Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
Wakatwaambila [Al Humaidi Abdullah bin Az Zubair] wakati, wakatwaambila [Sufyan] ooyo wakati, kuti wakatwaambila [Yahya bin Sa'id Al Ansari] wakati, wakatwaambila [Muhammad bin Ibrahim At Taimi], kuti wakamvwa [Alqamah bin Waqash Al Laitsi] kaamba; Chimwi chiindi ndakamvwa [Umar bin Al Khaththab] achibbudu kaamba kuti; Ndakamvwa Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam kaamba kuti: 'Michito yoonse iyeeme amakanze, mpawo bulumbu bwamuntu umwi awumwi buyeeme aamakanze; Kufumbwa muntu uuyanda kulongela kucisi cimbi akaambo kanyika njayanda kusika naa akaambo kamukaintu ngwayanda kukwata, nkokuti kulongela kwakwe kuli nkwaakali kuyanda.'
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
Twakaambilwa [Abdullah bin Yusuf] wakati, twakaambilwa kulindiswe [Malik] kuzwa kuli [Hisyam bin 'Urwah] kuzwa kuli [wisi] kuzwa kuli [Aisyah] banyina ba Mu'minin, kuti Al Harith bin Hisham wakabuzya Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam kuti: 'O Rasulullah, ino wakasika buti kuli nduwe kuyubununwa?' Aboobo Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam wakasandula kuti: 'Chimwi chiindi chilasika kulindime mbuli kulila kwamabbelo mpawo eeyi nzila njiikatazya kulindime, mpawo ilaima kuchitila kuti ndikonzye kumvwisisisya chaambwa. Alimwi chimwi chiindi mungelo ulaboola mbuli muntu mpawo ulaambaula andime aboobo ndilatobela nzyaamba'. Aisyah wakati: 'Masimpe, ndakabona chiyubunuzyo chiboola kuli Nguwe sallallaahu 'alaihi wasallam mubuzuba bwakutontola loko mpawo chakaima, mpawo ndakabona kuti ankumu yakwe yakali kutontola zitukuta'.
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
Twakaambilwa [Yahya bin Bukair] wakati, Twakaambilwa kuzwa kuli [Al Laits] kuzwa kuli ['Uqail] kuzwa kuli [Ibn Shihab] kuzwa kuli ['Urwah bin Az Zubair] kuzwa kuli [Aisyah] -Banyina ba Mu'minin-, kuti wakati: 'Matalikilo aakuyubununwa kwakasika kuli Rasulullah sallahulahualahula aalalam wakali masimpe kulota koona. Alimwi taloti ccita kuti wasika mbuli mumuni wakuseni. Mpawo wakalongezyegwa akuyandisya kuba alikke, aboobo wakasala mpako ya Hiro mpawo wakazumanana, nkokuti wakakomba masiku kwachiindi chilamfu katanajokela kumukwasyi wakwe kuti akabambile zyakulya zyakupona alimwi. Mpawo wakaswaangana a Khadijah kuti abambe chakulya. Kusikila kumamanino Al Haq naakasika aawo naakali mumpako ya Hiro, mungelo wakaboola akwaamba kuti: 'Bala?' Wakasandula kuti: 'Nsikonzyi kubala'. Musinsimi sallallaahu 'alaihi wasallam wakapandulula kuti: Mpawo mungelo wakandijata akundikumbata changuzu mpawo wakandileka mpawo wakati alimwi: 'Bala!' Wakasandula kuti: 'Nsikonzyi kubala'. Mpawo mungelo wakandijata mpawo wandikumbata changuzu mpawo wakandileka mpawo wakati alimwi: 'Bala!'