجن ته هو ايمان جي مٺاس حاصل ڪندو، الله ۽ سندس رسول ان کي انهن ٻنهي کان وڌيڪ پيارا آهن. ۽ ڪير، جيڪڏهن هو ڪنهن سان محبت ڪري ٿو، ته ان شخص سان الله کان سواءِ محبت نٿو ڪري. ۽ ڪير ڪفر ڏانهن واپس وڃڻ کي ايترو ناپسند ڪري ٿو جيترو هو دوزخ ۾ اڇلائڻ کي ناپسند ڪري ٿو.
