Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith

Hadith

Imam Bukhari : 1

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ

A erenikem [Al Humaid Abdullah bin Az Zubair] a apasa, A erenikem [Sufyan] ewe a apasa, pwe A erenikem [Yahya bin Sa’id Al Ansari] a apasa, a erenikem [Muhammad bin Ibrahim At Taimi], pwe a rongorong [Alqamah bin Waqash Al Laitsi]; Fan eu ua rongorong [Umar bin Al Khaththab] won ewe nenien afanafan a apasa; Ua rongorong ewe Soufos sallallaahu ‘alaihi wasallam a apasa: ‘Foffor meinisin ra anongonong won ewe kokkot, me ewe niwinin emon me emon aramas a anongonong won met a ekiekin fori; Ion a ekiekin feilo ngeni eu fonu pokiten ewe fonufan a mochen tori are pokiten emon fefin a mochen puluweni, iwe, an feilo ngeni minne a ekiekin fori.’

Hadith

Imam Bukhari : 2

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا

A fen erenikich pwe [Abdullah bin Yusuf] a apasa, a fen repotei ngenikich [Malik] seni [Hysyam bin ‘Urwah] seni [seman we] seni [Aisyah] inen ewe Mu’minin, pwe Al Harith bin Hisham a tingorei Rasulullah, ifa usun, kopwe feito ren ewe Mu’minin. Iwe, Rasulullah a pölüweni: ‘Fän ekkoch a feito rei usun chök ngingiin ekkewe föün äsefich mi ngingi me ei napanap a weires ngeniei, mürin a ükütiu pwe üpwe tongeni weweiti met a apasa. Iwe fan ekkoch emon chon nang a feito usun emon mwan me a kapas ngeniei ina minne ua tapweno mwirin met a apasa’. Aisyah a apasa: ‘Enlet, fan eu ua kuna eu pwarata a feitiu ngeni I lon eu ran mi fokkun pwichikar me mwirin a ukutiu, me ua kuna pwe mokuran a puwu ren pwichikar’.

