Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 ሐዲስ
ሐዲስ
Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
[አል ሁመይዲ አብዱላህ ቢን አዝ ዙበይር] ነግሮናል፣ እሱም [ያህያ ቢን ሰዒድ አል አንሳሪ] እንዳለው፣ [ሙሐመድ ቢን ኢብራሂም አት ጣይሚ] እንዳለው፣ [አልቃማህ ቢን ዋቃሽ አል ላይሲ] ሲል እንደሰማ ነግሮናል፣ አንድ ጊዜ [ኡመር ቢን አል ኸጣብ] በመድረክ ላይ ሲናገሩ ሰምቻለሁ፣ ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ ሲሉ ሰምቻለሁ፡- 'ሁሉም ድርጊቶች በዓላማው ላይ የተመሰረቱ ናቸው፣ የእያንዳንዱ ሰው ሽልማት ደግሞ በታሰበው ላይ የተመሰረተ ነው፤ ሊደርስበት በሚፈልገው ዓለም ወይም ሊያገባት በሚፈልገው ሴት ምክንያት ለመሰደድ የሚፈልግ ማንኛውም ሰው መሰደዱ ወደታሰበው ነው።'
ሐዲስ
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
[አብዱላህ ቢን ዩሱፍ] እንደተነገረን [ማሊክ] ከአባቱ [ከአባቱ] ከአኢሻ [ከአማኞች እናት] እንደነገረን አል ሃሪዝ ቢን ሂሻም የአላህን መልእክተኛ (ሰላም እና በረከት በእሱ ላይ ይሁን) እንዲህ ሲል ጠየቀው፡- 'የአላህ መልእክተኛ ሆይ፣ መገለጥ እንዴት ወደ አንተ ይወርዳል?' የአላህ መልእክተኛ (ሰላም እና በረከት በእሱ ላይ ይሁን) እንዲህ ሲል መለሰ፡- 'አንዳንድ ጊዜ እንደ ደወል ድምፅ ይመጣብኛል፣ እና ይህ ለእኔ በጣም አስቸጋሪው መንገድ ነው፣ ከዚያም የሚተላለፈውን ለመረዳት ይቆማል። እና አንዳንድ ጊዜ መልአክ በሰው መልክ ይመጣልና ያናግረኛል፣ ስለዚህ የሚናገረውን እከተላለሁ።' አኢሻ እንዲህ አለች፡- 'በእርግጥም፣ አንድ ጊዜ በጣም ቀዝቃዛ በሆነ ቀን መገለጥ ወደ እሱ (ሰላም እና በረከት በእሱ ላይ ይሁን) ሲወርድ አይቼ ነበር፣ ከዚያም ቆመ፣ እና ከግንባሩ ላይ ላብ ሲፈስ አየሁ።'
ሐዲስ
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
[ያህያ ቢን ቡኬር] እንዲህ ሲል ተነግሮናል፡- “ከኡቃይል ከ[ኢብን ሺሃብ] ከ[ኡርዋ ቢን አዝ ዙበይር] ከሙእሚኒን እናት ከ[አይስያ] እንደተነገረን፡- ‘ለረሱል ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም የመጣው መገለጥ መጀመሪያ በእንቅልፍ ውስጥ በእውነተኛ ህልም ነበር። እንደ ንጋት ብርሃን ካልመጣ በስተቀር አያልምም። ከዚያም የብቸኝነት ፍቅር ስላደረበት የሂሮ ዋሻን መረጠ እና ለተወሰነ ጊዜ በሌሊት አምልኮ ፈጸመ፤ ይህም እንደገና ለመትረፍ የሚያስፈልጉ ነገሮችን ለማዘጋጀት ወደ ቤተሰቡ ከመመለሱ በፊት ነበር። ከዚያም ኸዲጃን ለመመገብ አገኘችው። በመጨረሻም አል-ሐቅ በሂሮ ዋሻ ውስጥ እያለ አንድ መልአክ መጥቶ “አንብብ?” አለው። እሱም “ማንበብ አልችልም” ሲል መለሰ። ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ ሲሉ አስረዱ፡- መልአኩም ያዘኝና በጣም አጥብቆ አቀፈኝና ለቀቀኝና እንደገና፡- “አንብብ!” አለ። እሱም “ማንበብ አልችልም” አለ። መልአኩም ያዘኝና በጣም አጥብቆ አቀፈኝና እንደገና “አንብብ!” አለ። እሱም “ማንበብ አልችልም” አለ። መልአኩም እንደገና ያዘኝና ለሶስተኛ ጊዜ በጣም አጥብቆ አቀፈኝና ከዚያም ለቀቀኝና እንደገና “አንብብ” አለኝ። ከዚያም “ማንበብ አልችልም” አለ። መልአኩም እንደገና ያዘኝና ለሶስተኛ ጊዜ በጣም አጥብቆ አቀፈኝና እንደገና “አንብብ” አለኝ፤ የፈጠረውን አምላክህን ስም፣ ሰዎችን ከደም መርጋት ፈጥሯል። አንብብ፤ ጌታህም እጅግ አዛኝ ነው።” ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም የተገለጠውን ቃል በጭንቀት ወደ ቤተሰቡ ተመለሱ። ከዲጃ ቢንት ኸዋይሊድን አገኘውና “ሸፍነኝ፣ ክደኝ!” አለ። ፍርሃቱን እስኪያጣ ድረስ ተሸፍኖ ነበር። ከዚያም ለኸዲጃ “ስለራሴ እጨነቃለሁ” አለ። ስለዚህ ኸዲጃ “በአላህ ይሁንብኝ፣ አላህ ለዘላለም አይጎዳህም፣ ምክንያቱም ወዳጅነትን የምትቀጥል ሰው ነህ” አለች። ከዚያም ኸዲጃ በጃሂሊያ ዘመን ክርስቲያን የነበረውን የኸዲጃ አጎት ልጅ የሆነውን ዋሮቆህ ቢን ናውፋል ቢን አሳድ ቢን አብዱል ዑዛን እንዲያገኘው ጋበዘችው። በዕብራይስጥም መጻሕፍትን ጻፈ፣ እንዲሁም መጽሐፍ ቅዱስን በአላህ ፈቃድ በዕብራይስጥ ጻፈ። በዚያን ጊዜ ዋሮቆህ አርጅቶ አይኖቹም ታውረው ነበር። ኸዲጃ እንዲህ አለች፡- “የአጎቴ ልጅ ሆይ፣ የወንድምህ ልጅ የሚናገረውን ስማ”። ዋሮቆህ “የወንድሜ ልጅ ሆይ፣ ምን አጋጠመህ” አለ። ስለዚህ ረሱል ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ምን እንደደረሰበት ነገሩት። ዋሮቆህ እንዲህ አለች፡- “ይህ ናሙስ ነው፣ አላህ ለሙሴ እንደገለጸው በአንድ ወቅት። ኦህ፣ ገና ወጣት ብሆን ኖሮ በሕዝቦችህ ስትባረር በሕይወት ብኖር እመኛለሁ”። ረሱል ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም “በእነሱ እጣላለሁ?” ሲሉ ጠየቁት ዋሮቆህ “አዎ። ምክንያቱም ማንም ሰው ካልተጎዳ በስተቀር የምታመጣውን ይዞ አይመጣም።” በዚያ ክስተት ወቅት በቦታው ብሆን ኖሮ፣ በተቻለኝ አቅም እረዳህ ነበር። ዋሮቆህ ቀደም ሲል በመገለጥ ባዶነት ወቅት ስለሞተ ያመነበትን ክስተት አላጋጠመውም። [ኢብን ሲሃብ] እንዲህ ብለዋል፤ [አቡ ሰላማህ ቢን አብዱራህማን] [ጃቢር ቢን አብዱላህ አል አንሻሪ] ስለ መገለጥ ባዶነት እንደተናገሩ ነግሮኛል፣ የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንደተናገሩት፡- 'እየተጓዝኩ ሳለሁ ከሰማይ ድምፅ ሰማሁ፣ ወደ እሱ ተመለከትኩ፣ በሰማይና በምድር መካከል ወንበር ላይ ተቀምጦ በሂሮ ዋሻ ውስጥ ወደ እኔ የመጣው መልአክ ነበር። ፈርቼ ወደ ቤት ሄድኩና 'ሸፍኑኝ። ክዱኝ' አለኝ። ስለዚህ አላህ መገለጡን ገለጸ፡- -እናንተ የተሸፈኑ - እስከ አላህ ቃል ድረስ - እና ጣዖታትን ተዉ -። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ መገለጡ ያለማቋረጥ መውረዱን ቀጥሏል።' ይህ ሐዲስ በ[አብዱላህ ቢን ዩሱፍ] እና [አቡ ሳሊህ] እንዲሁም በ[ሂላል ቢን ራዳድ] ከ[አዝ ዙህሪ] ተተርኳል። [ዩኑስ] አለ፤ [ማማርም] ከአዝ ዙህሪ እንዳገኘው ተስማማ።
ሐዲስ
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
[ለሙሳ ቢን ኢስማኢልን] ነግሮናል፣ እንዲህም አለ፣ [አቡ አዋናህ] እንዲህ ብሏል፣ [ሙሳ ቢን አቡ አይስያ] ከኢብን አባስ ስለ አላህ ታዕላ [ሰኢድ ቢን ጁበይር] እንዲህ ብሏል፣ “ቁርዓንን በፍጥነት ለመቆጣጠር ትፈልጋለህና [ምላስህን] ለማንበብ አታንቀሳቅስ።” ኢብን አባስ እንዲህ ብሏል፣ “የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም የወረደውን ቁርዓን ለማስታወስ በጣም ጠንካራ ፍላጎት ነበራቸው እና ከንፈሮቻቸውን አንቀሳቅሰዋል” አለ። ኢብን አባስ “ከንፈሮቼን - እንዳነበብኩልህ - አንቀሳቅሳለሁ” አለ። ሰኢድ “ከንፈሮቼን - ኢብን አባስ እንዳየሁት - እንዲያነብልህ - አንቀሳቅሳለሁ” አለ። ስለዚህ ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ከንፈሮቻቸውን አንቀሳቅሰዋል።” ከዚያም የአላህ ታዕላ ቃል ወረደ፡- ቁርዓንን በፍጥነት እንድታነብ ምላስህን አታንቀሳቅስ። በእርግጥም ቁርዓንን በብብትህ ውስጥ መሰብሰብ እና በማንበብ ብልህ ማድረግህ የእኛ ወጪ ነው። ይህ ማለት አላህ በደረትህ ውስጥ ይሰበስበዋል - ለማስታወስ - ከዚያም ታነበዋለህ፡- 'አንብበን ስንጨርስ ንባቡን ተከተል' ማለት ነው። 'አዳምጥና ዝም በል' ማለት ነው። ከዚያም አላህ ታዕላ እንዲህ አለ፡- 'እንግዲያውስ በእርግጥም ማስረዳት የእኛ ኃላፊነት ነው።' ማለት፡- 'ማንበብም የእኛ ግዴታ ነው' ማለት ነው። የአላህ መልእክተኛም ጅብሪል አለይሂስ ሰላም ወደ እሱ በመጣበት ጊዜ አዳመጡት። ጂብሪል አለይሂስ ሰላምም በጠፋ ጊዜ ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂስ ወሰለም ለባልደረቦቻቸው አነበቡት - ጂብሪል አለይሂስ ሰላም እንዳነበቡት ሰለላሁ አለይሂስ ወሰለም
ሐዲስ
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
አብዳንን ነግሮናል፣ አብዱላህ ከ[አዝ ዙህሪ] [ዩኑስን] እንደነገረን እና በተመሳሳይ ትረካ [ቢስይር ቢን ሙሐመድ] እንደነገረን፣ አብዱላህ ከ[ዩኑስ] እና [ማዕማር] ከ[አዝ ዙህሪ] እንደነገረን፣ ኡበይዱላህ ቢን አብዱላህ ከ[ኢብኑ አባስ] እንደነገረን፣ ረሱል ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም በተለይም በረመዳን ወር መልአኩ ጂብሪል አለይሂ ሰላም ባገኛቸው ጊዜ ረመዳንን በማግኘታቸው በጣም ገር ሰው እንደሆኑ እና ጅብሪል አለይሂ ሰላም ቁርዓንን በሚያስተምሩበት በረመዳን ወር በየምሽቱ ወደ እሱ የሚመጣላቸው ጂብሪል አለይሂ ሰላም እንደሆኑ ነግሮናል። በእርግጥም ረሱል ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ከሚነፍሰው ነፋስ በጣም ገር ነበሩ።
ሐዲስ
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
[አቡ አል የማን አል ሃከም ቢን ነፊዕ] ነግሮናል፣ እሱም [ሹአይብ] ከ[አዝ ዙህሪ] እንደነገረኝ [ኡበይዱላህ ቢን አብደላህ ቢን ዑትባህ ቢን መስዑድ] [አብዱላህ ቢን አባስ] እንደነገረው [አቡ ሱፍያን ቢን ሃርብ] እንደነገረው፣ [አቡ ሱፍያን ቢን ሃርብ] እንደነገረው፣ ሄራክሊየስ ወደ ሶሪያ ምድር የንግድ ጉዞ ላይ የነበረ የቁረይሽ የንግድ ቡድን እንደተቀበለ ነግሮታል። ኢሊያ ላይ ሲቆሙ፣ ሄራክሊየስ በጉባኤው ላይ ውይይት እንዲደረግለት በጠየቀው ግብዣ ላይ ሄራክሊየስን አገኙት፣ በዚያን ጊዜ ሄራክሊየስ ከሮማውያን መኳንንት ጋር ነበር። ሄራክሊየስ በአስተርጓሚ አነጋገራቸው። ሄራክሊየስ “ከእናንተ መካከል ነብይ ነኝ ከሚለው ሰው ጋር የቅርብ የቤተሰብ ግንኙነት ያለው ማነው?” አለ። አቡ ሱፍያን አለ፤ እኔም “ከእሱ ጋር የቅርብ የቤተሰብ ግንኙነት ያለኝ እኔ ነኝ” ብዬ መለስኩለት። ሄራክሊየስ “ወደ እኔና ወደ ጓደኞቹም አቅርቡት” አለ። ስለዚህ ቁረይሾችን ከአቡ ሱፍያን ጀርባ አስቀመጡት። ከዚያም ሄራክሊየስ በአስተርጓሚው በኩል “ነቢይ ነኝ ስላለ ሰው እንደጠየቅኩት ንገረው። ቢዋሽልኝ ልትዋሽለት ይገባል” አለ። በአላህ ይሁንብኝ፣ ውሸትን በመናገር ክስ ምክንያት ባላሳየኝ ኖሮ እዋሽ ነበር” አለ። አቡ ሱፍያን እንዲህ አለ፤ ስለዚህ ስለ እሱ የጠየቀኝ የመጀመሪያው ነገር - ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም - “በእናንተ መካከል የዘር ሐረጉ ምንድነው?” የሚል ነበር። “እሱ ከጥሩ - የተከበረ - ዘር ነው” ብዬ መለስኩ። እንደገና “ከእሱ በፊት ሌላ ሰው ተናግሯል?” ሲል ጠየቀ። “ምንም” ሲል ጠየቀ። እንደገና “አባቱ ንጉሥ ነው?” ሲል ጠየቀ። “አይሆንም። እሱን የሚከተሉ ሰዎች ከፍተኛ ደረጃ ያላቸው ሰዎች ናቸው ወይስ ዝቅተኛ ሰዎች?” ሲል መለስኩለት። “እሱን የሚከተሉ እንኳን ዝቅተኛ ሰዎች ናቸው” ሲል ጠየቀ። እንደገና “ተከታዮቹ እየጨመሩ ነው ወይስ እየቀነሱ ነው?” ሲል ጠየቀ። «እጨምር» ብዬ መለስኩ። «በሃይማኖቱ ተቆጥቶ ክህደት ፈጽሟል?» ብዬ መለስኩለት። «ምንም» ብዬ ጠየቅኩት። «እሱ የተናገረውን ከመናገሩ በፊት ሲዋሽ አግኝተኸዋል?» ብዬ መለስኩለት። «በፍጹም» ብዬ ጠየቅኩት። «አታለለ?» ብዬ መለስኩለት። «በፍጹም። ከእርሱ ጋር ስንዝናና ያንን አላደረገም።» አቡ ሱፍያን «እንደዚህ አይነት ቃላትን ከማስተላለፍ ውጪ ሌላ ነገር ማስተላለፍ አልችልም» አለ። «እሱን እየተዋጋችሁት ነው?» ብዬ ጠየቅኩት። «አዎ» ብዬ መለስኩ። «ጦርነቱ እንዴት ተጠናቀቀ?» ብዬ ጠየቅኩት። «በእኛና በእሱ መካከል ያለው ጦርነት በጣም ብዙ ነው። አንዳንድ ጊዜ ይደበድበናል፣ አንዳንድ ጊዜ እንመታዋለን» ብዬ መለስኩ። «ምን እንድታደርግ አዘዘህ?» ብዬ መለስኩለት። «አዘዘን፤ «ከእርሱ ጋር ምንም ሳታጋራ አላህን አምልኩ፣ አባቶቻችሁም የተናገሩትን ትታችሁ ኑሩ» ብዬ መለስኩ። «ሶላትን እንድንሰግድ፣ ዘካት እንድንከፍል፣ እውነትን እንድንናገር፣ እርስ በርሳችን ይቅር እንድንል እና ዝምድናን እንድንጠብቅም አዘዘን።» ከዚያም ሄራክሊየስ ተርጓሚውን እንዲህ አለው፡- 'ንገረው፣ ስለ ሰውየው የዘር ሐረግ ጠየቅኩህ፣ እሱም የክብር ዘር እንደሆነ ነግረኸኛል። እንዲሁም በወገኖቹ ዘሮች መካከል አደገ። ከዚህ በፊት የተናገረውን ማንም ተናግሮ እንደሆነ ጠየቅኩህ፣ አንተም አይሆንም አልክ። ከዚህ በፊት ማንም ተናግሮ ቢሆን ኖሮ፣ ከዚህ በፊት ተመሳሳይ ነገር የተናገረውን ሰው እየመሰለ እንደሆነ እቆጥረው ነበር። እኔም ከአባቶቹ መካከል የንጉሣዊ ዘር ናቸው ወይ ብዬ ጠየቅኩህ፣ አንተም አይሆንም አልክ። አባቶቹ የንጉሣዊ ዘር ቢሆኑ የአባቱን መንግሥት ይጠይቅ ነበር አልኩት። እንዲሁም የተናገረውን ከመናገሩ በፊት ሲዋሽ አግኝተኸው እንደሆነ ጠየቅኩህ፣ አንተም አይሆንም አልክ። አላህን ይቅርና ለሰዎች ለመዋሸት እንኳን ባይደፍር ኖሮ ተረድቻለሁ። እኔም እሱን የሚከተሉት ታላላቆች ናቸው ወይስ ታላላቆች?' ብለህ ጠየቅኩህ። እሱን የተከተሉት ታላላቆች ናቸው ብለህ ጠየቅካቸው። በእርግጥም የነቢዩ ተከታዮች ናቸው። የተከታዮች ቁጥር ጨምሯል ወይስ ቀንሷል ብዬ ጠየቅኩህ፣ እንደጨመረ መለስክ። እናም ፍጹም እስኪሆን ድረስ በእምነት ውስጥ ያለው ሁኔታ ይህ ነው። እንዲሁም በሃይማኖቱ ተቆጥቶ ክህደት ፈጽሟል ወይ ብዬ ጠየቅኩህ። አንተም አይደለም ብለህ መለስክ። እምነት በልቡ ሲያድግና ሲያድግ የሚመስለው ይህ ነው። እኔም ጨፍኖ እንደሆነ ጠየቅኩህ፣ በጭራሽ መልስ አልሰጠህም። ሐዋርያቱ ማጭበርበር የማይችሉበት ሁኔታም በዚህ መንገድ ነበር። እንዲሁም ምን እንድታደርግ እንዳዘዘህ ጠየቅኩህ፣ አላህን ከእርሱ ጋር ምንም ነገር ባለማጋራት እንድታመልኩ እንዳዘዘህ፣ ጣዖትን እንዳታመልክ እንደከለከልክ፣ እንዲሁም ሶላትን እንድትጠብቅ፣ ዘካን እንድትሰጥ፣ እውነትን እንድትናገር፣ እርስ በርሳችሁ ይቅር እንድትባባሉና ወዳጅነትን እንድትጠብቅ አዘዘህ። የምትለው ሁሉ እውነት ከሆነ፣ መንግሥቱን ከእግሬ በታች እንደሚገዛ እርግጠኛ ነው። በእርግጥም፣ አሁን ከእናንተ መካከል እንዳልሆነ ጠርጥሬያለሁ፣ እሱን የማግኘት መንገድ ባውቅ ኖሮ፣ ከጎኑ ሳለሁ እግሩን እስክታጠብ ድረስ እሱን ለማግኘት እጥራለሁ። ከዚያም ሄራክሊየስ የአላህን መልእክተኛ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ደብዳቤ ጠየቀ፤ እሱም በዲሂያህ ወደ ባስራ መሪዎች አመጣለት። ከዚያም ለሄራክሊየስ ሰጠው፤ ከዚያም አነበበውና እንዲህ ይላል፡- ቢስሚላሂር ራህማኒር ራህሚም። ከአላህ ባሪያና መልእክተኛው ከሙሐመድ ወደ ሄራክሊየስ። የሮም ገዥ፣ ሰላም በተከተለ ላይ ይሁን። ከዚያም ከዚያ በእስልምና ጥሪ እጋብዛችኋለሁ፤ እስልምናን ተቀበሉ፤ ከዚያም ደህና ትሆናላችሁ፤ አላህ ድርብ ምንዳ ይሰጣችኋል። ነገር ግን ብትሸሹ የሕዝቦቻችሁን ኃጢአት ትሸከማላችሁ፤ እና፡- የመጽሐፉ ባለቤቶች ሆይ፣ ኑ - ቃል - ያዙ - በእኛና በእናንተ መካከል ምንም ልዩነት የለም፤ አላህን እንጂ ማንንም አናመልክም፤ ከእርሱም ጋር ምንም አናጋራም፤ አንዳንዶቻችንም - ከአላህ ሌላ ጌታ አድርገን አንይዝም። ቢያፈገፍጉም -- እኛ ለአላህ ታዛዦች መሆናችንን መስክሩ በሏቸው። አቡ ሱፍያን እንዲህ ብለዋል፡- “ሄራክሊየስ የተናገረውን ካስተላለፈና ደብዳቤውን አንብቦ ከጨረሰ በኋላ፣ ሁከትና ከፍተኛ ድምፅ ስለነበር አባረሩን። ከተባረርን በኋላ ለጓደኞቼ እንዲህ አልኳቸው፡- “በእርግጥም ወደ አቡ ቀብሲያ ልጅ ጉዳይ ተጋብዟል። ሄራክሊየስ ስለ ሮማ ግዛት ተጨንቆ ነበር።” በዚያን ጊዜ መሐመድ ድል እንደሚቀዳጅ ተጨንቄ ነበር፣ በመጨረሻም - ያ ስሜት ከጠፋ በኋላ - አላህ እስልምናን እንድቀበል አደረገኝ። የኢሊያ መኳንንት ኢብን አን ናዝሁር እና ሄራክሊየስ የክርስቲያን ጳጳስ ነበሩ፣ አንድ ቀን ሄራክሊየስ ኢሊያን ሲጎበኝ በጣም ተጨንቆ ነበር፣ ለአንዳንድ የጦር አዛዦቹ “በእርግጥ ሁኔታህን እንክዳለን” አላቸው። ከዚያም ኢብን ናዝሁር “ሄራክሊየስ ሁልጊዜ ለከዋክብት ጉዞ ትኩረት የሚሰጥ ኮከብ ቆጣሪ ነበር” አሉ። አንድ ጊዜ “አንድ ሌሊት የከዋክብትን ማለፊያ ስመለከት፣ የኪታን ንጉሥ እንደተወለደ አየሁ፣ ከዚህ ሕዝብ መካከል ማን ተገረዘ?” ብለው ለጠየቁት ካህናት ጥያቄዎች መልስ ሰጥተዋል። «የግርዛት ልማድ ያላቸው ሰዎች አይሁዶች ብቻ ናቸው፤ በአይሁድ ምክንያት አትጨነቅ። በመንግሥትህ ውስጥ ያሉትን አገሮች ሁሉ አዘዙ፤ ስለዚህ በእነዚያ አገሮች ውስጥ ያሉት አይሁዶች ይገደላሉ»። በዚያን ጊዜ ከባኒ ጋሳን ንጉሥ የተላከ መልእክተኛ ሄራክሊየስን ስለ አላህ መልእክተኛ (ሰላም በእሱ ላይ ይሁን) እንዲነግረው አቀረበለት፤ ሰውየው ታሪኩን ከጨረሰ በኋላ ሄራክሊየስ ግርዛት እንዳለበት ወይም እንዳልሆነ እንዲመረመር አዘዘ። ካረጋገጠ በኋላ በእርግጥ ጥቁር እንደሆነ ታወቀ። ከዚያም ሰዎች ለሄራክሊየስ ነገሩት። ሄራክሊየስ ሰውየውን ስለ ሌሎቹ አረቦች ጠየቀው፤ ተገርዘዋል ወይስ አልተገረዙም?» ሲል መለሰ፤ «ሁሉም አረቦች ተገርዘዋል»። ሄራክሊየስ «ይህ የኡማው ንጉሥ ነው፤ በእርግጥም ተወልዷል» አለ። ከዚያም ሄራክሊሱ በሮም ለሚኖር ጓደኛው ከሄራክሊሱ ጋር እኩል እውቀት ላለው ደብዳቤ ላከለት - ስለ ነቢዩ ሙሐመድ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም መወለድ ለመንገር። ይህ በእንዲህ እንዳለ ወደ ሂምሻ አገር ጉዞውን ቀጠለ፣ ነገር ግን ወደ ሂምሻ ከመድረሱ በፊት፣ ለጓደኛው ደብዳቤ መልስ መጀመሪያ ደረሰ። ጓደኛው መሐመድ እንደተወለደ እና በእርግጥም ነቢይ እንደሆነ ከሄራክሊየስ አስተያየት ጋር