. Wakasandula kuti: 'Nsikonzyi kubala'. Mungelo wakandijata alimwi wakandikumbata lwatatu changuzu mpawo wakandileka, mpawo wakati alimwi: -Bala kwiinda mukwaamba- zina lyaLeza wako wakalenga, wakalenga bantu kuzwa kubulowa. Bala, mpawo Mwami wako ngu Siluzyalo-'. Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam wakapiluka kumukwasyi wakwe amajwi aachiyubunuzyo kali muchiimo chakulibilika. Wakaswaangana a Khadijah bint Khawailidh mpawo wakati: 'Ndivwumbe, ndivwumbe!'. Wakavwumbidwe kusikila naakamana kuyoowa. Mpawo wakaambila Khadija chakachitika: 'Ndilibilikide ndemwini'. Aboobo Khadijah wakati: 'Ali Allah, Allah takonzyi kukuchisa kukabe kutamani, nkaambo uli muntu uuzumanana kuba abweenzinyina'. Khadijah mpawo wakamutamba kuti akaswaangane a Waroqoh bin Naufal bin Asad bin Abdul 'Uzza, mwana wamalume wa Khadijah, wakali Munakristo muchiindi cha Jahiliyyah. Wakalemba mabbuku muChihebrayo, mpawo wakalemba Bbayibbele muChihebrayo akuzumizigwa aAllah. Muchiindi eecho Waroqoh wakachembaala ameso aakwe akali moofwu. Khadijah wakati: 'O mwana wa malume wangu, swiilizya mwana wamwanike wako nzyaamba'. Waroqoh wakati: 'O mwana wamunyina wangu, ino ncinzi ncowajana'. Aboobo Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam wakaambila chakachitika kulinguwe. Waroqoh wakati: 'Ooyu ngu Namus, mbuli Allah mbwaakayubununa kuli Musa. Oh, inga ndalombozya kuti nindakali muniini mpawo nindakali kupona aawo nowakatandwa abantu bako'. Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam wakabuzya kuti: 'Sena ndiyootandwa ambabo?' Waroqoh wakasandula kuti: 'Iyi. Nkaambo taakwe uuyooboola anzyomuleta kunze kwakuti bachisa - bachitwa basinkondo -. Kuti nindakaliko aawo eecho nichakachitika, nindakakugwasya kusikila mpondigolela'. Waroqoh tanaakabona chintu nchaakali kusyoma nkaambo wakafwa chiindi cha fatroh - kubula chintu - chiyubunuzyo. [Ibn Shihab] wakati; wakandizyibya [Abu Salamah bin Abdurrahman] kuti [Jabir bin Abdullah Al Ansari] wakaamba aatala akubula chintu chakuyubunuka, mbuli Mutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam mbwaakaamba: 'Nondakali kweenda ndakamvwa jwi kuzwa kujulu, ndakalanga kuli ndilyo mpawo ndakajana kuti mungelo wakaboola kulindime mumpangala' wakalikkede acuuno aakati ka Hiro julu anyika. Ndakayoowa mpawo ndakaunka kung'anda, mpawo ndakati: 'Ndivwumbe. Ndivwumbe'. Aboobo Allah Ta'ala wakatuma chiyubunuzyo: -O yebo ulivwumba- kusikila jwi lya Allah -akusiya mituni-. Kuzwa aawo ziyubunuzyo zyakazumanana kuboola ansi cakutaleka'. Eeyi hadith yakaambwa a [Abdullah bin Yusuf] a [Abu Shalih] antoomwe a [Hilal bin Raddad] kuzwa kuli [Az Zuhri]. Mpawo [Jona] wakati; mpawo [Ma'mar] wakazumina kuti wakajana kuli Az Zuhri.