Hadith

Imam Bukhari : 3

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ

A fen erenikich [Yahya bin Bukair] a apasa, A fen erenikich seni [Al Laits] seni [‘Uqail] seni [Ibn Shihab] seni [‘Urwah bin Az Zubair] seni [Aisyah] -ewe Inen ekkewe Mu’minin-, pwe a apasa: ‘Ewe poputan ewe pwarata a tongeni fis ngeni ’. tan non annut. Iwe I ese tan ika ese feito usun saramen ewe pwinin. Mwirin, a feioch ren an tongei pwisin i, ina minne, a filata ewe leenien Hiro me a likiitu fan, weween, a fel le pwin ren och fansoun mwen an epwe liwiniti an famili pwe epwe ammonlata mongo fan iten an epwe manausefalli. Mwirin, a chuuri Khadijah pwe epwe ammólnatá mwéngé. Tori soposopono Al Haq a feito nupwen a nom non ewe pwang Hiro, emon chon nang a feito me apasa: ‘Anneani?’. A pölüweni: ‘Use tongeni älleani’. Ewe Soufos a awewei: Ina minne, ewe chonlang a angeiei me a fokkun pochokkul le amwochuei mwirin a mut ngeniei me a apasa sefan: ‘Kopwe alleani!’ A pölüweni: ‘Use tongeni älleani’. Ina minne ewe chonlang a turufiei me a fokkun pochokkul le amwochuei mwirin a mut ngeniei me a apasa sefan: ‘Älleani!’. A pölüweni: ‘Use tongeni älleani’. Ewe chon nang a angei sefan me a suki ngeniei ewe aulungatin fansoun a fokkun pochokun mwirin a mut ngeniei ai upwe feino, me a apasa sefan: -Anneani ren -mention- iten om Kot ewe a fori, A fen fori aramas seni ew chcha. Kopwe anneani, me om Samol mi Unusen Kirekiroch-'. Ewe Soufos a niwin ngeni an famini ren ekkewe kapasen pwarata non ew napanap mi osukosuk. A chuuri Khadijah me a apasa: ‘Kopwe älisiei, kopwe älisiei!’. A kkuf tori a pout seni an niuokkus. Iwe, a ereni Khadija met a fis: ‘Ua osukosuk ren pwisin ngang’. Iwe, Khadijah a apasa: ‘Ren Allah, Allah esap efeiengawaok tori feilfeilachök, pun en emön aramas mi sopwela le chiechi ngeni’. Iwe, Khadijah a etiwa i pwe epwe churi Waroqoh itan Naufal itan Asad itan Abdul ‘Uzza, nöün nöün Khatijah we anuon, i eman chon Kraist lon ewe fansoun Jahiliyyah. A pwal makkei puk lon fosun Ipru, me a pwal makkei ewe Paipel lon fosun Ipru ren an Allah mumuta. Ena atun Waroqoh a chinnap mesan a chun. Khadijah a apasa: ‘O noun semei we, ausening ngeni met noun pwium we epwe apasa’. Waroqoh a apasa: ‘O noun pwii we, met ka fen kuna’. Iwe, Rasulullah a apworausa met a fis ngeni. Waroqoh a apasa: ‘Iei Namus, usun Allah a fen pwarata ngeni Moses fan eu. O, ua mochen pwe upwe chuen kukkun me upwe chuen manau nupwen ka katowu me ren noum kewe aramas’. Rasulullah a eisini: ‘Upwe katowu seniir?’ Waroqoh a polueni: ‘Ewer. Pun esap wor emon epwe feito ren met ka uwei ika pwe resapw feiengaw - fori chon koum -. Ika pwe ngang mi nomw nupwen a fis ena, upwe fen anisuk ren ukukun ai tufich’. Waroqoh ese kuna ewe mettoch a luku pokiten a malo me mwan atun ewe fatroh - ese wor lamotan - pwarata. [Ibn Sihap] a apasa; a fen erenikem [Abu Salamah bin Abdurrahman] pwe [Jabir bin Abdullah Al Ansari] a kapas usun ewe ese wor namotan pwarata, usun ewe chon kuno seni Kot a apasa: ‘Nupwen ua fetan ua rongorong ew mongungu seni nang, ua nenengeni ngeni me a fen fis ngeniei pwe ewe chon nang a feito rei. lang me fonufan. Ua niwokkus me liwiniti imwei, me apasa: ‘Kopwe pwölüelaei. Kopwe apasa’. Iwe, Allah Ta’ala a tinato eu pwarata: -O en mi suki inisum- tori ewe kapasen Allah -me likitalo ekkewe uluulun-. Seni ena fansoun ekkewe pwarata ra sopweno ne feitiw fansoun meinisin’. Ei hadith a pwal mak ren [Apdullah bin Yusuf] me [Abu Shalih] me pwal ren [Hilal bin Raddad] seni [Az Zuhri]. Iwe [Sona] a apasa; me [Ma’mar] a tipeew pwe a angei seni Az Zuhri.

