Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
O ri vhudza [Al Humaidi Abdullah bin Az Zubair] o ri, O ri vhudza [Sufyan] we a ri, uri O ri vhudza [Yahya bin Sa’id Al Ansari] o ri, o ri vhudza [Muhammad bin Ibrahim At Taimi], uri o pfa [Alqamah bin Waqash Al Laitsi]; Ndo vhuya nda pfa [Umar bin Al Khaththab] kha tshidulo tsha vhuhosi a tshi ri; Ndo pfa Muporofita sallallaahu ‘alaihi wasallam a tshi ri: ‘Zwiito zwoṱhe zwi ḓitika nga ndivho, nahone malamba a muthu muṅwe na muṅwe a ḓitika nga zwe zwa vha zwo lavhelelwa; Ane a ṱoḓa u pfuluwa nga ṅwambo wa shango ḽine a ṱoḓa u ḽi swikelela kana nga ṅwambo wa mufumakadzi ane a ṱoḓa u mu vhinga, zwenezwo u pfulutshela hawe ndi kha zwe a vha o ḓiimisela zwone.’
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
Ro vhudzwa uri [Abdullah bin Yusuf] o ri, ho vhigwa kha riṋe [Malik] u bva kha [Hysyam bin ‘Urwah] u bva kha [khotsi awe] u bva kha [Aisyah] mme a Mu’minin, uri Al Harith bin Hisham o vhudzisa Rasulullah uri: Ngauralo Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam o fhindula a ri: ‘Tshiṅwe tshifhinga zwi ḓa kha nṋe sa mubvumo wa dzitsimbi dzine dza khou lila nahone heyi nḓila ndi yone ine ya nkonḓela vhukuma, nga murahu ha zwenezwo zwi a ima u itela uri ndi kone u pfesesa zwine zwa khou ambiwa. Nahone tshinwe tshifhinga muruṅwa u ḓa sa muthu a amba na nṋe ngauralo ndi tevhela zwine a amba'. Aisyah o ri: ‘Ngoho, ndo vhuya nda vhona nzumbululo i tshi tsela khae sallallaahu ‘alaihi wasallam nga ḓuvha ḽi rotholaho vhukuma nahone nga murahu ya ima, nahone nda vhona uri phanḓa yawe yo vha i tshi khou rotha biko’.
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
Ro vhudzwa uri [Yahya bin Bukair] o ri, Ho vhudzwa riṋe u bva kha [Al Laits] u bva kha [‘Uqail] u bva kha [Ibn Shihab] u bva kha [‘Urwah bin Az Zubair] u bva kha [‘Aisyah] -Mme wa Mu’minin-, uri o ri: ‘Mathomoni a nzumbululo yo vha i ya ngoho ine ya nga ’. muloro wo eḓela. Huno Ha lori nga nnḓa ha musi zwi tshi ḓa sa tshedza tsha maṱavhelo. Nga murahu a fhaṱutshedzwa nga lufuno lwa u vha e eṱhe, nga zwenezwo, a khetha bako ḽa Hiro nahone a ḽi konḓelela, zwine zwa vha u gwadamela vhusiku lwa tshifhinganyana a sa athu vhuyelela muṱani wawe u itela u lugiselela ndugiselelo dza u dovha a tshila. Nga murahu a ṱangana na Khadijah u itela u lugisela zwiḽiwa. U swika mafheleloni Al Haq a tshi ḓa musi e bakoni ḽa Hiro, muruṅwa a ḓa a ri: ‘Vhalani?’ A fhindula a ri: 'A thi koni u vhala'. Muporofita sallallaahu ‘alaihi wasallam o ṱalutshedza a ri: Ngauralo muruṅwa a npfara a nkhuvhatedza nga maanḓa vhukuma a mbo ḓi nṱutshela a dovha a ri: ‘Vhalani!’ A fhindula a ri: 'A thi koni u vhala'. So muruṅwa a npfara a nkhuvhatedza nga maanḓa then a nṱutshela a dovha a ri: 'Vhalani!'