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
Wakatwaambila [Musa bin Isma'il] wakati, wakatwaambila [Abu 'Awanah] wakati, kuti wakatwaambila [Musa bin Abu Aisyah] wakati, wakatwaambila [Sa'id bin Jubair] kuzwa kuli [Ibn 'Abbas] aatala amajwi aa Allah Ta'ala: -Utazungaani lulimi lwako kubala Koran nkaambo uyooyanda - Ibn 'Abbas wakati: 'Mutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam wakajisi luyandisisyo lupati lwakubamba mumutwe eezyo zyakayubununwa - Qur'an - mpawo wakazungaanya milomo yakwe'. Ibn 'Abbas wakati: 'Ndilazungaanya milomo yangu -kuyibala- kuli nduwe mbuli Mutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam mbwaakandichitila'. Sa'id wakati: 'Mpawo ndiyoonyamuna milomo yangu -kuyibala- kuli nduwe mbuli mbondakabona Ibn 'Abbas kachita. Aboobo Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam wakanyamuna milomo yakwe. Mpawo jwi lya Allah Ta'ala lyakasika: Utazumizyi lulimi lwako kuti ubale Koran nkaambo ulafwambaana kwiizyiba. Masimpe, nchintu chesu kuti tuzibwezele -muchifuwa chako- mpawo -tuchite kuti ube musongo- mukuzibala'. Eezi zyaamba kuti Allah ulaziyobolola muchifuwa chako - kuti uzibike mumutwe - mpawo ulazibala: 'Nitumanizya kuzibala, mpawo utobelezye kubala'. Chaamba kuti: 'Swiilila mpawo uumune'. Mpawo Allah Ta'ala wakati: 'Mpoonya, masimpe, zili kulindiswe kupandulula. Chaamba kuti: 'Alimwi mukuli wesu kuchibala' Mpawo Mutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam kuzwa muchiindi eecho Jibril 'Alaihis Salam naakaboola kuli nguwe, wakamuswiilila. Mpawo aawo Jibril 'Alaihis Salam naakazwa, Musinsimi sallallaahu 'alaihi wasallam wakabala - kuli beenzinyina - mbuli Jibril 'Alaihis Salam mbwaakamubalila sallallaahu 'alaihi wasallam
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
Wakatwaambila [Abdan] wakati, wakatwaambila [Abdullah] wakatwaambila [Yunus] kuzwa kuli [Az Zuhri] alimwi akupandulula mbubonya, wakatwaambila [Bisyir bin Muhammad] wakaamba, wakatwaambila [Abdullah] wakati, wakatwaambila [Yunus] a [Ma'mar] kuzwa kuli [Az bin Muhammad] mbuli mbwaakatwaamba [Uullah] Abdullah] kuzwa kuli [Ibn 'Abbas] wakati, kuti Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam wakali muntu mubombe moyo kwiinda boonse, ikapati mumwezi wa Ramadlan aawo mungelo Jibril 'Alaihis Salam naakaswaangana anguwe, mpawo wakali Jibril 'Alaihis Salam wakali kuboola kuli nguwe masiku woonse mumwezi wa Ramadlan, ooko Jibril 'Alaihis Salam nkwaakali kuyiisya Talam Qur'an. Masimpe, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam wakali mubombe kwiinda guwo lyakali kuunga.
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
Wakatwaambila [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi'] wakaamba, wakatwaambila [Syu'aib] kuzwa kuli [Az Zuhri] wakandaambila [Ubaidullah bin Abdullah bin 'Utbah bin Mas'ud] kuti [Abdullah bin 'Abbas] wakamwaambila kuti [Abu Sufyan bin Harb] weelede kumwaambila; kuti Heraclius wakatambula kabunga kabasambazi ba Quraish, aabo bakali mulweendo lwamakwebo kuya ku Nyika ya Syria aawo chizuminano aakati ka Musinsimi sallallaahu 'alaihi wasallam a Abu Sufyan aba Quraish batakombi nichakatalika kubeleka. Nibakaima ku Iliya' bakaswaangana a Heraclius aawo Heraclius naakatambwa kuti atambwa kuti bakabandike kumuswaangano wakwe, aawo Heraclius naakali antoomwe abapati baku Loma. Heraclius wakaambuula ambabo kwiinda mumusanduluzi. Heraclius wakati; 'Nguni akati kanu uujisi chilongwe chamumukwasyi amuntu uulyaamba kuti ngu Musinsimi?'