Hadith

Imam Bukhari : 4

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ

A erenikem [Musa bin Isma’il] a apasa, A erenikem [Abu ‘Awanah] a apasa, pwe A erenikem [Musa bin Abu Aisyah] a apasa, A erenikem [Sa’id bin Jubair] seni [Ibn ‘Abbas] usun ekkewe kapasen Allah Ta’ala ngeni: -Kosap mwokutukut ren om mochen - ina-'. Ibn ‘Abbas a apasa: ‘Ewe chon kuno seni Kot a fokkun pochokkul an mochen chechemeni minne a pwapwalo —ewe Qur’an —me a mwokutukut awan kewe’. Ibn ‘Abbas a apasa: ‘Upwe amwokutu ai kewe kapas -pwe upwe anneani- ngonuk usun chok ewe chon kuno seni Kot a fori ngeniei’. Sa’id a apasa: ‘Me upwe amwokutu ai kewe kapas -pwe upwe anneani- ngonuk usun chok ai kuna Ibn ‘Abbas a fori. Iwe, ewe Soufos a mwokutukut won awan kewe. Iwe, ewe kapasen Allah Ta’ala a feitiu: Kosap amwokutu om tong pwe kopwe -alleani- ewe Koran pun kopwe muttir -nemeni. Ennetin, a nom ren Am moni ach sipwe achufengeniir -non letipom- me -fori ngonuk om kopwe tipachem- non om anneaniir’. Met wewen ei pwe Allah a ionifengeni non cheum - pwe kopwe chechemeni - iwe mwirin ka anneani: ‘Nupwen Sia wes ne anneani, iwe kopwe fiti ewe annea’. Wewen: ‘Oupwe aüseling me fanafanala’. Iwe, Allah Ta’ala a apasa: ‘Iwe, enlet, a nom rech ach sipwe awewei. A wewe ngeni: ‘Me ina wisach ach sipwe alleani’ Iwe, ewe chon kuno seni ena fansoun lupwen Jibril ‘Alaihis Salam a feito ren, a auseling ngeni. Iwe, lupwen Jibril Alaihis Salam a feilo, ewe Soufos a alleani - ngeni chienan kewe - ussun chok Jibril Alaihis Salam a alleani ngeni i .

Hadith

Imam Bukhari : 5

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ

A fen erenikem [Abdan] a apasa, a erenikem [Apdullah] a fen erenikem [Yunus] seni [Az Zuhri] me ren ewe chok poraus, a pwal erenikem [Bisyir bin Muhammad] a apasa, a fen erenikem [Abdullah] a apasa, a fen erenikem [Yunus] me [Ma’zurlah] a apasa ngenikem [Adullah] a fen [Adul] bin Abdullah] seni [Ibn ‘Abbas] a apasa, pwe Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam i ewe aramas mi mosonoson seni meinisin, akkaewin lon ewe maram Ramadlan lupwen ewe chonlang Jibril ‘Alaihis Salam a churi i, iwe, ina Jibril ‘Alaihis Salam ewe a feito ren iteiten pwin lon ewe maram Ramadlan. Enlet, Rasulullah a fokkun mosonoson lap seni ewe asepwäl mi ässila.