. A fhindula a ri: 'A thi koni u vhala'. Muruṅwa a dovha a npfara a nkhuvhatedza lwa vhuraru nga maanḓa vhukuma then a nṱutshela, a dovha a ri: -Vhalani nga u -bula- dzina ḽa Mudzimu waṋu we a sika, O sika vhathu nga tshipiḓa tsha malofha. Vhalani, Murena waṋu ndi Muvhuthu-'. Muporofita sallallaahu 'alaihi wasallam vho vhuyelela mutani wavho na maipfi a nzumbululo vhe kha tshiimo tsha u vhilaela. O ṱangana na Khadijah bint Khawailidh nahone a ri: ‘Nkuvhatedzeni, nkuvhatedzeni!’. O vha o fukedzwa u swika a tshi fhelelwa nga nyofho. O mbo ḓi vhudza Khadija zwe zwa itea: ‘Ndi khou vhilaela nga ha nṋe muṋe’. Ngauralo Khadijah a ri: ‘Nga Allah, Allah ha nga ḓo ni vhaisa lwa tshoṱhe, ngauri ni muthu ane a isa phanḓa na vhukonani’. Khadijah o mbo ḓi mu ramba uri a ṱangane na Waroqoh bin Naufal bin Asad bin Abdul ‘Uzza, murwa wa malume wa Khadijah, we a vha e Mukriste nga tshifhinga tsha Jahiliyyah. O dovha a ṅwala bugu nga Luheberu, nahone a dovha a ṅwala Bivhili nga Luheberu nga thendelo ya Allah. Nga hetsho tshifhinga Waroqoh o vha o no vha muhulwane nahone maṱo awe o vha o pofula. Khadijah ari: 'Iwe ṅwana wa malume wanga, thetshelesani zwine ṅwana wa murathu wau a amba'. Waroqoh ari: 'Iwe nwana wa murathu wanga, wo tangana na mini'. Ngauralo, Rasulullah o amba zwe zwa itea khae. Waroqoh a ri: ‘Hoyu ndi Namus, sa zwe Allah a vhuya a zwi dzumbululela Mushe. Oh, ndi tama arali ndo vha ndi tshe muṱuku ndi tshi kha ḓi tshila musi ni tshi pandelwa nga vhathu vhaṋu'. Rasulullah o vhudzisa a ri: ‘Naa ndi ḓo pandelwa ngavho?’ Waroqoh a fhindula a ri: ‘Ee. Ngauri ahuna muthu ane a do da na zwine na khou disa nga nnda ha musi vha tshi do vhaisala - vha itwa maswina -. Arali ndo vha ndi hone musi zwenezwo zwi tshi itea, ndo vha ndi tshi ḓo ni thusa nga hune nda nga kona ngaho’. Waroqoh ho ngo tshenzhela tshiitea tshe a vha a tshi tshi tenda ngauri o fa mathomoni nga tshifhinga tsha fatroh - vhushayanungo - nzumbululo. [Ibn Shihab] o ri; o vha o nḓivhadza [Abu Salamah bin Abdurrahman] uri [Jabir bin Abdullah Al Ansari] o amba nga ha u sa vha na tshithu ha nzumbululo, sa zwe Muḓinḓa wa Allah a ri: ‘Musi ndi tshi khou tshimbila ndo pfa ipfi ḽi bvaho ṱaḓulu, ndo sedza thungo lwaḽo nahone zwo bvelela kha nṋe uri muruṅwa o vha e vhukati ha Hirro we a vha a tshi khou ḓa kha nṋe. ḽiṱaḓulu na ḽifhasi. Ndo vha ndo tshuwa nda humela hayani, nda ri: ‘Nkuvhatedzeni. Nkuvhatedzeni'. Ngauralo Allah Ta'ala a rumela nzumbululo: -Inwi vhane na ḓifukedza- u swika ipfi ḽa Allah -na litsha zwifanyiso-. U bva tsheetsho nzumbululo dzo bvela phanḓa dzi tshi ḓa fhasi dzi sa fheli'. Hadithi iyi yo dovha ya anetshelwa nga [Abdullah bin Yusuf] na [Abu Shalih] khathihi na [Hilal bin Raddad] u bva kha [Az Zuhri]. [Yona] a ri; nahone [Ma’mar] o tenda uri o i wana kha Az Zuhri.