ተስማማ። ከዚያም ሄራክሊየስ የሮማውያን ባለሥልጣናትን በሂምሻ ወደሚገኘው ቦታው እንዲመጡ ጋበዛቸው፣ ሁሉም በስብሰባው ላይ ከተገኙ በኋላ፣ ሄራክሊየስ በሮቹ ሁሉ እንዲቆለፉ አዘዘ። ከዚያም “የሩም ሕዝብ ሆይ፣ መንግሥቱ በእጃችን እያለ ሁላችሁም የከበረ ድልና እድገት ታገኛላችሁ? ከፈለጋችሁ መሐመድን እንደ ነቢይ አምኑት!” አለ። እነዚህን ቃላት ሲሰሙ፣ በሮቹ ሁሉ ተቆልፈው ቢሆንም እንደ ዱር አህዮች ሸሹ። እንዲህ ዓይነቱን ሁኔታ ሲያይ፣ ሄራክሊየስ በመሐመድ ነቢይነት እንደሚያምኑ ተስፋውን አጣ። ከዚያም ሁሉም ወደየቦታቸው እንዲመለሱ አዘዘና “እንደ እውነቱ ከሆነ፣ አሁን የተናገርኩት የሁላችሁንም ጽናት ለመፈተን ብቻ ነበር። አሁን ያንን ቁርጠኝነት አይቻለሁ” አለ። ከዚያም በሄራክሊየስ ፊት ሰገዱና በእርሱ ተደሰቱ። የሄራክሊየስ ታሪክ በዚህ ያበቃል። ከ[አዝ ዙህሪ] [ሳሊህ ቢን ካይሳን]፣ [ዩኑስ] እና [ማዕማር] ተተርኳል።
ሐዲስ
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
አብደላህ ቢን ሙሳ እንደነገረን፣ ከኢክሪማህ ቢን ኻሊድ እንደነገረን [ሃንዛላህ ቢን አቡ ሱፍያን] ከኢክሪማህ ቢን ኻሊድ እንደነገረን ከኢብኑ ኡመር እንደተነገረን ረሱል ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ ብለዋል፡- “እስልምና የተገነባው በአምስት መሠረቶች ላይ ነው፤ ከአላህ በስተቀር ሌላ አምላክ እንደሌለ እና ሙሐመድ የአላህ መልእክተኛ መሆኑን መመስከር፣ ሶላት መስገድ፣ ዘካን መስጠት፣ ሐጅ ማድረግ እና በረመዳን ወቅት መጾም”።
ሐዲስ
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
ለእኛ [አብዱላህ ቢን ሙሐመድ አል ጁፊ] እንዲህ ሲል ተተርኮልናል፡- “ለእኛ [አቡ አሚር አል-አቃዲ] እንደተነገረን ለእኛ [ሱለይማን ቢን ቢላል] ከአብዱላህ ቢን ዲናር ከ[አቡ ሳሊህ] ከ[አቡ ሁረይራ] ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንደተተረክልን ተተርክልናል፡- “እምነት ከስልሳ በላይ ቅርንጫፎች አሉት፣ ትህትናም የእምነት አካል ነው” ብለዋል።
ሐዲስ
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
ለእኛ [አዳም ቢን አቡ ኢያስ] እንዲህ ሲል ተተርኳል፡- “ከአብዱላህ ቢን አቡ አስፋር] እና [ኢስማኢል ቢን አቡ ኻሊድ] ከ[አሲ ሲያቢ] ከ[አብዱላህ ቢን አምሩ] ከነቢዩ [ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም] እንዲህ ሲል ተተርኳል፡- “ሙስሊም ማለት ንግግሩና እጁ ለሙስሊሞች ደህንነቱ የተጠበቀ ሰው ነው፣ ሙሃጂር ደግሞ አላህ የከለከለውን ነገር የሚተው ሰው ነው” አቡ አብዱላህ እንዲህ ብሏል፡- አቡ ሙዓዊያም እንዲህ ብሏል፡- “ዳውድን [የኢብን ሂንድ] ልጅ ነው፣ ስለ [አሚር] እንዲህ ብሏል፡- “አብዱላህ ኢብን አምሩ ማለት ነው፣ ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም [አብዱላህ] ሰማሁ፣ ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም [አብዱላህ] ከ[ዳውድ] ከ[አሚር] ከ[አብዱላህ] ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም] እንዲህ ብሏል፡-
ሐዲስ
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