. Abu Sufyan wakati; aboobo ndakasandula; 'Ndime ndime ndijisi chilongwe chamukwasyi chilikabotu anguwe'. Heraclius wakati; 'Amuswene afwaafwi andime abeenzinyina'. Aboobo bakabikka Quraysh musule lya Abu Sufyan. Mpawo Heraclius wakati kwiinda mumusanduluzi wakwe: 'Amumwaambile kuti ndakamubuzya aatala amuntu wakali kulyaamba kuti musinsimi. Kuti wandibeja, mpawo weelede kumubeja'. Kuli Allah, kuti nikwatali nsoni zyakaletwa akutamikizya kwakubeja nkobakandipa, nindakamubeja.' Abu Sufyan wakati; Aboobo chintu chakusanguna nchakandibuzya aatala anguwe - Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam - wakali wakuti: 'ino mweenzu wakwe uli buti akati kanu?' Ndakaingula kuti: 'Uli wamukowa mubotu - uulemekwa'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Sena kuli umbi wakaamba katanaamba?' Ndakasandula kuti: 'Kunyina pe'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Sena wisi mwami?' Ndakasandula kuti: 'Peepe'. Sena aabo bamutobela mbantu bajisi zyuuno zisumpukide naa mbantu baansi?' Ndakaingula kuti: 'Nobaba aabo bamutobela mbantu batakwe mpindu'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Sena basikutobela bayaabuvwula naa bayaabuceya?' Ndakasandula kuti: 'yungizya'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Sena kuli wakazangila akaambo kakuti wakanyemede bukombi bwakwe?' Ndakasandula kuti: 'Kunyina pe'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Sena kuli nomwakamujana kabeja katanaamba nzyaakaamba?' Ndakasandula kuti: 'Kunyina pe'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Sena kuli naakabeja?' Ndakasandula kuti: 'Kunyina pe. Nitwakali kweendeenda anguwe, tanaakali kuchita oobo'. Abu Sufyan wakati: 'Nsye konzyi kwaamba chimwi chintu kunze lyamabala aaliboobu'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Sena ulamulwana?' Ndakaingula kuti: 'Iyi'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Ino nkondo yakamana biyeni?' Ndakaingula kuti: 'Inkondo akati kesu anguwe njipati loko. Chimwi chiindi ulatuuma, chimwi chiindi swebo tulamuuma'. Wakabuzya alimwi kuti: 'Ino wakamulailila kuti uchiteenzi?' Ndakaingula kuti: 'Wakatulailila; 'Komba Allah kakunyina kuswaangana anguwe, mpawo uleke nzyobakaamba bamasyaanene bako. "Alimwi wakatulailila kuti tupaile, tubbadele zakat, twaamba simpe, tulekelelane akubamba bulongwe." Aboobo Heraclius wakati kuli sikusandulula wakwe: 'Komwaambila kuti ndakakubuzya aatala abuzyali bwamuntu oyu, wandibuzya kuti muntu oyu wakazyalwa mumpuli. Mbubwenya buyo, mwaalumi wakabusyigwa akati kalunyungu lwabantu bakwe. Mpawo ndakakubuzya kuti naa kuli muntu wakaamba nzyaakaamba musule, yebo wakati peepe. Kuti kwakaambwa kuti umwi muntu wakaamba kale, masimpe inga ndayeeya kuti muntu ooyu wakali kukopa umwi wakali kwaamba chintu chili mbuli cheechi. Alimwi ndakakubuzya kuti naa wisi wakali wamukowa wabwami, aboobo wakaingula kuti peepe. Ndakaamba kuti, ikuti wisi kali wamukowa wabwami, masimpe muntu ooyu wakali