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
O ri vhudza [Musa bin Isma’il] o ri, O ri vhudza [Abu ‘Awanah] o ri, uri O ri vhudza [Musa bin Abu Aisyah] o ri, O ri vhudza [Sa’id bin Jubair] u bva kha [Ibn ‘Abbas] nga ha maipfi a Allah Ta’ala ngauri: -U songo ṱuṱuwedza lulimi lwau nga u ṱavhanya u - ndi-'. Ibn ‘Abbas o ri: ‘Muḓinḓa wa Allah o vha e na lutamo lwo khwaṱhaho vhukuma lwa u ṱanganedza nga ṱhoho zwe zwa dzumbululwa - Qur’an - nahone a tshimbidza milomo yawe’. Ibn 'Abbas o ri: 'Ndi ḓo sudzulusa milomo yanga -u i vhala- kha inwi sa zwe Muḓinḓa wa Allah a nnyita zwone’. Said Sa'id: 'Nahone ndi do sudzulusa milomo yanga -u i vhalela- kha inwi sa zwe nda vhona Ibn 'Abbas a tshi zwi ita. Ngauralo Muporofita o sudzulusa milomo yawe. Zwenezwo ipfi ḽa Allah Ta'ala ḽa ḓa fhasi: Ni songo sudzulusa lulimi lwaṋu u -vhala- Koran ngauri ni ḓo ṱavhanya u -i ḓivha. Vhukuma, zwi ḓitika nga Riṋe u zwi kuvhanganya -kha tshifuba tshaṋu- na -u ita uri ni vhe na vhuṱali- kha u zwi vhala'. Zwine zwa amba uri Allah u zwi kuvhanganya kha tshifuba tshaṋu - u itela u zwi ṱanganedza nga ṱhoho - nahone nga murahu na zwi vhala: ‘Musi Ro no fhedza u zwi vhala, nga murahu ni tevhele u vhala’. Zwi amba uri: ‘Thetshelesani ni fhumule’. Zwenezwo Allah Ta’ala a ri: ‘Ngauralo, vhukuma, zwi kha Riṋe u zwi ṱalutshedza. Zwi amba uri: ‘Nahone ndi pfanelo yashu u i vhala’ Na Muḓinḓa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam u bva tsheetsho tshifhinga musi Jibril ‘Alaihis Salam a tshi ḓa khae, o mu thetshelesa. Nahone musi Jibril 'Alaihis Salam o no ṱuwa, Muporofita o mbo ḓi i vhalela - kha khonani dzawe - sa zwe Jibril ‘Alaihis Salam a mu vhalela zwone .
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
O ri vhudza [Abdan] o ri, o ri vhudza [Abdullah] o ri vhudza [Yunus] u bva kha [Az Zuhri] nahone nga u anetshela hu fanaho, o dovha a ri vhudza [Bisyir bin Muhammad] o ri, o ri vhudza [Abdullah] o ri, o ri vhudza [Yunus] na [Ma’zurlah] o ri vhudza [Adullah] u bva kha [Adullah], Bin Abdullah] u bva kha [Ibn ‘Abbas] o ri, uri Rasulullah o vha e muthu wa vhulenda vhukuma, zwihuluhulu nga ṅwedzi wa Ramadlan musi muruṅwa Jibril ‘Alaihis Salam a tshi ṱangana nae, nahone ho vha hu Jibril ‘Alaihis Salam we a vha a tshi ḓa khae vhusiku vhuṅwe na vhuṅwe nga ṅwedzi wa Ramadlan’. Vhukuma, Rasulullah o vha e na vhulenda vhuhulwane u fhira muya une wa khou vhudzula.
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
O ri vhudza [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi’] o ri, o ri vhudza [Syu’aib] u bva kha [Az Zuhri] o mmbudza [Ubaidullah bin Abdullah bin ‘Utbah bin Mas’ud] uri [Abdullah bin ‘Abbas] o mu vhudza uri [Abu] ene u na Harbdullah bin Tofyan; uri Heraclius o ṱanganedza tshigwada tsha vharengisi vha Quraish, tshe tsha vha tshi kha lwendo lwa u rengisa lwa u ya Shangoni ḽa Siria nga tshifhinga tshe thendelano vhukati ha Muporofita sallallaahu ‘alaihi wasallam na Abu Sufyan na vhadzia-u-sa-tenda vha Quraish ya thoma u shuma. Musi vha tshi ima Iliya’ vho ṱangana na Heraclius nga u rambiwa nga Heraclius uri vha rambiwe kha nyambedzano buthanoni ḽawe, nga tshenetsho tshifhinga Heraclius o vha e na vhahulwane vha Roma. Heraclius o amba navho a tshi shumisa muṱalutshedzeli. Heraklio o ri; 'Ndi nnyi kha inwi ane a vha na vhushaka ha tsini ha muta na muthu ane a ḓiamba uri ndi Muporofita?'. Abu Sufyan o ri; ngauralo nda fhindula nda ri; 'Ndi nṋe ane a vha na vhushaka ha tsini ha muṱa nae'. Heraklio o ri; 'Mu sendedzeni tsini na nne na khonani dzawe'. Ngauralo vha vhea Vhaquraysh murahu ha Abu Sufyan. Nga murahu Heraclius a amba a tshi shumisa muṱalutshedzeli wawe a ri: ‘Mu vhudzeni uri ndo mu vhudzisa nga ha munna we a vha a tshi ḓiamba uri ndi Muporofita. Arali a nzwifhela, na iwe u fanela u mu zwifhela'. Nga Allah, arali ho vha hu si nga ṱhoni dzo vhangwaho nga u pomokwa ha u zwifha uri vha ḓo nnyita, ndo vha ndi tshi ḓo vha ndo mu zwifha.’ Abu Sufyan o ri; Ngauralo tshithu tsha u thoma tshe a mmbudzisa nga hae - Muporofita sallallaahu 'alaihi wasallam - ndi uri: 'vhuimo ha lushaka lwawe vhukati haṋu ndi vhufhio?' Nda fhindula nda ri: 'Ndi wa lushaka lwavhuḓi - lwa vhugala'. A dovha a vhudzisa a ri: ‘Naa hu na muṅwe we a zwi amba phanḓa hawe?’ Nda fhindula nda ri: 'Ahuna tshithu'. A dovha a vhudzisa a ri: Naa khotsi awe ndi khosi? Nda fhindula nda ri: 'Hai'. Naa vhane vha mu tevhela ndi vhathu vha vhuimo ha nṱha kana ndi vhathu vha vhuimo ha fhasi?’ Nda fhindula nda ri: ‘Na vhane vha mu tevhela ndi vhathu vha fhasi’. A dovha a vhudzisa a ri: ‘Naa vhatevheli vha khou engedzea kana vha khou fhungudzea?’ Nda fhindula nda ri: ‘Engedzani’. A dovha a vhudzisa a ri: ‘Naa hu na muthu we a ṱutshela vhugunei nga ṅwambo wa uri o sinyutshela vhurereli hawe?’ Nda fhindula nda ri: 'Ahuna tshithu'. A dovha a vhudzisa uri: 'No vhuya na mu wana a tshi khou zwifha a sa athu amba zwe a amba?' Nda fhindula nda ri: 'A thi vhuyi'. A dovha a vhudzisa a ri: ‘Naa o no vhuya a fhura?’ Nda fhindula nda ri: ‘Na kathihi. Musi ri tshi khou ḓi ṱwa nae, ho ngo vhuya a ita zwenezwo'. Abu Sufyan o ri: ‘Ndi nga si kone u fhirisela tshiṅwe tshithu nga nnḓa ha maipfi a ngaho haya’. A dovha a vhudzisa a ri: ‘Ni khou lwa nae?’ Nda fhindula nda ri: 'Ee'. A dovha a vhudzisa a ri: ‘Nndwa yo fhela hani?’ Nda fhindula nda ri: ‘Nndwa vhukati hashu nae ndi khulu vhukuma. Tshinwe tshifhinga u a ri rwa, tshinwe tshifhinga ri a mu rwa'. A dovha a vhudzisa a ri: ‘O ni laedza uri ni ite mini?’ Nda fhindula nda ri: ‘O ri laedza; ‘Gradamelani Allah ni sa ṱanganyisi tshithu nae, ni litshe zwe makhulukuku waṋu vha amba. "O dovha a ri laedza uri ri rabele, ri badele zakat, ri ambe ngoho, ri hangwelana na u vhulunga vhukonani." Nga zwenezwo, Heraclius a amba na muṱalutshedzeli wawe a ri: ‘Mu vhudzeni uri ndo ni vhudzisa nga ha vhubebi ha onoyo muthu, inwi ni mmbudze uri onoyo muthu ndi wa lushaka lwa vhuimo ha nṱha. Zwi fanaho na zwenezwo, munna o vuswa vhukati ha vhaḓuhulu vha vhathu vha hawe. Nahone ndo ni vhudzisa uri naa hu na muthu we a vhuya a amba zwe a amba kale, no ri hai. Arali zwo ambiwa uri muthu o no zwi amba kale, ngoho ndi do dzhia uri hoyu muthu u khou kopolola muthu kale we a amba zwithu zwi fanaho na zwenezwo. Ndo dovha nda ni vhudzisa uri khotsi awe ndi vha lushaka lwa vhuhosi naa, na fhindula uri hai. Nda ri arali khotsi awe vha tshi bva kha lushaka lwa vhuhosi, ngoho hoyu muthu u do vha a tshi khou claim muvhuso wa khotsi awe. Nahone ndo dovha nda ni vhudzisa uri no vhuya na zwi wana naa . Arali o zwifha a sa athu amba zwe a amba, no mu fhindula uri hai. Ndi a zwi pfesesa zwavhudi uri na vhathu a vha na tshivhindi tsha u zwifha, let alone u zwifha kha Allah. Nahone ndo dovha nda ni vhudzisa uri, naa vhane vha mu tevhela ndi vha vhuimo ha nṱha kana ndi vha vhuimo ha fhasi?’ Wa fhindula vha fhasi vhe vha mu tevhela. Ngoho ndi vhatevheli vha Muporofita. Ndo dovha nda ni vhudzisa uri tshivhalo tsha vhatevheli tsho engedzea kana tsho fhungudzea, no fhindula uri tsho engedzea. Nahone zwo tou ralo nga lutendo u swika lu tshi vha lwo fhelelaho. Ndo dovha nda ni vhudzisa arali hu na muthu we a ṱutshela vhurereli nga ṅwambo wa uri o sinyutshela vhurereli hawe. U fhindula uri hai. Huno izwo ndi zwine lutendo lwa vha zwone musi lu tshi aluwa na u aluwa mbiluni. Ndo dovha nda ni vhudzisa uri o vhuya a cheater naa, no fhindula never. Huno ndi ngazwo zwo vha zwo tou ralo uri Vhaapostola vha si kone u fhura. Nahone ndo dovha nda ni vhudzisa uri o ni laedza uri ni ite mini, no fhindula uri o ni laedza uri ni gwadamele Allah nga u sa ṱanganya tshithu nae, nahone o ni thivhela u gwadamela midzimu i sili, o dovha a ni laedza uri ni tikedze thabelo, ni badele zakat, ni ambe ngoho, ni hangwelane na u vhulunga vhukonani. Arali zwoṱhe zwine na amba zwi ngoho, vhukuma u ḓo vhusa muvhuso nga fhasi ha milenzhe yanga. Ngoho ndo vha ndi tshi khou humbulela uri haho vhukati haṋu zwa zwino, arali ndo vha ndi tshi ḓivha nḓila ya u swika khae, ngoho ndo vha ndi tshi ḓo lingedza nga maanḓa u mu wana uri musi ndi nga thungo hawe ndi ḓo mu ṱanzwa milenzhe vhukuma. Zwenezwo Heraclius a humbela vhurifhi vhu bvaho kha Muporofita he ha ḓiswa nga Dihyah ha vhavhusi vha Basrah. Nga zwenezwo, a ṋea Heraclius honoho vhurifhi, nga zwenezwo a vhu vhala nahone zwi re ngomu hazwo zwo vha zwi tshi ri: ‘Bismillahir rahmanir Rahim. U bva kha Muhammed, mushumeli wa Allah na Muḓinḓa wawe u ya kha Heraclius. Muvhusi wa Roma, U tshidzwa ha vhane vha tevhela ndaela. Zwenezwo nṱhani ha zwenezwo, ndi ni ramba nga mbilaelo ya Vhuislam; Dzhenani kha Islam, ndi hone ni tshi ḓo tsireledzea, Allah u ḓo ni lambedza luvhili. Fhedzi arali na rembuluwa, ndi hone ni tshi ḓo hwala zwivhi zwa vhathu vhaṋu, nahone: Inwi vhathu vha bugu, ḓani - farani - kha fhungo - mulayo - wa uri a hu na khanedzano vhukati hashu na inwi, uri a ri gwadameli muthu nga nnḓa ha Allah nahone a ri ṱanganyisi tshithu nae nahone a hu na - kana - muthu washu ane a dzhia vhaṅwe sa Rabbs nga nnḓa ha Allah'. Arali vha rembuluwa, vha vhudzeni uri: ‘Vhonani, riṋe ri vhe vha ḓiṱukufhadza -kha Allah-’. Abu Sufyan o ri: ‘Nga murahu ha musi Heraclius o no fhirisela zwe a amba nahone a fhedza u vhala vhurifhi, ho vha na phosho na maipfi a re na phosho, zwe zwa ri pandela. Ndo ri kha khonani dzanga nga murahu ha musi ro no pandelwa; 'Ngoho o rambiwa kha mafhungo a murwa wa Abu Kabsyah. Heraclius o vha a tshi vhilaela nga ha muvhuso wa Roma. Na nga hetsho tshifhinga ndo vha ndi tshi dovha nda vhilaela uri Muhammad u ḓo bvelela, u swika mafheleloni - ḽeneḽo ḽiḓipfi ḽo fhela nga murahu ha musi - Allah o nṱanganedza kha Islam. Nahone Ibn An Nazhur, muofisiri wa Iliya’ nahone Heraclius o vha e mubishopo wa Mukriste, o amba uri ḽiṅwe ḓuvha musi Heraclius a tshi dalela Iliya’ o vha a tshi vhilaela vhukuma, a vhudza vhaṅwe vha vhalanguli vhawe vha nndwa a ri: ‘Vhukuma ri a hanedza vhuimo haṋu. Zwiṅwe hafhu, Ibn Nazhhur o ri, ‘Heraclius o vha e muḓivhi wa ṋaledzi