[ሰኢድ ቢን ያህያ ቢን ሰኢድ አል ቁራሲ] እንደነገረን አባቴ እንዲህ ብሏል፣ [አቡ ቡርዳህ ቢን አብዱላህ ቢን አቡ ቡርዳህ] ከ[አቡ ሙሳ] እንዲህ ብሏል፣ 'የአላህ መልእክተኛ ሆይ፣ የትኛው እስልምና በጣም አስፈላጊ ነው?' ረሱል ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ ሲሉ መለሱ፡- 'ሙስሊሞች ከአፋቸውና ከእጃቸው የተጠበቁት እነማን ናቸው?'
ሐዲስ
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
[አምሩ ቢን ኻሊድ] እንዲህ ሲል ነግሮናል፣ ከ[አቡ አል ኸይር] ከ[አቡ አል ኸይር] ከ[አብዱላህ ቢን አምሩ] ከ[አል ለይትስ] ነግሮናል፤ አንድ ሰው ነቢዩን ሰለላሁ አለይሂ ወሰለምን 'የትኛው እስልምና ነው ምርጡ?' ብሎ የጠየቀው ሰው ነበር። ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ ሲሉ መለሱ፡- 'ምግብ ትሰጣለህ፣ ለምታውቃቸውም ለማታውቃቸውም ሰላምታ ትሰጣለህ'።
ሐዲስ
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
ለእኛ [ለሙሳዳድ] [ያህያ] ከ[ሹዕባ] ከ[ቃታዳህ] ከ[አናስ] ከነቢዩ (ሰላም በእሱ ላይ ይሁን) እንደነገረን ተተርኳል። [ቃታዳህ] ከነቢዩ (ሰላም በእሱ ላይ ይሁን) ከ[አናስ) እንደነገረን ተተርኳል። [ቃታዳህ] ከነቢዩ (ሰላም በእሱ ላይ ይሁን) ከ[አናስ) እንደነገረን ተተርኳል። እሱም “ከእናንተ አንዳችሁ ለራሱ የሚወደውን ለወንድሙ እስካልወደደ ድረስ በእውነት አያምንም።” አለ።
ሐዲስ
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
አቡ አል የማን እንደተነገረን፣ ለእኛ [ሹአይብ] እንደተነገረን፣ ለእኛ [አቡ አዝ ዛናድ] ከ[አል አዕራጅ] ከ[አቡ ሁረይራህ] እንደተነገረን የአላህ መልእክተኛ (ሰላም በእሱ ላይ ይሁን) እንዲህ ብለዋል፡- “ነፍሴ በእጁ በሆነችው ጌታ እምላለሁ፣ ከወላጆቹና ከልጆቹ በላይ እስካልወደድኩ ድረስ ከእናንተ ማንም አያምንም” ብለዋል።
ሐዲስ
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
ይህ ከእኛ ጋር ተዛምዷል [ያዕቁብ ቢን ኢብራሂም] እንዲህ ብሏል፣ ይህ ከእኛ ጋር ተዛምዷል [ኢብን ኡላያህ] ከ[አብዱል አዚዝ ቢን ሹሃይብ] ከ[አናስ] ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ጋርም ተዛምዷል [አዳም] እንዲህ ብሏል፣ ከ[ቁታዳህ] ከ[አናስ] እንዲህ ብሏል፣ ነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ ብለዋል፡- “ከወላጆቹ፣ ከልጆቹና ከሰው ልጆች ሁሉ በላይ እስካልወደድኩ ድረስ ከእናንተ ማንም አያምንም።”
ሐዲስ
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
[ሙሐመድ ቢን አል ሙጣና] እንደተነገረን፣ [አብዱል ወሃብ አተስ ጻፊ] እንደተነገረን፣ [አዩብ] ከአቡ ቂላባ [አናስ ቢን ማሊክ] እንደተነገረን ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ ብለዋል፡- 'አንድ ሰው የእምነትን ጣፋጭነት የሚያገኘው ሦስት ነገሮች፡- አላህንና መልእክተኛውን ከእነዚህ ሁለት ሌሎች ሰዎች ይልቅ በሱ ዘንድ የበለጠ ተወዳጅ አድርጎታል። አንድን ሰው የሚወድ ከሆነ ለአላህ ሲል ካልሆነ በስተቀር አይወደውም። ወደ ሲኦል መወርወርን እንደሚጠላ ሁሉ ወደ ክህደት መመለስንም ይጠላል።'
ሐዲስ
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