kunga wayanda bwami bwawisi. Mpawo ndakakubuzya kuti naa wakachijana Kuti wakabeja katanaamba nzyaakaamba, yebo wakamwiingula kuti peepe. Ndilamvwisisisya kuti nobaba bantu tabakonzyi kubeja, mpawo akubeja kuli Allah. Alimwi ndakubuzya kuti, sena aabo bamutobela mbantu balemekwa naa mbantu batakwe mpindu?' Wakavwiila bantu batakwe maanu aabo bakali kumutobela. Masimpe, mbabasikumutobela Mushinshimi. Ndakabuzya alubo kuti naa mweelwe wabasikutobela wakatanta naa wakaseluka, wakasandula kuti wakatanta. Alimwi mbombubo mbocibede alusyomo kusikila lulondokede. Alimwi ndakubuzya kuti naa kuli muntu wakazangila akaambo kakuti wakanyemede abukombi bwakwe. Wakasandula kuti peepe. Mpawo mbombubo lusyomo mbolubede nolukomena akukomena mumoyo. Ndakakubuzya kuti naa wakali kweena, wakaingula kuti kunyina pe. Mpawo mbombubo mbocakabede kuti Baapostolo tiibakali kukonzya kucenga. Alimwi ndakakubuzya kuti wakakulailila kuti uchiteanzi, yebo wakaingula kuti wakakulailila kuti ukombe Allah kwiinda mukutaswaangana alinguwe, mpawo wakakukasya kukomba mituni, wakakulailila kuti uzumanane kupaila, ubbadele zakat, waambe simpe, ulekelelane akubamba bulongwe. Kuti zyoonse nzyoamba zili zyamasimpe, masimpe uyoolela bwami munsi lyamaulu aangu. Ndakali kudooneka ncobeni kuti tanaakali akati kanu lino, ikuti nindalizyi nzila yakusika kuli nguwe, masimpe inga ndasoleka canguzu kumujana cakuti ciindi nondakali kumbali lyakwe inga ndamusanzya maulu. Mpawo Heraclius wakalomba lugwalo kuzwa kuli Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam oolo lwakaletwa a Dihyah kulibeendelezi baku Basrah. Mpawo wakapa lugwalo kuli Heraclius, mpawo wakalubala mpawo makani aali mukati akali kwaamba kuti: 'Bismillahir rahmanir Rahim. Kuzwa kuli Muhammad, mubelesi wa Allah amutumwa wakwe kuli Heraclius. Mweendelezi waba Loma, Lufutuko kuli baabo batobela malailile. Mpawo kutali boobo, ndikutamba alwiito lwachi Izilamu; Njila muIzilamu, mpawo ulakwabililwa, Allah ulakupa bulumbu tubili. Asi kuti wajokela, mpawo uyoonyamuna zibi zyabantu bako, mpawo: Obantu babbuku, amuboole - amujate - mulandu - mulawu - wakuti taakwe kukazyania aakati kesu andinywe, kuti tatukombi umbi pele buyo Allah alimwi tatuswaangani pe anguwe alimwi kunyina - nokuba - naba omwe akati kesu uubweza bamwi mbuli ba Rabbs kunze lya Allah'. Kuti bapiluka, mpawo ubaambile kuti: 'Amubone, swebo tuli baabo balibombya kuli Allah-'. Abu Sufyan wakati: 'Heraclius naakamana kwaamba nzyaakaamba akumanizya kubala lugwalo, kwakaba lupyopyongano amajwi aakali kuvwuuma, alo aakatutanda. Ndakaamba kuli beenzuma nitwakatandwa anze; 'Masimpe wakatambwa mumakani amwana wa Abu Kabsyah. Heraclius wakali kulibilika aatala abwami bwaba Loma. Naachiindi eecho ndakali kulibilika kuti Muhammad ulakonzya kuzwidilila, kusikila kumamanino - kulimvwa ooku kwakamana - Allah wakanditambula muchi Islamu. Alimwi Ibn An Nazhur, mupati wa Iliya' mpawo Heraclius wakali bishopo muKristu, wakaamba kuti bumwi buzuba Heraclius naakaswaya Iliya' wakalibilika loko, wakaambila bamwi basilutwe bakwe bankondo kuti: 'Ncobeni tulakaka bukkale bwanu. Kuya kunembo, Ibn Nazhhur wakati, 'Heraclius wakali syaazibwene mukulanga nyenyeezi wakali kubikkila maanu kukweenda