we a vha a tshi dzulela u ṱhogomela u tshimbila ha ṋaledzi. O vhuya a fhindula mbudziso dze vhotshifhe vha mu vhudzisa dzone; 'Vhuṅwe vhusiku musi ndi tshi khou lavhelesa u fhira ha ṋaledzi, ndo vhona uri khosi ya Khitan yo bebwa, ndi nnyi kha vhathu avha we a fumba?' Fhindulani vhotshifhe; 'Vhathu vhane vha fumba ndi Majuda fhedzi, ni songo vhilaela nga nthani ha Majuda. Ni sokou laedza mashango oṱhe a re muvhusoni waṋu, uri Vhayuda vha re kha eneo mashango vha vhulahwe’. K Nga hetsho tshifhinga, Heraclius, muruṅwa a bvaho kha khosi ya Bani Ghassan, o ṋekedzwa uri a ambe nga ha Muḓinḓa wa Allah (mulalo na phaṱhutshedzo dza Allah dzi vhe khae), nga murahu ha musi munna o no fhedza u anetshela mafhungo, Heraclius a laedza uri a ṱolisiswe u itela u vhona arali o fumba kana hai. Nga murahu ha u sedza, zwo wanala uri ngoho ndi murema. Nga murahu vhathu vha vhudza Heraclius. Heraclius o vhudzisa onoyo munna nga ha vhaṅwe Vhaarabu, naa vho fumba kana hai?’ A fhindula a ri; 'Maarabu othe o fumba'. Heraklio o ri; 'Hoyu ndi khosi ya Ummah, ngoho o bebwa'. Zwenezwo Heraclisu a rumela vhurifhi kha khonani yawe ngei Roma ye nḓivho yawe ya vha i tshi lingana na ya Heraclisu - uri a mu vhudze nga ha u bebwa ha Muporofita Muhammad -. Nga hetsho tshifhinga, o isa phanḓa na lwendo lwawe lwa u ya shangoni ḽa Himsha, fhedzi musi a sa athu swika Himsha, phindulo ya vhurifhi ha khonani yawe yo vha yo no swika phanḓa. Khonani yawe yo tendelana na muhumbulo wa Heraclius wa uri Muhammad o bebwa nahone vhukuma o vha e muporofita. Heraclius o mbo ḓi ramba vhahulwane vha Roma uri vha ḓe fhethu hawe ngei Himsha, nga murahu ha musi muṅwe na muṅwe o no vha hone muṱanganoni, Heraclius a laedza uri miṋango yoṱhe i khiiwe. Ndi hone a tshi ri; ‘Inwi lushaka lwa rum, naa noṱhe ni ḓo swikelela gundo ḽa vhugala na mvelaphanḓa, ngeno muvhuso u tshi kha ḓi vha hone zwanḓani zwashu? Arali ni tshi ṱoḓa, ṱanganedzani Muhammad sa Muporofita!’. Vha tshi pfa maipfi ayo vha shavha sa donngi dza ḓaka naho miṋango yoṱhe yo vha yo khiiwa. Musi a tshi vhona vhuimo ho raloho, Heraclius o fhelelwa nga fulufhelo ḽa uri vha ḓo tenda kha vhuporofita ha Muhammad. Zwenezwo a laedza uri muṅwe na muṅwe a humele fhethu hawe nahone a ri; ‘Zwi re zwone ndi uri zwe nda amba zwino-zwino zwo vha zwi tshi khou sokou linga u khwaṱha haṋu noṱhe. Zwino ndo vhona u ḓiimisela honoho'. Nga murahu vha gwadama phanḓa ha Heraclius nahone vha mu takalela. Nga u ralo mafhungo a Heraclius a fhela. I anetshelwa nga [Salih bin Kaisan] na [Yunus] na [Ma’mar] u bva kha [Az Zuhri].
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
O ri vhudza [Abdullah bin Musa] o ri, o ri vhudza [Hanzhalah bin Abu Sufyan] u bva kha [‘Ikrimah bin Khalid] u bva kha [Ibn Umar] o ri: ‘Vhuislam ho fhaṱiwa kha -mitheo miṱanu-; vhuṱanzi ha uri a hu na mudzimu nga nnḓa ha Allah nahone vhukuma Muhammad ndi muruṅwa wa Allah, u thoma thabelo, u badela zakat, hajj na u ḓidzima zwiḽiwa nga tshifhinga tsha Ramadan’.
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
O ri vhudza [Abdullah bin Muhammad Al Ju’fi] o ri, O ri vhudza [Abu ‘Amir Al ‘Aqadi] we a ri, uri O ri vhudza [Sulaiman bin Bilal] u bva kha [Abdullah bin Dinar] u bva kha [Abu Salih] u bva kha [Abu Hurairah] u bva kha Muporofita o ri: matavha, na ṱhoni ndi tshipiḓa tsha lutendo’.