Hadith

Imam Bukhari : 6

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ

A erenikem [Apu Al Yaman Al Hakam bin Nafi’] a apasa, a erenikem [Syu’aib] seni [Az Zuhri] a fen erenikem [Ubaidullah bin Apdullah bin ‘Utbah bin Mas’ud] pwe [Apuullah bin ‘Abbas] a ereni i pwe [Apu] i a fen Harb Sufyan bin; pwe Heraclius a angei eu mwichen chon amomo Quraish, ewe a nom won eu sai ngeni ewe fonuen Siria lon ewe fansoun ewe atipeeu lefilen ewe Soufos me Abu Sufyan me ekkewe chon Quraish mi lukumach a poputa le angang. Lupwen ra tori Iliya’ ra chuuri Heraklius ren an Heraklius tingor pwe repwe etiwa ar repwe porausfengen lon an we mwich, lon ena fansoun Heraklius a nomfengen me ekkewe nouwis mi itefoulo lon Rom. Heraclius a fos ngeniir ren emon chon affouni. Heraklius a apasa; ‘Io me neimi a wor an ririin famini mi arap ngeni ewe emon mi apasa pwe i ewe Soufos?’. Apu Sufyan a apasa; iei minne ua ponueni; ‘Ngang ewe emon mi wor ai ririin famini mi arap ngeni i’. Heraklius a apasa; ‘Kopwe uweato i pwe epwe arap ngeniei me pwal chienan kewe’. Iei mine ra anomu ekewe chon Quraysh mürin Apu Sufyan. Iwe, Heraclius a apasa ren noun we chon affouni: ‘Kopwe ereni pwe ua eisini ussun ewe mwan mi apasa pwe i emon Soufos. Ika a chofona ngeniei, iwe, kopwe chofona ngeni’. Ren Allah, ika esap ren ewe niuokus a fis ren ekkewe kapasen tipimwaal pwe repwe level ngeniei, upwe fen chofona ngeni i.’ Apu Sufyan a apasa; Iwe ewe aewin mettoch a eisiniei usun i - ewe Soufos sallallaahu 'alaihi wasallam - ina: 'met napanapen an mwirimwirin aramas leimi?' Ua pölüweni: ‘I ewe einang mi mürinnö - tekia -’. A eisini sefan: ‘Mei wor emon a fen apasa ena me mwen i?’ Ua pölüweni: ‘Ese wor’. A pwal eisini: ‘Ifa usun, seman we emén king?’ Ua pölüweni: ‘Ewer’. Chókkewe mi tapweló mwirin iir aramas mi tekia are aramas mi tekison?’ Ua polueni: ‘Pwal mwo nge ekkewe mi tapwelo mwirin ir aramas mi tekison’. A pwal eisini: ‘Ekkewe chon tapwelo mwirin ra chommongolo are kisikisilo?’ Ua pölüweni: ‘Kopwe alapalo’. A pwal eis: ‘Mei wor emön a rikilo pokiten an song ren an we lamalam?’ Ua pölüweni: ‘Ese wor’. A pwal eisini: ‘Ka fen kúna pwe a chofona me mwen an apasa met a apasa?’ Ua pölüweni: ‘Ese wor’. A pwal eisini: ‘A fen chepetek?’ A apasa. Ua pölüweni: ‘Ese wor. Nupwen aua fiti i, ese mwo fori ena’. Abu Sufyan a apasa: ‘Use tongeni apasa och mettoch lukun kapas mi ussun ei’. A pwal eisini: ‘Ka fiu ngeni?’ A apasa. Ua pölüweni: ‘Ewer’. A pwal eisini: ‘Ifa usun a wes ewe maun?’ Ua pölüweni: ‘Ewe maun lefilach me i a fokkun watte. Fan ekkoch a wichi kich, fan ekkoch sia wichi i’. A pwal eisini: ‘Met a allúkú ngonuk pwe kopwe féri?’ Ua pölüweni: ‘A allük ngenikem; ‘Kopwe fel ngeni Allah nge kosap chiechi ngeni och mettoch, me likitalo minne om kewe lewo ra apasa. "A pwan annuku ngenikem pwe aupwe iotek, moni zakat, apasa ewe ennet, omusano tipisin emon me emon me tumunu chiechioch." Ina minne, Heraclius a ereni noun we chon affouni: ‘Kopwe ereni pwe ua fen eisinikemi ussun seman me inan ewe emon, ka erenikem pwe ewe emon a uputiu seni eu famili mi tekia. Pwal ina chök usun ewe mwän a manausefäl lein mwirimwirin nöün kewe aramas. Iwe uwa eisini kemi ika emon a fen apasa met a apasa me nom, oua apasa ewer. Ika pwe a apasa pwe emon a fen apasa me nom, ennet upwe ekieki pwe ei emon a kopwe emon me nom a fen apasa och mettoch mi usun chok. Ua pwal eisinikemi ika seman we a feito seni mwirimwirin king, iwe oua pölüweni pwe apw. Ua apasa pwe ika seman we a feito seni mwirimwirin king, enletin ei aramas epwe claim-ini muun seman we. Iwe uwa pwan eisini kemi ika oua fen angei . Ika a chofona me mwen an apasa met a apasa, ka pölüweni pwe ewer. Ua wesewesen weweiti pwe pwal mwo nge aramas rese tipemwaramwar le chofona, nge rese pwal tipemwaramwar le chofona ngeni Allah. Iwe, ua pwal eisinikemi, ir mi tapwelo mwirin ir ekkewe mi tekia are ekkewe mi tekison?’ Ka pölüeni ekewe chon tipetekison mi tapwela mürin. Ennetin, ir ekkewe chon tapweno mwirin ewe Soufos. Uwa pwan eisini kemi ika pwe a chommongono ika kukkununo chochon chon fiti, ka ponuweni pwe a chommongono. Iwe, a pwal ina ussun luku tori an epwe unusochulo. Ua fen pwal eisinikemi ika mi wor emon a rikilo pokiten an song ren an lamalam. Iwe a pölüweni pwe ewer. Iwe ina usun nuku nupwen a marita me mamarita non ewe netip. Ua pwan eisini kemi ika a fen chei, oua ponuweni ese wor. Iwe ina usun pwe ekkewe Aposel rese tongeni chei. Iwe ua pwan eisinikemi met a annuku ngenikemi pwe oupwe fori, oua ponuweni pwe a annuku ngenikemi pwe oupwe fel ngeni Allah ren ami ousap chiechi ngeni och mettoch, me a pinei ami oupwe fel ngeni uluulun, a pwan annuku ngenikemi pwe oupwe apochokuna iotek, moni zakat, kapas ennet, omusano tipisin emon me emon me tumunu chiechioch. Ika meinisin mine ka apasa a let, epwe fokun nemeni ewe mwü fän pechei. Ua wesewesen nuku pwe ese nom neimi iei, ika ua sinei ewe aan ai upwe tori, ennetin upwe fokkun achocho ne kutta i pwe nupwen ua nom ren upwe fokkun suki pechen kewe. Iwe, Heraclius a tüngor echö toropwe seni ewe Soufos, ewe a uwei ngeni Dihyah fän iten ekewe sounemenem lon Basrah. Ina minne, a ngeni Heraclius ewe taropwe, iwe, a alleani me masouan a mak: ‘Bismillahir rahmanir Rahim. Seni Muhammad, chon angang ngeni Allah me Noun we chon kuno ngeni Heraklius. Sou Nemenem lon Rom, Amanau fan iten ekkewe mi alleasochisi ekkewe alluk. Iwe nap seni ena, ua etiwakemi ren ewe kokotun Islam; Kopwe tonong non Islam, iwe kopwe kinamwe, Allah epwe niwin ngonuk fan ruu. Nge ika kopwe kul seni, iwe kopwe uwei tipisin noum kewe aramas, me: O aramasen puk, feito - amwochu - ngeni ew sentence - ew annuk - pwe esap wor anini nefinem me ami, pwe am aupwe fel ngeni emon nge Allah me am ausap chiechi ngeni och mettoch me ese pwan - ika - emon me neich epwe angei ekkoch pwe ir Rabbs lukun Allah'. Ika ra kul seni, iwe kopwe apasa ngenir: ‘Nengeni, kich ekkewe sia fen sufoliiti -ngeni Allah-’. Abu Sufyan a apasa: ‘Mwirin an Heraclius apasawu minne a apasa me a wes le alleani ewe taropwe, a wor fitikoko me mongungu mi ngingioch, iwe, a