kwanyenyeezi. Chimwi chiindi wakasandula mibuzyo njobakamubuzya bapaizi; 'Busiku bumwi nindakali kulangilila kweenda kwanyenyeezi, ndakabona kuti mwami waku Khitan wakazyalwa, ino nguni akati kabantu aaba wakapalulwa?' Kovwiila bapaizi; 'Bantu balikke bachita kupalulwa mbaJuuda, utalibiliki nkaambo kabaJuuda. Kolailila buyo zisi zyoonse zili mubwami bwako, kuchitila kuti baJuuda bali mumasi aayo bajaigwe'. K Aachiindi eecho, Heraclius, mutumwa kuzwa kumwami wa Bani Ghassan, wakatondezyegwa kuti aambe aatala aMutumwa wa Allah (luumuno azilongezyo zya Allaah zibe alinguwe), mwaalumi naakamana kwaambila makani, Heraclius wakalailila kuti alangwe-langwe kuti abone naa wakapalulwa naa pe. Nikwakamana kulanga, kwakajanwa kuti wakali musiya ncobeni. Mpawo bantu bakaambila Heraclius. Heraclius wakabuzya mwaalumi aatala aba Arabu bamwi, sena bakapalulwa naa pe?' wakasandula kuti; 'Ba Arabu boonse bakapalulwa'. Heraclius wakati; 'Ooyu mwami wa Ummah, masimpe wakazyalwa'. Mpawo Heraclisu wakatuma lugwalo kuli mweenzinyina waku Loma ooyo luzibo lwakwe lwakali lweelene alwa Heraclisu - kuti amwaambile aatala akuzyalwa kwa Mushinshimi Muhammad sallallaahu 'alaihi wasallam -. Aawo, wakayinkila kunembo alweendo lwakwe kuya kuHimsha, asi katanasika kuHimsha, bwiinguzi bwalugwalo lwamweenzinyina bwakasaanguna kusika. Mweenzinyina wakazuminizya muzeezo wa Heraclius wakuti Muhammad wakazyalwa akuti wakali musinsimi ncobeni. Heraclius mpawo wakatamba beendelezi bana Loma kuti baboole kubusena bwakwe kuHimsha, nikwakamana kuti boonse bakajanika kumuswaangano, Heraclius wakalailila kuti milyango yoonse ijalwe. Mpawo wakati; 'O cisi ca ramu, sena nyoonse mulajana kuzunda akuya kunembo, kakuli bwami buli mumaanza eesu? Kuti koyanda, kozumina Muhammad kuti musinsimi!'. Nibakamvwa majwi aaya, bakatija mbuli mbongolo zyamusyokwe, nikuba kuti milyango yoonse yakajalidwe. Naakabona bukkale buliboobu, Heraclius wakasweekelwa bulangilizi bwakuti inga basyoma mubusinsimi bwa Muhammad. Mpawo wakalailila boonse kuti bapiluke kumasena aabo mpawo wakati; 'Mubwini, ncendakaamba lino-lino ndakali buyo kusunka kusima kwanu nyoonse. Lino ndabona kukanza ooko'. Mpawo bakakotama kuli Heraclius mpawo bakabotelwa anguwe. Mbombubo mbokwamana makani aa Heraclius. Lyakaambwa a [Salih bin Kaisan] a [Yunus] a [Ma'mar] kuzwa kuli [Az Zuhri].
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
Wakatwaambila [Abdullah bin Musa] wakati, wakatwaambila [Hanzhalah bin Abu Sufyan] kuzwa kuli ['Ikrimah bin Khalid] kuzwa kuli [Ibn Umar] wakati: Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam wakati: 'Islamu yakayakidwe atala antalisyo zyosanwe; bumboni bwakuti taakwe leza uumbi kunze lya Allah alimwi masimpe Muhammad ngo mutumwa wa Allah, uutalisya mipailo, kubbadela zakat, hajj akuliimya kulya muchiindi cha Ramadan'.
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
Wakatwaambila [Abdullah bin Muhammad Al Ju'fi] wakati, wakatwaambila [Abu 'Amir Al 'Aqadi] ooyo wakati, kuti wakatwaambila [Sulaiman bin Bilal] kuzwa kuli [Abdullah bin Dinar] kuzwa kuli [Abu Salih] kuzwa kuli [Abu Hurairah] kuzwa kuli Mushinshimi sallallaahu 'alahilahi, wakati: mitabi iili makumi musanu aimwi, mpawo nsoni ncibeela chalusyomo'.