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Zwo anetshelwa riṋe [Adamu bin Abu Iyas] o ri, Zwo anetshelwa riṋe [Syu’bah] u bva kha [Abdullah bin Abu As Safar] na [Isma’il bin Abu Khalid] u bva kha [Asy Sya’bi] u bva kha [Abdullah bin ‘Amru] u bva kha Muporofita sallalamlahal muthu o ri: safe kha vha Muslim, na Muhajir ndi muthu ane a ṱutshela zwe Allah a zwi thivhela. ’ Abu Abdullah o ri; nahone [Abu Mu’awiyyah] o ri; O ri vhudza [Daud], ndi murwa wa Ibn Hind, wa [‘Amir] o ri; Ndo pfa [Abdullah], zwine zwa amba ibn ‘Amru, u bva kha Muporofita Sallallahu ‘alaihi wasallam Nahone nda ri [Abdul A’laa] u bva kha [Daud] u bva kha [‘Amir] u bva kha [Abdullah] u bva kha Muporofita Sallallahu ‘alaihi wasallam .
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
Naa o ri vhudza [Sa’id bin Yahya bin Sa’id Al Qurasyi] o ri, Naa o ri vhudza [khotsi anga] vho ri, uri Naa o ri vhudza [Abu Burdah bin Abdullah bin Abu Burdah] u bva kha [Abu Burdah] u bva kha [Abu Musa] o ri: ‘Iwe Muḓinḓa wa Allah, ndi Vhuislam vhufhio vhune ha vha ha ndeme vhukuma?’ Vho-Rasulullah vha fhindula vha ri: ‘Ndi nnyi ane Vhamuslim vha tsireledzea kha mulomo na zwanḓa zwavho’.
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
O ri vhudza [‘Amru bin Khalid] o ri, O ri vhudza [Al Laits] u bva kha [Yazid] u bva kha [Abu Al Khair] u bva kha [Abdullah bin ‘Amru]; Ho vha na muthu we a vhudzisa Muporofita uri; 'Ndi ifhio Islam ine ya vha ya khwine?' Muporofita sallallaahu ‘alaihi wasallam o fhindula a ri: ‘U ṋea zwiḽiwa, u lumelisa vhathu vhane wa vha ḓivha na vhane wa sa vha ḓivhe’.
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
U bva kha [Musaddad] o ri, u ri ṱalutshedza [Yahya] u bva kha [Syu’bah] u bva kha [Qotadah] u bva kha [Anas] u bva kha Muporofita sallallaahu ‘alaihi wasallam Na u bva kha [Husain Al Mu’alim] o ri, o ri ṱalutshedza [Qotadah] u bva kha [Anas] u bva kha ‘he o ri u tenda: u funa murathu wawe sa zwine a ḓifuna zwone’.
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
Ro vhudzwa [Abu Al Yaman] o ri, zwo vhigwa kha riṋe [Syu’aib] o ri, zwo vhudzwa kha riṋe [Abu Az Zanad] u bva kha [Al A’raj] u bva kha [Abu Hurairah], uri Muḓinḓa wa Allah (mulalo na phaṱhutshedzo dza Allaah zwi vhe khae) o ri: ‘Ngauralo a hu na ane a vha kha inwi ane nda mu funa u swika ndi tshi tenda . u fhira vhabebi vhawe na vhana vhawe’.
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Zwo vha zwi tshi tshimbidzana na riṋe [Ya’qub bin Ibrahim] o ri, zwo vha zwi tshi tshimbidzana na riṋe [Ibn ‘Ulayyah] u bva kha [Abdul ‘Aziz bin Shuhaib] u bva kha [Anas] u bva kha Muporofita sallallaahu ‘alaihi wasallam Nahone zwo dovha zwa vha na vhushaka na riṋe [Adamu] o ri, zwo vha zwi tshi tshimbidzana na riṋe u bva kha [S] Muporofita sallallaahu 'alaihi wasallam o ri: 'A hu na na muthihi waṋu ane a ḓo tenda u swika nṋe a tshi funa u fhira vhabebi vhawe, vhana vhawe na vhathu vhoṱhe.'