asulokem. Ua apasa ngeni chienei kewe mwirin am aua katowu; ‘Enlet a fen etiwa ngeni ekkewe angangen noun Abu Kabsyah we at. Heraclius a osukosuk ren ewe muun Rom. Pwan mwo non ena fansoun ua pwan osukosuk pwe Muhammad epwe fefeita, tori soposopono - ena memef a morono mwirin - Allah a etiwaei non Islam. Iwe, Ibn An Nazhur, emon nouwisen Iliya’ me Heraclius emon pisop chon Kraist, a apasa pwe eu ran lupwen Heraclius a chuuri Iliya’ a fokkun osukosuk, a apasa ngeni ekkoch noun kewe meilapen maun: ‘Enlet, aua amam nonnomun manauemi. Pwal och, Ibn Nazhhur a apasa, ‘Heraclius emon sou kaeo ekkewe fuu mi kan afanni mwokutukutun ekkewe fuu fansoun meinisin. Fan eu a ponueni kapas eis ekkewe pris ra eisini i; ‘Ew pwinin nupwen ua nenengeni fetanin ekkewe fu, ua kuna pwe ewe kingen Khitan a uputiw, io me nein ekkei aramas a sirkumsais?’ a apasa. Kopwe pölüweni ekewe souasor; ‘Ekewe chök aramas mi föri ewe angangen sirkomsais ir chon Juta, ousap osukosuk pokiten ekewe chon Juta. Kopwe chok alluk ngeni ekkewe fonu meinisin lon muum, pwe ekkewe chon Jus lon ekkena fonu repwe ninniilo’. K Lon ena atun, Heraclius, emon chon kuno seni ewe kingen Bani Ghassan, a pwa pwe epwe aporausa usun ewe chon kuno seni Allah (kinamwe me feioch seni Allah epwe nom won), mwirin ewe mwan a wes le aporausa ewe poraus, Heraclius a alluk pwe repwe etittina pwe repwe kuna ika a wor an sirkumsais are ese. Mwirin an cheki, a ffat pwe i wesewesen emon mi pwech. Iwe, aramas ra ereni Heraklius. Heraclius a eisini ewe mwan ussun ekkewe ekkoch chon Arapak, ra sirkumsais are rese?’ A ponueni; ‘Ekkewe chon Arapak meinisin ra sirkumsais’. Heraklius a apasa; ‘Iei ewe kingen ewe Ummah, ennetin a fen uputiw’. Iwe, Heraclisu a tinala echö toropwe ngeni eman chienan we lon Rom, nge an sile a ükükün än Heraclisu sile - pwe epwe ereni usun uputiuen ewe Soufos Muhammad sallallaahu ‘alaihi wasallam -. Non ena fansoun, a sopweno an sai ngeni fonuen Himsha, nge me mwen an tori Himsha, ew ponuwen taropwen chienan we a fen akkomw war. Chiechian we a tipeeu ngeni ekiekin Heraclius pwe Muhammad a fen uputiu me wesewesen emon soufos. Iwe, Heraclius a etiwa ekkewe nöüwis lon Rom pwe repwe feito ngeni leenian we lon Himsha, mürin meinisin ra nom lon ewe mwich, Heraclius a allükü pwe ekewe asam meinisin repwe suk. Iwe a apasa; ‘O muun rum, ami meinisin oupwe angei win mi ling me feffeita, nge ewe muu epwe chok nonnom lon pouch? Ika ka mochen, kopwe etiwa Muhammad pwe i emon Soufos!’. Iwe, lupwen ra rongorong ekei kapas, ra sü usun chök ekewe aas mi mwacho, inamwo ika ekewe asam meinisin ra lok. Lupwen Heraclius a kuna ena sokkun lapalap, a pout seniir an apilukuluk pwe repwe luku an Muhammad wisen soufos. Mwirin a annuku meinisin pwe repwe niwin ngeni en me nenier iwe a apasa; ‘Pwungun pwe met ua apasa iei chok, a chok sotuni tipeppos ami meinisin. Iei ua kuna ena tipeppos’. Iwe, ra chapetiu mwen Heraclius o ra pwapwa ren. Ina usun a muchulo porausen Heraklius. A fen mak ren [Salih bin Kaisan] me [Yunus] me [Ma’mar] seni [Az Zuhri].