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Twakaambilwa [Adam bin Abu Iyas] wakati, Twakaambilwa [Syu'bah] kuzwa kuli [Abdullah bin Abu As Safar] a [Isma'il bin Abu Khalid] kuzwa kuli [Asy Sya'bi] kuzwa kuli [Abdullah bin 'Amru] kuzwa kuli Mushinshimi sallallaahu 'alahial wakali muntu, mpawo 'Aselam wakali jwi lya Mozilemu: maanza alikwabilidwe kuliba Mozilemu, mpawo Muhajir muntu uusiya nzyakakasya Allah. ' Abu Abdullah wakati; mpawo [Abu Mu'awiyyah] wakati; Watwaambila [Daud], mwana wa Ibn Hind, wa ['Amir] wakati; Ndakamvwa [Abdullah], chaamba ibn 'Amru, kuzwa kuli Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam Mpawo ndakati [Abdul A'laa] kuzwa kuli [Daud] kuzwa kuli ['Amir] kuzwa kuli [Abdullah] kuzwa kuli Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
Wakatwaambila [Sa'id bin Yahya bin Sa'id Al Qurasyi] wakati, wakatwaambila [taata] wakati, kuti wakatwaambila [Abu Burdah bin Abdullah bin Abu Burdah] kuzwa kuli [Abu Burdah] kuzwa kuli [Abu Musa] wakati: 'O Mutumwa wa Allah, ino ndi Izilamu nzi liyandika kapati?' Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam wakasandula kuti: 'Ba Mozilemu mbabakwabilidwe kuzwa kumulomo wabo amaanza aabo'.
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
Wakatwaambila ['Amru bin Khalid] wakati, wakatwaambila [Al Laits] kuzwa kuli [Yazid] kuzwa kuli [Abu Al Khair] kuzwa kuli [Abdullah bin 'Amru]; Kwakali umwi wakabuzya Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam; 'Ino Izilamu nzi liinda kubota?' Musinsimi sallallaahu 'alaihi wasallam wakasandula kuti: 'Ulapa chakulya, ulaanzya bantu mbozyi aabo mbotazyi'.
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
Wakatubuzya [Musaddad] wakaamba, wakatubuzya [Yahya] kuzwa kuli [Syu'bah] kuzwa kuli [Qotadah] kuzwa kuli [Anas] kuzwa kuli Musinsimi sallallaahu 'alaihi wasallam Alimwi kuzwa kuli [Husain Al Mu'alim] wakaamba, wakatwaambila [Qotadah] kuzwa kuli [Anas] kuzwa kuli Mufutuli sallallaahulahi wakati: 'Kunyina naba omwe akati kanu uusyoma kusikila wayanda munyoko mbuli mbwaliyanda lwakwe mwini'.
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
Twakaambilwa [Abu Al Yaman] wakati, twakaambilwa kulindiswe [Syu'aib] wakati, twakaambilwa kulindiswe [Abu Az Zanad] kuzwa kuli [Al A'raj] kuzwa kuli [Abu Hurairah], kuti Mutumwa wa Allah (luumuno azilongezyo zya Allaah zibe ali nguwe) wakati: 'Aboobo kwiinda muli yooyo uuli mu Haul, kusikila luyando lwangu nsyekonzyi kusyoma kwiinda bazyali bakwe abana bakwe.
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Chakaswaangene aswebo [Ya'qub bin Ibrahim] wakati, chakaswaangene aswebo [Ibn 'Ulayyah] kuzwa kuli [Abdul 'Aziz bin Shuhaib] kuzwa kuli [Anas] kuzwa kuli Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam Alimwi chakaswaangene andiswe [Adamu] wakati, chakaswaangene aswebo [Syuh] wakati, Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam wakati: 'Kunyina naba omwe akati kanu uuyoosyoma mane kusikila ndayanda kwiinda bazyali bakwe, bana bakwe abantu boonse.'
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
Twakaambilwa [Muhammad bin Al Mutsanna] wakati, twakaambilwa kulindiswe [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] wakati, twakaambilwa kulindiswe [Ayyub] kuzwa kuli [Abu Qilabah] kuzwa kuli [Anas bin Malik] kuzwa kuli Musinsimi sallallaahu 'alaihi wasallam, wakati: 'Thhh ikuti muntu ulajana zintu eezyo,' bubotu bwalusyomo: wakapa kuti Allah aMutumwa wakwe bayandisyigwe kwiinda bamwi aaba bobile. Kuti kamuyanda umwi, tamuyandi pe kunze lya Allah. Alimwi ulasulaika kujokela kukutasyoma mbweenya mbuli mbwasulaika kusowelwa muhelo.'