አቡ አል ዋሊድ እንዲህ ብለዋል፣ ሹባህ እንደነገረኝ [አብዱላህ ኢብኑ አብዱላህ ኢብኑ ጃባር] እንዲህ ብለዋል፣ “ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም [አናስ] ሰምቻለሁ፣ እንዲህ ብለዋል፡- “የእምነት ምልክት አንሷሮችን መውደድ ሲሆን የኒፋቅ ምልክት ደግሞ አንሷሮችን መጥላት ነው” ብለዋል።
ሐዲስ
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
አቡ አል የማን] እንደነገረን፣ ከ[አዝ ዙህሪ] የመጣውን [ሹአይብ] እንደነገረን፣ [አቡ ኢድሪስ ዓኢዱላህ ኢብኑ አብዱላህ] [ኡባዳህ ኢብኑ አሽ ሻሚት] በበድር ጦርነት የተሳተፈ እና በአቆባ ምሽት ቃለ መሃላ ከፈጸሙት መካከል አንዱ እንደነበር ነግረውናል፣ የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ከጓደኞቹ መካከል በነበሩበት ጊዜ እንዲህ ብለዋል፡- 'ከአላህ ጋር ምንም ነገር እንዳታጋራ፣ እንዳትሰርቅ፣ እንዳትዝግብ፣ ልጆቻችሁን እንዳትገድል፣ በእጆቻችሁና በእግሮቻችሁ መካከል የምትፈጥሯቸውን ውሸቶች እንዳትፈጥር፣ ትክክል የሆነውን ነገር እንዳትታዘዝ ለእኔ ታማኝነትን እመኑ።' ከእናንተ ውስጥ እነዚያን ነገሮች የፈጸመ ሰው፣ ምንዳው ከአላህ ጋር ነው፤ እነዚህን ነገሮች የጣሰና አላህ በዚህ ዓለም የሚቀጣው ሰው፣ ይህ ለእርሱ ካፋራት ነው፤ እነዚህን ነገሮች የጣሰና አላህ በዚህ ዓለም የማይቀጣው ሰው፣ ንግዱ ወደ አላህ ይመለሳል፤ ከፈለገ ይቅር ይለዋል ወይም ይቀጣል። ስለዚህ ለእነዚህ ነገሮች ታማኝነቱን ቃል ገብተናል።
ሐዲስ
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
ከአብዱላህ ቢን ማስላማህ [ማሊክ] [አብዱራህማን ቢን አብዱላህ ቢን አብዱራህማን ቢን አቡ ሻሻህ] [አባታቸው] [አቡ ሰኢድ አል ኹድሪ] [ረሱል ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም] እንዲህ ብለዋል፡- 'ከአንድ ጊዜ - በአንድ ወቅት - የሙስሊም ምርጥ ሀብት በተራራ ጫፎች እና ሩቅ ቦታዎች ላይ የሚሰማራው ፍየል እንደሆነ ሊፈጠር ተቃርቦ ነበር፣ ሃይማኖቱ ስም ማጥፋትን በመፍራት ምክንያት ነው' ብለዋል።
ሐዲስ
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
[ሙሐመድ ቢን ሳላም] እንደነገረን፣ አብዳህ ከሂስያም እንደነገረን ከአባቱ ከ[አይሻ] እንዲህ ብሏል፡- “የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ሶሃቦችን ሲያዝዙ፣ ማድረግ የሚችሉትን ነገር እንዲያደርጉ አዘዛቸው። ከዚያም ሶሃቦች “እኛ እንደ አንተ አይደለንም፤ የአላህ መልእክተኛ ሆይ፣ ያለፉትንና የወደፊት ኃጢአቶቻችሁን ይቅር ስለተባልክ” አሉ። ስለዚህ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም ከፊቱ በሚታይ ሁኔታ ተናደደና “በእርግጥ ከእናንተ መካከል በጣም ቀናተኛ እና አላህን የሚያውቅ እኔ ነኝ” አለ።
ሐዲስ
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
ሱለይማን ኢብኑ ሃርብ እንደተነገረን ከቁታዳህ [አናስ ኢብኑ ማሊክ] ከነቢዩ ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ ብለዋል፡- “ሶስት ነገሮች አሉ፤ አንድ ሰው የእምነትን ጣፋጭነት ያገኛል፤ አላህና መልእክተኛው ከእነዚህ ሁለት ነገሮች ይልቅ በእርሱ ዘንድ ተወዳጅ ናቸው። አንድን ሰው የሚወድ ከሆነ ግን ያንን ሰው የማይወደው ከአላህ በስተቀር ነው። ወደ ገሃነም መወርወርን እንደሚጠላ ሁሉ ወደ ክህደት መመለስን የሚጠላ ማነው?”