Hadith

Imam Bukhari : 7

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ

A erenikich [Abdullah bin Musa] a apasa, a erenikich [Hanzhalah bin Abu Sufyan] seni [‘Ikrimah bin Khalid] seni [Ibn Umar] a apasa: ‘Islam a kauta won limu -longolong-; pwarata pwe ese wor emon kot lukun Allah me enletin Muhammad ewe chon kuno seni Allah, a forata iotek, a moni zakat, hajj me echikipin atun Ramadan’.

Hadith

Imam Bukhari : 8

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ

A erenikich [Apdullah bin Muhammad Al Ju’fi] a apasa, A erenikich [Abu ‘Amir Al’Aqadi] ewe a apasa, pwe A fen erenikich [Sulaiman bin Bilal] seni [Abdullah bin Dinar] seni [Abu Salih] seni [Abu Hurairah] seni ewe Soufos a lap seni ewe soufos a fen apasa, ‘: branch, me niuokkus ina kinikinin luku’.

Hadith

Imam Bukhari : 9

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

A fen mak ngenikich [Atam bin Abu Iyas] a apasa, A fen mak ngenikich [Syu’bah] seni [Abdullah bin Abu As Safar] me [Isma’il bin Abu Khalid] seni [Asy Sya’bi] seni [Abdullah bin ‘Amru] ir ekkewe soufos a apasa pwe emon aramas a apasa: safe ngeni ekkewe chon Muslim, me emon Muhajir emon mi likitalo minne Allah a pinei. ’ Apu Aptula a apasa; me [Apu Muawiya] a apasa; A erenikich [Daud], i noun Ibn Hind, seni [‘Amir] a apasa; Ua rongorong [Abdullah], wewen ibn ‘Amru, seni ewe Soufos me apasa [Abdul A’laa] seni [Daud] seni [‘Amir] seni [Abdullah] seni ewe Soufos

Hadith

Imam Bukhari : 10

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ

A erenikem [Sa’id bin Yahya bin Sa’id Al Qurasyi] a apasa, A erenikem [semei we] a apasa, pwe A erenikem [Apu Burdah] seni [Apu Burdah] seni [Apu Musa] a apasa: ‘O Chon kuno seni Kot, menni Islam a kon auchea?’ Iwe, a pölüeni: ‘Iö ekewe chon Muslim ra küna tümün seni ar kewe kapas me pöür.

Hadith

Imam Bukhari : 11

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ

A erenikem [‘Amru bin Khalid] a apasa, A erenikem [Al Laits] seni [Yazid] seni [Abu Al Khair] seni [Abdullah bin ‘Amru]; A wor emon a eisini ewe Soufos sallallaahu ‘alaihi wasallam; ‘Ifa ewe Islam mi murinno seni meinisin?’ a apasa. Ewe Soufos sallallaahu ‘alaihi wasallam a ponueni: ‘Ka ngeni mongo, apasa kapong ngeni aramas ka sinei me ekkewe kese sinei’.

Hadith

Imam Bukhari : 12

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ

A fen aporausa ngenikem [Musaddad] a apasa, a fen aporausa ngenikem [Yahya] seni [Syu’bah] seni [Qotadah] seni [Anas] seni ewe Soufos sallallaahu ‘alaihi wasallam Iwe seni [Husain Al Mu’alim] a apasa, a fen aporausa ngenikich [Qotadah] seni [Anas] seni ewe ‘healam ‘a apasa pwe ka luku: a tongei pwin we usun chok a tongei pwisin i’.

Hadith

Imam Bukhari : 13

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ

A fen erenikich [Apu Al Yaman] a apasa, a fen repotei ngenikich [Syu’aib] a apasa, a fen erenikich [Apu Az Zanad] seni [Al A’raj] seni [Apu Hurairah], pwe ewe Chon kuno seni Allah (kinamwe me feiochun Allah epwe nom won) a apasa: ‘Iei usun ren ewe Emon mi nom non ai tong epwe nap seni I, nap seni inan me seman me noun kewe’.

Hadith

Imam Bukhari : 14

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

A fen riri ngenikich [Adam] a apasa, a fen riri ngenikich [Ibn ‘Ulayyah] seni [Abdul ‘Aziz bin Shuhaib] seni [Anas] seni ewe Soufos sallallaahu ‘alaihi wasallam Iwe a pwal riri ngenikich [Atam] a apasa, a fen riri ngenikich seni [S’A] Ewe soufos a apasa: ‘Esap wor emon leimi epwe luku tori ngang i a tongei lap seni inan me seman, noun kewe me aramas meinisin.’

Hadith

Imam Bukhari : 15

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ

A fen erenikich [Muhammad bin Al Mutsanna] a apasa, a fen erenikich [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] a apasa, a fen erenikich [Ayyub] seni [Abu Qilabah] seni [Anas bin Malik] seni ewe Soufos sallallaahu ‘alaihi wasallam of ewe aramas epwe obtainh, a fen apasa: ‘ nuku: A fori Allah me Noun we chon kuno pwe repwe kon achengicheng ngeni nap seni ekkoch nap seni ekkei ruemon. Ika a tongei emon, ese tongei i tiwenon chok ren Allah. Iwe, a oput an epwe liwiniti an lukulukummang ussun chok an oput an epwe koturulong lon hell.’