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
Watwaambila [Abu Al Walid] wakati, wakatwaambila [Syu'bah] wandibuzya [Abdullah bin Abdullah bin Jabar], wakati; Ndakamvwa [Anas] kuzwa kuli Musinsimi sallallaahu 'alaihi wasallam, wakati: 'Chitondezyo chalusyomo nkuyanda -Ansar mpawo chitondezyo cha nifaq nkusulaika -Ansar'.
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
Wakatwaambila [Abu Al Yaman] wakati, wakatwaambila [Syu'aib] kuzwa kuli [Az Zuhri] wakati, wakatwaambila [Abu Idris 'Aidzullah bin Abdullah], kuti ['Ubadah bin Ash Shamit] wakali mweenzinyina wakatola lubazu munkondo yaku Badr alimwi wakali umwi wabaabo bakakonka masiku aajulu, Aqoh wakati; kuti Mutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam wakaamba aawo naakali akati kabeenzinyina kuti: 'Amusyome kusyomeka kuli ndime kuti mutaswaangani abamwi a Allah acintu cili coonse, mutabbi, mutaciti bumambe, mutajayi bana banu, mutapangi zyakubeja nzyomupanga akati kamaanza aanu amaulu aanu, mutasyomi cintu cili coonse ciluleme. Kufumbwa akati kanu uuzuzikizya, bulumbu bwakwe buli kuli Allah, mpawo kufumbwa uutyola zintu eezyi mpawo Allah wamusubula munyika eeyi, nchintu chakafarat kulinguwe, mpawo kufumbwa uutyola zintu eezyi mpawo Allah wazivwumba - tamusubuli munyika eeyi - mpawo makwebo aakwe alajokela kuli Allah, kuti wayanda, ulamulekelela naakuti ulamusubula'. Aboobo twakasyomezya kusyomeka kulinguwe akaambo kazintu eezyi.
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
Twakaambilwa a [Abdullah bin Maslamah] kuzwa kuli [Malik] kuzwa kuli [Abdurrahman bin Abdullah bin Abdurrahman bin Abu Sha'Sha'ah] kuzwa kuli [wisi] kuzwa kuli [Abu Sa'id Al Khudri] kuti wakati, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam wakati: 'Chakachitika afwaafwi - muchiindi chiinda kubota - lubono lwa Mozilemu wakalya atala aamalundu amasena aakulamfwu, wakainka anzizyo. bukombi bwakwe buli akaambo kakuyoowa kusampaulwa'.
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
Wakatwaambila [Muhammad bin Salam] wakati, wakatwaambila ['Abdah] kuzwa kuli [Hisyam] kuzwa kuli [wisi] kuzwa kuli [Aisha] wakati: 'Mutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam aawo naakalailila beenzinyina, wakabalailila kuti bachite milimu njobakali kukonzya kuchita, mpawo beenzinyina bakati; 'Tatuli mbuli nduwe, O Mutumwa wa Allah, nkaambo wakalekelelwa zibi zyako zyakainda azyakumbele'. Aboobo walo sallallaahu 'alaihi wasallam wakanyema loko chakalibonya kubusyu bwakwe, mpawo wakati: 'Nchoonzyo, ooyo uulemeka kapati alimwi uumvwisisisya Allah akati kanu ndime'.
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
Twakaambilwa [Sulaiman bin Harb] wakati, twakaambilwa [Syu'bah] kuzwa kuli [Qotadah] kuzwa kuli [Anas bin Malik] kuzwa kuli Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam, wakati: 'Zintu zyotatwe kuti muntu kazijisi, uyoojana bubotu bwalusyomo: Mebo Allah ulayandwa kwiinda eezyi zyobile. Alimwi nguni, kuti kayanda umwi, uutayandi muntu ooyo kunze lya Allah 'azza wajalla. Alimwi nguni uusulaika kupiluka kukutasyoma mbuli mbwasulaika kusowelwa muhelo'.