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
Ro vhudzwa riṋe [Muhammad bin Al Mutsanna] o ri, ro vhudzwa riṋe [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] o ri, ro vhudzwa [Ayyub] u bva kha [Abu Qilabah] u bva kha [Anas bin Malik] u bva kha Muporofita sallallaahu ‘alaihi wasallam wa muthu, o ri: ‘ lutendo: O ita uri Allah na Muḓinḓa wawe vha mu fune u fhira vhaṅwe nga nnḓa ha vhenevha vhavhili. Arali a tshi funa muthu, ha mufuni nga nnda ha Allah. Nahone u vhenga u vhuyelela kha u sa tenda u fana na musi a tshi vhenga u poswa heleni.’
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
O ri vhudza [Abu Al Walid] o ri, o ri vhudza [Syu’bah] o mmbudza [Abdullah bin Abdullah bin Jabar], o ri; Ndo pfa [Anas] u bva kha Muporofita sallallaahu ‘alaihi wasallam, o ri: ‘Tshiga tsha lutendo ndi u funa -vha- Ansar nahone tshiga tsha nifaq ndi u vhenga -vha- Ansar’.
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
O ri vhudza [Abu Al Yaman] o ri, o ri vhudza [Syu’aib] u bva [Az Zuhri] o ri, o ri vhudza [Abu Idris ‘Aidzullah bin Abdullah], uri [‘Ubadah bin Ash Shamit] o vha e khonani ye ya dzhia sia kha nndwa ya Badr nahone o vha e dovha a vha muṅwe wa vhe vha dzhia vhusiku ha hebaho; uri Muḓinḓa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam o amba musi e vhukati ha dziṅwe dza khonani dzawe: ‘Tendani u fulufhedzea kha nṋe u sa ṱanganya vhafarisi na Allah na tshithu na tshithihi, u sa tswa, u sa ita vhupombwe, u sa vhulaha vhana vhaṋu, u sa vhumba mazwifhi ane na a tumbulela vhukati ha zwanḓa zwaṋu na milenzhe yaṋu, u sa vha tshithu tshiṅwe na tshiṅwe tshine tsha vha disobey. Ane kha inwi a zwi ḓadzisa, malamba awe a kha Allah, nahone ane a pfuka zwenezwi zwithu nahone nga murahu Allah a mu ṱarafa kha ḽino shango, ndi kafarat khae, nahone ane a pfuka zwenezwi zwithu nahone nga murahu Allah a zwi fukedza - ha mu ṱarafi kha ḽino shango - zwenezwo mushumo wawe u vhuyelela kha Allah, arali a tshi funa, u ḓo mu hangwela'. Nga zwenezwo, ro fulufhedzisa u fulufhedzea khae nga ṅwambo wa zwenezwi zwithu.
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
Ro vhudzwa nga [Abdullah bin Maslamah] u bva kha [Malik] u bva kha [Abdurrahman bin Abdullah bin Abdurrahman bin Abu Sha’Sha’ah] u bva kha [khotsi awe] u bva kha [Abu Sa’id Al Khudri] uri o ri, Rasulullah u ḓo ri: ‘Nga tshifhinga tshoṱhe Mumuslim ndi mbudzi ye a vha a tshi i fula nṱha ha dzithavha na fhethu hu re kule, o vha a tshi ṱuwa nayo. vhurereli hawe vhu itiswa nga u ofha u semiwa’.
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
O ri vhudza [Muhammad bin Salam] o ri, o ri vhudza [‘Abdah] u bva kha [Hsyam] u bva kha [khotsi awe] u bva kha [Aisha] o ri: ‘Muḓinḓa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam musi a tshi laedza vhahura, o vha laedza uri vha ite mishumo ye vha vha vha tshi kona u i ita, nga murahu vhahura vha ri; 'A ri fani na inwi, Iwe Muḓinḓa wa Allah, ngauri no hangwelwa zwivhi zwaṋu zwa kale na zwa matshelo'. Ngauralo, o sinyuwa zwine zwa nga vhonala kha tshifhaṱuwo tshawe, a ri: ‘Ngoho, ane a ofha Mudzimu vhukuma nahone a pfesesa Allah vhukuma vhukati haṋu ndi nṋe’.
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
Ro vhudzwa riṋe [Sulaiman bin Harb] o ri, ro vhudzwa [Syu’bah] u bva kha [Qotadah] u bva kha [Anas bin Malik] u bva kha Muporofita sallallaahu ‘alaihi wasallam, o ri: ‘Zwithu zwiraru -zwine arali muthu a vha nazwo, u ḓo wana vhuḓi ha lutendo u fhira hezwi zwi fhira zwivhili khae: Allah. Nahone ndi nnyi, arali a tshi funa muthu, a sa funi onoyo muthu nga nnḓa ha Allah 'azza wajalla. Nahone ndi nnyi ane a vhenga u vhuyelela kha u sa tenda u fana na musi a tshi vhenga u poswa heleni’.