Hadith

Imam Bukhari : 16

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ

A erenikem [Apu Al Walid] a apasa, a erenikem [Syu’bah] a erenikem [Aptullah], a apasa; Ua rongorong [Anas] seni ewe Soufos, a apasa: ‘Ewe esisinen nuku ina ach sipwe tongei -ekkewe- Ansar me ewe esisinen nifaq ina ach sipwe oput -ekkewe- Ansar’.

Hadith

Imam Bukhari : 17

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك

A erenikem [Apu Al Yaman] a apasa, a erenikem [Syu’aib] seni [Az Zuhri] a apasa, a erenikem [Apu Idris ‘Aidzullah bin Abdullah], pwe [Ubadah bin As Shamit] emon chiechian mi fiti ewe maunen Badr me a pwal emon lein ekkewe mi angei ewe oath lon ewe pwinin. pwe ewe chon kuno seni Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam a apasa lupwen a nom lein ekkoch chienan kewe: ‘Oupwe luku tuppwol ngeniei pwe ousap chiechi ngeni chienom kewe ren och mettoch, ousap sola, ousap lisowu mwaal, ousap nielo noum kewe, ousap forata kapas chofona ka forata lefilen poum me pechemi, kosap fori och mettoch mi pwung. Ion me neimi epwe apwonueta, niwinin a nom ren Allah, me ion epwe atai ekkei mettoch iwe mwirin Allah epwe apungu i non ei fonufan, ina kafarat ngeni, iwe ion epwe atai ekkei mettoch iwe mwirin Allah a rokopwanieno - ese apungu i non ei fonufan - iwe an business epwe niwin ngeni Allah, ika a mochen ika epwe omusano i’. Ina minne, aua pwon pwe aupwe tuppwöl ngeni fän iten ekei mettoch.

Hadith

Imam Bukhari : 18

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ

A fen erenikich ren [Apdullah bin Maslamah] seni [Malik] seni [Apdurrahman bin Abdullah bin Abdurrahman bin Abu Sha’sha’ah] seni [seman we] seni [Abu Sa’id Al Khudri] pwe a apasa, ‘Apdullah’ a apasa pwe epwe fis fansoun meinisin. emon Muslim ina ewe kuuch a mongo won ekkewe chuuk me ekkewe leeni mi towau, a feilo ren. an lamalam a fis pokiten an niuokkus pwe aramas repwe esiita i’.

Hadith

Imam Bukhari : 19

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا

A erenikich [Muhammad bin Salam] a apasa, a erenikich [‘Abdah] seni [Hsyam] seni [seman we] seni [Aisha] a apasa: ‘Ewe chon kuno seni Kot nupwen a alluk ngeni ekkewe chienan kewe, a alluk ngenir ar repwe fori ekkewe foffor ra tufichin fori, iwe, ekkewe chienan kewe ra apasa; ‘Am ausap usun en, O chon kuno seni Allah, pun ka fen omusano om kewe tipis me nom me mwach’. Iwe, a song mi tongeni küna seni mesan, mürin a apasa: ‘Enlet, ewe eman mi fokun tipetekison o weweiti Allah leimi, ina ngang’.

Hadith

Imam Bukhari : 20

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ

A fen erenikich [Sulaiman bin Harb] a apasa, a fen erenikich [Syu’bah] seni [Qotadah] seni [Anas bin Malik] seni ewe Soufos, a apasa: ‘Ilüngät -mettoch- minne ika emön a eäni, epwe angei ewe öchün lükü mi lap seni rüüemön ngeni Kot. Iwe, io, ika a tongei emon, esap tongei ena aramas lukun chok Allah ‘azza wajalla. Iwe io a oput an epwe niwin ngeni an ese nuku usun chok an oput an epwe koturunong non hell’.